.gif)
دانا مهنمی كۆنگره بهرزترین وێستگهی دهسهڵات و بڕیاردانه ، چونكه تهنها له كۆنگرهدا مافی دهستكاری و گۆڕانكاری تهواو له خاڵ و بهندو بڕگهو ماددهكانی نێو پهێرهوی ناوخۆدا دهكرێت ، ئامانجیش له بهستنی گۆنگره خۆدهرخستن و پانۆراماو نمایشكردن نییه بهرامبهر بهیهكتری و بهڵكو خاڵی جهوههری كۆنگره نوێبونهوهو گۆرانكارییه له پهیكهری رێكخراوهیی دا كه نوێگهری لهسهرجهم ئۆرگانهكانی حیزبدا بكرێت ،خواست و داواكاری بهستنی كۆنگرهی چوارهمی یهكێتی بووه مژاری گهرمی ناو كادیران و ئۆرگانهكانی خودی یهكێتی كه ئیدی ناتوانێت خۆی له كۆنگره بدزێتهوه، چهند ساڵی ڕابردووش ههمان خواست لهسهر بهستنی كۆنگره له ئاسته جیاجیاكاندا ههبوو بهڵام ئێستا ئهم خواسته سهرجهم ئۆرگانهكانی یهكێتی گرتووهتهوه و ههمووان بهستنی گۆنگرهی چوارهمی یهكێتی به گرنگ و پێویستی دهزانن . یهكێتی كه له ساڵی ۱۹۷٥ دامهزراوه تاكو ئێستا سێ كۆنگرهی بهستووه و هیچكام له كۆنگرهكانیشی له كاتی خۆیدا ئهنجام نهداوه ،دهبوایه یهكێتی له مانگی حوزهیرانی ساڵی ۲۰۱۳ كۆنگرهی چوارهمی ببهستایه بهڵام پلینیۆمی بهست و به پێی پهیڕهو پلینۆم دهسهڵاتی ههیه كۆنگره تا شهش مانگ دوابخات ، پاشان بریاردرا له نشرینی یهكهمی ۲۰۱۳ كۆنگره ببهستێت ، دیسانهوه ههر ڕۆژهو به هۆكارێك تا ئهمڕۆ كۆنگره دهستی دهستی پێدهكرێت ، یهكێك له هۆكارهكان نهخۆشكهوتنی مام جهلال و دواتر وهفاتی بوو كه كهلێنێكی گهورهی له ناو یهكێتی دا دروست كرد . جگه له یهكێتی پارتی دیموكراتی كوردستانیش له ساڵی ۲۰۱۰ وه هیچ كۆنگرهیهكی ئهنجام نهداوه ، بهپێی پهیڕهوی ناوخۆی پارتی پێویسته چوار سال جارێك كۆنگره ببهستێت و دهبوایه ڕۆژی ۱۱ـی كانوونی یهكهمی ۲۰۱٤كۆنگرهی ۱٤ـی خۆی ئهنجام بدایه ،بهڵام ئهنجومهنی سهركردایهتی پارتی رۆژی ۹ـی كانوونی یهكهمی ۲۰۱٤ كۆبویهوهوبه هۆی شهڕی نهخوازراوی داعش و قهیرانی ئابوری ههرێم وه به پێی پهیرهوی ناوخۆی پارتی له مادهی ۲۲ دا تهمهنی یاسایی كۆنگرهی بۆ ماوهی ساڵێك درێژ كردهوه ، ئهوهش له كاتێكدایه بهپێی پهیڕهوی ناوخۆی پارتی له مادهی ۲۲دا هاتووه " نابێت درێژكردنهوهی ماوهی دواخستنی كۆنگره له ساڵێك زیاتر بێت " . ئێستا تهمهنی كۆنگرهیهكی تر بهسهر ئهو بڕیارهدا تێپیهڕیووهو پارتی زهمینهیهكی لهباری بۆ ئهنجامدانی كۆنگرهی ۱٤ نهڕهخساندووه ،هاوكات بزوتنهوهی گۆڕانیش به دهردی یهكێتی و پارتی چووهو له دوای ساڵی ۲۰۰۹ وه یهك كۆنفرانسی نیشتیمانی له ساڵی ۲۰۱۳ ئهنجام داوهو وادهی بهستنی كۆنفرانسی دووهمی تا ئێستا دیار نییه ،لهكاتێكدا دهبووایه ساڵی ڕابردوو كۆنفرانسی نیشتیمانی ئهنجام بدایه . یهكێتی ئهو هێزهی كه ههرهسی به ههرهس دههێنا ئێستا گیری خواردووهو ناتوانێت كۆنگرهی چوارهمی خۆی ببهستێت ،له ڕووكهشدا هاوڕایی بۆ بهستنی كۆنگرهدا ههیه و كهچی كۆنگرهش نابهسترێت،دهشێ كۆنگرهی چوارهمی یهكێتی له بهرژهوهندی ههندێك بێ و له زیانی ههندێكی تر،ئهوهش ڕهوایه و تهواوی كۆنگرهی حیزبهكان له جیهاندا ههروا بووه ، بهڵام پرسیار ئهوهیه كێ له كۆنگرهی یهكێتی سودمهند دهبێت و كێش زیانمهند دهبێ ؟ جارێ كۆنگرهی چوارهمی یهكێتی ناتوانێت یهكێتی بكاتهوه به یهكێتییهكهی جاران ، چونكه یهكێتی ئهمڕۆ زۆر جیاوازه له یهكێتیهكهی دوێنێ ،یهكێتی ئهمڕۆ دابڕاوه له كادیرو پێشمهرگه و خهڵكانی ماندووی خۆی ، یهكێتی ئهمڕۆ دابڕاوه له نهوهی نوێ له هزری نوێ له پهروهردهو رێبازی جهلالیزم ، یهكێتی ئهمڕۆ یهكێتی مۆنۆپۆلكردنی بازاڕ و بازرگانی كردن به جگهرهو كێڵگهی نهوته ، یهكێتی ئهمڕۆ ناوهندی بڕیاردانی له دهستداوه و دابهشبووه بهسهر زیاتر له چهند ئاراستهیهكدا ، یهكێتی ئهمڕۆ یهكێتی گروپ و باڵ و سهرو قاچ خزم خزمێنه یه ، نهك یهكێتییهكهی كۆمهڵانی خهڵك و جهماوهرهكهی ! دوای وهفاتی تاڵهبانی كۆنگرهی یهكێتی گهمهیهكی قوڵه بۆ ئاراستهكان ، بهڵام ئاراستهی ماڵباتی تاڵهبانی براوهی ئهو گهمهیه دهبێت كه ناوی كۆنگرهی چوارهمی یهكێتی ههڵگرتووه ههرچهنده تاكو ئێستا خودی ماڵباتی تاڵهبانیش كۆتلهیهكی یهكگرتوو یهكڕیز نین ، ههرچی ئاراستهی كۆسرهت ڕهسوڵ یشه داوای تهوافوقی پێشوهخته دهكات و پێناچیت له كۆنگرهدا سهركهوتوو بێت ، چونكه له ڕابردووشدا ناوهندی بڕیار كه كۆسرهت رهسوڵ سهرپهرشتی دهكرد دژی ئهنجامدانی كۆنگرهی چوارهمی یهكێتی بوون ، بهڵام بهرههم ئهحمهد ساڵح سهرۆككۆماری عێراق كهسایهتی و كاراكتهری بههێزو گهمهكهری ناو كۆنگرهی چوارهمی یهكێتی دهبێت چونكه پهیوهندی باش و نزیكایهتی لهگهڵ ههردوو ئاراستهكهی ناو یهكێتی دا ( ماڵباتی تاڵهبانی و كۆسرهت رهسوڵ ) دا ههیه كه له داهاتوودا پێگهی له ناو یهكێتی دا بههێز دهبێت . به پێی ههموو پیودانگهكان سهركرداتی ئیستای یهكێتی هیچ شهرعییهتێكی یاساییان نهماوه و به درێژای مێژووی یهكێتی هیچ كات سهركردایهتی وا خراپی به خۆوه نهدیووه ههرلهبهر ئهم هۆكارهیه كه كۆنگرهی چوارهم بۆ یهكێتی پێویستیهكی یاسایی و ئهركێكی ئهخلاقی سیاسییه بۆ ئهوهی بگهرێتهوه سهر شارێگهی خۆی و ڕزگاری ببێت لهو كێشه و گرفتانهی كه له دوای كۆچی تاڵهبانییهوه به دهستیهوه دهناڵێنێت ، كۆنگرهی چوارهمی یهكێتی زیانمهند دهبێ بۆ ئهو دهستهو تاقمانهی كه ههمیشه له نێو بێ سهرهوبهرهی دیسپلینی حزبیدا كارو مامهڵهیان دهڕوا و بهرژهوهندییه تایبهتیهكانیان دهپارێزن .
.gif)
د. شۆڕش حاجی ئەڵقەی سێیەم: کۆنفرەنسی نیشتیمانی بزوتنەوەی گۆڕان بزوتنەوەی گۆڕان لە هەمو جومگەکانی کاری حیزبایەتی شێوازێکی نوێی کارکردنی پەیڕەو کردوە. کۆمەڵێک دەستەواژەی نوێی لە فەرهەنگی حیزبیو سیاسی بەکارهێناوەو ماناو مەبەستی هەندێ وشەی باوی ناو سیاسەتو حیزبایەتیشی بەشێوەیەکی جیاواز پێناسە کردۆتەوە. هەروەها کارو ئەرکی هەندێ لە دامەزراوەو چالاکیە حیزبییەکانیشی بە شێوازێکی نوێ بەرجەستە کردوە. کۆنفرەنسی نیشتیمانی، کە لای حیزبەکانی کوردستان بە کۆنگرە ناسراوە، یەکێکە لەو روداوە حیزبیە گرنگانەی کە گۆڕان بەشێوەیەکی نوێ ماناو ئەرکەکەی داڕشتۆتەوە. کۆنفرەنسی نیشتیمانی لای کاک نەوشیروانو دامەزرێنەرانی گۆڕان جێگای دەستەگەریو پیلاندانانو یەکلاکردنەوەی ململانێ شەخسییەکان نیە؛ بۆ ئەوە نیە کێ وەک سەرکردایەتی هەڵبژێردرێو کێ بشکێندرێو دەرنەچێ. بەڵکو کۆنفرەنسی نیشتیمانی لای ئێمە بۆ سەرخستنی پەیامی بزوتنەوەی گۆڕان دەبەسترێ. ئەرکو ئامانجی کۆنفرەنسی نیشتیمانی بریتیە لە: پێداچونەوە بە بەرنامەی سیاسیو دەستوری ناوخۆو پەیکەری رێکخراوەیی بزوتنەوەی گۆڕانو هەڵسەنگاندنی ئەدای ئۆرگانو فراکسیۆنەکانی گۆڕان. لە کۆنفرەنسی نیشتیمانی گۆڕاندا هەڵبژاردن بۆ سەرکردایەتی ناکرێو دەنگ بە کەس نادرێ. بەڵکو دەنگ بەو پرۆژەو پێشنیارانە دەدرێ کە لیژنەکانی کۆنفرەنس ئامادەی دەکەن. بەپێی دەستوری ناوخۆی گۆڕان دەبوایە نزیکەی ساڵونیوێک پێش ئێستا کۆنفرەنسی نیشتیمانی دوەممان بکردبا. سەرەڕای ئەمەش لە دوای بەستنی کۆنفرەنسی نیشتیمانی یەکەمەوە لە کۆتایی کانونی یەکەمی ساڵی ٢٠١٣، زۆر روداوی گرنگو پێشهاتی چاوەڕوان نەکراو هاتونە پێش. هەر لە کۆچی دوایی کاک نەوشیروانەوە تا لەدەستدانی کەرکوکو لە نیوە زیاتری خاکی کوردستانی عیراقو کەمکردنی دەنگو کورسییەکانی بزوتنەوەی گۆڕان لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستانو ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بۆ نیوەی جاری پێشو. نوێترین پێشهاتیش رێکەوتنی بزوتنەوەی گۆڕانو پارتی دیموکراتی کوردستانو بەشداریکردنی گۆڕانە لە حکومەتی هەرێم. لەبەر هەمو ئەمانە بەستنی کونفرەنسی نیشتیمانی لەم هەلومەرجەدا زۆر پێویستە، بۆ ئەوەی تینوتەوژمێکی نوێ بدەینەوە بە گۆڕانو خۆمان بۆ قۆناغی داهاتو ئامادە بکەین. بەڵام هەوڵێکی شاراوە لەناو گۆڕان هەیە بۆ رێگریکردن لە بەستنی کۆنفرەنسی نیشتیمانی. هەر بۆیە ئێستا پەیامو ئامانجەکانی بزوتنەوەی گۆڕان لەبەردەم دوڕیانێکی چارەنوسسازدایە. ئایا کۆنفرەنسی نیشتیمانی دەکرێ یان نا؟ ئەگەر بکرێ کەی دەکرێ؟ ئایا لیژنەکانی ئامادەکاری چۆن کارنامەو هەڵسەنگاندنو راسپاردەو پێشنیارەکانیان بۆ کۆنفرەنس ئامادە دەکەن؟ میکانیزمی دیاریکردنی ئەندامانی کۆنفرەنس چۆن دەبێ؟ کۆنفرەنسی نیشتیمانی دوەم بۆ ئەوەیە بە وردی هەڵسەنگاندن بۆ ئەزمونی پێنج ساڵ پەیڕەوکردنی ئەو پەیکەرە رێکخراوەییەی گۆڕانو دەزگاکانی بڕیار دروستکردنو بڕیاردانو میکانیزمی کارکردنمان بکەین؛ بزانین لە کوێ سەرکەوتو بوینو لە کام شوێنو لە چ حاڵەتێک شکستمان هێناوەو لە ئایندە چی بکەین؛ پێداچونەوە بە بەرنامەی سیاسیو شێوازی خەباتو پێشبینی گۆڕان بۆ پێشهاتەکانو هەڵوێستی گۆڕان بەرامبەر هێزو لایەنە سیاسیەکانی کوردستانو عیراقو جیهان تەوەرێکی تری گرنگی کارنامەی کۆنفرەنسی نیشتیمانی دەبێ؛ زۆر گرنگە لە کۆنفرەنسی نیشتیمانیدا هەڵسەنگاندنی بابەتی بۆ ئەدای پێنج ساڵی رابردوی هەمو ئۆرگانو فراکسیۆنو تیمە حکومییەکانی گۆڕان بکرێو پەنجە بخرێتە سەر کەموکوڕییەکانو بەرنامەی تەندروست بۆ پڕکردنەوەو نەهێشتنی کەلێنو کورتهێنانەکان دابنرێ؛ بەرنامەی کاری چوار ساڵی ئایندەی بزوتنەوەی گۆڕان لە کایەی سیاسیدا تەوەرێکی تری کاری کۆنفرەنسی نیشتیمانی دەبێ. کاک نەوشیروانو هاوڕێکانی لە دامەزرێنەرانی گۆڕان بۆیە کۆنفرەنسی نیشتیمانیمان بەو شێوەیە داڕشتوە بۆ ئەوەی کۆنفرەنس بێ کێشەو بێ دواخستن لە کاتی دیاریکراوی خۆیدا ببەسترێ. لەو سۆنگەیەوە، بەندە هەر دوا بەدوای هەڵبژاردنەکانی ٣٠/٩/٢٠١٨، بە نوسراوی فەرمیو لە کۆبونەوەکانی جڤاتو خانەش بەپشتیوانی کۆمەڵێک هاوڕێی جڤاتی نیشتیمانیو خانەی راپەڕاندن جەختم لە پێویستی بەستنی کۆنفرەنسی نیشتیمانی کردۆتەوە. بەڵام ئەوەی جێگای سەرنجو سەرسوڕمانە ژمارەیەک لە سەرکردایەتی گۆڕان، بەرێکخەری گشتیشەوە بەردەوامو هەر جارەی بە شێوەیەک بەربەستیان لەبەردەم بڕیاردان لە بەستنی کۆنفرەنسی نیشتیمانی دروست دەکرد. ئێمەش لەبەرامبەردا شێلگیرانە داکۆکیمان لە رایەکەی خۆمان کردوە سەبارەت بە زەرورەتی بەستنی کۆنفرەنسی نیشتیمانی. لە ئەنجامی ئەو داواکاریو گفتوگۆیانە بو کە جڤاتی نیشتیمانی، وەک باڵاترین ئۆرگانی بڕیار لەناو بزوتنەوەی گۆڕان، ساڵی پار بە زۆرینەی دەنگ بڕیاریدا کە دەبێ تا ١٩/١/٢٠١٩ کۆنفرەنسی نیشتیمانی ببەسترێ. بەڵام وا زیاتر لە حەوت مانگ بەسەر ئەو وادەیە تێپەڕیو چەند جارێکی تریش هەوڵی گۆڕینی ئەو بڕیارو وادەیە دراوەو تا ئێستا لیژنەکانی ئامادەکاری بۆ کۆنفرەنس دروست نەکراون. ئەم دودڵیو دڵەڕاوکێیەی ناو جڤاتی نیشتیمانیو خانەی راپەڕاندن مایەی تێڕامانو نیگەرانیە. دواخستن یان نەبەستنی کۆنفرەنسی نیشتیمانی لە زیان زیاتر سودێکی بۆ گۆڕانو پرۆسەی سیاسی لە کوردستانی عیراق نیە. بەپێچەوانەوە بەستنی کۆنفرەنسی نیشتیمانی تینوتەوژمێکی نوێ بە گۆڕان دەبەخشێو بەرچاورونی زیاتر دەدا بە گۆڕانخوازان تاکو بەرنامەی کاری داهاتو دابڕێژنو جێبەجێی بکەن. بەمەش متمانەی هاوڵاتیان بە بزوتنەوەی گۆڕان پتەوتر دەکاو گۆڕان دەتوانێ رۆڵێکی دیارترو کاریگەرتر لەسەر گۆڕەپانی سیاسی لە هەرێمو عیراقو ناوچەکە ببینێ. بۆیە، هەر کەسێک رێگری لە بەستنی کۆنفرەنسی نیشتیمانی بکات یان پاساوی نابەجێ بۆ دواخستنی بدۆزێتەوە مانای ئەوەیە لە پەیامو ئامانجی بزوتنەوەی گۆڕان تێنەگەیشتوەو رێگرە لە بەرەو پێشبردنی بزوتنەوەی گۆڕان. لەم سۆنگەیەوە ئەرکی جڤاتی نیشتیمانییە کە رێگا نەدا چیتر کۆنفرەنسی نیشتیمانی دوابخرێ. هەروەها ئەرکی هەمو هەڵسوڕاوو گۆڕانخوازانە لە هەمو ئۆرگانەکانی گۆڕان رێگا نەدەن هیچ کەسێک پرەنسیپەکانی گۆڕان پێشێل بکاو پەیامو بەڵێنەکانی گۆڕان بخاتە ژێر پرسیارو خەڵک زیاتر لە گۆڕان نائومێدو نیگەران بکات. گومان دەکرێ هۆکاری سەرەکی دروستکردنی بەربەست لەبەردەم بەستنی کۆنفرەنسی نیشتیمانی ترسی هەندێ لەو هاوڕێیانە بێ لەوەی کە رەنگە لە کۆنفرەنسدا لە کاتی هەڵسەنگاندنی ئەدای ئۆرگانەکانی گۆڕاندا روبەڕوی رەخنەی هاوڕێکانیان ببنەوە لەسەر ئەوەی لە ئەرکەکانیاندا سەرکەوتو نەبون. دور نیە هەر ئەمەش وایکردبێ ئەو هەمو هەوڵە بدەن بۆ ئەوەی بەستنی کۆنفرەنسی نیشتیمانی بکەوێتە دوای هەڵبژاردنی خانەی راپەڕاندنو رێکخەری گشتییەوە. چونکە پێیان وایە کاتێک کە خانەی راپەڕاندنو رێکخەری گشتی هەڵبژێردرا ئیتر رەخنەگرتن لە ئەدای ئەوان کاریگەری لەسەر پێگە رێکخراوەییەکەیان نابێ. دوای هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٤، رۆژێک لەگەڵ کاک نەوشیروانو ژمارەیەک هەڵسوڕاوی تر لە ژورەکەی کاک عومەری سەید عەلی بوین. کاک سەباحی عەلی قارەمان زۆر بە توندی رەخنەی لە کاک نەوشیروان گرت لەسەر هەڵوێستی کاک نەوشیروان بەرامبەر سەرکردەی یەکێک لە حیزبەکانی کوردستان. ئەگەرچی کاک نەوشیروان بابەتەکەی بۆ سەباح رونکردەوە بەڵام ئەم هەر مکور بو لەسەر رەخنە توندەکەی بە هەمان ئوسلوبی پێشوی. دواتر کە سەباح رۆیشت هاوڕێیەک بە کاک نەوشیروانی گوت کە ئایا ئەوە حاڵەتێکی تەندروستە کاک سەباح یان هەر هەڵسوڕاوێکی تر بەو شێوەیە رەخنە بگرن؟ کاک نەوشیروان لە وەڵامدا گوتی: ئێمە دەمانەوێ کەسایەتی تاکی کورد بەهێز کەینو گۆرانکاری لە کۆمەڵگادا بکەین. ئەگەر سەباح نەتوانێ ئاوا رەخنە لە من بگرێ ئەی چۆن دەوێرێ رەخنە لە سەرکردەی حیزبەکانی تر بگرێ، کە خاوەنی هێزی چەکدارو دەزگای هەواڵگرین!
.jpg)
ئهبوکاروان ماددەی١٤٠ ماددەیەکی دەستورییە "سێ" قۆناغی دیاری کردووە بۆ بڕیاردان لەسەر چارەنوسی شاری کەرکوک (ئاسایکردنەوە ، سەرژمێری ، ڕاپرسی ) کە بەپێی دەستور بڕیار بوو لە ٢٠٠٧/١٢/٣١ جێبەجێ بکرێت. لێرەدا دەمەوێ بڵێم پێویستە لەبری تاوانبارکردنی ئەوانەی دژ و ناکۆک بوون لە ڕابردوو وئێستادا لە دەسەڵاتی پێشوو و ئێستای حوکمڕانی لە بەغدا، باشتربوو لە دەسەڵاتدارانی کوردستان و حزبەکانەوە دەست پێبکەین ،چونكه ئەوان چەندین ھەڵەی کۆشندەیان ئەنجام داوە و بەرپرسیاری سەرەکین لەم باروودۆخەی کە ئێستا لەو ناوچانە دەگوزەرێت. یەکەم ھەڵەی کوشندەی سەرکردایەتی لایەنە کوردستانیەکان لە سەرەتای ڕووخانی ڕژێمەوە ، قبوڵکردنی ماددەی ١٤٠ بوو کە بەو شێوازە خرایە ناو دەستورەوە ،کە دەلێت دەبێ بەسێ قوناغ كیشهی ئەو ناوچانە چارەسەر بکرێ کەخۆی لەخۆیدا پێچەوانەی ئەو دروشم و بریارە مەبدەئیانە بۆ ساڵانێکە ئەو لایەنەنانە پیداگیریان دەکرد لە کوردستانییەتی ئەو ناوچانە ،ئەمەش بەپشت بەستن بە بەڵگەنامە مێژوویەکان و لایەنی جوگرافی کەرکوک و ئەو ناوچانە. کەواتە خۆمان پاشگەزبووینەوە لەکوردستانیەتی ئەو ناوچانە و گومانمان بۆ ئەو پرسە درووستکرد. ماددەی ١٤٠ بەھەر سێ قۆناغەکەیەوە کۆمەڵێ کێشەو گرفت و ناکۆکی تێدایە و بوار دەدات ھەرلایەنێک تەفسیر و لێکدانەوەی جیاوازی بۆ بکات، ئەویش بهپێی ویست و بهرژەوەندی خۆی ، بۆ نمونە ئاساییکردنەوەی بارودوخی ئەو ناوچانە لەسەر کام بنەما بکریت؟ سهرژمێری چۆن بکرێت و بەپێی کام سجلی تۆماری دەنگدەران؟ چونکە کە باسی ھەر لەیەکێک لەو خاڵانە ئەکرێت پرسیار لەچۆنیەتی جێبەجێکردنی درووست دەکات و وەڵامەکانی ھەر لایەنێک بۆ لایەنی بەرامبەر قەناعەت پێناکات. ئەوانەی وەک دادوەریش تەماشای کیشه كان بكهن تاڕادەیەک ناتوانن ماف بدەنە لایەنێکی دیاریکراو بەرامبەر و لایەنی دووھە م قەناعەت پێ بکەن. ئەوانەی لە کۆنگرە و کۆنفراسەکانی دەرەوە و ناوخۆی ھەرێمی کوردستان و عێراق بەشداریانکردوە لەسەر ئەو کێشانە و لەسەر پرسی ماددەی١٤٠ ،باش دەزانن ھەر یەکێک لەو خاڵانە چەند ئاڵۆزی و کێشەی ڕووبەروو دەبێتەوە لەوانە ( بەرلین ، ئەمستردام) ئەم کۆنفراسانە بەسەر پەرشتی ڕیکخراوە نێو دەوڵەتییەکان و به بەشداری بەرپرس و نوێنەرانی ئەمریکا و بهریتانیا و ئە ڵمانیا و فرنسا و UN و چەندین نوێنەری دە وڵە ت و ڕیکخراوی جێھانی و بەشداری سەرجەم پێکھاتەکانی شاری کەرکوکئەنجامدران، کە دوای چەندین ڕۆژ لە گفتوگۆکردن سەرئەنجام بەبێ ھیچ ڕێکەوتنێک کۆتایی ھاتووە و لایەنی کوردستانی کە بەوهفدێكی بەھێز بەشداربوونە ، لە بەرپرسی حزبەکان، پەرلامانتارانی کوردستان، ئەندام پەرلەمانی عێراق لە کورد، لە پەرلامانی عێراق و ماموستای زانکو...هتد. ھەموو ئەمانە نەیانتوانیوە بەشداربووان لە نێونەری دەوڵەتان و ڕێکخراوەکان پێکھاتەکانی تری عیراقی ڕازی بکەن و قهناعهتیان پێبکەن بە کوردستانەیتی کەرکوک. خاڵێکی تر کە دەمەوێ ئاماژەی پێبدەم کە لایەنی کوردستانی ھەر لە سەرەتای ڕووخانی ڕژێمەوە لە ٢٠٠٣وە کەوتنە ململانێی حزبیانە و وەرگرتنی پلەو پوست و بەش بەشێنە و کارکردن بەبێ بەرنامەی ھاوبەش، ململانێی نێوان یەکێتی و پارتی سنووری بەزاندوو چەندین کێشەیان دروست کرد لە نێوان ھەردوو حزب لەلایەک و بەھەمان شێوە لەگەڵ پێکھاتە و نەتەوەکانی تر، لە بری ئەوەی کاربکەن بۆ چەسپاندنی برایەتی و پێکەوەژیان لە کەرکوک بەو شیوەیە ڕەفتاریان دەکرد کە مروڤ لە ئاستیدا شەرمەزار دەبوو یەکێتی و پارتی کەرکوکیان وەک چەند چاڵە نەوتێک سەیر دەکرد، تا بۆیان کرا تاڵانیان تێداکرد ، و خەڵکی کەرکوک و پێکهاتەکانی دیکەیان پشتگوێ خستبوو، تا ئاستی چەوساندنەوە و سوکایەتی پێکردن. نەیانتوانی وەک کوردانی ڕۆژئاوا نمونەیەکی جوانی پێکەوە ژیان پێشکەش بکەن و ئەو پێکهاتانە لە خۆیان بگرن تا هەست بە بوونی ماف و ئارامی بکەن لە ژێر دەسەڵاتی ئەو دوو حیزبەدا. ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارگزگاکان بەپێی بڕیاری ژمارە(٧١)ی دهسەڵاتی کاتی ھاوپیمانان (بریمر) لەساڵی (٢٠٠٥) ئەنجامدرا ـ لە کۆی ٤١ کورسی ئەنجومەنی پاریزگای کەرکوک ،لیستی برایەتی کە پێکھاتبوو لەحزبە کوردستانیەکان و ھاوپەیمانی ئەو حزبانه ٢٦ کورسیان بەدەست ھێنا. ئەم زۆرینەیە لە ئەنجومەنی پارێزگا و ھەڵبژاردنی پارێزگایەک لەو لیستە و بەشێکی زۆری ئەو بەرێوبەرایەتی و جومگەکانی حکومرانی یە نەتوانرا لە ڕووی یاسایی وە بەمەبەستی گەڕانەوەی مافەزەوتکراوەکانی ھاووڵاتیانی کوردستان و ئەو غهدرەی دەرھە قیان ئەنجامدراوە بەکار بهێنرێت. ئەم ئەنجومەنەی ئێستا و ساڵانێکی زۆری دەسەڵاتی کوردستانی بەتایبەتی پارتی و یەکێتی نەیانتوانی نمونەیهک لە حوکمڕانی پیشکەش بکەن کەجێی ڕەزامەندی نەتەوە و پێکھاتەکانی شاری کەرکوک بێت. لەسەر ڕۆشنایی ھەوڵ و کۆششی لایەنی تورکمان و عەرەبەکان بەمەبەستی بەھێزکردنی پێگەی خۆیان لە کەرکوک ، بەردەوام و بە هەموو شێوازێک لە کار کردندا بوون بۆ ئەو مەبەستە. ئەوە بوو پەرلەمانی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٨ یاسای ژمارە (٣٦) ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی پەسەند کرد، لەم یاسایەدا ماددەی ٢٤ تایبەت کرا بە کەرکوک .ئەم ماددەیە ٧ بڕگەی لەخۆ گرتبوو کە زیاتر مەرجی لایەنی عەرەبی و تورکمانی تیدا جێگیرکرا . لە ئاکامدا بەو ئارستەیە بوو کە دەسەڵاتی لایەنە کوردستانییەکان سنوردار بکریت و کەمبکریتەوە. بەڵام ھاونیشتمانیان و لایەنە کوردستانییەکان دژی ئەو ماددەیە خۆپیشاندانێکی فراوانیان لە ٢٨ تەمموز ئەنجامدا و بەھۆی کردەوەیەکی تیرۆرستیەوە چەندین ھاووڵاتی شەھید بوون، ئەمەش وایکرد سەرۆک کۆماری عێراق ڤیتۆ بەکاربێنیت دژی ئەو یاسایە و بیگەرێنێتەوە بۆ پەرلەمان. بۆ ئەو مەبەستە جارێکیتر پەرلەمانی عیراق لە ٨ ئۆکتۆبەری ساڵی ٢٠٠٨ بە جۆرێک یاساکەی دەرچواند بە ھەمان ناوەڕۆکی ماددەی ٢٤ پێشوو كه لە ماددەی ٢٣ لە ٧ بڕگە دیسانەوە جێگر کران وە لە بڕگەی دووەمی ئەو ماددەیە ھاتبوو کە لیژنەیەک درووست بکرێت لەسەرجەم نەتەوە و پێکھاتەکەنی شاری کەرکوک بۆ پێداچوونەوە بە تۆماری دەنگدەران و نەھێشتنی زیادەڕۆی و دابەشكردنی پۆستەکان... . بەڵام ئەو لیژنەیە درووست نەکرا و ھەڵبژاردنیش بۆ ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک لە ساڵی ٢٠٠٩ ئەنجام نەدرا. کەواتە ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک بەزۆرینەی لیستی برایەتی و پارێزگای کەرکوک و بەشێکی زۆر لە بەرێوەبەایەتیەکان و دەسەڵاتەکان بەدەستی حزبە کوردستانیەکانهوە مایەوە بۆ ٤ ساڵی تر .کەواتە با لەخۆمان بپرسین لەم ٤ ساڵەشدا چیمان کرد بە غەیری ململانێ و نادادوەری و گەندەڵی ـ؟ لەبەر ئەوە باشترە گلەیی و ڕەخنە لەوانی تر نەگرین و خۆمان بە بە ر پرسیار بزانین. بۆ ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان لە ساڵی ٢٠١٣ـ دیسانەوە گفتوگۆ و مشتومڕ لەسەر چۆنیەتی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک ھاتە ئاراوە، لیستی برایەتی کەرکوک تانەی لە ماددەی ٢٣ی یاساکەدا ولە دادگای فیدراڵی سکاڵایان تۆمار کرد ، چونکە ھەڵبژاردن لەبەر ڕۆشنایی ئەو ماددەیەدا بە قازانجی نەیارەکان دەشکایەوە .بەخۆشحاڵیەوە دادگای فیدراڵی لە ٢٠١٣/٨/٢٦ بڕیاری لە نادەستوری چەندین بڕگەی ئەو مادەیەدا ، ئەمەش وایکرد ھەڵبژاردن لەکەرکوک ئەنجام نەدرێت . بەمەش چوار ساڵیترمان بەدەستەوە بوو کە بەداخەوە نەتوانرا سوودی لێوەر بگرین و کێشە و گرفتەکان چارەسەر بکەین. بۆیە دووپاتی دەکەمەوە و دەڵێم خۆمان بەرپرسیارین و باشترە یەخەی خۆمان بگرین. لە دوای ١٦ ئۆکتۆبەر و لە ئەنجامی ئەو گۆرانکارییەی بەسەر شاری کەرکوک و ناوچە کوردستانیەکانی دەرەوەی ھەرێمدا داھات، لایەنە ناکۆکەکان بەردەوام بهبەرنامە کاریان دەکرد تا دەسەڵاتی لایەنە کوردستانییەکان لاواز بکەن و شوێن پێی خۆیان بەهێزتر بکەن، ھەر بۆیە جارێکیتر لەسەر و بەندی داڕشتنی یاسای ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان ژمارە ١٢ ساڵی ٢٠١٨ و گفتوگۆکردن لەسەر چۆنیەتی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک ھاتە ئاراوە .نوێنەرانی کەرکوکی خولی سێی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لەسەر ٦ خاڵ رێکەوتن و ماددەی ٣٥ی یاساکەیان تایبەتکرد بە ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک ـ بەڵام لە دوای ساڵێک بەسەر دەرچوانی ئەو یاسایەدا لە ٢٢ تەمووز ٢٠١٩ یاساکەیان ھەمووار کردەوە، دوو بڕگەیان بۆ ماددەی ٣٥ و دوو بڕگەش لە ماددەی ٤٧ یان زیادکرد کە ھەمان مەرجی ساڵانی پێشووی نەیارەکانن کە لە عەرەب و تورکمان بوون، سەبارەت بە ئەنجامدانی ھەڵبژاردن لە پارێزگای کەرکوک. شایەنی باسە فراکسیۆنە کوردستانیەکان لەم پرسە گرنگ و چارەنوس سازە ھاوھەڵوێست نەبوون کە تەنھا یەک فراکسیون بایکۆتی کرد. بۆیە پێویستە لە خۆمان بپرسین لەم بارودۆخەدا لەم ململانێ و دابەشبوونەی لایەنە کوردستانیەکاندا دەتوانرێ ھەوڵەکان چڕ بکرێتەوە وھەموواری ئەو یاسایە بکرێتەوە؟ دەتوانرێ لە ھەڵبژاردنی نیسانی ٢٠٢٠ی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوکدا سەنگ و قورسای خۆمان بپارێزین ؟ئەرێ بەڕاست دەتوانرێ ماددەی ١٤٠ بەھەموو ئە و ئاڵۆزی و ناکۆکیەکانیەوە لە چۆنیەتی ئاساییکردنەوەو سەرژمێری و ڕاپرسی جێبەجێ بکرێ لەم زەرف و زەمەنەدا ؟بەڵێ وەڵامەکەی لای من ڕوون و ئاشکرایە نهخێره و ناکرێت و باشترە وازبێنن لە گەوجاندنی خەڵکی شاری کەرکوک و ناوچە کوردستانیەکانی دەرەوەی ھەرێم. بەڵی لە جەوھەردا ئێوە راستگۆ نەبوونە و کارتان نەکردووە بۆ چارەسەرکردن و بە یاساکردنی کێشەکان، ئێوە ھەر خەریکی ململانێی یەکتربوونه و دابەشکردنی پلە و پۆستهكان پارتی و یەکێتی. ئەوەی کە لاتان گرنگ نەبووە مادەی ١٤٠و چارەسە رکردنی کێشە ی ئە و ناوچانە .
بێریڤان سورچی خاڵی جیاکردنەوەی مناڵی ئەم سەردەمە لەگەڵ مناڵی بەر لە سەرھەڵدانی تەکنۆلۆجیای زیرەک ھەر ئەوەیە کە پێشوو چەند مناڵێک لە ماڵێکدا بەدیار تەلەفزیونێکەوە دادەنیشتن،بەڵام ئێستا ئەو دیمەنە گۆڕاوە بۆ ئەوەی ھەر مناڵێک لەسوچێکی ماڵ بەبێ دەنگی سەری خستۆتە سەر ئایپادەکەی،مەترسیە تەندروستیەکان لەلایەک،بەڵام بیری مناڵی سەردەمی ئایپاد بەجۆرێک کۆنتڕۆڵکراوە کە تەنھا ئەوە وەردەگرێ کە بەروکەش دەخرێتە بەردەستی،پرسیارێکی گرینگ ئەوەیە ئەوەی ئەمڕۆ مناڵ فێری دەبێ چەندی پێویستە و چەندی زیادەیە؟بەشێک لە دایکان و باوکان بێ ھیچ سڵەمینەوەیەک و کۆنتڕۆڵێک بیری مناڵی مناڵەکانیان ئاوەڵاکردوە بەرووی ھێلی بێ سنوری ئینتەرنێت کە ھیچ کات مەرج نیە بابەتەکان گونجاوبن بۆ تەمەنی ئەو مناڵە،کۆمپانیای گوگڵ خزمەتگوزاری (google family) خستۆتە گەڕ بۆ سنوردارکردنی ئەو بابەت و بەرنامانەی مناڵەکان سەیریان دەکات،دەتوانرێ کۆنتڕۆڵی ئەوەی مناڵەکە بەدوای دەگەڕێت لەژێردەستی دایکان و باوکان بێ،لەبەرئەوە گرینگە رۆشنبیری بەکاربردن وەک بابەتێکی ھەستیار لەلایەن خێزانەکانەوە بەبەیاخەوە سەیربکرێت،شاگەشکەبوونی دایک و باوکان بەوەی مناڵەکانیان چەند وشەیەکی ئێنگلیزی فێربوە نابێت فریوی ئەو زانینە روکەشەیان بدات کە بیری مناڵەکانیان لەنێو تۆڕی ئینتەرنێت لە دەستێکی ئەمین دایە،بۆیە دڵخۆش بوون بەوەی مناڵەکان شارەزاییان ھەیە لە بوارێک نابێ جێگای دڵنیایی خێزانەکان بێ،پرسیاری گرینگ لەبارەی پەروەردە و فێرکردن لەسەردەمی ئایپاد ئەوەیە،مناڵەکان چی فێردەبن؟مناڵەکان کام جۆر پەروەردە وەردەگرن؟ئەمانە خاڵی بەدواداچونی گرینگن کە پێویستە ھەڵوەستەی جدی لەسەر بکرێت.
عارف قوربانی رۆژ لەدوای رۆژ ئەو قسەیە زیاتر بەسەر كورددا دەچەسپێت كە دەگوترێ كوردەكان ئەوەی لە مەیدانی جەنگ بەدەستی دەهێنن، لەسەر مێزی گفتوگۆ لەدەستی دەدەن. هۆكارەكەش ئەوەیە كە (گفتوگۆ، دانوستاندن) هونەرە، ئەگەر كورد لە هونەری جەنگدا شەڕكەری ئازاش بن، لەم هونەرەدا كۆڵەوارن، بۆیە بەردەوام لە جەنگە هونەرییەكەدا شكست دەخۆن. هەرچەندە هاوكێشەیەكی هاوتەریبە كە ئەگەر هێزێك لەسەر ئەرزی واقیع پێگەی بەهێز بوو، لۆژیك وایە لەسەر مێزی گفتوگۆش بەهێزبێت. بەڵام بۆ كورد زۆرجار ئەمە پێچەوانە بووەتەوە، جاری وابووە لەسەر ئەرزی واقیع باڵانسی هێز بەلای كورددا بووە، یان تا ئەندازەی یەكلابوونەوە كێشەكە لە بەرژەوەندیی كورد كەوتووەتەوە، بەڵام كە چووەتە گفتوگۆوە تووشی پاشەكشەی زۆر هاتووە. ئەگەر تەماشای مێژووی نزیك بە سەت ساڵی ململانێ و خەباتی گەلی كوردستان بكەین لە عێراق، ئەم خەسڵەتە بەتەواوی بەرجەستە بووە. لە ساڵی 1925 ـەوە بە بڕیاری كۆمەڵەی گەلان لە چوارچێوەی ویلایەتی مووسڵدا باشووری كوردستان بووە بەشێك لە عێراق، دوای كەمتر لە پێنج ساڵ لەوە، خەبات لەپێناوی دانپێدانان بە مافەكانی گەلی كوردستان و دیاریكردنی سنووری نێوان كوردستان و عارەبستان دەستیپێكرد. لەو ساتەوە تا كەوتنی سەدام كە نزیكەی هەشتا ساڵی خایاندووە، كورد بەقۆناغی جۆراوجۆری مەینەتی و چەوساندنەوەدا تێپەڕیوە. لە تەواوی ئەو مێژووەدا هەمیشە تەرازووی هێز بەلای بەغدادا بووە. بەڵام سەرباری لاوازیی پێگەكەی، كورد هیچ رێگایەكی پەسەند نەكردووە كە ئەنجامەكەی حەقی داواكردنەوەی ماف لە كورد بسێنێتەوە. لە دوای كەوتنی سەدام ئەم هاوكێشەیە بەقازانجی كورد دەگۆڕێت، ئەمریكا وەك دۆست و پشتیوانی كورد كۆنترۆڵی عێراق دەكات، هێزی چەكداری عێراق هەڵدەوەشێتەوە، سەرانی رژێمەكەی دەستگیردەكرێن، حیزبە عەرەبییە سوننە و شیعەكان و سەرۆك و سەركردەكانیان لاواز و ناكاریگەر دەبن. لەبەرانبەردا پێشمەرگە وەك هاوپەیمانی ئەمریكا دەردەكەوێ، سەركردە كوردەكان دەچنە بەغدا و رۆڵی یەكلاكەرەوە دەبینن لە سەركردایەتیكردنی ئەو قۆناغە، كورد دەبێتە هاوبەشێكی سەرەكی بنیاتنانەوەی عێراق، لە كەركووك و ناوچەكانی تریش، زەمینەی ئەوە خۆش دەكات كورد لەڕووی ئیداری و ئەمنی و ئابوورییەوە هەژموونی خۆی بەسەریاندا بسەپێنێ. بەڵام دەبینی كورد لە گفتوگۆ و دانوستاندنەكانی لەگەڵ بەغدای ئەوكات كە هیچكات بەو ئەندازەیە لاواز نەبووە، نەك نەیتوانی ئەوەی لەسەر ئەرزی واقیع بەدەستی هێناوە بیچەسپێنێ، بەپێچەوانەوە بەنەخشەڕێگای چارەسەرێكەوە هاتەوە كە لەمادەی 140ی دەستووردا داڕێژراوە و دوور نییە ئەنجامەكەی بەجۆرێك بێت دواجار حەقی داواكردنەوەی مافیش لە كورد بسێنێتەوە. دەركەوت عەرەب لەكاتی نووسینەوەی دەستوور ئەگەر لەڕووی سیاسیشەوە لاواز بووبن، بەڵام لەڕووی یاساییەوە زۆر ورد و بەهێز بوونە. بەپێچەوانەشەوە كورد لە رۆڵبینینی سیاسی ئەوكاتی بەغدا چەندە بەهێز بوون، كەچی لەڕووی یاساییەوە نەشارەزا و لاواز بووە. دەركەوت عەرەب زۆر لە كورد ستراتیژیتر بیریان كردووەتەوە و بە نەخشەڕێیەكی دەستووری بۆ چارەسەری كێشەی كورد لە عێراق دەستی كوردیان بەستووە لە دەستبردن بۆ هەر چارەسەرێكی تر و پابەندیان كردووە بە مادەی 140ـەوە. لە ناوەڕۆكی مادەكەشدا بەجۆرێك تەڵەیان بۆ كورد ناوەتەوە كە بە هیچ جۆرێك نەتوانێ خۆی لێ دەرباز بكات. نەدەبوو بە هیچ جۆرێك كورد بەو چارەسەرەی مادەی 140 رازی بێت كە راپرسی لەسەر ناسنامەی خاك بكرێت. چ لۆژیكێك لەپشتی ئەوەوەیە كە بەشێكی نیشتمانەكەت بەدرێژایی دەیان ساڵ كەوتبێتە بەر سیاسەتی پاكتاوی رەگەزی و تەعریب، تۆ رازیبیت بڕیاردان لە ناسنامەی ئەو نیشتمانە ببەسترێ بە دڵی دانیشتووانەكەیەوە. با گریمانەی ئەوە بكەین كە باوەڕ وابووە بەجێبەجێكردنی ئەو مادەیە دوای گەڕانەوەی ئاوارە و چوونەوەی عەرەب بۆ زێدی خۆیان و گەڕانەوەی قەزاكانی چەمچەماڵ و كفری و كەلار و خورماتوو بۆ سەر كەركووك، لەو راپرسییەدا كورد دەتوانێ دڵی ئەو خەڵكەی سەر خاكەكەی بەدەستبهێنێ، بەڵام پرسیارەكە ئەوەیە چۆن ئەوە بەسەر وەفدی كوردیدا لەناو لیژنەی نووسینەوەی دەستوور تێپەڕیوە كە چارەنووسی كەركووك و ناوچە كوردستانییەكانی تر ببەسترێتەوە بە كێشەی ئیداریی بەغدا و تكریت و رومادی و دیالە و نەجەف و كەربەلاوە؟ لەكاتێكدا بۆ كەركووك ئەم گرفتە پەیوەندی بەناسنامەی نەتەوەیەكەوە هەیە و كێشەكە كێشەی خاكە، بەڵام هەموو گۆڕانكارییە ئیدارییەكانی تری عێراق كێشەی ئیدارین. كورد دەیتوانی لە هەندێ قۆناغدا مادەی 140 بۆ چارەسەری كێشەكان بە قازانجی خۆی بەكاربهێنێ، بەڵام دەرفەتەكانی لەدەستچوون و كێشەكان ئاڵۆزتر بوون. چەندە جێبەجێكردنی مادەكەش دوابكەوێ بە قازانجی عەرەبە. بە دەقیقی مادەی 140 وەك چارەسەرێكی پزیشكی وابوو بۆ نەخۆشییەكی درێژخایەن، ئەگەر لەكاتی پێویست بەكارنەبرێت و زۆر بمێنێتەوە، دەبێتە ژەهرێكی كوشندە بۆ نەخۆشییەكە. ئێستا دەبێت كورد لەوە تێبگات كە هێشتا كاركردن بە مادەی 140 كەمێك كاریگەری ماوە بە قازانجی كوردستان، بەڵام زۆر دواكەوتنی دەبێتە ئەو ژەهرە كوشندەیە. ئێستا لە تەواوی ئەو ناوچە كوردستانیانەی دەرەوەی هەرێم كە مادەی 140 دەیانگرێتەوە، لە دەرئەنجامی خراپ سیاسەتكردن و خراپ ئیدارەدانیان كە 14 ساڵ بەدەستی كوردەوە بوون، هەروەها وەك لێكەوتەی رووداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەر، پێكهاتەكانی تر بەڕەهایی دەسەڵاتی كورد رەتدەكەنەوە. بەشێك لە كوردیش تا ئەو ئەندازەیە نیگەرانن كە مەیلی ئەوەیان نەماوە كورد حوكمیان بكاتەوە. جا مەترسییەكە لێرەدایە كە رۆژ لەدوای رۆژ ئەو ئاراستەیە باڵا دەكات. بەغدا هەركات دڵنیابوو لەوەی زۆرینەی دانیشتووانی ئەو ناوچانە لە راپرسیدا دەنگ بە مانەوە لەگەڵ بەغدا دەدەن، بەدڵنیاییەوە هێزی جێبەجێكردن و سەپاندنی ئەو مادە دەستوورییەی هەیە و بەزۆریش بێت جێبەجێی دەكات. كە زۆرینەش دەنگیان لە دژی ئەوەدا بخرێنە سەر كوردستان، ئەوكات بۆ هەمیشە كورد مافی داواكردنەوەی ئەو خاكەی نامێنێ. لەوەش مەترسیدارتر ئەوەیە ئەوكات چەمچەماڵ و كفری و كەلاریش لە ئێمە دەستێننەوە و هەمان سیناریۆ بۆ پارێزگای دهۆك و ئاكرێش پەیڕەو دەكەن، چونكە كورد خۆی رازی بووە هەموو ئەو دەستكارییە ئیداریانەی لە دوای ساڵی 1968 بەمەبەستی سیاسی كراون، وەك پێشتریان لێ بكرێتەوە. واتا لەبری ئەوەی بەمادەی 140 خاكی زەوتكراو بخەینەوە سەر هەرێمی كوردستان، بەشێك لە خاكی هەرێمی كوردستانیش دەخرێتەوە سەر بەغدا و مەترسی دەكەوێتە سەر قەوارەی هەرێمەكەشمان.
د. موئمین زەڵمی "هارمۆنیبوون لەهەموو كات زیاتر بۆ تاكی كوردی پێویستە، بەمانای ئەوەی ئیتر لەقاوغە حزبییەكە بێتە دەرەوە". هەرێمی كوردستان، لەگەڵ ئەوەی ئەزمونێكی فیدارڵییە لەناوخۆی عێراقەوە، بەڵام ئەزمونێكی دیموكراسیشی لەفرە حزبی تاقیكردۆتەوەو بەهەردوو لایەنی ئیجابیو سیلبی تێیپەڕاندووە، ئایا كاتی ئەوە نەهاتووە ئەودیوی حزبایەتیش تاقی بكرێتەوە؟ حزبو حزبایەتی لەسادەترین تێگەشتندا كۆبوونەوەی گرۆی هاوڕێیانەو خێزانییە لەسەر كۆمەڵێك چەمكو دونیابینی، حزبایەتیش دەبێتە سیلەی رەحم بۆ ئەندامەكانیو لەمسەری وڵاتەوە بۆ ئەوسەری وڵات دەیانكاتە دۆستو نزیكو خەمخۆری یەكتر، ئاسایی ئەندامی حزبێك لەزاخۆوە كەدێتە هەورامان، دڵی بەئەندامێكیتری حزبەكەی دەكرێتەوە، ئەم مامەڵە خێزانییە تا رادەیەكی زۆر رەنگیداوەتەوە لەقۆناغە جیاوازەكانی حزبیشدا زیاترو زیاتر تۆخ بووەتەوە. بەتەنیشتی ئەمەوە، كۆپی پەیستی بیروراو قەناعەتو هەڵسوكەوتو جیهانبینیو تەنانەت بیركردنەوەكانیشی گرتۆتەوەو دەرفەتی بیركردنەوەی تاكەكانی تەسك كردۆتەوە، یانی ئەندامی حزب بیركردنەوەی زیاتر بەئەركی خۆی نازانێت، تەنانەت زۆرجار خوێندنەوەی زیاتر وتێفكرینی زیاترو ... تاد دراوەتە پاڵی كەسی یەكەم یان گروپێكی باڵادەستی حزبەكەو ئیتر ئەندامانی خوارەوە بیركردنەوەیان بەكاری خۆیان نەزانیوەو كەسی یەكەم چی وتبێت كۆپی كراوە. ئەودیوی حزبایەتی چیە؟ چۆن تاقی بكرێتەوە؟ ئەگەر لەچوارچێوەیەكی حزبیو بیركردنەوەی حزبیو پابەندبوونی حزبی كەمێك دوورتر بروانین، دەردەكەوێت كەبەڵێ دەكرێت هەموو پێوانەكان پێوانەی حزبی نەبن، هەموو پاڵنەرەكان حزب نەیانجوڵێنێت، هەموو جامەكان حزب پڕیان نەكات، هەموو كێكەكان حزب دابەشیان نەكاتو تەنانەت هەموو بەرژوەندییەكانو داهاتووەكانیش حزب قۆرخیان نەكات. هارمۆنیبوون لەهەموو كات زیاتر بۆ تاكی كوردی پێویستە، بەمانای ئەوەی ئیتر لەقاوغە حزبییەكە بێتە دەرەوە، ئاسایی بێتو ئەسڵیش ئەمەیە راستییەكان وەك خۆیان ببینێت، چاویلكەی حزب وەلا بنرێتو دونیابینی فراوانتر لەبەرچاو بگیردرێت، تاكێك بێت بۆ خۆی بخوێنێتەوەو بیر بكاتەوەو دەرفەتی گەورە بخولقێنێتو پارچە بچوكەكان كۆكاتەوەو هەر خۆشی وێنە گەورەكە دروست بكات. كە وامان كرد، ئیتر بیر لەبەرژەوەندی گشتی دەكەینەوە، ئاساییە ئەندامی چەند حزبێكی جیاواز پێكەوە لەچوارچێوەی پڕۆژەیەكدا خزمەت بكەن، سنورو كۆتە حزبییەكان تێپەڕێنرێن، تەنانەت لەكاتی هەڵبژاردندا ئاسایی ببێتەوە پڕۆژەكان یەك بخرێن، كاندیدەكان بازنەی سوریان لەسەر لاچێت، نوخبەیەكی باشو بەتواناو سەركەوتوو پێش بخرێن،و خرمەتی گشتی ببێتە ئامانج، ئیتر رێگای جیاوازتر تاقی بكرێتەوەو لەو دیوی حزبایەتییەوە هەنگاوی گەورەتر بۆ ئامانجی گەورەتر بگیردرێتەبەر. ئەودیوی حزبایەتی، تاكە حزبییەكان دەگوزاێتەوە،و ئەندامانی حزبەكان رادەهێنێتەوەو بەرژەوەندییە حزبییەكان دەداتە قاڵب، ڕەنگەكان دەبنە هی هەمووان نەك هەر پارچەیەك هەڵسێتو رەنگێك بۆ خۆی بەرێت، كەشێكی نوێ دێتە كایەوە،و لەنەبوونی خزمەتگوزاری گەڕەكو گوندو شارەكاندا، كامپەینە ڕەنگاورەنگەكان چالاك دەكرێن، ئاساییە هەموو پێكەوە لەسەر بنەمای هاوڵاتیبوون خەمی یەكتر دەخۆنو هەوڵی پاراستنی شكۆی یەكتر دەدەن، كاتێ ستەم له كەسێك دەكرێت هەمو پێكەوە پشتیوانی دەبن،و هەمووانیش پێكەوە دژی ستەمكار دەوستنەوە، هەموو پێكەوە پەسنی وەزیری باشو پەرلەمانتاری باشو نوێنەری باش دەكەنو پێكەوەش ناچالاكو خۆپەرستو ناباشەكان دەدەنە بەر نەشتەر، لەكۆی گشتیشدا هەمووان سودمەند دەبن نەك تەنها گروپێك یان ئەندامانی حزبێك
.gif)
.دڵشاد ئەنوەر نابێت مەرگی بریار بەسادەیی تەماشا بکەین، ناکرێ مەرگی بریار نەکەینە هەلێک بۆ قوڵ بوونەوە لە ئەسڵی کێشەکە. بریار هەمووانی گریاند، بریار هەمووانی هەژاند، بەڵام گەر تەنها بە شێوەیەکی عاتفی لە کۆچی بریار بروانین، ئەوا دوو سبەی تۆزی عاتیفەمان دەنیشێتەوە و بریارمان لە یاد دەچێت، دەیان بریاری تر بێ باوک دەبن. دەبێت تێبگەین، بریار تەنها منداڵ نیە، کۆچی باوکی گڕی لە ناخی بەردا بێت، دەیان منداڵە شەهیدی تر هەیە، شەو تا بەیانی ناخیان دەسوتێ، بێ باوکی دەیانکوژێت، بەڵام کەس پێیان نازانێت، چونکە زومی ئیعلامیان لەسەر نیە. دەبێت مەرگی بریار و سوتانی ناخی مناڵە شەهیدەکان بکەینە دەرفەت، تا پەنجە بخەینە سەر برینەکان و قسە لەسەر ئەسڵی کێشەکان بکەین، چونکە تا پەنجە نەخەینە سەر برینەکان، هەموو ساتێک دەبێت چاوەروانی بێ باوک بوونی دەیان جگەر گۆشەی تری وەکو بریار بکەین. لێرەوە دەبێت بپرسین؟ -ئەرێ ئێمە ٤٠٠ هەزار پێشمەرگەمان هەیە، بۆ سنورەکانی هەرێم واڵان بە ڕووی تیرۆردا و بە ئاسانی دەستیان دەگاتە کۆمەڵگەیەکی کورد نیشینی چەند هەزار کەسی ؟ - ئەرێ بۆ بەرپرسێکی ئاسایی، ٣٠ پاسەوانی هەیە و بە وەجبە پاسەوانێتی ماڵەکەی دەگرن، بۆ ناحیەیەکی گەورە و گران، چوار رەبیەی تۆکمەی لە دەوروبەر نیە؟ - ئەرێ بۆ باخی هەر مەسئولێک، چوار پێنج شێفی بۆ دانراوە و موچەکانیان لەسەر وەزارەتی پێشمەرگەیە، کەچی سنورەکان گرفتی بێ پاسەوانیان هەیە؟ - ئەرێ تاکەی پیشمەرگە ناکەنە هێزێکی نیشتیمانی؟ تاکەی مەشق و راهێنانیان بێ ناکەن ؟ تاکەی بە بێ چەک و تەقەمەنی و کەرەستە و کەل و پەل ، دەیانخەنە نێو کورەی ئاگرەکە؟ . ئاخر معقول نیە، رەبیەیەکی سنور چوار پێشمەرگەی تیا بێ، بەر ماڵی مەسئولێک ٢٠ دابەستەی تیابێ! یانی معقول نیە، هێرشی داعش کەبەچەند سەد چەکدارێکەوە هاتبنە هەولیر، بە بیست سی چەکدارێکەوە جلولا بگرن، ئەمە دەسەڵاتی کوردی رانەچڵەکاندبێ ! بۆیە دەبێت کۆتایی بە فرمیسک و گریانی کاتی بێت لەمەودوا قسە لەسەر ئەسڵی کێشەکان بکەین . دەبێت هێزەکان مەشق و راهێنانیان پێ بکرێ، پێشمەرگە لەنێو باخ و بەردەمی ماڵی بەرپرسان دوور بخرێتەوە و ئەرکە سەرەکیەکەی رادەست بکرێ کە پاراستنی نیشتیمانە، بێگومان گەر ئەمەش کرا، ئاسان نیە بۆ هێزێکی نامۆ، دزە بکاتە نێو ناحیەیەکی کورد نیشین و بریارەکان بێ باوک بکات.
.jpg)
هونەر تۆفیق ماوەی نیوسەدە زیاتر لە ١٩٤٨ -٢٠٠٣ ، سونەکان پێشەنگی بەرەی رووبەڕووبونەوەی ئیسرائیل بوون . سوننەکان سەرکردایەتی جەنگەکانی دژ بەئیسرائیلیان لە ١٩٤٨ ، ١٩٦٧ ، ١٩٧٣ و دواترینیان لێدانی ٣٩ رەکێتی سکودی عێراق ١٩٩١ کردووە . لەو ماوەیەدا هەمیشە سونەکان هاوئایینەکەی خۆیان (شیعە )یان بەوە تۆمەتباردەکرد کە ژێربەژێر هاوکاری ئیسرائیلن . پیاوە ئایینیەکانی سونەش لە گێڕانەوەی مێژووی شیعەدا ، ئەو مەزهەبەیان بە دەستکردی جولەکە دەناساند . جەمال عەبدولناسر و سەدام حسەین و شا فەیسەڵی سعودیەی عەرەبی سەرسەخترین سونەکانی نەیاری بوونی قەوارەی ئیسرائیلی بوون . لە مەنهەجی خوێندنی سعودیدا منداڵە سعودیەکان وا فێردەکران کە گەورەترین مەترسی لەسەر ئیسلام بوونی جولەکەیە . ئەم سەنگەرەی سونە لە بەرانبەر ئیسرائیلدا لە سەدەی بیست و یەکەمدا و لە ساڵی ٢٠٠٣ و کەوتنی کۆمارەکەی سەدام حسەینەوە چۆڵکرا و لە ئێستادا زۆرینەی وڵاتانی سونە مەزهەب بە سعودیەی عەرەبیشەوە لەئاستی جیاوازدا پەیوەندی دۆستانەیان لەگەڵ ئیسرائیلدا پەیداکردووە . شیعەکان شوێنی سەنگەرەکانی سونەیان دژ بە ئیسرائیل پڕکردۆتەوە . تاکتیکی سەربازی ئەو وڵاتانەی لە ناکۆکیە جیهانیەکان دەگەن ( لەوانەش ئێران ) لە قۆناغێکی نوێدایە کە دەکرێت پێ ی بگوترێت سەردەمی رەکێتە زیرەکەکان . روسیا مۆدێلێکی نوێ ی بۆ ئەگەری ڕووبەڕووبوونەوە لە ستراتیژی سەربازیدا داهێنا کە مۆدێلی رەکێتە هایپەرسۆنیک Hypersonic کەکانیەتی . بەچاولێکەری روسیا ، ئێرانیش وەک سەرکردەی جیهانی شیعە ، توانا تەکنەلۆجیەکانی لە بەرهەمهێنانی ڕەکێتە زەمین -زەمینی ، زەمین - ئاسمانی ، دەریا - زەمینی ، چڕکردۆتەوە . ئەم لێهاتووەییەی ئێران لە کەرتی ڕەکێتدا ، بۆ لایەنگرەکانی بۆتە بەرەکەت و بۆ نەیارەکانیشی مەترسیەکی گەورەیە . حیزبوڵای لوبنانی و حەماسی فەڵەستینی و سوپای سوریای ئەسەد و حوسیەکانی یەمەن و حەشدی شەعبی لە عێراق کە هەموویان بە عەقیدە و فەرمان بەستراونەتەوە بە ئێرانەوە و جۆرەها رەکێتی ئێرانی دوور و کورت مەودای ئێرانیان لەبەردەستدایە ، بەدەوری ئیسرائیلدا سەنگەرەکانیان تۆکمەکردووە . بەجۆرێک بەرەکەیان تێکەڵاوکردووە وەک تۆڕێکی پێکەوە بەستراو سنووری نێودەوڵەتی لە نێوانیاندا نەماوە . لەو چوارچێوەیەدا حیزبووڵا لە دیمەشقە ، سوپای قودس لە لوبنانە ،حەشدی شەعبی لە یەمەنە و حوسیەکان لە عێراقن ... نەرمی لەگواستنەوە وسانایی لە جوڵەی رەکێتەکانیان لەنێوان خۆیاندا گەورەترین مەترسی خستۆتە دڵی ئیسرائیلیەکانەوە . ئەو کاتەی ئیسرائیل مەترسی لەبەرەی سوننە هەبوو چارەسەرکردنی ترسەکەی ئاسانتربوو وەک پرۆسەی ئۆپرا ١٩٨٠ کە کورە ئەتۆمیەکانی عێراقی وێران وخاپورکرد ، دەیتوانی خاڵی هێزی بەرانبەرەکەی بپێکێت و لەبەینی بەرێت . بەڵام لەم ستراتیژە تازەیەی شیعەدا خاڵی هێزیان لە پەرشبوونی رەکێتەکانیاندایە بەو وڵاتانەی بەدەوری ئیسرائیلەوەن . چارەسەرکردنی لەلایەن ئیسرائیلەوە ( بۆردمانەکانی سوریا و دواترینی عێراق - حەشدی شەعبی ) لەلایەکەوە گۆبەنگ نانەوەیە بۆ ئەمریکاییەکان لە عێراقدا و لەلایەکی تریشەوە دنەدانە بۆ ئەوجەنگەی هیوادارە لەنێوان ئەمریکا و ئێراندا ڕووبدات . دوو ئەنجام چاوەڕوان دەکرێت لە سەرەتای ئەم جەنگەی نێوان شیعە و ئیسرائیلدا . یەکێکیان تەمەنی هەیمەنەی شیعە لەناوچەکەدا درێژدەکاتەوە و لەدنیای ئیسلامدا بەشەڕی کافر و موسڵمان وێنا دەکرێت کە ئەو سۆزە بۆ ئێران و شیعە دەبێتە دەستکەوت . ئەوی تریان بەتەواوی گیرۆدەکردنی ئەمریکایە لە عێراق و سوریادا تا ئاستی کشانەوە و جێهێشتنی بۆ ڕوسیا و ئێران .
.gif)
د. دانا حەمەعەزیز لە ڕوی جوگرافییەوە، گەورەترین وڵاتی سەر زەوییە، ڕوبەرەکەی نزیکەی دوو ئەوەندەی چین یان ئەمریکایە، زۆربەی خاکەکەی ئەکەوێتە ئاسیاوە، بەڵام زۆرینەی خەڵکەکەی لە بەشە ئەوروپاییەکەیدا ئەژین، کۆی گشتی دانیشتوانەکەی ١٤٥ ملیۆنە. ڕوسیا، لە ڕوی سیاسیەوە بەدرێژایی مێژوو ولاتێکی نائارام و، لە ڕوی ئابوری و کۆمەلایەتیەوە هەمیشە ناجێگیر بوە. سەرکەوتنی شۆڕشی بەلشەڤی و کۆتایی هێنان بەدەسەڵاتی قەیسەریی، باری سەرشانی روسیای قورستر کرد و بەڵای بۆ مرۆڤایەتی هێنا، روسیای لە دەولەتێکی کشتوکاڵیەوە بردە پێشبڕکێەکی نابەرامبەر لەگەڵ خۆرائاوادا. ڕوسیا، لە ڕوی تەکنۆلۆجیای سەربازیەوە، تا ڕادەیەك ململانێی خۆراوای کردوە، بەڵام بەدەرێژایی سەدساڵی رابردوو، جگە لەبەرهەمهینانی چەکی کۆمەڵکوژ و تانك و فرۆکەی جەنگیی، هیچ پێشکەوتنێکی بەدەستنەهێناوە. وەك ئەندرێ زاخارۆڤ ی زانای فیزیای ڕوسیی ئەڵێ، ڕوسیا یان سۆڤیەتی جاران لەڕوی زانستیەوە هێشتا زۆر ساوایە. لە ڕوی سیاسی یەوە، ڕوسیا ڕۆژ بەڕۆژ لە پاشکەشە دایە، دیمۆکراسیی کوژاوەتەوە، ئایندەی سیاسی وڵات ڕوو لە تاریکییە. ڕوسیا، خاوەنی گەورەترین سەرچاوەی وزەیە، بەڵام بەدەس قەیران و لەژێر باری سەختی ئابوریدا ئەتلێتەوە، خاوەنی ٦٠٠ ملیۆن دۆنم زەوی کشتوکاڵیی و گەورەترین هەناردەی گەنمە لە جیهاندا بەڵام خەڵكەکەی بەدەست برسێتی یەوە ئەناڵێنن. ئاشتی کۆمەڵایەتی لە مەترسی تەواودایە و بۆ هەموو ١٠٠ ژنێك، تەنها ٨٦ پیاو هەیە کە زۆربەیان ئالودەی کهول و مادە هۆشبەرەکانن. پەیوەندی کۆمەڵایەتی داتەپیوە و رۆژ بەڕۆژ ژمارەی دانیشتوان بەشێوەیەکی تراجیدی لەکەمبونەوەدایە. لە سەد ساڵی ڕبردودا لە سایەی سەقەتیی حوکمڕانیی مۆسکۆ دا، ٢٢ ملیۆن کەس لە روسیا و کۆمارەکانی سۆڤیەتی جاران لەبرسا مردوون. ئێستا زۆرینەی خەلکی روسیا لەسەر یان لەژێر هیڵی هەژاریەوەن و بەدەس خراپی باری تەندروستیەوە ئەناڵێنن. جگە لە بۆمبە ئەتۆمیە مێگا تەنیەکانی، روسیا داهینانی نەهێناوەتە ناو کاروانی پیشکەوتنی زانستی و ئابوری، بەدریژایی سەد ساڵی ڕابردوو جگە لە نمایش وخۆبادان بە چەکە کۆمەڵکوژەکانیەوە، کارتێکی بەهێزی لەدەستدا نەبووە بۆ ململانێ و گوشار. دەستی لەهەر کێشە و قەیرانێك وەردابێ ئاڵوۆزتری کردووە، لەپیناوی بەرژەوەندی خۆی سەودای قێزەونی کردوە، هیچ بەهایەکی یاسایی و ئەخلاقی نەناسیوە و بێ سڵەمینەوە کارەساتی گەورەی بەسەر خەڵك وشوێنی تردا هێناوە، کۆریای باکور باشترین نمونەی شوێن پەرێزی روسیایە! ڕژێمە تۆتالیتاریەکانی وەك بەعس، لەسەر شێوازیی ڕوسیی وڵاتیان بەڕێوە بردوە و، ستایلی روسیی پرەنسیپی داپلۆسین و پاکتاوکردنی بەرانبەرە ناوخۆییەکانیان بوە. وڵاتە دواکەوتوەکانی دنیای سێ لە ئاسیا و ئەفریقاوە هەتا ئەمریکای لاتین، لەلایەن روسیاوە قۆستراونەتەوە و بەچەکی ڕوسیی شەڕی ناوخۆیان کردوە. ئەوروپای خۆرهەڵات گەورەترین قوربانی دەستی ڕوسەکانە، ترس و بێ متمانەیی و ڕەگەزپەرستیی هێشتا کەلتوری زۆرینەیە. ئەوروپای خۆرهەڵات دەیان ساڵی دیکەی ئەوێ بۆ ئاوێتە بوون لەگەڵ سیستەمی سیاسیی و ئابوریی و، ئاشنابوون بە کەلتوری خۆراوا. کە چوی بۆ ڕوسیا، بە مۆسکۆ هەڵنەخەڵەتێی، لە جادە و باڵەخانە و تێر و پڕیی شوێنە ڕاقیەکانی ئەم شارەوە مەڕوانە ئەو وڵاتە. بایەخەدان بە پایتەخت و فەرامۆشکردنی شوێنەکانی تر، خەسڵەت و سیمای ڕژێمە هەرە خراپەکانی دنیایە.
.gif)
چیا عەباس سەرهەڵدانی ئۆپزسیۆنی پەرلەمانی لە کوردستان گۆرانکاریەکی نوێ بو و نامۆش بو بە کڵتوری سیاسی بزافی کوردایەتی. بە درێژایی مێژو هێزە کوردیەکان بۆ یەکلایی کردنەوەی جیاوازی و ناکۆکیەکانیان پەنایان بۆ چەک و شەرکردنی یەکتر بردوە، کاتێک بەم شێوازە سەرکەوتو نەبون بە رێکەوتنی لەرزۆک و کاتی ناکۆکیەکانیان بۆ ماوەیەک بە لاداون. ئەزمونەکانی هێزە سیاسیەکانی باشور لەم روەوە ئەوەندە زۆرن لە ئەژمارکردن نایەن، لە دوا مەتافیشدا میللەت باجێکی گەورەی ئەو سیاسەتانەی داوە. ئەگەرچی باڵی مەکتەبی سیاسی ( ناسراو بە جەلالی) زیاتر لە نیو سەدە لەمەوپێش وەک بەرەیەکی نارەزای ئۆپزسیۆن لە ناو پارتیدا سەری هەڵدا و بە قەتماغەیەکی تەنکی فکری ئاگرەکەی خۆشکرا، بەڵام لە جەوهەردا ئۆپزسیۆنبون و هزرەکەی بە زەرەرێکی زۆری میللەت شکانەوە چونکە هەر دو تەوەرەکە شەرێکی سەختی ناوخۆی لێکەوتەوە و داگیرکەرانی کوردستان بە کامل ئیستراحەت دۆخەکەیان قۆستەوە. پێشتریش لە دوا ساڵەکانی پەنجای سەدەی رابوردو گروپێکی نارەزا ( ئۆپزسیۆن) لە ناو سەرکردایەتی پارتیدا دروستبو، بەڵام ئەمەیان بێ شەر دامرکایەوە. دوای شکستی شۆرشی ئەیلول دروستبونی یەکێتی وەک نیمچە بەرەیەکی فرە منبەر و ئاراستەی جیاواز ئەزمونێکی نوێ بو، بەڵام هەر زۆر زو دەرکەوت لە لایەکەوە پارتی ئەم هێزە نوێیەی بە مەترسی گەورە لە سەر خۆی دەبینی و کەوتە دژایەتیکردنی سەرسەختی، لە ناو خودی یەکێتیشدا زو دەرکەوت کە دەنگی جیاواز و ئۆپزسیۆنبون تێیدا یەکسان دەکرا بە هەڵگەرانەوە و لادان و تەنانەت بە خیانەتیش ناوزەد دەکرا، هێزی چەکدار و توند و تیژی بۆ یەکلاکردنەوەی جیاوازیەکان بەکار هێنران. رەگ و ریشەی ئەقڵیەتی پاوانخوازی و قبوڵنەکردنی یەکتر لە چەمکە ئاینی و فکری وکۆمەڵایەتیە دواکەوتوەکانی کۆمەڵگای کوردەواریەوە هەڵقوڵاون، ئەم ئەقڵیەتە خەسڵەتێکی زەقی هێزە کلاسیکی و ئاینی و چەپرەو و فرە ئاراستەکان بوە، تایبەت ئەوانەی عەقیدە و بیر و باوەرێکی داخراوی چەقبەستو دینامۆی سیاسەت و کرداریان بون. ئەم ئیرسە مێژوییە، تا ئەم چرکەیەش، بزافی کوردایەتی لە باشور شەکەت کردوە، ئەزمونەکانی دوای راپەرین و ژیانی پەرڵەمانی تا دروستبونی گۆڕان دەریدەخەن جیاوازی و ناکۆکیەکان بەرگی ئۆپزسیۆنێکی فەرمی کاریگەریان بە بەردا نەکرابو، زیاتر بە میزاجی سیاسی و شەر و دو ئیدارەیی و دابەشکردنی دەسکەوت و داهات و لاوازکردنی رکابەر و فشارکردن لە دەسەڵات پراکتیزە کراوە، فیفتی بە فیفتی و شەری ناوخۆ و رێکەوتنی ستراتیژی نمونەی زەقن. ئەمجۆرە لە ئۆپزسیۆنکردنی ئۆپۆرچینستانە لە پراکتیکدا کاریگەری سنورداری هەبوە لە دابینکردنی بەرژەوەندیەکانی میللەت و ئامانجە سیاسیەکانی، بە تەنیشت ئەمەشەوە نەک تەنها سەرکەوتو نەبوە لە گەشەکردنی هۆشیاری کۆمەڵایەتی و چوسپاندنی حوکمی یاسا بەڵکو دیاردەی قێزەوەنیشی لێکەوتۆتەوە، گەندەڵی کوشندە، موچەی بە قیست، قۆرخکاری بازار و ئابوری، قەرزی ملیارەها دۆلار، پێشێلکردنی ئازادی و مافەکانی مرۆڤ، کارەساتی ١٦ ئۆکتۆبەر، بێئومێدی و... تاد ئەو راستیە دەسەلمێنن. سەرهەڵدانی رەوتێکی چەپرەوی رادیکاڵی لەرزۆک و ناجێگیر لە باشور و باکور و دواتر لە رۆژهەڵاتی کوردستان گۆرانکاری گەورەی ئەو سەردەمانە بو، ئەم رەوتە بەرامبەر بە دوژمن و داگیرکەران هێزی بزوێنەر و پاک و تێکۆشەری کوردایەتی بو، بەڵام لە ئاستی ناوخۆدا بەهۆی قیرسچمەیی فکری و سیاسی و نیەتی سرینەوەی بەرامبەرەکانی ئەستەنگ و لەمپەر بو لە بەردەم گۆرینی هاوکێشە سیاسیە کلاسیکیەکانی بزافی کوردایەتی بەرەو ئاراستەکانی سەردەم. بە گشتی ئاراستە جیاکانی ئەم رەوتە تەنها خۆیان بە خاوەنی راستیەکان زانیوە و لەم دیدەشەوە خۆیان بە خاوەنی ئایندە زانیوە، بۆیە زۆربەی کات نەیان توانیوە لە گەڵ ئاراستە ناکۆک و جیاکانی تر بەیەکەوە وەک کورانی میللەت کاربکەن، چەندین ئەزمونی پارچەکانی کوردستان ئەم راستیە دەسەلمێنن. شێوازی مامەڵەکردنی ئەقڵیەتی ئاراستە بە ناو مۆدێرن و سەردەمەکان لە گەڵ جیاوازی و ناکۆکیەکان خۆ سەپێنەر و چاوچنۆک و زیگزاگ و کەم تۆلێرانسیش بوە، ئەوەی مایەی سەرسورمانێکی رەوایە توێژە بە ناو رۆشنبیرەکەی ئەم ئاراستانە لە ژێر کاریگەری هزرێکی سواوی بەسەرچو وەک تابوری پێنجەم پەلاماری رکابەرەکانیان داوە و هەزار و یەک داستانی پوچەڵیان بۆ فکر و کرداریان هۆنیوەتەوە. ئەم گروپانە، ئێستاشی لە گەڵدا بێت، پەلەیانە و مەبەستیانە لە ماوەیەکی کورتدا بەو مێتۆدانە ناکۆکی و جیاوازیەکانیان لە گەڵ ئاراستەکانی تر بە سود و سەرکەوتنی خۆیان یەکلایی بکەنەوە و تۆلەسەندنەوەی مێژوییش بکەنەوە. ئێستا، کاتێک باسی ئەم دیاردەیە لە باشور بکەین، دەبینین لە گەڵ باڵادەستبونی ئاراستە کلاسیکیەکان ئەوانی تر نەک تەنها وەک بەفری بەر هەتاو هێدی هێدی تواونەتەوە، بەڵکو بونەتە پاشکۆ و لە سایەی رەحمەتی بەرەکەی تردا گوزەریان کردوە و دەیکەن. ئەم بێدەسەڵاتی و پاشکۆیەتیە ئاماژەی زەقن بۆ زەمینەی لەرزۆکی تێرامانیان بۆ پرسەکانی سیاسی و حوکمرانی و فکری و ئابوری و ژیانی پەرلەمانی، چونکە دەتوانن رێگەی ئۆپزسیۆن بگرنە بەر و لەو سەکۆیەوە خزمەتی میللەتەکەیان بکەن، بەڵام لە جەوهەردا ئەهلی ئەو کارە نین و چاوەکانیان بریوەتە دەسەڵات و دەسکەوتەکانی. لە گەڵ دروستبونی گۆران و پێرەوکردنی سیستەمی ئۆپزسیۆنی پەرلەمانی قۆناغێکی بێ وێنە لە بزافی کوردایەتی دەستی پێکرد. گەلەکۆمەی سیاسی و سەربازی هێزە کلاسیکیەکان لە گۆڕان و ئەزیەتدانی بە رێگە ئیستبدادی و نایاسایی و نادیموکراسیەکان جارێکی تر سەلماندیان کە لە هەمو سات و ئانێکدا ئەقڵیەتی خۆسەپاندن و خۆپەرستی و قبوڵنەکردنی جیاوازیەکان زیندوە و ئاسان دەبوژێتەوە و سەرئاو دەکەوێت، هەر بۆیەش نەوشیروان مستەفا نیو ساڵ پێش کۆچی دوایی رایگەیاند ژیانی پەرلەمانی لە هەرێم کەوتۆتە ژێر پرسیارەوە. لە چەند ساڵی رابوردودا چەند روداو و گۆرانکاریەک لە دۆخ و پێکهاتەی سیاسی کوردستان رویان داوە، وەک وەفاتی نەوشیروان مستەفا و دواتر مام جلال، لاوازبونی داعش، شکستهێنان بە ریفراندۆم، کارەساتی ١٦ی ئۆکتۆبەر و شکانەوەی هاوسەنگی هێز بە بەرژەوەندی بەغدا. لە بەرامبەر ئەمانەدا هێزە کوردیەکان لە سەر دارشتنەوەی پێکهاتەی سیاسی و حوکمرانی بە شیوازێکی نەرم و گۆرینی چەند کاراکتەرێک رێککەوتون. سەرەرای ئەم نەرمیە ترس و گومانی هێزە هاوپەیمانەکانی حوکمرانی لە یەکتر راستیەکی حاشا هەڵنەگرن، وەک بەرەکانی شەرێکی درێژخایان دەرواننە یەکتر، رۆحی دو بەرەکی و دو ئیدارەیی زیندو دەکەنەوە، داوای هاوسەنگی ئیداری و دارایی و سەربازی و ئەمنی دەکەن، چاوەروانی و هەڵوێستەکانیان لە سایەی چەمکەکانی قبوڵنەکردنی یەکتر و خۆسەپاندن و دەریایەک لە گومان دادەرێژن. گۆڕان وەک هێزێکی خاوەن ئەزمونێکی درێژی ئۆپزسیۆن ئێستا چۆکی داداوە، دەسەڵاتدارانی سەلماندیان ئەهلی چاکسازی و ئۆپزسیۆنبونیش نین، بەشیک لێیان بازرگانی فرە ئاراستەن و لە مێژوی نزیکیشدا لە گۆمی چەندین جۆری گەندەڵیدا غەرق بون، بۆیە داماو چاویان لە خێر و بەرەکەت و نیعمەت و رەحمەتی دەسەڵاتە، لە پێناوی ئەوەشدا پەیمانیان داوە دوالیزمی پەرلەمانی پێرەو نەکەن، ناکرێت پێیەکت لە ناو دەسەڵات بێت ئەوی تریش لە دەرەوەی بێت. بەهۆی ئەوەی گۆڕانی گردەکە ناتوانێت شەری ئۆپزسیۆنبون بکات و لە دەسەڵاتیشدا ناتوانێت شەریک و کاریگەر بێت، بۆیە لە دوا مەتافدا گۆڕانی گردەکە لە دو جەژنە دەبێت. خاڵی هەستیار و گەورە لەم دۆخەدا غیابی ئۆپزسیۆنێکی میللی کاریگەرە لە پەرلەمان و دەرەوەشی، ئۆپزسیۆنێک بە کاراکتەری شایستەی متمانەی خەڵک، کارنامەیەکی واقیعی دور لە دۆگما و پۆپۆلیزم و هات و هاوار، بە نەخشە رێگایەکی فرە رەنگ و دەنگ پەنا بەرێتە بەر رێکارە یاساییەکان بۆ چەسپاندنی پێگەی خۆی لە ئاستی لۆکاڵی و هەرێم و عێراق، ئۆپزسیۆنێک خۆراگر بەرامبەر کاردانەوە و ستەمکاریەکانی دەسەڵات، پەنا بەرێت بۆ زەمینەی جەماوەری، هاوکاتیش بە زمانی لۆژیک و واقیعی پەیامی خۆی بە بەغدا و وڵاتە ئیقلیمیەکان و هێزە بایەخدارەکان بگەیەنێت. ئۆپزسیۆنیك بۆ خەڵکی کوردستان بسەلمێنێت کە بەیەکەوە دەتوانن وەرچەرخاندنی گەورە لە بونیادی بزافی کوردایەتی و ئایندەیدا بە دەست بهێنن. رۆتەردام: ٢٣ی ئۆگۆستی ٢٠١٩
.gif)
هونەر حاجی جاسم متمانه یهکێك له ههره پڕنسیپهکانی کایهی سیاسهتێكی تهندروست، چونکه هیچ پڕۆژهیێکی ستراتیژی سیاسی دوور مهودا بهبێ بوونی متمانه سهرکهوتن بهدهست ناهێنێت!. کاتێكیش متمانه له سیاسیهت لاواز دهبێت!. پڕۆسسهی سیاسی کێشه گهورهی بۆ دروست دهبێت، بەمەش ڕیگری دهکات له چهسپاندنی پڕنسیپەکانی دیموکراسی و ترادسیۆنێکی سیاسی. هیچ کاتێک خهلکی ههرێم ئهوهندهی ئێستا بێ متمانه نهبووه، له تهواوی شتهکان تهنانهت متمانهی خێزانیش کێشهی تێکهوتوه، چ جای متمانهی سیاسی! کهواته خالی سهرهتا و کۆتایی بۆ دروستکردنی هێلێکی سیاسی جیاواز لهم کات و ساتهدا، ئهویش نهبوونی متمانهیه. بۆیە له ئێستادا کایهی سیاسیهت له کوردستانی عێراق بێ متمانهترینه!، ههر ئهمهش وایکردوه ههمو کایهکانی زانستی و پهروهردهی، کایهی کۆمهلایهتی، کایهی ئابوری و دارایی، کایهی رۆشهنبیری و کۆی کایهکانی تر بخاته زهلکاوێکی زۆر گهورهی بێ متمانهیی!. بۆیه دهتوانین بلێین کێشه گهورهکهی پڕۆسهسهی سیاسی ئێستا نهبونی متمانهیە لە نێوان دەسەلات و خەلک . وە گهڕانهوهی متمانهش تهنیا به قسه و گوتار ناکرێت، بهلکو پڕۆسهسهێکی پهرورهدهی و پڕۆژهیێکی سیاسی تۆکمهی جیۆستراتیژی دهوێت له ههمو ئاستهکان. ههروهها ههتاکو متمانهش بۆ عەملیەی سیاسی دروست نهبێتهوه کوردستانی عێراق له هیچ کایهیێک ناتوانێت گهشه بکات!.
شوان محهمهد زۆرجار دەڵێن کە مرۆڤ دەکەوێتە بەرخۆر، ئەگەر عەیب و عارێکی هەبێت، یان خاڵی بەهێز و جوانیشی هەبێت دەردەکەوێت، ئێستا مەسرور بارزانی کەوتۆتە بەرخۆر. ئەمڕۆ ٢٢ی ئابی ٢٠١٩ میدیاکان بڵاویان کردەوە کە مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەت داوای لە وەزیرەکانی کابینەکەی کردووە سەروەت و سامانیان بۆ دەستەی دەستپاکی ئاشکرا بکەن، ئەم هەنگاوە سەرۆکی حکومەت دەخاتە بەردەم مەحەک. پرسی گەندەڵی و نەبوونی شەفافیەتێکی راستەقینە یەکێکە لە پرسە هەرە گرنگ و هەنوکیەکانی هەرێم، ئەمەش لەو روانگەیەوە ئەگەر دەزگا رەقابییەکانی نێو هەرێم و چالاکوانانی کۆمەڵگاو بەرپرسانی هەرێم، ئەوانەی ئاهێکی خێریان تیا مابێت، بیر لە چارەسەرێکی جدی ئەم کێشەیە نەکەنەوە، ئەم دەسەڵاتەی ئێستای هەرێم هیچ ئایندەیەکی نابێت. کاتێک دەستەی نەزاهە فۆرمی ئاشکراکردن دەخاتە بەردەم بەرپرسانی باڵای حکومی، ئەوان خۆیان زۆر باش دەزانن لەم دۆخە سیاسی و ئابوری و داراییە داخراوەی هەرێم ناگەنە حەقیقەتی سەروەت و سامانی بەرپرسان، چونکە تەنها تۆ کاتێک دەگەیتە ئەو راستەیە کە بەلایەنی کەمەوە سیستەمێکی بانکی پێشکەوتووهەبێت و سەروەت و سامانی بەرپرسان و حیزب و کۆمپانیان بەتەواوی شەفافبن، ئەوا ئەو دەمە کارەکانی دەستەی نەزاهەو هەموو دەزگا رەقابییەکانی دی زۆر ئاسان بەڕێوە دەچن. جگە لە دۆخی دیموکراسی و شەفاف و هەبوونی سیستەمێکی ئەلکترۆنی بانکی، بۆ وڵات گەلێکی وەک ئێمە فاکتەرێکی تر هەیە، ئەویش مۆراڵی نیشتمانی ( ئەخلاقی نیشتمانی )، لەم دۆخەدا بەرپرسانی حکومەت دەتوانن بەمۆراڵێکی بەرزی نەتەوەی و نیشتمانی خۆنەویستەوە هەنگاو لەم بوارەدا بنێن، ئەویش یەکەم هەنگاو دەبێت لە خۆیانەوە دەستپیێبکەن. ئەو هەنگاوەش ئەو ساتە دەستپێدەکات کە سەرۆکی حکومەت مەسرور بارزانی لەو مۆراڵە نیشتمانی و خۆنەویستییەوە تێکڕای سەروەت و سامانی خۆی ئاشکرا بکات، ئەزموونی گەلانیش زۆرن کە بەرپرسێکی نیشتمانی بۆتە خاڵی وەرچەرخان لە کۆمەڵگاکانیاندا، هەروەک " بارک تشونگهی " سەرۆکی کوریای باشور کە لەساڵی ١٩٦١دا، وڵاتی لە دواکەوترین دۆخەوە گۆڕی و، سەرەتایەکی دانا بۆ بنیاتنانی وڵاتێکی بەهێزی ئابوری و، ئێستا ئەو وڵاتە یەکێکە لە وڵاتە بەهێزە ئابوریەکان و خاوەنی دیموکراسیەتێکی پێشکەوتووە، یان سەرۆکی سەنگاپوورە " کی کوان یو " کە لەساڵی ١٩٦٥ دا بەردی بناغەی وڵاتێکی فرە کەلتوری و ئابوریەکی بەهێزی داڕشت، یان سەرۆکی بەرازیل "لولا داسیڤا" کە لەساڵی ٢٠٠٢دا بەرازیلی لە وڵاتێکی هەژارەوە وردە وردە کردە ولاتێکی بەهێزو، جیاوازی نێوان هەژاران و دەوڵەمەندانی بەشێوەیەکی بەرچاو کەمکردەوە. هەڵبەتە ئەگەر بمانەوێت هەرێم بەرەو پێش بچێت و لەم بازنە داخراوە رزگاری بێت، دەبێت خالێک بێتە پێشەوەو ئەم وەرچەرخانە رووبدات، ئیستاش ئەوەی دەبێت مەسرور بارزانی بیکات، تا ببێتە سەرەتای ئەو خاڵەی ئەو وەرچەرخانەی تیا روودەدات، فەرموو ئێوە وەک بەرپرسێکی ئەو وڵاتە زۆر راستگۆیانە سەروەت و سامانی خۆتان ئاشکرا بکەن، ئەوە نا کە بەرپرسانی پێشوو لە فۆرمی دەستەی نەزاهەدا ئیعلانیان دەکرد، بەڵکو سەروەت و سامانی راستەقینەی خۆت، با هەندێک نموونەی سەروەت و سامانەکەتان کە چەند نموونەیەکی کەمە و هەموو کەس دەیزانێت ئاشکرای بکەین، کە ئەویش کەناڵی کوردستان ٢٤ و رۆژنامەو ماڵپەڕی باسە، دەتوانن بۆ دەستەی نەزاهەو پەرلەمان و رای گشتی ئاشکرا بکەن کە ئەو پارە زۆرەی بۆ ئەو دوو میدیایەی خەرجی دەکەن لە کوێتان بووە و چەندە..؟ ئەگەر ئەمەتان ئاشکرا کرد، ئەوا ئەو موڵک و ماڵەی هەتانە یەک لە دوای ئاشکرای بکەن و، ببنە هەڵگری درووشمی شەفافیەت لەهەرێمدا. مەسرور بارزانی کە کوڕەزای مەلا مەستەفایە، با ئەو خاڵە لەسەری دێڕ دابنێت و لە خۆیەوە دەستپێبکات و، چی سەروەت و سامان هەیە ئاشکرای بکات، ئەو با ببێ بەو سومبلەی کە باپیری گەورەتر بکات، ئەوەی من لەسەر باپیری ئەو خوێندومەتەوەو لەخەڵکانێکم پرسیووە، کەسێکی زاهیدبووەو موڵک و ماڵی ئەوتۆی نەبووە عەیب داری بکات، تۆ ئەو دەرفەتەت لەبەردەمدایە کە وەک کوڕی بەرپرسەکانی تری نێو حیزب و بنەماڵەکەت و بەرپرسانی یەکێتی و گۆڕان مەبە کە زۆربەیان باوک و باپیریان لەبەر سەروەت و سامان و دەسەڵات بچووک کردۆتەوە.. فەرموو تۆ باپیرت گەورە بکە..!
سەرکەوت شەمسەدین بنەمای کاری ئۆپۆزسیۆن و کێبرکێکردنی لەگەڵ حکومەت بریتیە لە جیاوازی روئیای سیاسی و روبەروبونەوەی گەندەڵی. سەردەمی بەعس هیچ هێزێکی سیاسی لەسەر بنەمای نەبونی خزمەتگوزاری گرفتیان نەبوو لەگەڵ بەعس، بەڵکو خاوەن روئیای جیاواز بوون، کورد لەگەڵ بەغداد تا ۲٠٠۳ گرفتی دەستوری و مافی هەبوو نەک نەبونی نەخۆشخانە و قوتابخانە، ئەگەر گرفتی خزمەتگوزاریش هەبوبێت پەیوەندی بەسیاسەتی جیاکاری و شۆڤێنیەتی بەعس ەوە هەبووە. ئێستاش هەندێک وەک نوکتە باسی مەرجێکی مستەفا بارزانی دەکەن لەمفاوەزاتی لەگەڵ بەغداد کە بریتی بووە لە دووسایدکردنی رێگاکانی نێوان شارەکانی تری کوردستان و ناوچەکانی تری عێراق، چونکە کەس هێندە ساویلکە نیە خۆی لە پێناو جادە و پارک و قوتابخانە خوێنی خۆی برژێت و شەهد بدات، بەڵکو لە پێناو ماف و ئازادی تێدەکۆشن. لە کوردستانیش گرفتی سەرەکی ئێمەلەگەڵ دەسەڵات بە تەنیا بریتی نیە لە نەبوونی شەقام و پارک، کە ئەوە ئەرکێکی سەرەکی حکومەتە خۆجێیەکانە و دەتوانرێت لەرێگەی فشاری کۆمەڵگەی مەدەنی دەسەڵات ناچاربکرێت بە باشترکردنی خزمەتگوزارییەکان، بەڵام ئەوە داواکاری خۆپیشاندەرانی ۱۷ شوبات و رۆژانی دوایی نەبوو، ئەوە شەری کاوە گەرمیانی و سۆرانی مامەحەمە و ویدات و سەردەشت عوسمان نەبوو، بەڵکو شەرەکە لەسەر سیستمی وحوکمرانی بنەماڵەییە کە دەیەوێت کوردستان بکات بە میرنشینی چەند بنەماڵەیەک و بەوشێوە دەستبگرن بەسەر چارەنوسی هاوڵاتیانی کوردستان و سەروەت و سامانی کوردستان کۆنترۆڵ بکەن. شەقامەکانی ئیمارات و قەتەر زۆر لەوانەی نیوۆرک و پاریس و لەندەن جوانترن، پرد و بینا سەیرو سەمەرەکانی شەنگەهای لەوانەی کالیفۆرنیا سەرنجراکێشترن، بەڵام جیهان چاوی لە ئیمارات و قەتەر نیە بۆ ژیان و وەرگرتنی دەرفەت و خەونی مەزن. هەڵبەت ڕوبەروبونەوەی گەندەڵی دەبێت ستراتیژی کۆمەڵگەی مەدەنی و میدیای ئازاد و هێز و دەنگە ئۆپۆزسیۆنەکان بێت، چونکە گەندەڵی تەنیا بریتی نیە لە نەبونی خزمەتگوزاری، بەڵکو هۆکارە بۆ زۆر کێشەی وەک نادادگەری کۆمەڵایەتی، لاوازبونی دامەزراوەکانی دەوڵەت و دروستبونی بۆشای ئەمنی، و دواتریش هەرەسهێنانی دەوڵەت. لەگەڵ دژایەتی کردنی گەندەڵی ،ئێمە تەبەنی روئیایەکی نوێی سیاسی دەکەین کە دەرفەتی یەکسان بۆ تاکەکان دروستبکات لەسەر بنەمای لێوەشاوەیی نەک قۆرغکردنی پێگەگرنگەکانی دەوڵەت و سەرچاوەکانی داهات لەلایەن چەند بنەماڵەیەکەوە. ئێمە روبارێک خوێنمان نەرشتوە تەنیا بۆ ئیمپایەر ۆڵد و شاری ئیتاڵی و ئەڵمانی، بەڵکو گێرانەوەی شکۆ بوو بۆ تاکی کورد، بۆ بەدەستهێنانی ئازادی و فەراهەمکردنی مافی دەستوری لەم وڵاتە. رەنگە زۆرێکمان هەستمان بەوە کردبێت گرفتی رێگەوبان لە ناوچەکانی ژێردەسەڵاتی پارتی کەمترە وەک لە ناوچەکانی ژێردەسەڵاتی یەکێتی_گۆڕان، بەڵام سەرکوتکاری و دڕندەیی سیستمەکەی پارتی و داخستنی فەزای گشتی و تاساندنی دەنگی ئازاد و کۆمەڵگەی مەدەنی روخساری دەسەڵاتی بارزانییە نەک بونی رێگاوبانەکانی. بۆیە ئێمە لە کوردستان شەری بنیاتنانی سیستمێکی سیاسی دیموکراتی دەکەین لەبەرامبەر نەیارەکانمان کە شەری دامەزراندنی سیستمێکی بنەماڵەیی وستەمکارانە دەکەن. هەرکەس کە بەشداری کایەی سیاسیە دەکات لە کوردستان دەبێت سەر بەو دوو گروپە بێت؛ ـ گروپی بەرگریکردن لە سیستمێکی دیموکراتی ئازاد، ئەو خەونەی دەیان هەزار کورد شەهید بوو لە پێناوی. ـ گروپی دامەزراندنی سیستمی بنەماڵەیی یان ئەوەی کاک مەریوان و کاک ئاراس ناویان ناوە "سوڵتانیزم" ئەوەش دونیایەکە کە دەبێتە بەهەشتی کەمئنەیەکی کەم و زۆرینەیەکمان دەبینە هاوڵاتی پلەدوو و سەرکوتراو. لەدەرەوەی ئەوە، هەر هەوڵێکی تر هیچ نیە جگە لە ژاوە ژاو و لابردنی سەرنج لەسەر ئەم شەرە مێژویی و ستراتیژی یە کە ئایندەی هەرێمی کوردستان دیاریدەکات بۆ چەند دەیەی داهاتوو، دەسەڵاتیش دەیەوێت بەو شەرە لاوەکییە سەرقاڵمان بکات، بەڵام ئێمە لێبراوانە لە بەغداد یان لە لەندەن یان واشنتۆن دەرفەت بە فیرۆنادەین بۆ تەحقیکردنی خەونەکانمان دژی حوکمی بنەماڵەیی و ئامادەین ژیانیشمان لەو پێناوە دابنێین. دڵنیاشم کۆمەڵگەکەی ئێمە بژاردە دروستەکە هەڵدەبژێرێت بەڵام ئەوە ئەرکی ئێمەیە و دەبێت ئێمەو مانان متمانەیان بەدەست بێنین و گلەی لەخەڵک نەکەین.
.gif)
لەتیف فاتیح فەرەج لادانی سەرۆك شارەوانیە هەڵبژێردراوەكانی " ئامەدو وان و مێردین " و لە جێیدا دانانی پیاوەكانی ئەردۆغان ، جگە لەوەی هەڕەشەیەكی گەورەیە لە دیموكراسی ،سوكایەتیەكی گەورەشە بە هەموو ئەو پڕوپاگەندەیانەی لە توركیا لە بارەی ئازادی و هەڵبژاردنەوە دەكرێن ، ئەم هەنگاوە درێژكراوەی كۆی هەنگاوە قێزەون و ناشرینەكانی ئەردۆغانە ، ئەو پیاوەی لە گەڵ غلۆربوونەوەی خۆیدا توركیاش بەرەو هەڵدێر دەبات ، ئەم كارە سوكایەتی گەورەیە بە هەموو حزبەكانی توركیا ، بە هەموو دەنگدەرانی توركیا ، هەڕەشەیەكی ئاشكراشە لەئیمام ئۆغڵوی سەرۆكی شارەوانی ئەستەنبوڵ ، ئەو پیاوەی بە هاوكاری كورد ئاكەپەی بۆڕدا . دانانی ئەم قەیومانە شەرمەزاریەكی گەورەن تەنانەت بۆ دنیای بێدەنگی رۆژئاواش كە هێشتا بڕوایانوایە دەكرێت ئاكەپە دیموكراسی بێت وهێشتا ئەو وڵاتەلە چوارچێوەی ئەوروپادا بە جۆرێك جێی گرتوە، گەرچی لە یەكێتی ئەوروپادا نیە ، هێشتا لەناتۆدایەوئەویش دەنگی بەرزە لە و رێكخراوەدا ، توركیا چەند ساڵێكە بە دەست ئەردۆغانەوە لە دۆخێكی زۆر خراپدایە ، پەیوەندیە سیاسی و كۆمەڵایەتیەكانی نێو خۆی توركیا لە ئان و ساتی هەرەسدایە ، خاڵەكانی پێكەوە بوون و لێبوردەیی زۆر لاوازن ، كەسێك كە لە هەمووان زیاتر دركی بەو پرسە كردووە ، ئێستا لە ئیمرالی لە زیندانایە . نەیارەكانی ئەردۆغان لاوازو بێهەڵوێستن، جگە لە هەدەپە ، تەنانەت ئەوانەشی لێی جیابوونەتەوە جێی ئومێد نین ، خۆ ئەگەر ئەوان لاواز نەبونایە هەرگیز ئەردۆغان زاتی ئەو گشتە سەركێشی و گەمژەییەی ناكرد ،ئەردۆغان تەواوی دەوروبەری توركیای كردوەتە دوژمنی وڵاتەكەی ، ئەوانەی دۆستیشین مامەڵەی باوك و فرزەندیان لە گەڵ دەكات و دەیەوێت لە بن چنگ و فەرمانی ئەودا بن ، وەك مامەڵەكانی لە گەڵ بەشە توركیەكەی قوبرس ، توركەكانی بوڵغاریا ، چەتەكانی خۆی لە لە سوریا ، هەروەها هەرێمی كوردستان . لەو بڕوایەدانیم ئاكەپەو ئەردۆغان بتوانن بەم جۆرە درێژە بە حوكمڕانی بدەن ، مەگەر پەرە بە ستەمكاری ونادادی و دیكتاتۆری بدەن وەك ئێستا ، هەرچەندە ئەوەش تاسەر درێژە ناكێشێت ، ئاكەپەو ئەردۆغان ، نەك لە گەڵ وڵاتانی دەورو بەر ، تەنانەت لە گەڵ ئەمەریكاو بەشێكی زۆری ئەوروپاش لە كێشەی گەورەدان ، ئاخۆ ئەمە واناكات كە ئیتر ئەمەریكا بە نەیارەكانی ئەردۆغان بڵێت ئیدی ئەو كوڕی لەبەردڵانی ئەمەریكا نیە ، هەركاتێكیش ئەوە وترا ، ئێ دیارە چی ڕوودەدات . من چاوەڕوانی هیچ هەڵوێستێكی ئەرێنی لەهەرێمی كوردستان سەبارەت بەو ستەم و نادادیە ی توركیا ناكەم ، بەڵام خۆلانی كەم ناكرێت ئەم هەرێمە بۆ توركیا ئەوەندە بەندەیەكی گوێڕایەڵ بێت ، دەكرا لە سەر لادانی سەرۆك شارەوانیە هەڵبژێردراوەكان ، كە دۆست وكەس و نزیكی هەرێمی كوردستانن ، لانی كەم یاداشتێك بدرایەتە ئەمەریكاوئەوروپا ، لە یاداشتەكەدا جگە لەباسی پەلامارەكانی ئەمدوایەوگرتن و بریندار كردن و زەرەروزیان لەلایەن فڕۆكەكانی توركیاوە ، باسی دانانی قەیومەكان و پێشێلكردنی مافی كورد لەباكور بكرایە. هەڵبەت ئەگەر ئێستا پیاوێكی وەك نەوشیروان مستەفا لە ژیاندا بوایە نەیدەهێشت نەحزبەكەی نەمیدایەكەی ئەوەندە بێدەنگ و بێهەڵوێست بن .
.gif)
* جیهاد محەمەد ئەوەی ئەردۆغان و ئاکپارتی بەرامبەر بە هەدەپەو کوردەکانی تورکیا دەیكەن، تەنها بۆ خۆدەربازکردنە لەو هەموو قەیرانە سیاسی و ئابووریەی تێیکەوتووە. ئەردۆغان تووشی کیشەی گەورە بووە، لەگەڵ کوردەکان و هێزی کوردەکان ڕووبەڕووبووەتەوە، ئەم ڕووبەڕووبوونەوەیە، لەگەڵ ئەوەی نابەرابەریيە، دەسەڵات حوکمی پۆلیس و یاساو دادگاکانی بەدەستەوەیە، کەچی لەهەمان کاتدا زەوتی سیاسەتی هەدەپە ناکات، سیاسەتی هەدەپە سیاسەتێکی دیموکراتیيە، ناوی حیزبەکەشیان بە هەمان شیوە گوزارشتە لە دیموکراتیکی گەلان. لەلایەكەوە، گەلی کورد لە تورکیادا بووە بە واقیعێک کە هەرچ کەس و لایەن و حکومەتێکی دنیا ناتوانێت نوکلی لەم واقیعە بکات، تەنانەت زۆربەی حیزبەکانی تورکیا جگە لە ئاکپارتی و مەهەپە، زۆربەی خەڵکی تورکیا و ڕۆژنامەنووسان و سیاسیەکانی تورکیا بە لیبراڵ و چەپەوە ئەم واقیعە دەسەلمێنن، هەموویان لەگەڵ ئەوەدان کە کێشەی کورد بە دیالۆگ و لێکتێگەیشتن چارەسەر بکرێت، باشترین لێکتێگەیشتنیش لەسەر بنەمانی دیموکراتیيە. ئەردۆغان و ئاکپارتی بە پشتیوانی ئیخوانەکانی جیهان ئەم واقیعەیان پێ هەرس ناکرێت، بۆیە هەرچی لە توانایاندا بێت هەوڵ ئەدەن کە ئەم ڕەوشە سیاسییەی تورکیا تێک بدەن، ئەویش لە ڕیگەی فشارخستنە سەر ئەو پڕۆسە دیموکراسیەی کە زۆربەی خەڵکی تورکیاو کوردەکان و زۆرێک لە حیزبەکانی تورکیا بڕویان پێیەتی. لە لایەکی تر، ئەردۆغان تەنها لەگەڵ کورد ڕووبەڕوو نەبووەتەوە، بەڵکو لەگەڵ هێزە دیموکارتیەکاندا ڕووبەڕووبۆتەوە، تەنانەت لەگەڵ حیزبێکی بەهێزی وەک جەهەپە ڕووبەڕووبۆتەوەو لەم ململانێیەشدا گەورەترین شاری لەدەستدا، کە ئەستەمبول بوو. ئەم شارەداریيە زۆر گرنگ بوو بۆ سەرکەوتنی ئەردۆغان و ئیخوانەکەن، بەڵام تووشی شکستێکی گەورە بوون. سەرەڕای ئەم هەموو کێشەو قەیرانە سیاسیانە، ئەو پێشکەوتن و بووژانەوە ئابووریەی ئەردۆغان و ئیخوانەکان خۆیان پێوە هەڵدەکێشا، ساڵە بە ساڵ لەشکستدایەو قەیرانێکی گەورەی ئابووری و دارایی هەیە لە تورکیادا. هاوكات، ئەردۆغان و ئاکپارتی تووشی قەیرانێکی دیبلۆماسیی و پەیوەندیە نێودەوڵەتیيەکان بوون، لەگەڵ ئەمەریکاو فەرهنساو ئەڵەمانی و ئیتالیاو زۆرێکی تر لە وڵاتانی ئەوروپادا دۆستایەتیيەکەیان شکستی هێناوەو ئەم سەرۆک و حیزبە ئیخوانیيە خۆشەویست نین، بە تایبەتی لەلای پەرلەمانی ئەوروپا. سەرەڕای هەموو ئەمانه، کێشەیەکی زۆر لەمانە گەورەتر، کێشە سیاسییەکەیەتی لەگەڵ خودی ئەو سەرکردەو فیگەرە گەورانەی کە لە حیزبەکەی جیابوونەتەوە، وەک ئەحمەد داود ئۆغلۆ و عەبدوڵا گول و بابەجان. ئەمە یەکێکە لە هەرە گەورەترین ئاڵنگاری کە ڕووبەڕووی ئەردۆغان بووەتەوە. ئەردۆغان و حیزبە ئیخوانیەکی هیچیان بۆ نەماوەتەوە پەلامارو هێرشکردن نەبێت بۆ سەر کوردەکان و هەدەپە.
(1).jpg)
.png)
.png)
