هیوا سەید سەلیم     جۆن مەگوفۆلی، سەرۆك كۆماری وڵاتی تەنزانیا كە لە نێو خەڵكی بە بڵدۆزەری دژ بە گەندەڵی ناسراوە، وڵاتەكەی ساڵی 2016 بە پێی ڕاپۆرتی رێكخراوی شەفافیەتی نێودەوڵەتی لە ریزی یەكەمی ئەو وڵاتانە ریزبەند كرابوو كە گەندەڵیان تیایدا یەكجار زۆرە. مەگوفۆلی، كە لە ساڵی 2015 لە هەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ بە سەرۆكی تەنزانیا هەلدەبژێردرێت، خاوەنی بڕوانامەی دكتۆرایە لە كیمیا و پێشتر لە یەكێك لە خوێندنگا ناوەندیەكان مامۆستا بووە، دوای دەستبەكاربوونی وەك سەرۆكی وڵات،  بۆ رزگاركردنی وڵاتەكەی لە پەتای گەندەڵی چەند بڕیارێك دەردەكات وە چەندین  رێوشوێن بە پڕاكتیكی دەگرێتەبەرە، دەكرێت بۆ ئێستای هەرێمی كوردستان وەك ئەزموونێكی كرداری بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی سوودی لێوەربگیرێت. كۆماری تەنزانیا كە 85% داهاتەكەی لەسەر كشتوكاڵە و رێژەی بێكاری تیایدا 3% یە،  بەڵام وەك هەر وڵاتێكی تری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕووبەرووی گەندەڵی بۆتەوە، بە هاتەنە سەر دەسەڵاتی (جۆن بۆمبیە ماگوفۆلی) ئەم رێوشوێنە دژی گەندەڵی و بەهەدەردانی داهاتی دەوڵەت گیراوەتە بەر. -    دوورخستنەوەی هەریەك لە سەرۆكی ئاژانسی رووبەڕوبوونەوەی  گەندەڵی و سەرۆكی بەرژەوەندیەكانی سەندنی باج. -    لادانی هەریەك لە بەرپرسی یەكەمی گواستنەوەی هێلی ئاسنین و بەرپرسی بەندەرەكان، بەهۆی دیارنەمانی پارەیەكی زۆر لە داهاتی بەندەری دارالسلام. -    دوورخستنەوەی 10 هەزار فەرمانبەر بەهۆی بوونی بڕوانامەی تەزویر . -    نەهێشتنی رێوڕەسمی ئاهەنگی سەربەخۆیی وڵات و تەرخانكردنی تێچووی پارەی ئەو مەڕاسیمە بۆ قەڵاچۆكردنی نەخۆشی كۆلێرا كە ئەوسا لە تەنزانیا بڵاوببوەوە. -    كەمكردنەوەی ژمارەی وەزیرەكانی كابینەكەی لە 30 وەزیرەو بۆ 19 وەزیر. -    فشارخستنە سەر وەزیرەكان تا داهات و موڵك و ماڵیان بۆ دەستەی دەستپاكی ئاشكرابكەن. -    هیچ وەزیرێك و بەرپرسێكی باڵا بەبێ رەزامەندی سەرۆك بۆی نیە سەردانی دەرەوەی وڵات بكات و لە كاتی سەردانیش نابێت لە كورسی پێشەوەی فرۆكە (VIP) دابنیشن، ئەركی پەیوەندییەكانی دەرەوەی وڵات و كاروبارە دبلۆماسیەكان لەلایەن باڵوێزەكان ڕادەپەڕێنرێت ئەویش بۆ كەمكردنەوەی خەرجیەكان. -    دیدار و كۆنفراسە حكومیەكان نابێت لە هوتێلە گرانبەهاكان سازبكرێن. -    بۆ بەشداری لە كۆبوونەوەكانی كۆمەنلویس كە تەزانیا وەك ولاتێكی كۆن داگیركراوی ژێر دەستەی دەوڵەتی بەریتانی تیایدا ئامادەدەبێت،  شاندی ولاتەكەی لە 50 كەسەوە كەمكردەوە بۆ 4 كەس. -    میزانیەی ئاهەنگی دەستبەكاربوونی پەرلەمانی لە 100 هەزار دۆلار بۆ 7 هەزار دۆلار كەمكردەوە، ئەو پارەی گواستەوە بۆ كەرتی تەندرووستی. دەتوانین بڵێین هەموو ئەو دیاردانەی كە لە تەنزانیا هەبوون لە هەرێمی كوردستانیش بە زیادەوە بوونیان هەیە، هەر لە گەندەڵی بەرفراوان لە جومگەكانی حكومەت تا بەهەدەردانی پارەی زۆر، وە بوونی هەزاران فەرمانبەری بن دیوار و خانەیشینی ناشایستە . سەرۆك كۆماری تەنزانیا بەو كارانەی كە ئەنجامی داون بۆ بەرنگاری گەندەڵی، مێژووێكی بۆ خۆی تۆماركرد و ئێستا لە میدیاكان بەشان و باڵی هەردەدرێت و چەندین نازناوی وەك (بڵدۆزەری گەندەڵی و دەڕاسەی دزەكانیان) لێ ناوە . لە هەرێمی كوردستان پرسی گەندەڵی لە قۆناغێك دایە كە هیچ لایەنێكی فەرمی و نا فەرمی نكۆڵی لێناكات، كاتێكیش لە رێوشوێنانەی سەرۆكێكی وەك سەرۆكی تەنزانیا دەڕوانین، هیوا دەخوازین بەرپرسانی ئێرەش پرسی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و شەڕی گەورە مافیاكان لە وتارەوە بكەن بە كردار، بۆ ئەم مەستەش خوازیارین مەسروور بارزانی وەك سەرۆكی كابینەی تازە لە حكومەتی هەرێمی كوردستان ببێتە مەگوفۆلی كوردستان .  ئەو بەراوردەمان لە نێوانی ئەزموونی تەنزانیا و هەرێمی كوردستان كرد، بۆ ئەوەی ئەزموونی جوانی وڵاتان نیشانی بەرپرسانی ئێرە بدەین، وە ئومێدیش دەكەین بارزانی لە ئەنجامدانی چاكسازی لە سەرۆكی تەنزانیا تێپەڕێنێت ، ئەی پێشینان نەیان ووتوە (كوێر دووچاوی ساغی دەوێت)  

د.رێبوار کریم بڕیاروایە کۆتایی ساڵی (۲٠۲٠) لەعیراقدا سەرژمێرییەکی گشتی لەژێر ناوونیشانی (ئامار بۆ گەشەپێدان) بەڕێوەبچێت. ئێستاش لیژنەیەکی سەرانسەری لەسەر ئاستی عیراق، بەهەرێمی کوردستانیشەوە، بۆ دروستکراوە.. پرسیارە سەرەکیەکە ئەوەیە: کورد چۆن خۆی بۆ ئەم سەرژمێرییە ئامادە کردوە؟! بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە، پێویستە کۆمەڵێک بەرچاوڕوونی بخەینەڕوو: یەکەم: لەماوەی (۸٥) ساڵی رابردودا، ژمارەی دانیشتوانی عیراق لە (٤ ملیۆن)ەوە بوە بە (۳۸ ملیۆن). واتە نزیکەی (۹) ئەوەندە. زۆرترین ئەم زیادبونەش لە ناوچەکانی خوارووی عیراقە. دووەم: زیادبونەکە بێ سنورە، فەوزەوی و نارێکخراوە، نە خەڵك رێکیخستوە. نەدەوڵەت رێوشوێنی بۆ داناوە. بەپێی هەندێ پێشبینی تا ساڵی (۲٠۳٠) ئەو زیادبونە دەگاتە نزیکەی (٥۱) ملیۆن.  سێیەم: گرفتەکانی بەردەم کورد ئەمانەن: 1. کورد بەشێکی ناوچەکانی لەدەستداوە، خەڵكێکی زۆری ئاوارە بوە. لەجیاتی کارکردن بۆ گەڕانەوەی خەڵکەکەی لەچوارچێوەی رێکەوتنێکی سیاسیدا، لەبری ئەوە سەرقاڵی هەوڵدانە بۆ ئەوەی لە هەندێ ناوچەی کێشەلەسەر ئەو راپرسیە ئەنجام نەدرێت. بەڵام زۆرینەی داواکارییەکان بەو ئاراستەیەن کە لەوێش ئەنجام دەدرێت. ئەگەر ئەنجامدرا کورد چی ئەکات؟ 2. یەکێک لەکێشەکانی نێوان هەرێم و بەغدا بریتی بوە لەدیاریکردنی رێژەی ئیستحقاقاتی هەرێم کە سەرەتا (۱۷٪) بو بە بەردەوام کەمبوەوەو دواتر بڕدرا. ئێستا لە بودجەی (۲٠۱۹)دا بە (۱۲.٦۷) جێگیرکرا. ئەوەی گرفتە ئەوەیە لەسەرژمێری گشتیدا ژمارەی دانیشتوانی هەرێم ناگاتە رێژەی (۱۷٪). ئەمەش واتە کەمبونەوەی ئیستحقاقاتی هەرێم. 3. ترس هەیە لەوەی ئامادەیی تاکی کورد لەئێستادا بۆ بەشداری لەپرۆسەی سەرژمێری گشتیدا لاواز بێت و دەرگاکانیان بەرووی تیمەکانی ئەنجامدەری سەرژمێریدا نەکەنەوە. بەوپێیەی لە پرۆسە مەدەنیەکانی ئەم چەندساڵە کەمەی رابردوو بەشدارییان کەمبۆتەوە، بۆ نمونە هەڵبژاردنەکانی ساڵی (۲٠۱۸). بەکورتی و بە کوردی، تا ئێستا کورد وەک بابەتێکی تەکنیکی تەماشای سەرژمێری گشتی دەکات نەوەک پرسێکی سیاسی، لەکاتێکدا ئەو بابەتە تەواو سیاسییە. راستە هەرێمی کوردستان ئەندامی هەیە لە لیژنەی ئامادەکاری سەرژمێری گشتی عیراق. بەڵام ئەم بابەتە سیاسییەو پێویستە بە زووترین کات لە ئەجێندای رێکەوتنی نێوان هەرێم و بەغدا بێت.  گرنگە هەرێمی کوردستان لەوە تێبگات هەمو ئیستحقاقێکی داهاتو بەندە بە رێژەی دانیشتوانی هەرێمی کوردستان لەچواچێوەی عیراقدا. چارەنوسی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێمیش تاڕاددەیەکی بەرچاو پەیوەستە بەو سەرژمێرییەوە. د.رێبوار کریم محمود ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق

د. دانا حەمەعەزیز  سوپای عێراق لە ئەزمەڕ و کۆڕێ شکا، پێشمەرگە بەرگریەکی باشی کرد. کۆسرەت رەسوڵ سەرکردایەتی شەڕەکەی کۆڕێی کرد، مەسعود بارزانی لە پێشمەرگەکانی زۆر نائومێد بوو، لە دیانا قسەی بۆ خەڵك کرد و وتی کە ئەو جارێکی تر ئامادە نیە ئاوارە ببێتەوە! ئەم قسەیەی بارزانی لەوکاتەدا حسابی بۆ نەئەکرا، چونکە ئەو لە دوای ١٩٧٥وە، لە ناوچەی سۆران غایب بوو، دەسەڵات و هەژمونی سیاسی و چەکداریی لەچاو یەکێتی یەوە سنوردار بوو.  دەستپێکردنی گفتوگۆی بەرەی کوردوستانی لەگەڵ بەعس، هاوکات بوو لەگەڵ دەرکردنی بڕیاری ٦٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی و دیاریکردنی باکوری هێڵی ٣٦ ی پانیی وەك ناوچەی دژەفڕین بۆ پاراستنی کورد. هاوپەیمانان، پێچەوانەی حەزی تورکیا، مەڵبەندی تەنسیقی سەربازی (MCC )یان لە زاخۆ جێگیر کرد.  سەرباری ئەو پشتیوانیە زۆرە نێودەوڵەتیەی لەکورد ئەکرا و، لەگەڵ زەلیلیی سەدام، گفتوگۆی بەرەی کوردوستانی لەگەڵ بەغدا، سەرکردایەتی سیاسی کوردی کرد بە دووبەشەوە. تاڵەبانی گفتوگۆی بۆ کاتکوشتن و گەڕانەوەی ئاوارەکان بەکار ئەهێنا. هەفتەی یەکەمی مانگی ٦ ی ١٩٩١ لە گەڵالە بووین، بێسیمەکەمان کراوە بوو، بارزانی لە بەغدا و مامجەلال لە خێوەتەی ماوەتەوە بە بێسیمی ڕاکاڵ بەکراوەیی قسەیان ئەکرد، بارزانی: "مامجەلال وەرە بۆ بەغدا، هەموو شتێك تەواو بوە و میری داوای تۆ ئەکا بۆ ئیمزاکردنی حوکمی زاتی، ئەبو ئەحمەد سڵاوی هەیە بۆت...". مامجەلال: "کاک مەسعود تۆ جارێ وەرەوە بۆ ئێرە، لێرە قسە ئەکەین، بەڵام گرنگە کە ئاسانکاریی بکرێ بۆ دوورینەوەی گەنمی ئەمساڵ، دۆخی ئابوری خەڵک خراپە...". مامجەلال پێی وابوو سەدام ڕیسوایە و ڕوخانی تەنها پەیوەندی بەکاتەوە هەیە. بەڵام لەگەڵ گفتوگۆ و چونی کاك مەسعود بۆ بەغدا، پارتی چوە بەرەی ڕژێم، لە گەرمەی کۆڕەودا، سەدام یەکسەر بارزانی و کەسوکارەکەی لە سەری ڕەش نیشتەجێکرد، بارزانی سووربوو لەسەر حوکمی زاتی و، دۆستایەتی سەدامی لە پشتیوانیی نێودەوڵەتی زۆرپێ باشتر بوو. ناکۆکیەکان فراوان بوون، پارتی هەموو شتێکی لەگەڵ بەغدا یەکلایی کردبۆوە، تاڵەبانیش وڵات بە وڵات ئەگەڕا بۆ فراوانکردنی بەرەی دژ بەسەدام. هاوینی ١٩٩١ هێزەکانی یەکێتی بە فەرماندەیی جەبار فەرمان، سوپای عێراقیان تا نزیك جەلەولا ڕاماڵیی، بەڵام لە مامەڵەیەکدا بارزانی لەبەغدا سازشی لەسەر کوڵەجۆ کرد. کۆتایی هاوینی ١٩٩١، هێزێکی سوپای بەعس گەیشتنە دوکان بۆ دەرهێنانی تۆڕبینەکانی پرۆژەی کارۆئاویی دوکان. هێزێکی یەکێتی بەسەرکردایەتی جەبارفەرمان و فەرماندەیی مام رۆستەم پێشیان بە هێزەکەی بەعس گرت و بەرەو کەرکوك ناردیانەوە . کاك مەسعود لەم هەڵوێستە زۆر توڕە بوو لە بروسکەیەکی کراوەدا بۆ لقی چوار وتی: "جەبارە ڕووتە و ڕۆستەمە کوێر ساحێبی کوردوستان نین ، هەرئیستا هێزێکی هەزار کەسیی ئەنێرمە سەریان...". کۆسرەت ڕەسوڵ بۆ ئاسایی کردنەوەی دۆخەکە، ئەوشەوە خۆی هاتە سەر بێسیمەکە و ئەیویست ڕاستەوخۆ قسە لەگەڵ بارزانیدا بکا، کۆسرەت : "کاکە من کۆسرەتم ئەمەوێ قسە لەگەڵ کاک مەسعود بکەم... " . بەڵام عەدەد جیهازەکەی ئەیوت "بەخوا کاك کوسرەت، کاك مەسعود خەوتوە"، ئەو شەوە کۆسەرەت خۆ چو بۆلای بارزانی! ناکۆکیەکان لەسەر حوکمی زاتیەکی سەدام و مافی چارەی خۆنوسینەکەی یەکێتی، تا ئەهات قوڵتر ئەبۆوە، دواتر هەموان لەسەر هەڵبژاردن پێك هاتن. ئەبوو ١٧ی ئایاری ١٩٩٢ هەڵبژاردن بکرێ، بەڵام تەزویرکردنی مەرەکەبی دەنگدان لەگەڵ گەیشتنی بە زاخۆ، هەلبژاردنی بۆ دوو رۆژ دوا خست و ئەوەش سەرەتای دەرکەوتنی گەورەترین ناپاکیی و چاندنی یەکەم تۆوی خیانەتی تەزویر کردن بوو لە دەنگی خەڵك، بۆیە لەجیاتی چارەسەر، هەڵبژاردن ناکۆکیەکانی قووڵتر کردەوە، لە بادینان لە سەدا سەد و یانزەی خەڵك دەنگی دا واتە ٣٠ هەزار کەس لەسەروو ژمارەی دانیشتوانی بادینانەوە دەنگیاندا. لە کاتێکدا لە سلێمانی لەبەر کەمی سندوق تەنها لە ٧٤% دەنگدرابوو.  ئۆکتۆبەری ١٩٩٢ لەسەر تیرۆرکردنی سادقی شەرەف کەندی، یەکێتی هەموو پەیوەندیەکانی لەگەڵ ئێران پچڕاند، تاکە ڕێگەی پەیوەندی یەکێتی بە دنیای دەرەوە لە زاخۆوە بوو. پارتی زۆر بەئاگاییەوە مامەڵەی لەگەڵ ئەم بابەتەدا ئەکرد، بەئاشکرا بوونی بارەگا و تەنانەت وجودی یەکێتی لە بادینان رەتئەکردەوە، ئەم ڕەتکردنەوەیە مێژوویەکی خوێناویی هەبوو کە بە کوشتنی برایم عەزۆ و ٣٦ پێشمەرگەی یەکێتی دەستی پیکرد لەساڵی ١٩٧٦دا. پارتی بەدرێژایی ساڵی ١٩٩٣ و ١٩٩٤ چەندین جار پەلاماری کۆمیتەی زاخۆی یەکێتی دا، هەفتە نەبوو هێزی چەکداری پارتی گەمارۆی مەڵبەند و ڕادیۆ و تەلەفزیۆنی یەکێتی لە دهۆک نەدەن، گەنجەکانی ئۆردوگای کۆڕێت گاڤانا ی نزیك ئامێدی کە لە بنەڕەتدا خەڵکی ناوچەی باڵەکایەتی بوون، هەمویان بەخۆبەخش هاتبونە دهۆك بۆ پاسەوانیی بارەگاکانی یەکێتی.  هاوینی ١٩٩٣، تیرۆری سیاسی لە بادینان دەستیپێکرد، چەندین پێشمەرگە و کادری یەکێتی و حیزبەکانی تر لە بادینان تیرۆرکران لەوانە سادق عومەر، ڕەئوف کامل ئاکرێی، حاکم تەحسین، ڕێناس و .... . پارتی پەیوەندی لەگەڵ هەر چوار دەوڵەتەکە، سەدام و تورکیا و ئیران و سوریا زۆرباش بوو، یەکێتی لەگەڵ ئێران و سەدام سنورەکانی داخراو بوون. ڕۆژی یەکی ئایاری ١٩٩٤ عەلی حەسۆ میرخان چوە سەر قەڵادزێیەکان، عەلی نەبی و مام جوتیار بۆ ناوبژیی چووبوون، هەردووکیان کوژران و عەلی میرخانیش کوژرا. پارتی یەکسەر دەستی گرت بەسەر گومرگی برایم خەلیل و هەموە فەرمانبەرەکانی یەکیتی دەرکرد و دەستبەسەرکرد، دەستیگرت بەسەر سەرجەم بارەگاکانی یەکێتیدا لە بادینان بێجگە لە دەرکار عەجەم و ئاکرێ کە یەکێتی تیایاندا باڵادەست بوو. پارتی، حزبوڵای ئەدهەم بارزانی کە لقێکی پارتی بوو لەناو ئێراندا هێنایە حاجی ئۆمەران، ڕۆژی دواتر یەکێتی دەستی گرت بەسەر بارەگاکانی پارتیدا لە سلێمانی.  کۆتایی هەفتەی یەکەمی مانگی ئایار ١٩٩٤، بەناوی ئاساییکردنەوەوە، ڕێباز و هێزەکەی لەبەرزاییەکانی ئاکرێ هاتنە خوارەوە، دەستبەجێ پارتی بەقسەی خۆش ڕێباز و مەلا سلێمانی گرت و هەردووکیانی کوشت. دووەم هەفتەی مانگی ئایار هێزەکانی ئەدهەم بارزانی بە پشتیوانی ئێران، لە پێچەکانی نێوان چۆمان حاجی ئۆمەران، کەمینیان بۆ حەسەن کوێستانی و حیمایەکانی دانا و هەموویان کوشتن، ئێران دەستی کرد بە تۆپبارانی ناوچەی باڵەکایەتی کە بە دەست یەکێتی یەوە بوو . پارتی هێزی لە کێلێ و سنورەکانی مەریوان پێنجوێن و هەڵەبجە کۆکردەوە. هەفتەی یەکەمی مانگی ئابی ١٩٩٤، پارتی لە کێلێ وە بە پشتیوانی تۆپخانەکانی سوپای پاسداران قەڵادزێ بە تۆپی ١٧٥ملم تۆپباران کرد و نزیکە ٦٠ هاوڵاتی کوشت و بریبدار کرد. دۆخەکە لە پارێزگای سلێمانی ئاسایی بۆوە، مامجەلال بارەگاکانی لە سلێمانی بۆ پارتی کردەوە، بەڵام لە بادینان دۆخەکە ئاسایی نەبۆوە، پارتی ئامادەنەبوو پارەی گومرگی برایم خەلیل تەسلیم ی حکومەت بکاتەوە. لەو ماوەیەدا تەنها یەك ملیۆن دیناری (ئاسن)ی نارد بۆ حکومەت! جەولەی دوەمی شەڕ پارتی هێزێکی گەورەی لەسەر شەقڵاوە کۆکردەوە و یەکێتی لەو شارۆچکەیە قەتڵوعام کرد. یەکێتی داوای وەستانی هێرشەکەی سەرشەقڵاوەی کرد، پارتی رازی نەبوو. کۆسرەت رەسوڵ چوە پارلەمان و وتی ئەگەر پارتی هێرشی سەر شەقڵاوە نەوستێنێ، یەکێتی هەولێر ئەگرێ، بەڵام پارتی گوێی پێنەدا. کۆتایی ساڵی ١٩٩٤ یەکێتی هەولێری گرت، هێزەکانی ئێران چۆمان و گەڵاڵە و قەسرێ یان لە یەکێتی گرت و تەسلیمی پارتی یان کرد، یەکێتی هێزەکانی پارتی لە سلێمانی دەرکرد و ڕەوانەی هەڵەبجەی کردن. پارتی لە هەڵەبجەوە بە چەك و جبەخانەی ئێرانی لەگەڵ بزوتنەوەی ئیسلامیدا چەندین هێرشیان هێنایە سەر سەیدسادق و تا گامێش تەپە هاتن.  پارتی لە کەسنەزان و کانی قرژاڵە و بەحرکەوە چەندین جار هێرشی هێنایە سەر هەولێر، بەڵام هەمووی شکستی هێنا. مانگی ئازاری ١٩٩٥، یەکێتی هێزێکی زۆری بردە هێڵەکانی پێشەوە بەرامبەر سوپای سەدام. مامجەلال بارەگای خۆی بردە سەنگاو، کۆسرەت چوە ناوچەی مەخمور. لە چاوەڕوانی ڕودانی ئینقلاب لە بەغدا، یەکێتی هێرشێکی گەورەی کردە سەر سوپای عێراق لە گەرمیانەوە تا ئاسکی کەڵەك. پارتی ئەمەی بە هەل زانی، لە دواوە پەلاماری یەکێتی دا، هێرشی بردە سەر هەولێر بەڵام دیسان شکا. سوپای پاسدارانی ئێران، هێزێکانی پارتی لە مەریوانەوە گواستەوە بۆسەر سنور، هێزەکەی پارتی بە پشتیوانی تۆپخانەکانی هێرشیان بردە سەر پێنجوێن و بۆماوەی دوو ڕۆژ دەستیان بەسەردا گرت. لە هەڵەبجەوە دیسان بە پشتیوانی تۆپخانەی ئێران لەگەڵ بزوتنەوەی ئیسلامی هێرشیان هێنایە سەر سەیدسادق و شارەزوور.  یەکێتی بەتەواوی گەمارۆدرابوو، لەنێوان پارتی و بزوتنەوەی ئیسلامی و بەعس و ئێراندا، هیچ دەروازەیەکی پەیوەندی بە دنیای دەرەوە نەمابوو. ئێرانیەکان منەتیان بەداخستنی رادیۆکەی دیمۆکرات نەبوو، ئەیانوت پارتی زۆر لەوە زیاتری بۆ کردون زۆر زیاتریشیان بۆئەکا.  پاش سێ ساڵ لە پچرانی پەیوەندی، کۆتایی هاوینی ١٩٩٥، ئێران ڕێگەیدا یەکێتی نوێنەرایەتی لە کرماشان بکاتەوە. نۆڤەمبەری ١٩٩٥ ئاغای موحەمدی بە نوێنەرایەتی هاشمی ڕەفسەنجانی سەرکۆماری ئێران هاتە هەرێم و سەردانی تاڵەبانی و بارزانی کرد، ئەو کاتە لە کرماشانەوە بەرەو تاران ئەڕۆیشتم، لێپرسراوی ئیتیلاعات بەرلەوەی بەرگەی تارانم بداتێ، هێرشێکی باشی کردە سەر یەکێتی و تاڵەبانی، ئەو وەڵامدانەوەی منی بەدڵ نەبوو، وتی "ئێمە یەکیتی و پارتی هەردووکیان باش ئەناسین، یەکێتی ئامانی نیە و نابێتە دۆستمان، ئەوەتا هەفتەی پێشو مستەفا چاوڕەش لە کۆنگرەی حزبی دیمۆکرات لە بۆڵێ، قسەی ناشیرینی بە ئێران وتوە، وتوێتی یەکێتی و دیمۆکرات هاوخوێن و هاوخەباتن، تۆ سەیرکە بزانە پارتی هەرگیز ڕێگە بە دیمۆکرات و کۆمەڵە ئەدا یەك بارەگایان لە ناوچەکەی ئەودا هەبێ...." ! برایم خەلیل دەروازە و پردی سەرەکی هەریم بوو بە دنیای دەرەوە، حاجی ئۆمەران دووەم دەروازەی هەرێم بوو هەردوکیان بەدەست پارتی وە بوون. پارتی گەمارۆیەکی قورسی ئابوری و هاتوچۆی خستبوە سەر هەولێر و سلێمانی و گەرمیان، دۆخی ئابوری ئەم ناوچەیە زۆر خراپ بوو، خەڵك تەواو ماندوو بوو، هەموو ئەو هاوڵاتیانەی بەختی گەیشتنیان بەئەوروپا ڕەش بوو، لە کاتی سنورداشکردنەودا لە برایم خەلیل بەدیل ئەگیران، فەلاقە و هەندێکیشیان بێسەروشوێن ئەکران، لەکاتێکدا تارق عەزیز و ماهر عەبدولڕەشید و ئەمیر ئەنباری و سەرانی بەعس بە ڕێزەوە لێرەوە هاتوچۆیان ئەکرد.  لەسەرەتای ١٩٩٦ وە تا حوزەیرانی ئەوساڵە، پارتی چەند هیرشێکی دیکەی کردە سەر هەولێر بەڵام هەمووی شکستی هێنا. پارتی تەواو نائومید بووبوو لە گرتنی هەولێر.  لە حوزەیرانی ١٩٩٦، پارتی پەلاماری سورچیەکانی دا، سەرۆك و عەشیرەتەکەی خەڵتانی خوێن کرد، جەوهەری حسێن ئاغا بۆ تۆڵەکردنەوە پەنای بۆ چەند لۆردێکی بریتانی برد، بەڵام بێ هودە بوو.  ناوەڕاستی حوزەیرانی ١٩٩٦، هێزێکی سوپای پاسداران، لە حاجی ئۆمەرانەوە هاتنە سپیلك لەنێوان خەلیفان و هەریر کە هێزیکی گەورەی پارتی لێبوو، لەوێ بۆ مەشق و رەسەد گرتن لە شوینەکانی دیمۆکرات سێ ڕۆژ مانەوە. ئەم هێزە لە حاجی ئۆمەرانەوە گەرایەوە پیرانشار(خانێ) و دوایی بۆ ناوچەی مەریوان. ئێران گوشاری تەواوی خستە سەر یەکێتی کە ئەبێ ئەم هێزە لە سلیمانی یەوە بچیتە هەیبەت سوڵتان بۆ لێدانی دیمۆکرات لە کۆیە. یەکێتی حزبی دیمۆکراتی ئاگادارکردەوە کە شوینەکانیان چۆڵ بکەن، هێزەکەی ئێران بە سلێمانی دا هاتنە هەیبەت سوڵتان، ڕۆژێکی تەواو بوردومانی بارەگاکانی دیمۆکراتیان کرد بەڵام هیچ زیانێکی گیانی لێنەکەوتەوە و تەنها یەك ژن بە سوکی برینداربوو بوو. ریکەوتنی ئێران و پارتی وابوو کە هێزەکە لای پارتی یەوە بگەڕێتەوە حاجی ئۆمەران، بەڵام هەر بە سلیمانی دا گەڕایەوە مەریوان.  سەرەتای ئابی ١٩٩٦ یەکیتی پەلاماری پارتی دا، نیاز دەرگەڵەیی بەخۆیی و هێزەکەیەوە تەسلیمی یەکێتی بوو، یەکێتی هەموو باڵەکایەتی گرت لە حاجی ئۆمران و چۆمان و گەڵاڵەوە هەتا سیدەکان. پارتی لە ڕادیۆوە هەڕەشەی لە یەکێتی کرد کە ئەو ناوچانە چۆڵ بکا ئەگەر نا خۆی ئەزانێ چی ئەکا. قادر خان ی برای کەریمخانی برادۆست، بە هێزیکەوە لە کێلە شینەوە هاتبوە ناوچەکە و لەوێ پارتی بە دیل گرتی و لەناوی برد. پاش چەند ڕۆژێك لە ڕۆژی کۆتایی ئابدا، سوپای بەعس بە سەدان دەبابە و دەیان هەزار حرس جمهوری یەوە پەلاماری هەولێری دا و گرتی و تەسلیمی پارتی کرد. تورکیا دەورێکی باڵای هەبوو لە بێدەنگیی هێزی ئاسمانی هاوپەیمانان بەرامبەر ئەم دەستدرێژییەی سەدام. تورکیا، گرتنی هەولێری بە دەسکەوتی گەورە بۆ کۆتایی هاتنی پرسی سەربەخۆیی کورد لێکدایەوە، ڕۆژێك دوای ٣١ی ئاب، ئانکەرە یەکسەر داوای کشانەوەی MCC کرد لە زاخۆ. پێشتر زۆر دژی بوونی MCC بوو لەناو هەرێم و داوای ئەکرد کە ئەبێ لەناو تورکیادا بێ. سنوری ئێستای دێگەڵە لەلاین تورکیاوە و، بە قەڵەم و چاودێری ڕاستەوخۆی جەنەراڵ حەسەن قابڵان کێشراوە، بۆیە سڕینەوەی زۆر قورسە!

ئومێد حەمەعەلی بیرکردنەوە دەربارەی جەوهەر و واتای ئەم چەمکە پێویستی بە وریایی هزریی و قووڵبینی و ئەخلاقی دیموکراسییانە هەیە لەداوەریکردن دا, ئەمەش بۆ ئەوەیە لەلایەک تێگەیشتنمان بۆ خیانەت دووربخەینەوە لە حوکمی ئایدۆلۆژیی موتڵەق و میزاجی کەسی, یان دەستەجەمعیی, گروپی دیاریکراو و حیزبی, کە وادەکەن واتایەکی دیاریکراو و روون بۆ خیانەت نەمێنێتەوە. دۆخی خیانەت لەکوردستان بەو ئاستە گەیشتووە, کە خەریکە بەتەواوی مانای خۆی لەدەستدەدات و دەبێتە چەک و ئامڕازێکی لاستیکی بەدەست گروپ و حیزبەکانەوە و, هەرچۆن بەرژەوەندییان بیخوازێت بەو شێوەیە بەکاریی دەهێنن و لێکدانەوەی بۆ ئەکەن. بەرئەنجامی ئەم شێواندنەی مانای خیانەت دوو شت دروستبووە: یەک, خیانەت لە دیاردەیەکی بێزلێکراوە و قەدەغەکراوی مێژووییەوە گۆڕاوە بۆ ڕێگایەکی پەنابۆبراوی حیزبی, بەشێوەیەک بۆ یەکلاکردنەوەی ململانێ و مانەوە بێ سڵەمینەوە ئەنجامی دەدەن. دوو, حیزب و هێزە سیاسییەکان لەم ماناشێواندنەی چەمکی خیانەتدا, زۆر ئاسان و تەنانەت بە ئاشکرایی لەپرۆسەی خیانەتکردندا بەشداردەبن و خەریکی ماکیاژکردنی سیاسی خیانەتن و پاساو و ئەرگۆمێنتسازیی بۆ ئەکەن. لەڕاستیدا ئەم حاڵەتە لەروویەکەوە هێمایە بۆ داڕووخانی تەواوەتی ئەخلاقی و پرەنسیپی سیاسی و ئینسانیش لە هێزە سیاسییەکاندا, چونکە بوونی ئەخلاق و پرەنسیپ و هۆشیاریی دژ بە فۆرمە جیاوازەکانی خیانەت ڕێگە بە دەرکەوتنی دیاردەکە نادات. لەدۆخی سیاسەتی حیزبیدا لە کوردستان, ناڵێم بەگشتی و بە موتڵەقی, بەڵام لەئاستێکی فراواندا خیانەت تەنیا لەچەند ئاستێکدا وەک خیانەت ڕەخنەی لێدەگیرێ و وەک خیانەت تەماشدەکرێت: یەکەم, لەکاتێکدا حیزبە رکەبەرەکەت خیانەتی ئەنجام دابێت, یان ئەنجامی بدات, ئەوە خیانەتە و تۆ وەک نوسەریی دژی خیانەت, وەک سیاسی دژی خیانەت, تۆ وەک چالاکوانی دژی خیانەت خۆت نیشاندەدەیت, بە پێچەوانەوە خیانەت و هەڵەکوشندە سیاسیی و نیشتمانییەکانی حیزبەکەی خۆت وەک حیکمەت و پێویستی مێژوویی و هۆکاریی پێشکەوتن و نیشانەی بەهێزیی گروپ و حیزبەکەت دەبینیت. ئەمە جیا لەوەی ئاماژەیە بۆ دووڕوویی و دووپێوەریی هزریی و ئەخلاقی, ئاماژەشە بۆ ئەوەی حەقیقەت لەم نێوانەدا تێکشکێندراوە و ئەوەی لە گەڕەکی حیزبێکدا خیانەتە, لە گەڕەکی حیزبێکی تردا وەک شەرەفمەندی باسیدەکرێت. دووەم, یەکێک لە کێشە گەورەکانی حیزبی کوردی نادیموکراتیبوونەکەیەتی لەنێوان خۆیاندا و لەناو خودی خۆیاندا, بەئەندازەیەک زۆرجار جیاوازبوونیان لەیەکتر و بیروبۆچوونی جیاوازیی ناوخۆی خۆیان بە خیانەت پێناسەدەکەن. حیزبەکان لەئێستادا هێندە نوقمی بێ روئیایی سیاسی و نیشتمانی بوون زۆربەکەمی کێشەجەوهەرییەکان دەبێتە پرسی گفتوگۆ و دیالۆگی ناوخۆیییان و, گیرۆدەی ڕووبەڕووبونەوە و تەخوینکردنی ئەو ڕەخنە و بیروبۆچوونە جیاوازانەن کە لەهەناوی خۆیانەوە دەردەکەون. ئەقڵی حیزبی بەتەواوی دژی ئەقڵ و ئەخلاقی دیموکراتییە لەدەڤەریی ئێمەدا و ئەمەش بووەتە پەروەردەیەکی سیاسیی ڕووکەشی و فاشییانە, بەشێوەیەک دونیا بڕوخێت نابێتە پرسیاری جیددی بۆی, وڵات تەسلیمی شەیتان بکرێ ڕاناچڵەکێت, چون تەنیا خەریکی عیبادەتی بتە سیاسی و وەهمە سیاسییەکانێتی. بۆ ئەوەی کەمێک ئەم ئەقڵییەتە حیزبییە راچڵەکێنیت و پەلامارتبدات, ئەوەندە بەسە ڕەخنە لە سەرۆکە فشەڵ و وەهمە سیاسییە پوچەکانی بگریت. بۆ ئەم ئەقڵییەتە خیانەت ئەوەیە پێی بڵێیت سەرۆکەکانت و حیزبەکانت فشەڵ و بێناوەرۆکن, یان بێ ناوەرۆکبوون, وە ئەوەی تۆ وەک حەقیقەت دەیبینیت جگە لەوەهمێک هیچی ترنییە. رەنگە گرینگترین بیرکردنەوە ئەوەبێت چەمکی خیانەت لەم شێواندن و بەلاڕێدابردن و بینین و پێناسەکردنە ئایدۆلۆژی و حیزبییە ڕزگاربکات.

هێمن عەبدولقادر    تاکە شتێک کە مرۆڤ لە هەر ئاژەڵ و زیندەوەرێکی تری ناو سروشت جیادەکاتەوە (پەروەردە)یە ، مرۆڤ ئەگەر (پەروەردە)ی لێبکەیتەوە ئەبێتەوە بەو مرۆڤە کێویەی کە هەزاران ساڵ پێش ئێستا پەلاماری دەیناسور و شێر و پڵنگی داوە ، حەزی مرۆڤ بۆ پەلاماردانی ئەوانی تر تێگەشتنێکی (ئەنپرۆپۆلۆژیە) ،ئەگەر پەروەردە نەما مرۆڤ دەگەرێتەوە سەر هەمان ئەو یاسایەی کە پێش (پەیمانی کۆمەڵایەتی) لە جەنگەڵدا کاری پێکراوە ، وەک کۆمەڵناسی گەوەرەی ئەڵمانی (سۆفسکی) دەڵێ (گەر پەلامار نەدەیت پەلامار ئەدرێێت) ، لەبەر ئەوە :- ئەوە پەروەردەیە کە مرۆڤی گۆڕیوە لەبری ئەوەی لەگەڵ کەڵبە و نینۆکی شێردا زۆران بگرێت بەڵکو باوەش بکەن بەیەکدا و یاری بکەن. ئەم پەروەردەیەش لە فڕێدانی کلێنکسێکەوە دەست پێدەکات هەتا ئەگاتە چونێتی ڕێز گرتن لە درەخت و ئاژەڵ و باڵندەکان ئەم پەروەردەیە لە چۆنێتی ڕێز گرتنی دراوسێکانتەوە دەست پێدەکات هەتا ئەگاتە ئەو ئوتومبیلەی کە تۆ لەسەر هێڵی پەرینەوەی پیادە رای ئەگریت ، (ئاخر من منداڵەکەم لە قوتابخانەیەکی نمونەییە ، دایک و باوکی وا دەبینم کاتێک دێن بەشوێن منداڵەکانیان ئوتومبێلەکانیان بایی چوار دەفتەر دۆلارە کەچی لە شوێنی پەرینەوەی منداڵەکەی خۆی ئوتومبێلەکەی رادەگرێت ، تەنها بۆ ئەوەی ١٠٠م بە پێ نەروات) لە هیچ شوێنێکی دنیا نەبووە کە پەروەردە تیایدا بەهێزبێت منداڵ لە هەشتی بەیانیەوە فڕێ بدرێتە کۆڵان تا سەعات ١٢ شەو لە هیچ شوێنێکی دنیادا نیە سەد نوشتە و شێخ و مەزار و دکتۆر بکەیت تا خوا (کوڕ)ێک بداتێ کەچی هەر کە دایی پێێت تۆ بە تۆپێک و پاسکیلێک و هەنێک تەرەقە و قومبەلەوە فڕێیبدەیتە کۆڵان بۆ ئیزعاج کردنی خەڵک (یاسا هیچ کاتێک ناتوانێت سنور بۆ توندوتیژیەکانی مرۆڤ دابنێت چونکە وەک ووتم مرۆڤ بە دیدە مرۆڤناسیەکەی توندو تیژە و پاساویش دەهێنێتەوە بۆ ئەم خراپە کاریانەی) تەنها پەروەردەیە کە دەتوانێت ، مرۆڤ بکات بە ئاژەڵ و بە پێچەوانەشەوە ................................................ پەروەردە لە جل و بەرگ و خۆگۆڕین و نانخواردن و گەورەکردنی منداڵەوە دەست پێدەکات تا دەگاتە شیوازی ئیدارەدانی ووڵات ، پەروەردە ئەبێت مرۆڤ فێر بکات ئاوی پاک بۆ خواردنەوەیە نەک بۆ بەردەرگا شتن ، پەروەردە ئەبێت مرۆڤ فێرکات خوێندنەوە و نوسین بۆ ئارامی و کامڵ بوونە نەک توندو تیژ بوون پەروەردە ئەبێت خەڵکی فێرکات ن بەرژەوەندی خۆی نەخاتە پێش بەرژەوەندی گشتی ، نابێت ئوتومبێل بە ڕۆنگ ساید لێبخورێ ، نابێت ئوتومبێل لەسەر شۆستە و شوێنی پیادە و خاوەن پێداویستی تایبەت رابگرێ ، پەروەردە ئەبێت فێرمانکات مۆلیدە بۆ سپلیت و سەلاجەیە نەک بۆ ڕاوە ماسی ، تیئێن تی بۆ هامەر تەقاندەنەوەیە ، نەک هەرچی زیندەوەری ناو چەم و ڕوبار هەیە جینۆسایدی بکەین سهراب ووتی :- (با ئاوەکە لێخەن نەکەین،پێدەچێ لەو خوارە کۆترێک ئاو بخواتەوە) ، شاملۆ وەک لاقرتێ و گاڵتە پێکردنێک بۆی نوسی (لە کاتێکدا هەزاران مرۆڤ لە ڤێتنام ئەکوژرێن تۆ لە خەمی کۆترێکدایت؟) سهراب ووتی؛- (ئەوانەی کە لە ڤێتنام خەڵک دەکوژن هەر ئەوانەن کە لە سەرەتادا پەروەردە نەکراون و فێر نەکراون لەخەمی کۆترێکدا بن ) نوقتە سەری دێڕ .... ............................................................................ ئەوانەی کە لەخەمی ئەو شتە بچوکانەی ژیاندا نین هەر ئەوانەن کە دەچنە شوێنی گەورە لە خەمی هیچ کەس و هیچ شتێکدا گەورەشدا نین ، چونکە پەروەردە نەکراون

دانا نەقی      نەوت بنەمای خۆشگوزەرانی بۆهەندێك وڵات وهۆكارو ئامرازی وێرانكاری ڕوخانی ژێرخانی ئابوری و دواخستنی بەرەوپێچشونی سیستەمی سیاسی وكۆمەڵایەتی وئابوری هەندێ وڵاتی دیكە، هەرلەم سۆنگەیەوە لەگەڵ دۆزینەوەی ئەم كانزایە پرسیارێك هەمیشە لە هزرو زهنی تاكی شەرقیدا خۆی نمایش دەكات؟ ئایە نەوت سەرچاوەی خێروخۆشیە یان نەگبەتی وكارەسات ؟  هەڵبەتە نەوت وەك سەرچاوەیەك چی لەلایەن ئەو وڵاتانەی بەرهەمهێنی نەوتن،یان ئەووڵاتانەی كڕیاری نەوتن ،جیاوازن لەمامەڵەكردن لەگەڵ بنیات نانی گەشەی ژێرخان وپەروەردەو ئابوریەكەیان ، بەنموونەگەر تەماشای وڵاتەیەكگرتوەكانی ئەمریكاو وڵاتانی خۆرئاواو وبەشێك لەوڵاتانی باشوری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا ئەوا بەراوردێكی گەورە دەبینیت لەسەقامگیری سیاسی و ناسنامەی كەلتوری وگەشەی ژێرخانی ئابوری و هەڵتۆقینی زانست وتەكنۆلۆژیاو داهێنانی بەردەوام وبەدیسپلینكردنی پرۆسەی دیموكراسی لەكایەی سیاسی و كلتوری كۆمەڵگەدا،  بەهای نەوت لەزۆربەی ڕۆژهەڵاتی ناوین جگە لەچەند وڵاتێكی بچوكی كەنداو یەكسانە بە جەنگ وماڵ وێرانی ومردنێكی لەسەر خۆ ، كەدەتوانین بەمردنی سپی ناوزەندی بكەین، بەو پێیەی نەوت لەعێراق وكوردستان تاكە سەرچاوەی داهاتە دەتوانین نابوت كردنی كەرتەكانی پیشەسازی و كشتوكاڵ وبەرهەمهێنانی مرۆڤی بەكاربەر بخەینەئەستۆی نەوت و بازرگانەكانی نەوت ،چونكە هاوشێوەی ئەم فۆرمە لەمامەڵەكردندن لەگەڵ ئەم جۆرە كەیسەدا زۆرن وەك كەیسی مادە هۆشبەرەكان لەئەفغانستان ونەوت لەتەیموری ڕۆژهەڵات كە خودی دەسەڵات بەچاوپۆشینی كۆڵۆنیاڵیزمی نێودەوڵەتی گەلەكانیان قوربانی دەستی نوخبەیەكی سیاسی دەستەمۆ و دروست كروای ڕۆژ ئاوان ، لەدوای بەدەست هێنانی سەربەخۆی تەیموری خۆرهەڵات لەساڵی ٢٠٠٢ فرۆشی نەوت زیاتر لە ٨٨٠ ملیارد بوە بەڵام بەپێی ئاماری ئابوری جیهانی ساڵی ٢٠١٥ گەندەڵترین دورگەی جیهان بوەو گەلەكەی لەوپەری نەهامەتی وشەڕو شۆڕدا ودەژین ،  پەێیی ستانداری نێودەوڵەتی لەوڵاتانەی كەبەرهەمهێنی نەوتن لە پرۆسەی نەوتدا شەفاف نین و نەوت وەك ئامرازی مانەوەی دەسەڵاتی تاكڕەوی بەكاردەهێنن كۆمەڵێك دیاردەی دزێو نامۆ پەیدادەبێت ، وەك ; گەندەڵی و جەنگی ناوخۆو پێشێلكردنی مافی مرۆڤ و هەڵتۆقینی سیاسی ناكارامەو بازرگانی ناشەرعی و ملیاردێری نابازرگان ، ئەمەش هەمووی لەسەر حسابی خەڵكو شێواندنی كلتورو وێران كردنی ژێرخان وسەرخانی چەندین چەندین نەوەی دواتریش ،  هەڵبەتە ئەم داتاو فۆرمە بۆكوردستانیش جێگەی تێڕامان وهەڵوێستە لەسەر كردنە بەوەی دەبینین تارمایی مردنی سپی لەبەرگی كۆچ وجێهێشتنی نیشتمانئ ونەمانی ئینتیماو خۆكوشتن ونەمانی هیوا بۆژیان و شكانی شكۆی تاك لەبۆتەی حزبایەتی كەهەرجارەو بەشێوەو ئامانجێك تاكی كورد ئاراستەدەكرێت كەكۆی ئەم پرسانە گەواهی ئەو ڕاستیەن كە نەوت وسیاسەتی نەوتی بەشێكن لەپرۆسەیەكی مردنێكی لەسەرخۆو خۆڵەمێشی ،كەئەستەمە بەچەند دەیەیەك چارەسەری بنچینەی بۆ ئەم تێكچونەی ژیانی كۆمەڵگەی كوردی بكرێت.  

 لەتیف فاتیح فەرەج  ئازایەتی نەدانو نەبوونی بڕیار بۆ كۆنگرەی یەكێتی دەگەڕێتەوە بۆ دووهۆ : یەكەم : دەست بەردار نەبوونی بە تەمەنەكان لە مەكتەب سیاسی و جێنەهێشتنی . دووەم : ترسی پەرت بوون و نەبوونی متمانەی پاراستنی بەرژەوەندی دەستەو گروپ و بنەماڵەكان . بۆ چارەسەری ئەم دوو هۆیە دوو خاڵ گرنگە : یەكەم : كشانەوەو دەستلە كار كێشانەوەی بە كۆمەڵ یان بەشێكی زۆری مەكتەب سیاسی و دروستكردنی ئەنجومەنێكی راوێژ لێیان . دووەم : لە دەرەوەی تەوافوق و بۆ مانەوەی هەموو باڵ و دەستەو بنەماڵەكان دروستكردنی ئەنجومەنی  سەركردایەتی سەربەخۆی پارێزگاكان . بە شێوەیەك لە كۆنگرەدا هەر پارێزگایەك ئەنجومەنی سەركردایەتی خۆی هەڵبژێرێت و دواتریش مەكتەبی سیاسی لە ناو ئەواندا هەڵبژێردرێت. بەڵام لێرەدا دوو كێشە هەیە : یەكەم : هێزەكانی پێشمەرگەی سەر بە یەكێتی هەلا هەلا كراوەو هەندێك كەس هێزی تایبەت بە خۆیان هەیە ، دەبێت ئەمە كۆتای پێبهێنرێت و ئەو خەڵكە بە شێوازێكی نوێ‌ رێكبخرێنەوەو بكرێنە هێزی نیشتمانی و سەر بە حكومەت ، ئەمە بۆ پارتی دیموكراتی كوردستانیش وەسایە . دووەم: دارایی و سەروەت و سامانی یەكێتی پرش و بڵاوە ، پێویستی بە رێكخستنەوەو كۆكردنەوەو دانانی ناوەندێكی دارایی بە هێزە ، من بڕوا دەكەم دلێری سەید مەجید پیاوێكی بە ئەزمون و وردە لەو بارەیەوە، بەڵام رەنگە تەمەن و ئەو هەلا هەلا بوونەی ئێستاش هۆكار بن كە نەتوانێ‌ بە تەنێ‌ ئیدارەی بدات . كێوی داغان ومانەوەی قالۆرە : ئەندامێكی بەرزی یەكێتی پێی ووتم ئەزانی ئەوانەی ئێستا بە ئامان و زەمان لە یەكێتی نابنەوەو دەیانەوێت هەر وا نەخۆش و كەلە لا بێت ، جاران خۆیان كێوێكی گەورەو هەیبەت و هیمەتێكی بێ‌ ئەندازە بوون . بە هەندێك جیاوازی بیرو بڕواشەوە ئەو قسەیەی ئەو دۆستە بەشێك هەقیقەتی تیایە ، هەندێك لەو ناوانەی مەكتەبی سیاسی لە ناوەندی هەفتاكان وهەشتاكاندا  بە گژ ستەمكاری بەعسدا چوونەوەو ستەمكاریان هێنابووە زەلزەلە ، لە شەڕی ناوخۆ گەڕێین كە بە پلەی یەك  پارتی و یەكێتی هۆی سەرەكی بوون و زیانی گەورەیان بە نیشتمان و میللەت گەیاند. ناوەكانی وەك:  كۆسرەت رەسوڵ عەلی  ئەرسەلان بایز  عومەر فەتاح  مەلا بەختیار و ئەوانی تر مرۆڤ بە ویژدانەوە بڵێت ، بەلای كەمەوە لە چەند دەیەی رابردوودا رۆڵی ئەرێنی و نەرێنی زۆریان لەم دیرۆكە بەردەكەوێت . ئەو ناوانەی سەرەوەو ناوەكانی وەك :  عیماد ئەحمەد  عەدنان موفتی  هێرۆ ئیراهیم ئەحمەد وهتد  پێویستیان بە پشوو حەسانەوەیە ، هەندێكیان نەخۆش و ماندوون دەبێت خۆیان بڕیاری واز هێنان بدەن، ئەوەش لە بەر هیچ نا لە بەر خاتری خۆیان . من بڕوام وایە یەكێتی دەكرێت نوێ‌ بكرێتەوە ، دەكرێت رێكبخرێتەوە ، دەكرێت هەستێتەوە ، بەڵام ئازایەتی و بڕیاری دەوێت . مانەوەی یەكێتی و رێكخستنەوەو هەستانەوەی بریتی نیە لەوەی كوڕی مام جەلال بیت و زۆر ترین دەنگی هەڵبژاردن بەریت و تكا بكەیت بە جێگری بمێنیتەوە . گەڕانەوە بۆ كاكڵەو دەربازبوون لە قالۆرەو توێكڵ گەڕانەوەیە بۆ چیرۆكی باو ك و 7 كوڕەكەو حەوت تاڵە قامیشەكە . یەكێتی بەم دۆخەی ئێستایەوە ناتوانێت هیچ رۆڵێكی لەئایندەی ئەم هەرێمەدا هەبێت ، بۆیە ئەگەر بڕیارە رۆڵی هەبێت ، دەبێت كۆنگرەی دەرچوون لە نەخۆشخانەو رزگار بوون لە شێرپەنجەی پەرت بوون ببەستێت .    

سالار مەحمود بەپێی دوا زانیاری فەرمی لە عیراقدا ۲٤۹ گۆڕی بەکۆمەڵی جیاجیا هەیە. ئەمە جگە لە هەزاران حاڵەتی تاکەکەسی ونبوان. هەر ماوەیەک جارێ باسی گۆڕی بەکۆمەڵی پێکهاتەو نەتەوەیەک دەکرێت یەکەم: نزیکەی حەفتا گۆڕی بەکۆمەڵی ئەنفالکراوان لە سەحراکانی سەماوەیە. دووەم: گۆڕی بەکۆمەڵی ئیزیدیەکان لە کۆجۆو شەنگال هێشتا ماون. بەشێک لە ئێسک و پروسکی دەرهێنراوەکانیان هێشتا لە پزشکی دادی بەغدایە. سێیەم: ئەمساڵ ۱۱٥ ئێرانی لە ناوچەی شەلەمچە تسلیمی ئەو وڵاتە کرانەوە کە لەگۆڕی بەکۆمەڵدا بوون چوارەم: مانگی رابردوو دەیان ئیسک و پروسکی کۆیتی لە سەحرای سەماوە لە گۆڕی بە کۆمەڵ دۆزرانەوە رادەستی وڵاتی کوێت کران. پێنجەم؛ هندی لە عیراقدا و لەسەر دەستی داعش کۆمەڵکوژ کراون. ۳۹ روفاتی هیندی لە موسڵ دۆزرانەوەو رەوانەی وڵاتی هیند کرانەوە! شەشەم: هێشتا بەشێک لە قوربانیانی سپایکەر کە هەزاران گەنجی عەرەب بوون لەگۆڕی بەکۆمەڵدان و بەشێکیان لەپارێزگای سەلاحەدیینن و نەدۆزراونەتەوە. حەوتەم: فەیلیەکان بەدوای چارەنووسی هەزارانیانن و چارەنوسیان نادیارە. هەشتەم: هێشتا چارەنووسی بەشێک لەمناڵەکانی هەڵەبجە لە ئێران ونن کە ئافاتی کیمیاباران ونیکردن. نۆیەم: هێشتا لە ۸٠٠٠ بارزانی زیاتر لە ۷٠٠٠ هەزاریان چارەنوسیان ون و نادیارە. دەیەم: هەزارانی ونبوونی شەڕی ئیران عیراق. یانزە: بەهەزارانی ونبوانی شەڕە ناوخۆییەکان و نادیاری چارەنووسیان. دوانزە: ژنان و کچانی ئیزیدی ونبووی دەستی تیرۆری داعش لە چ دۆخ و چ دۆزەخی چارەنوسێک بەشیان بێ! جۆرەها جۆری ونبوون! چەشنەها چەشنی چاوەڕوانی! وڵاتی گۆڕ غەریب و گۆڕ نادیارە گۆڕی بەکۆمەڵ. ئەمە جگە لەوانەی بونە خۆراکی دەریاو ئاوو توناوتوون بوون. وەک چۆن ونبونی پیتێک لە ( ژیان) دەگۆڕێ بە (ژان)! ونبوونی ئەندامی  خێزانێک، خەزانێک دروست ئەکا. سەدان هەزار خێزان لەماڵەکانیان وێنەی ونبوەکانیان هەڵواسیوەو هەر چاویان لەچاوەڕوانی بینینەوەدایە. لە رۆژی جیهانی ونبواندا(۳٠ی ئاب) پەیامم بۆ زیندوان هەیە ئاوڕێک لەو وێرانەیە بدەنەوە دەسەڵاتەکان و ستەم و قەساوەتی ململانێکان بە ژیان و مرۆڤی کرد.

ژوان ئەحمەد سەعید    دوێنێ ئەحمەد داود ئۆغڵۆ، كەسی دیاری پێشووی ناو پارتی داد‌و گەشەپێدان‌و دەسەڵاتەكەی ئەردۆغان، لە چاوپێكەوتنێكیدا رەخنەی توندی لە ئەردۆغان گرت‌و بە وردی باسی دەوڵەت‌و پایەكانی دەوڵەتی كرد. داود ئۆغڵۆ لە چاوپێكەوتنێكی لەگەڵ كەناڵ (5)ی توركیا وتی: ئەردۆغان هەموو خزمەكانی لەناو دامەزراوەكانی دەوڵەت دامەزراندوە، ئەوەش مەترسیەكی گەورەیە بۆ سەر پایەكانی دەوڵەت، چونكە دەوڵەت وەك بینایەك وایە، كاتێك بومەلەرزەیەك لەو بینایە دەدات كە هەمومان وەك یەك بوین ئەوا هەوڵ دەدەین هەمومان رزگار بین‌و بیناكە لە هەرەس بپارێزین‌و ئەگەریش هەرەسی هێنا چاكی بكەینەوە، بەڵام ئەگەر یەكێكمان لەو كاتەدا جگە لە خۆی، مناڵەكانی لەوێدا بێت، ئەوا تەنیا هەوڵی رزگار كردنی مناڵەكەی دەدات نەك هاوكار‌و هاوخوێنەكەی. ئەمە بۆ حزبیش راستە، لەمێژووشدا زۆر دەبینین ئەو حزبانەی كە هەمیشە بەرەو بنەماڵەی یاخود تۆخكردنەوەی هێڵی خێزان رۆیشتون، هەمیشە بەرەو پوكانەوەو داروخان رۆیشتون. حزبی بەعس ی سەدام حسێن، بەپێی گێڕانەوەی سەرانی بەعس خۆی، هەتا خزمانی سەددام‌و كورەكانی نەگەیشتبونە پۆستە باڵاكان، هێشتا بەهێز‌و خاوەن دید‌و ستراتیژ بوو بۆ كاری حزب‌و دەوڵەت، بەڵام بە هاتنە پێشەوەی كورانی سەدام‌و زاوا‌و ئامۆزا‌و براكانی، سەرلەبەری حزب‌و دەوڵەتەكەی هەرەسی هێنا. حوسنی موبارەك‌و دەسەڵاتەكەی، لەگەڵ هاتنە پێشەوەی كورەكانی، توشی لێكترازانی زۆر‌و شكست بۆوە‌و تا روی كردە ئەو دیكتاتۆریەتەی كە گەیاندی بە چارەنوسی ئێستای. حزبەكەی گاندی، لەسەر دەستی كچ‌و زاوا‌و خزمانی گاندی گەیەنراوەتە لێواری مەرگ‌و ئێستا ململانێكان بەرەو بچوكبونەوەی زیاتری دەبات، خەباتی گاندی‌و مێژووی حزبەكە دادی نادات‌و پەردەپۆشی گەندەڵی‌و بێتوانایی سەرانی حزبەكە نادات. هێنانە پێشەوەی خزم‌و كوڕ‌و نەوە تەنیا قۆرخ كردنی دەسەڵاتەكان نیە، بەڵكو رێوشوێنێكیشە بۆ گەندەڵ بون‌و فەوتانی حزب‌و دەسەڵات، كوڕی بەرپرس‌و سەرۆك‌و .. هتد، لە بیناكەدا هەرچی بكەن لێپرسینەوەیان نیە، هەر ئاراستەیەك هەڵبژێرن پێویستە حزب شوێنیان بكەوێ‌و پێگەی باوكیان دەیانپارێزێت لە هەموو لێپرسینەوەیەك. بەركەوتەی حزب لە هەڵبژاردن، لە پۆستەكانی حزب، سەرەتا بۆ كوڕ‌و نەوەكانە، بەبێ ئەوەی توانا‌و لێوەشاوەیی لەبەرچاو بگیرێت، شكستەكانیشیان بە چەپڵە‌و وتاری شۆڕشگێڕانە بۆ دەكرێت بە سەركەوتن‌و كەسانی دیكە بە داوی شكست دەشكێنن، سەركەوتنی ئەوانی دیكە بچوك دەكرێنەوە، تا شكستی كوڕ‌و كچی شیرینی سەرۆك‌و بەرپرسان وەك هاوشێوەی سەركەوتن وێنا بكرێت. كە نەوەی سەرۆك‌و بەرپرسان هەبون، هەمیشە دەربار‌و بەردەستیشیان بۆ دروست دەكرێت، تا ببنە لۆبیەك بۆ شاباشی شكستە یەك لەدوای یەكەكان‌و بڵاوكردنەوەی نائومێدی لەناو بنكەی جەماوەری، بەجۆرێك بنكەی جەماوەری بەو دیفاكتۆیە قایل بێت بۆ ئەوەی ئەگەر خوانەكردە باوكی ئەم كچ‌و كوڕە شیرینە ئەگەر نیگەران بێت ئەوا رەنگە نیگەرانی‌و زویر بونی ببێتە هۆی لێكترازانی ئەم پەیكەرەیە ئەگەر حزب بێت یان دەوڵەت. دیسپلین‌و پایەكانی حزب لە ئامادەگی نەوەی بەرپرسان، هەمیشە پێشێلكراوە‌و هیچ بەهایەكی نامێنێ، چونكە پایەی سەرەكی لە كاری حزبدا پاداشت‌و سزایە بۆ كاری باش‌و خراپ، بەڵام دەستەی خزمان لەمە بەدەرن، نەوەی بەرپرسان چاوەرێی پاداشتن‌و سزا نایانگرێتەوە، دەستوپێوەندی ئەوانیش بەهەمان شێوە، لەم دۆخەشدا كەسانی دیكەش همان رەفتار دەكەن‌و لێپرسینەوە لەوانیش ناكرێت نەوەك هەمان رەخنە لە نەوەی بەرپرس‌و سەركردەكەش بگیرێت. بیناكەی یەكێتیش ئێستا هەمان ئاقاری گرتوە، هەموان لەخەمی ئەوەدان ئایندەی كوڕ‌و كچانیان لە بەركەوتەكانی ناو حزب یان حكومەتدا مسۆگەر بكەن، ئەگەر هەر هەژانێك بینای حزبەكە بگرێتەوە ئەوان لە خەمی رزگار كردنی كورەكانیانن نەك بیناكە‌و كەسانی تری ناو بیناكە كە تێكۆشەر‌و ماندوەكانن، بۆیە خەمی سەرەكی خۆیان‌و نەوەكانیانن نەك حزب‌و كەسە قوربانیدەرەكانی. لە هەر هەژانێك كە بینای یەكێتی بخاتە مەترسیەوە، دەبێت خەمخۆرانی یەكێتی شان بەدەنە بەر پاراستن‌و تۆكمە كردنەوەی حزب تا سەركردە‌و بەرپرسان ‌و نەوەكانیان بێن لەسەر كورسیە نەرمەكانی ناو بیناكە دانیشن، بەڵام ئەمە تاكەی بەردەوام دەبێت؟ ئایا بینای یەكێتی بەرگەی چەند هەژانی تر دەگرێت؟ خەمخۆرانی یەكێتی تاكەی ئامادەن كۆست بۆ ئەمان‌و پۆست بۆ سەركردە‌و كورەكانیان بێت؟ ئەگەر ئەو دۆخەی ئێستا بە كۆنگرەیەكی گۆرانكاری‌و ئازاد رێك نەخرێتەوە، گومانم نیە سەرەنجامی بیناكەی یەكێتی هەمان چارەنوسی حزبە شۆڕشگێڕەكانی تری لێدێت كە بە هۆی هەڵە‌و گەندەڵی‌و نازداری نەوەی سەركردەكانەوە هەرسی هێنا‌و چونە ناو لاپەڕە لەبیركراوەكانی مێژوەوە.   ئەم وتارە گوازرشت لە بۆچونی نوسەرەكەی دەكات و درەو لێی بەرپرس نیە

 هیوا سەید سەلیم      لە خاسیەتە تایبەتەكانی دەوڵەتی توركیای نوێ، لە پاڵ دەسەڵاتەكانی( یاسادانان – جێبەجێكردن – دادوەری) بوونی هێزی شاراوەیە، هێزی شاراوە لە سەد ساڵی ڕابردووە هەڵساوە بە ئەنجامدانی كاری تیرۆری سیاسی، كودەتا و گرتن و ڕاودونانی چالاكوانانی سیاسی و دەستگیركردنی رۆژنامەنووس و میدیاكار و چەندین تاوانی گەورەی دیكەی .  لە توركیا پێش دەسەڵااتی پارتی دادوگەشەپێدان، میدیا و ئازادی كاری میدیایی ڕۆڵی باشی گێڕاوە بۆ پەردەهەڵدانەوە لەسەر ئەو هێزە شاراوانە و هەموو ئەو تاوانانەی كە ئەو هێزانە ئەنجامیان داوە. بەڵام بەهاتنە سەر دەسەڵاتی پارتی دادوگەشەپێدان لە توركیادا،  بە بەرنامە كار بۆ بەشارەوە هێشتنەوەی چەندین دۆسیەی گرنگ كراوە، هەروەها كاری میدیایی بە گشتی و میدیای ئازاد تا ئاستێكی زۆر سنوورداركراوە، لە داخستنی چەندین كەناڵی میدیایی و زیندانی كرنی رۆژنامەنووسان بە تایبەت ئەوانەی كە ئۆپۆزسیۆنی دەسەڵاتی ئەكەپە بوون ، ئەویش بۆ ئەوەی میدیا نەتوانێت بەكاری خۆی هەڵسێت، بە تایبەت بۆ پرسێكی واگرنگ،  لە ئاشكراكردنی هێزە شاراوەكانی پەنای دەوڵەت. سیناریۆی كودەتای تەمووزی 2016، تەقینەوەكانی ساڵی 2015 لە شارۆچكەی سنووری سووچی، هەروەها  تەقینەوەی هەمان ساڵ لە شاری ئەنقەڕە، كە بە دەیان هاوڵاتی كورد بوونە قوربانی،  دەرەنجامەكانی ئۆپڕاسیۆنی دژە گەندەڵی، دۆسیەی فەتحوڵا گولەن، تێكچوونی پرۆسەی ئاشتی، هەموو ئەو دۆسیانەن كە هێزی شاراوەی لە پشت بووە. لە ئێستادا كە لە توركیا هاوڕێ كۆنەكانی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرقاڵی دامەزراندنی پارتێكی تازەن،  خەریكە سەرەداوی ئەو دۆسیە نەهێنیانە دەردەكەون و ئەوان لە دژی یەكتری هەندێكیان ئاشكرا دەكەن، بۆیە ناكۆكی ئەمانە رێخۆشكەر دەبن كە سندوقە ڕەشەكەی توركیا بشكێت و هەموو ئەو دۆسیانەی پشتی پەردە ئاشكرا بكرێن. لە چەند رۆژی ڕابردوو سەرۆكی توركیا رەجەب تەیب ئەردۆغان، لەبەرامبەر ئەو هەنگاوەی كۆنە هاوڕێكانی بە تایبەت بابەجان و داود ئۆغلو، هەڵوێستی توندی دەڕبڕی، بە كودەتاچی و خائین ناوزەدی كردن، ئەمەو ئەوانیش بێدەنگ نەماون، بەهەمان شێوەی ئەردۆغان توندبوون، وە تەنانەت داودئۆغلو هەڕەشە دەكات و ڕوو لە سەرۆكی توركیا دەڵێت: (ئەگەر دۆسیەی تیرۆر هەڵبدرێتەوە زۆر كەس شەرم دەكات بێتە ناو خەڵك) بە وورد بوونەوە لە قسەو لێدوانی ئەردۆغان و هاوڕێ كۆنەكانی،  كە زۆربەیان لە ڕابردوو ئاستی حزب و حكومەتدا لە پۆستی باڵادابوونە،  تێدەگەین كە لەسەر دەستی ئەواندا چ تاوانێك  بەرامبەر خەڵكی توركیا بە گشتی و كورد بە تایبەتی ئەنجام دراون. لەم ساڵانەی دواییدا بە تایبەت دوایی گۆڕینی سیستەمی پەرلەمانی بۆ سیستەمی سەرۆكایەتی  لە توركیادا دەسەڵاتی یاسادانان و دادوەری زیاتر كەوتۆتە ژێر كاریگەری دەسەڵاتی سیاسی بە تایبەتی ئاك پارتی و سەرۆكەكەی رەجەب تەیب ئەردۆغان،ئەردۆغان و حزبەكەی تەواو ئەو دەسەڵاتەیان كۆنترۆل كردووە، ئەگەرنا دەبوو ئێستا لەبەرامبەر ئەو تۆمەت و زانیاریانەی كە ئەردۆغان و نەیارەكانی ئاڕاستەی یەكتری دەكەن پەرلەمانی توركیا و دەسەڵاتی دادوەری زۆرێك لەمانە بانگهێشت بكات و لێپێچینەوەیان لەگەڵدا بكات. چاوەڕوان دەكرێت ناكۆكیەكانی ناو پارتی دادوگەشەپێدان زیاتر بەربستێنێت،  وە دەرگای سندوقە ڕەشەكەی توركیا زیاتر ئاوەڵا بێت، هەروەها بە دەیان تاوان و دۆسیەی شاروە لە لایەن لایەنە ناكۆكەكانی ئاكپارتی  دژی یەكتری ئاشكرا بكرێن.  هەموو لایەك دەزانین كە لە توركیا و باكووری كوردستاندا، كورد بە گشتی و پارتی دیموكراتی گەلان(هەدەپ) بە تایبەتی قوربانی زۆری سیاسەتی دۆسیە شاراوەی پارتی دادوگەشەپەدان بوونە، لە ئێستادا بە هەزاران كەسیان لە زیندان دان،  دۆسیەی زیندانیانی هاوسەرۆكەكانی هەدەپ و سەرۆك شارەوانیەكانیان و هەڵسوڕاونی ئەو پارتە لە نێو سندوقە ڕەشەكە قایم كراون . چاوەڕوانین ناكۆكیەكانی ئەردۆغان و داود ئۆغلو، ئەو ڕاستیانە ئاشكرا بكەن كە تا ئێستاش بە شاراوەیی ماونەتەوە، وەك ئەوی باوە وە هەمیشە دەوترێت ( كاتێك دزەكان ناكۆك دەبن ڕاستیەكان ئاشكرا دەبن).  

سەرتیپ وەیسی كەریم  بۆچی له‌ خۆتان ناپرسن كاتێك مام جه‌لال خودی خۆی فوئاد حسینی ، وه‌كو كادیرێكی دڵسۆزی یه‌كێتیتی ده‌هێنێته‌وه‌و پێشنیاز بۆ بارزانی ده‌كات بیكات به‌ سه‌رۆكی دیوان دوای ئه‌وه‌ ده‌بێته‌ پارتی ؟ كاتێك ئاشتی هه‌ورامی له‌ ڕێگه‌ی به‌رهه‌م ساڵحه‌وه‌ بۆ نێچیرڤان بارزانی پێشنیاز ده‌كرێت، بگه‌ڕێندرێته‌وه‌ هه‌رێمی كوردستان و هه‌رخۆشی ژماره‌ ته‌له‌فۆنی ئاشتی هه‌ورامی ده‌داته‌ نێچیرڤان بارزانی تاوه‌كو قسه‌ی له‌گه‌ڵ بكات، ئه‌ی بۆچی دواتر له‌ به‌رژه‌وه‌ندی پارتی كاری كردو بوو به‌ پارتی ؟ له‌ خۆتان ناپرسن بۆچی كاتێك نه‌جمه‌دین كه‌ریم له‌ ئه‌مه‌ریكاوه‌ هێنراوه‌یه‌وه‌ هه‌رێمی كوردستان و كرایه‌ ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی، ماوه‌یه‌كیش بوو به‌ یه‌كێك له‌ نه‌یاره‌ سه‌رسه‌خته‌كانی پارتی دواتر بوو به‌ پارتی ؟ ئازاد جوندیانی كه‌ یه‌كێك بوو له‌ موریده‌كانی یه‌كێتیتی و مام جه‌لال، بۆچی چووه‌ به‌ره‌ی پارتی و ده‌ستی له‌ پۆسته‌كه‌ی هه‌ڵگرت؟! عارف ڕِوشدی كه‌ له‌ ناوجه‌رگه‌ی بادینان ته‌حه‌دای پارتی ده‌كردو ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتیی بوو، بۆچی دواتر ده‌رپه‌ڕی و بووه‌ پارتی؟ خۆ كێشه‌كه‌ هه‌ر سیروان كێخوا نه‌جمه‌كان نین، كه‌ له‌سه‌ره‌تای دروستبوونی یه‌كێتیه‌وه‌ قوربانیانی بۆ حزیه‌كه‌ی داوه‌ دواتر ده‌رده‌كه‌وێ لینكیان هه‌یه‌، چونكه‌ ده‌یان كه‌سی دیكه‌ له‌ حزبه‌ سیاسییه‌كان له‌ نێوشیان بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان له‌وانه‌ ( محمد حاجی ، مه‌سعود حیده‌ر، كاروان صاڵح ، ڕیباز حه‌ملان...هتد ) چه‌ندین كه‌سی دیكه‌ بوونه‌ پارتی و بۆته‌ دیارده‌كی زۆر به‌ربڵاو؟ بۆچی ئه‌گه‌ر دوو به‌رپرس یه‌كێیكیان پارتی و ئه‌وی دیكه‌ له‌ هێزه‌كانی دیكه‌ ببنه‌ هاوڕێ و به‌یه‌كه‌وه‌ كاربكه‌ن، هه‌مووان ده‌ڵێن فلانه‌ كه‌س بوویته‌ پارتی و به‌ كه‌سه‌ی پارتی ناڵێن بۆته‌ یه‌كێتیی، یاخود گۆڕان؟ بۆچی هیوای جه‌وهه‌ر قادر له‌ پارتیه‌وه‌ ده‌بێته‌وه‌ یه‌كێتیی، دوای ئه‌وه‌ی ده‌بێته‌ ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی پارێزگار، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ناو پارتی ؟! بۆچی كاكه‌ حه‌مه‌ كه‌ یه‌كێك له‌ پێشمه‌رگه‌ سه‌ره‌تاكانی یه‌كێتیی و كه‌س وه‌كو ئه‌و قسه‌ی له‌سه‌ر 31 ئاب نه‌كرد و دۆستی ئێران و یه‌كێتیی بوو، دواتر بووه‌ پارتی؟! بۆچی دیندار دۆسكی كه‌ كه‌سی دووه‌م و سێهه‌می یه‌كگرتووی ئیسلامی بوو بوو به‌ پارتی؟ بۆچی زۆربه‌ی ئیخوان و یه‌كگرتووی بادینانه‌ دڵی بۆ پارتی لێده‌دات؟! بۆچی بزوتنه‌وه‌ی ئیسلامی زۆربه‌ی سه‌ركرده‌كانی ئێستایان له‌ هه‌ڵوێسته‌كانیان بوونه‌ته‌ پاشكۆیی پارتی ؟ بۆچی به‌ سه‌رۆكی تیمی حكومه‌تی حزبه‌كان له‌ حكومه‌ت ده‌ڵێن پارتی و نیوه‌ پارتی به‌ قوباد تاڵه‌بانی كوره‌ گه‌وره‌ی مام جه‌لالیشه‌وه‌؟! باشه‌ بۆچی ئه‌گه‌ر كه‌سێك له‌ حزبێكی سیاسی به‌ ئیسلامی و عه‌لمانییه‌كان جیاده‌بێته‌وه‌، یان وازده‌هێنێت یه‌كسه‌ر تۆمه‌تی ئه‌وه‌ی ده‌خرێته‌ پاڵ بۆته‌ پارتی ؟ بۆچی پێچه‌وانه‌كه‌ی نابینین كه‌ سه‌ركرده‌و كه‌سێكی باڵای ئه‌و حزبه‌ ڕووبكاته‌ دژه‌كانی پارتی؟!!! باشه‌ ئه‌گه‌ر پارتی ده‌زگای موخه‌به‌رات و هه‌واڵگری گه‌وره‌ی هه‌یه‌، خۆ یه‌كێتیش ده‌زگای زانیاری هه‌یه‌و بودجه‌ی زه‌به‌لاحی له‌ بنده‌ستدایه‌ ؟! بۆچی ئه‌و حزبه‌ سیاسیانه‌ ناتوانن كه‌ پارێزگاری له‌ مانه‌وه‌ی به‌شێك له‌ سه‌ركرده‌و كادیرانه‌كانیان بكه‌ن و ئه‌گه‌ر مه‌سه‌له‌ پاره‌و ئیمتیازات و ئیختراقی ده‌زگا هه‌واڵگرییه‌كانه‌، باشه‌ خۆ ئه‌وان په‌یڕه‌و دسپلین و پاره‌یان هه‌یه‌، بۆچی نه‌یانتوانیوه‌ ئه‌ندامه‌كانیان له‌ فلته‌ر بده‌ن و پارێزگاری له‌مانه‌وه‌یان بكه‌ن؟! ره‌نگه‌ به‌شێك له‌ وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ ئه‌وه‌ بێت، كه‌ سه‌ركرده‌و كادیرانه‌ی ئه‌و حزبانه‌ ده‌زانن كه‌ سه‌ركرده‌كانیان، په‌یوه‌ندی هاوبه‌شیان له‌گه‌ڵ سه‌ركرده‌كانی پارتی هه‌یه‌، پارێزگاری له‌ به‌رژوه‌ندییه‌كانی یه‌كتر ده‌كه‌ن، هه‌ربۆیه‌ش ئه‌وان بێهیوا ده‌بن و به‌ دوای هه‌نگاوه‌كانی ئه‌وان ده‌چم !!! به‌ر له‌وه‌ی سه‌ركۆنه‌یان بكه‌ن، جارێ ئه‌و پرسیاره‌ له‌ خۆتان بكه‌ن بۆچی ئه‌و خه‌ڵكانه‌ لای ئێوه‌ ده‌ڕۆن ده‌بنه‌ پارتی و پێچه‌وانه‌كه‌ی نابینین ؟!

  نەوزادی موهەندیس   •    ئاشكرایە ژینگەی گۆی زەوی لەچەند توخمێكی سەرەكی لە پاڵ ئاو و خاك و هەوادا پێكهاتوە كە یاریدەدەرن بۆ ڕاگرتنی هاوسەنگی ژینگەیی بەمەبەستی بەردەوامبونی ژیان و مانی مرۆڤ و ئاژەڵ و ڕوەكەكان لەسەر ئەم هەسارەیە. لەوانەش دارستانەكان و بیابان و شاخ و داخ و گرد و دۆڵ و كانیاو و ئاوی سەرزەوی و ژێر زەوی و بوونی مرۆڤ و ئاژەڵ و ڕوەكەكان و دەریا و زەریاكان و زۆری تریش. كەهەریەك لەم توخمانە گرنگی و كاریگەری گەورەیان هەیە لەسەر پاكڕاگرتن و بەردەوامبوونی ژیان لەسەر هەسارەی زەوی. •    ئەوەی لەم بابەتەتدا تیشكی دەخەینە سەر بریتیە لە دارستانەكان بەشێوەیەكی گشتی و دارستانەكانی ئامازۆن بەتایبەتی كە گەورەترینە لەسەر ڕووی زەوی و پانتاییەكەی 6900000 كیلۆمەتر چوارگۆشەی داگیركردوە لە كیشوەری ئەمریكای لاتین و لە 9 وڵاتی ((بەڕازیل و پیرۆ و فەنزەوێلا و كۆلۆمبیا و پۆلیڤیا و گیانا و ئەكوادۆڕ و سۆرینام و گۆیانی فەڕەنسی) كە بەتەنها 2/3 ی ئەم دارستانە دەكەوێتە  وڵاتی بەڕازیلەوە و ئەم دارستانە تەمەنی دەگەڕێتەوە بۆ 55 ملیۆن ساڵ و قەوارەكەی 48 جار لە ڕووبەری ئەمریكا گەورەترە و ڕێژەی 40% هەموو كیشوەری ئەمریكای لاتینی دادەپۆشێت. •    زانیاری لەسەر ئەم دارستانە ئەم دارستانە بەهۆی گەورەیی و كاریگەری لەسەر دەرچواندنی گازی ئۆكسجین كە بەسوودە بۆ هەناسەدانی مرۆڤ و ئاژەڵەكان كە بەڕێژەی20% ئۆكسجین بەرهەمدەهێنێت بە(( سیەكانی جیهان )) ناودەبرێت ،ئەم دارستانە ئەم چەند تایبەتمەنیانەی لای خوارەوەی هەیە كە لە زۆرێك لەدارستانەكانی تری جیهاندا نین لەوانە: 1.    گەورەترین دارستانە كە ژیانی وشكانی و ئاوی و ئاژەڵی تێكەڵ بەیەكتر دەكات لەسەر ڕووبەرێكی گەورە و جیاواز بەبێ‌ هەستكردن بە كەموكوڕی ژینگەیی. 2.    بەردەوامترین دارستانە لەڕووی كەشوهەواوە،پلەی گەرمای لە 27 پلە تێپەڕناكات،سەرەڕای ئەوەش بەدرێژایی ساڵ بارانی لێدەبارێت،ئەوەش بۆ ڕاگرتنی هاوسەنگی ژینگەیی و ژیانی كێوی دارستانەكانە. 3.    پێی دەوترێت ((سیەكانی جیهان )) چونكە 20% ی ئۆكسجینی جیهان بەرهەم دەهێنێت كە دانیشتوانی زەوی هەڵیدەمژن بەپێی ئاماری دەزگای گەردوونی بەڕازیلی. 4.    گەورەترین جۆری دار لەخۆدەگرێت كە 750 بۆ 16000جۆرن،زۆر جۆری جیاوازی گوڵی تیادایە كە تائێستا نەبینراون كۆی ژمارەی دارەكان بریتیە لە 309 ملیار دار. 5.    سەرچاوەیەكی سەرەكی ئاوی شیرینی جیهانە،چونكە 5 ڕووباری گەورە لەخۆدەگرێت كە بەوڵاتانی ناوچەكەوە بەسراونەتەوە و لە بەناوبانگترینیان بریتیە لەڕووباری ئامازۆن. 6.    لەو پێنج  ڕووبارەدا زیاد لە 3 هەزار جۆر ماسی جیاوازی تیادایە. 7.    زیاد لە 2 ملیۆن و 500 هەزار جۆر مێرووی تیادایە.كە هەیانە زیانبەخش و هەشیانە زۆر مەترسیدارن. 8.    ئەم دارستانە زۆرێك لە جۆری ناوازە و كەم و مەترسیدار و نەبینراو لە ئاژەڵی تیادایە،كە تائێستا نەبینراون. 9.    باڵندەی تیادایە بۆ پاراستنی دارستانەكە،وەك باڵندەی ((تۆقان))كە دەنگێكی بەرزی هەیە و لە دووری كیلۆمەتر و نیوێكەوە دەنگی دەبیسرێت وهەركات مەترسی ڕووبكاتە دارستانەكە بەدەنگە بەرزەكەی هەموو گیانەوەران ئاگاداردەكاتەوە. 10.    جۆری زۆر مەترسیدار لە جاڵجاڵۆكە و ماری تیادایە و دادەنرێت بە جێگەی سەرەكی مارە هەرە مەترسیدارەكان وەك ماری ئاناكۆندای زەبەلاح. 11.    جۆرێك لە شەمشەكوێرەی تیادایە كە خوێنمژن و بۆقی زۆر ژەهراویشی تیادایە. 12.    زیاد لە 12هەزار جۆر ڕوەكی تیادایە كە هۆكاری سەرەكین بۆ چارەسەری شێرپەنجە و زیاد لە 3هەزار جۆری میوەشی تیادا. سروشتی گەڵای دارەكانی زۆر گەورە و پانن كە دەبنە ڕێگر لەبەردەم  گەیشتنی باران بە زەوی دارستانەكە دوای 10 خولەك ئەوكات باران دەگاتە زەوی دارستانەكە بەهۆی ئەو گەڵا پانانەوە. بەم شێوەیە ئەم دارستانە گرنگی و كاریگەری گەورەی هەیە لەسەر ڕاگرتنی هاوسەنگی ژینگەیی تەواوی گۆی زەوی نەك بەتەنها وڵاتان و كیشوەری ئەمریكای لاتین. •    مەترسیەكانی سەر ئەم دارستانە گەلێك مەترسی گەورە ڕووبەڕووی ئەم دارستانە بونەتەوە هەر لەدێر زەمانەوە و بەتایبەتیش لەم چەند ساڵانەی دوایدا و گرنگترینیان: 1.    ئاگركەوتنەوەی بەردەوامە بەتایبەتی لەوەزرە وشك وگەرمەكانی ساڵدا و بەپێی ئامارێكی پەیمانگای نیشتیمانی بەڕازیلی بۆ لێكۆڵینەوە گەردونیەكان ڕایگەیاندوە كە 72هەزار ئاگر كەوتنەوە لەساڵی 2019دا ڕوویانداوە و تۆماركراون،بەڕێژەی 83% بەرزترە لەساڵی 2018،ئەمەش بەرزترینە لەساڵی 2013وە.ئاشكرایە ئاگركەوتنەوە دەبێتە هۆی لەناوبردنی دارستانەكە بەتەواوەتی لەڕووی درەخت و میوە و ئاژەڵ و مێروەكان و پوش و پەڵاش و ..هتد وكارەساتێكی مرۆیی و ژینگەیی گەورەی لێدەكەوێتەوە و كاریگەریە خراپەكانیشی ڕەنگ دەداتەوە بسەر هەموو جیهاندا. 2.    هەڵمەتی بڕینەوە  و وشككردنی دار و دەرختەكان لەلایەن حكومەت و كۆمپانیا و مافیا و گروپەكانەوە بەمەبەستی دروستكردنی پڕۆژەكان. 3.    دامەزراندنی ڕێگای خێرا و كۆمەڵگا نیشتەجێبوەكان  بونەتە مەترسی گەورە بۆ نەمان و بچوكبونەوەی ئەم دارستانە. 4.    چاندنی ڕووەكە بێهۆشكەرەكان لەلایەن سەرمایەدار و گروپە مافیاییەكانەوە لەناو ئەم دارستانەدا. 5.    دامەزراندنی كارگەی گەورەی پشەسازی لەناو دارستانەكەدا و ئەمەش دەبێتە هۆی بڕینەوە و وشككردن و نەمانی دارودرەختەكان. بەم شێوەیە مەترسیەكانی سەر ئەم دارستانە بەڕێژەی 60% و بە بەردەوامیش لەبەرزبونەوەدایە،كە ئەم مەترسیانەش دەبنە هۆكاری كەمبونەوەی ڕێژەی گازی ئۆكسجین و زیادبوونی ڕێژەی دەرچوونی گازی كاربۆن بە 25% و ئەمەش یارمەتی دیاردەی پەنگخواردنەوەی گەرمای گۆی زەوی دەدات كە یەكێكە لەدیاردە زیانبەخشەكان بۆ تەواوی ژیان لەسەر گۆی زەوی. •    كاردانەوە و هەڵوێًستە نێودەوڵەتیەكان بەرامبەر ئەاگركەوتنەوەی دارستانی ئامازۆن خۆشبەختانە لە دوای ئاگركەوتنەوەی دارستانی ئامازۆن لە 14/8/2019 و بەردەوامبوونی تاكو ئێستا و بۆماوەی زیاد لە 10 ڕۆژە،كۆنگرەی وڵاتانی G7 لە فەڕەنسا دەبەسرێت كە 3 ڕۆژ بەردەوام دەبێت و دوو مەسەلەی زۆر گرنگ باس دەكرێن كە یەكێكیان بابەتی ئاگركەوتنەوەكەی دارستانەكانی ئامازۆنە لە بەڕازیل كە لە ئێستادا بەگەرمی بۆتە قسە و باسی كۆڕوكۆبونەوە نێودەوڵەتیەكان و كردویانەتە كێشەیەكی مەترسیداری جیهانی و مرۆڤایەتی نەك وڵات و ناوچە و كیشوەرێكی دیاریكراو.بۆیە كۆنگرەكە بەجدی و گەموگوڕیەوە داوا لە بەڕازیل دەكات كە هیمەتی زیاتر بكات بۆ كۆنتڕۆڵكردنی ئاگرەكە  وڵاتانی یەكێتی ئەوروپاش تەنانەت ڕەخنەی توندیشیان لەسەرۆكی بەڕازیل(( جائیر بۆكسۆنارۆ))ش گرتوە كە هەندێك هەڵوێست و گوتاری دژ بەژینگەی داوە و بەكەمتەرخەمی ناودەبەن و تەنانەت كار گەیشتۆتە ئەوەی وڵاتانی یەكێتی ئەوروپا هەڕەشەی هەڵوەشانەوەی گەورەترین گرێبەستی بازرگانی بەناوی (( تەكەتولی میركوسور)) لەگەڵ وڵاتانی ئەمریكای لاتینیدا دەكەن.ئەوروپیەكان بەگشتی و بەتایبەتی فەڕەنسا و ئێڕەلەندا و ئەڵمانیا و بەریتانیا و ئیسپانیاو ..هتد. هەمان هەڵوێستیان هەیە. ئەمریكاش داوای هەرچی زووتری كۆنتڕۆڵی ئاگرەكە دەكات و ئامادەیی هەموو هاوكاریەكیشە بۆ بەڕازیل.لەبەر گرنگی و كاریگەری دارستانەكانی ئامازۆن بۆ سەر تەواوی ژیانی گۆی زەوی سەرۆكی فەڕەنسا ئەمانۆیل ماكرۆن ڕایگەیاند(( بە سووتاندنی دارستانەكانی ئامازۆن ماڵەكانمان ئاگر دەگرن)). كۆنگرەی G7 بڕیاریاندا كە یارمەتی مادی پێشكەش بكەن بۆ كۆنتڕۆڵكردنی ئاگرەكە و بەریتانیا بڕی 10ملیۆن دۆلاری پێشكەشكردوە. بەڵام سەرۆكی بەڕازیل ڕایدەگەیەنێت كە(( ڕێگە بەدەستوەردانی دەرەكی نادات و ڕوودانی ئاگركەوتنەوەكەش ڕووداوێكی سروشتیە و لەهەموو وڵاتێكدا ڕوودەدات و ڕەخنە لە ئەورپیەكانیش دەگرێت كە وەك سەرمایەدارێكی داگیركەر مامەڵە لەگەڵ بەڕازیل و بابەتەكەشدا دەكەن.ناكرێت ئەم بابەتە بكەنە بیانوو بۆ سەپاندنی گەمارۆ و فشاری ئابوری بۆسەر بەڕازیل)). لەبەرامبەریشدا وڵاتی چین بڕیاریدا كە هەرچی دەكرێت بۆ پاراستنی دارستانەكان ئەنجامبدرێت و داری زیاتر بڕوێنرێت و تاڕووبەری دارستانەكان بگاتە 200ملیۆن هێكتار تاساڵی 2035. بەهەمان شێوە كەسایەتیە ناودارەكانی جیهان لە هونەرمەند//لیوناردۆ دی كاپرۆی و گۆرانی بێژ //مادۆنا و یاریزان// كریستیانۆ ڕۆناڵدۆ هەستاون بە پێشكەشكردنی هاوكاری مادی بۆ كۆنتڕۆڵكردنی ئەو ئاگرەی دارستانەكانی ئامازۆن،ئەوەتا هونەرمەندی ناوداری ئەمریكی لیوناردۆ دی كاپریۆ بڕی 5 ملیۆن دۆلاری بەخشیوە. •    دەرئەنجام و كۆتایی ئاشكرایە ڕوودانی ئاگركەوتنەوەكان لەو دارستانانەدا هەندێكیان سروشتین و هەندێكی تریشیان بەدەستی ئەنقەست و بەبەرنامە ڕێژی ئەنجامدەدرێن،كە هەردوو جۆرەكە بەزیانی گەورەی مادی و مەعنەوی و سروشتی و مرۆیی دەشكێتەوە بۆ سەر ژیانی تەواوی گۆی زەوی و كارەساتی گەورە و مەترسیداری ژینگەیی جیهانی لێدەكەوێتەوە، هەر لەم وەرزی هاوین و گەرمایەدا ئاگركەوتنەوە لەدارستانەكانی وڵاتانی فەڕەنسا و ڕوسیا و یۆنان و ئیسپانیا و گەلێكی تریش كەوتونەتەوە،ئەوەتا لە ساڵی 1970وە نزیكەی 1ملیۆن و400هەزار هێكتار دارستان نەماون.هەربۆیە وڵاتی بەڕازیلیش وەك گەورەترین وڵاتی خاوەن دارستانەكانی ئامازۆن ڕووبەڕووی ڕەخنە و گلەیی زۆر بۆتەوە بەهۆی كەمتەرخەمی و خەمساردی و ڕێگەنەگرتنی لە سەرمایەدار و مافیاكان بۆ بڕینەوە و سووتاندن و نەهێشتنی دارستانەكان،هەرچەندە بەهەموو هەوڵی خۆی و بەبەشداری 44هەزار سەرباز و 2 فڕۆكەی جۆری  C-130 Herculesكە بڕی 12هەزار لیتر ئاویان بەكارهێناوە بۆ كوژاندنەوە و خامۆشكردنی ئاگرەكە.بەڵام وەك سەرۆكی بەڕازیل ڕایگەیاند كە كوژاندنەوەی ئەو ئاگرە گەورەیە و لەسەر ئەو ڕووبەرە فراوانە كارێكی ئاسان نیە و كاتی پێویستە. •    لەكۆتایدا گرنگە ئەو ڕاستیە وەبیر هەموان بهێنینەوە كە دارستانەكان سەرمایە و سامانی هەموو مرۆڤایەتین لەسەر ڕووی هەسارەی زەوی و ئەركی هەموانیشە بەوڵاتان و كۆمەڵگاكانەوە كاری پێكەوەیی و بەرنامە ڕێژی و پلانی زانستیان هەبێت بۆ پاراستن و ڕێگەگرتن لەئاگركەوەتنەوەی ئەو دارستانانە،چونكە دارستانەكان سەرچاوەی هەواو و ئاو و خاكی پاكن بۆ مرۆڤایەتی و تەواوی گیانەوەران بە ئاژەڵ و ڕوەكەكانیشەوە.بۆیە ناكرێت خەمسارد و كەمتەرخەم بین لەئاستیاندا،ئەركی وڵاتانی ناوچەكەشە كە هەریەكەیان لەسنوری وڵات و دەسەڵاتی خۆیاندا بڕیار و یاسای پێویست دەربكەن بۆ زیاتر پاراستنی دارستان و لەوەڕگاكان و ڕێگەگرتن لە ئاگركەوتنەوەو غرامەكردن و سزادانی هەموو ئەو كەسانەی كە دەبنە هۆكاری ئاگركەوتنەوە و هەروەهاش بەبەرنامە و پلانی زانستی هوشیاركردنەوەی تاك و گروپ و تەواوی كۆمەڵگاكان پیادە بكەن دەربارەی گەورەیی و گرنگی دارستان و پاكڕاگرتنی ژینگەی گۆی زەوی و ئەویش بە ڕوواندنی زۆرترین ژمارەی دارو درەختەكان دەبێت. كوردستانی خۆشمان هیچ بەدەر نیە لەو یاسا و ڕێسا نێودەوڵەتیانە و هەق وایە لەئایندەدا لەلایەن حكومەت و پەڕلەمانی كوردستانەوە یاسا و ڕێسای پێویست لەوبارەویەوە دەربچێت بەخزمەتی زیاتری پاراستنی ژینگەی كوردستان لە پیسبوون و سووتاندن و لەناوچوون (( چونكە ساڵانە بە دەیان هەزار دۆنم لە پوش و پەڵاش و پاوان و دارستانە سروشتیەكان لە كوردستاندا بە بەرنامە و لەڕێگەی دەستی تێكدەر و هەندێك جاریش بەهۆی سروشتیەوە كارەساتی ئاگركەوتنەوە ڕوودەدەن))،چونكە چەندە ژینگەیەكی پاكوخاوێنمان هەبێت ئەوەندەش تاكێكی ساغڵەم و تەندروستمان دەبێت لەڕووی جەستەیی و بیركردنەوە و ئازادی و داهێنان و بەخششەكانیانەوە،جا بالەپێناو فەراهەمكردنی ژینگەیەكی پاكوخاوێندا لە كوردستان و جیهاندا كاربكەین بۆ پاراستنی ژینگەكەمان لە ئاو و خاك و هەوا و ژیان و شارستانیەتی مرۆڤایەتیش بۆ سەدان ساڵی تر درێژە پێبدەین. سەرچاوەكان: ========= 1.    https://www.elwatannews.com 2.    https://ar.wikipedia.org/wiki 3.    https://www.aljazeera.net/news 4.    http://www.bbc.com/arabic  

د. محمد امین له‌م دۆخە چه‌ق به‌ستووه‌ سیاسی و ئابووری وه‌ بۆشاییه‌ فکریه‌ی وڵات، کە کۆمه‌ڵگاو هەموو کایه‌کانی ژیانی گرتۆته‌وه، له‌م ڕەوشه‌ش که‌ناوخۆی یه‌کێتی تووشی بووه‌ ، باسکردنی کۆنگره‌ی یه‌کێتی له‌م کاته‌دا پێویسته‌ شرۆڤه‌ی گرنگی بۆ بکرێ ، هەم له‌سه‌ر ئاستی ناوخۆی یه‌کێتی/ده‌ڤه‌ری سه‌وزو هەم لەسه‌ر ئاستی نیشتیمانی. لەكاتی ئێستادا یه‌کێتیی به‌سەر دوو بەرەدا دابه‌شبووه‌ : یه‌که‌م/ زۆرینه‌ی هەره‌ زۆری جه‌ ماوه‌رو لایه‌نگری چالاکی یه‌کێتیە که‌ بنکه‌ی خواره‌وه‌ی یه‌کیه‌تی پێک ئه‌هێنن، به‌ڵام خاوه‌ن بریارنین. دووه‌م/ که‌مینه‌ی سه‌ره‌وه‌ که‌ مه‌کته‌ب سیاسی پێک ئه‌هێنن به‌ڵام بریارو ده‌سه‌ڵات لای ئه‌وان مۆنۆپۆل کراوه‌. لایه‌نگرانی کۆنگره‌ که‌ زۆرینه‌ی بنکه‌ی یه‌کێتین به‌ڵام تائێستا ته‌نها شانازخان و كاك لاهور و پاڤێل وه‌ک که‌سانی دیاری ناو یەکێتی لایه‌نگری جدی به‌ستنی کۆنگرەن، وه‌ پێداگری له‌سه‌ر  ئه‌که‌ن، هەرچه‌نده‌ ئەمانه به‌فه‌رمی له‌ مه‌کتەبی سیاسی نین، به‌ڵام له‌ناو بنکه‌ی یه‌کێتی هەریەكه نفوزی خۆی هەیه‌، لایه‌نگری بۆچوونه‌کانیان هەیه، كه‌ ئه‌بێ یەکێتی خۆی ڕێکبخاته‌وه‌، یەک سیاسه‌ت و ئاڕاسته‌ی هەبێ ، دامەزراوەی تۆکمەی هەبێ، له‌و باوه‌ره‌دان که‌ئەبێ یەکێتی لەم پاشا گەردانیە ڕگاری ببێ کە یەکێتی لاواز کردووە. هەڵبەتە ئەم ڕەوشەی کەلەناو یەکێتی دایە، لەناو زۆربەی هەرە زۆری پارتە سیاسیەکانی کوردستان بوونی هەیە بەتایبەت لەباشوور کەزۆرتر نەبێ کەمترنیە، لەبەرئەوە کۆنگرەی یەکێتی نەک هەر لەسەر ئاستی پارتەکانی تریش بۆ کۆی کایەی سیاسی و ئابووری گرنگە. چوونکە لەکاتی ئێستادا ، زۆربەی پارتی سیاسی لەئامرازێکی فکری وسیاسی وە ئایدۆلۆجیەوە بۆ گەیشتن بە ئامانجە دیاریکراوەکان لە پێناو بەرژەوەندی تاک و کۆی کۆمەڵگاو وڵات، بووەتە ئامراز بۆ بژێوی و بازرگانی و خۆدەوڵەمەندکردنی هەندێ کەس و کۆمەڵەیەکی دیاریکراو لەسەر بنەمایی خزم خزمێنە/nepotism ئەم حاڵەتە لە زۆربەی هەرە زۆری وەڵاتانی جیهانی سێ بوونی هەیە، واتا کاری سیاسی وەک ئامراز بەکاردێ بۆ خۆدەوڵەمەندبوون و دەستکەوتی ئابووری، هەڵبەتە هۆکاری ئەمەش پەیوەستە بە ڕەوش و گەشەی کایەکانی ، ئابووری و سیاسی ، کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی و فەرهەنگی سیاسی لە هەر وڵاتێ. ئەوەی کە پەیوەندە بەبابەتی هۆکاری ئەم ڕەوشە ناهەموارەی یەکێتی لەئێستادا ئەوەیە، کە پاش ڕاگەیاندنی باڵی ناوەندی بڕیارو دواترهاوپەیمانی بۆ دیموکراسی و دادپەروەری و جیابوونەوەیان لەیەکێتی، وە دووبارە گەڕانەوەیان بۆ ناو یەکێتی، وایکرد هەیکەلی ئێستایی یەکێتی هەیکەلێکی بەیەکەوە بەستراو بێت بە سەمخی پۆست و بەرژەوەندی کەسی، وەبەکارهێنانی پارتی سیاسی یەکێتی وەک مانگایی پیرۆز تەنها بۆ دۆشین یان ئامرازێ بۆ دەست کەوتنی ئابووری و پۆست. دووبارە ئەم حاڵەتەی یەکێتی لەناو هەموو پارتەکانی باشوور بە گەورەو بچوکیانەوە بوونی هەیە، لەبەر گەلێک هۆکاركه باسیان بابەتی ئێستا نیە ، ئەم جیاوازییەی کە لەناو یەکێتی زیاتر بە ئاشکرا باس ئەکرێ. لەبەرئەوەی لایەنگرانی کۆنگرە ئارگۆمێنتیان ئەوەیە کەکۆنگرە ئەتوانێ بە گۆڕین و خانەنشین کردنی زۆربەی ئەوانەی بوونەتە گرفت بۆ یەکێتی ، بواردان بەخەڵکی تازە بە بیری تازە وسیاسەتی تازە ، هەروەها بەشداریپێکردنیان لەبڕیارە گرنگەکان ئەتوانن یەکێتی وا بسازێنن کە توانای تێپەڕاندنی بەربەستەکانی هەبێت لەئێستا و ئایندە. لەسەر ئاستی هەرێم دوای ئەوەی بزوتنەوەی گۆڕان بەهەر هۆکارێ بێ نەک هەرنەیتوانی بیگۆڕێ بەڵکوو خۆشی بوو بەبەشێک لەدەسەڵاتێک کە بە ووتەی جارانی خۆیان توانای دەسەڵاتداریان نیە وشکستخواردووە ، وەکابینەی تازەی هەرێمیش کەلەسەرەتاوە هیوایەک هەبوو کە مەسرور بەرزانی ببێتە محمد بن سەلمانی سعودی، بەڵام هەموو ئەوانەی لەکابینەی پێشوودا بەرپرسی درووست بوونی ئەم هەموو بەفیڕۆدانی نەوت و سامانی وڵات و قەیرانە بوون بەسەر خەڵکی وڵاتدا ، لەبری لێپرسینەوە لێیان هەموویان ئێستا لەناو سەرۆکایەتی هەرێم بەردەوامی بەکاری خۆیان ئەدەن. هەر له‌کاتی ئێستادا ئاژانسه‌کانی هەواڵ ڕایئه‌گه‌یه‌نن که  Dynasty Petroleum بۆ بازرگانی نەوت وغازی سنوردار له‌دادگایه‌کی ئینگلیزی داوای یاسایی له‌سه‌ر حکومه‌تی هەرێم تۆمارکردوه‌ داوای یەک ملیارد ونیو دۆلار ئه‌کات به‌هەمان جۆری داناغاز، جا بۆ ئه‌وه‌ی ستافی سه‌رۆکایەتی هەریم که‌ به‌رپرسی سه‌ره‌کی کاره‌ساتی نه‌وتن به‌سه‌ر خەڵکی کوردستان ،له‌لایه‌ن پۆلیسی ئینترپۆڵه‌وە قۆڵ به‌ست نه‌کرێن و زیندانی نەکرێن، ئه‌بئ مووچه‌خۆرانی هەرێم له‌ قووتی ۳مانگی خۆیان دیسان ئه‌م پارەش‌ بده‌ن. ئه‌مه یه‌کەمین به‌ربه‌ستی تازه‌یه‌ بۆ حکومه‌ تی مسرور بارزانی ،ئیتر پرسیار ئه‌مه‌یه‌ مسرور بارزانی چۆن مامەڵه‌ له‌گه‌ل ئەمه ئه‌کات ؟، ئایا ئه‌م پاره‌یان بۆ ئه‌دات له‌سەر قووتی خه‌ڵک و مووچه‌خۆران تازیندانی نه‌کرێن؟ ، یا راده‌ستی پۆلیسی ئینترپۆلیان ئه‌کات؟ هەڵبه‌ته‌ ئه‌بئ خۆی وه‌ڵام وقسه‌ی هەبێ بۆ ئه‌مه‌ ،ئه‌گه‌ر نا له‌داهاتوودا چه‌ندەها مینی تری نه‌وتی به‌ڕووی خەڵکی کوردوستان ئەته‌قێته‌وه‌ له‌ڕێگه‌ی دادگایه‌کی بیانیەوه‌ ، ئه‌بێته‌ گرفت و کاره‌ساتێکی هەمیشه‌یی دارایی بۆ خەلکی کوردستان حکومەتی ئێستا وحکومه‌ته‌کانی داهاتووش. لەم کاتەدا کەڕەوشی هەرێم بەم جۆرە ناهەموارە باسی کۆنگرەی یەکێتی و دواتربەستنی کۆنگرە بەبێ ڕێککەوتنی پێش وەخت و بەشداری فراوانی بنکە ببەسترێت، کاریگەری لەسەرڕەوشی فەرمانڕەوایی و سیاسی وئابووری و کوردستان ئەبێ.پرسیاری بابەت ئەمەیە ئایا پێش و پاشی بەستنی کۆنگرە یەکێتی تازە تاچەند لەژێر کاریگەری شەقامدا ئەبێ و لەشەقام نزیک ئەبێتەوە بۆ گۆڕانکاری ڕیشەیی لەهەموو ئاستێ؟ وه‌ڵامی ئه‌مه‌ ئه‌رێنی بێ یا نه‌رێنی، به‌هەمان ئه‌ندازه‌ی به‌ستن و نه‌به‌ستنی کۆنگره‌ بۆ ماوه‌یه‌کی دیاریکراوکاریگه‌ری له‌سه‌ر کۆی ره‌وشی هەرێم ئه‌بێ، ئه‌وا به‌پێی حوکمی واقیعی مێژوویی و ئابووری کاتی زۆرنه‌ماوه‌ تابزانرێ به‌ کام ئاڕاسته‌ ئەبێ.  

 سایمۆن واتکنس     وەرگێڕان: زانا     ماڵپەڕی: ئۆیڵ پرایس.کۆم    وا دەردەکەوێت، بەو خێراییەی هەواڵە ئەرێنییەکان بڵاودەبنەوە سەبارەت بەو بەشە زۆر و گەشە سەندووەی سامانی نەوت و گازی هەرێمی نیمچە ئۆتۆنۆمی کوردستان لە باکوری عێڕاق، زۆرێک لە هەواڵ و نیشانەی نەرێنی گەندەڵی بە خێرایی بە دوای خۆیدا دەهێنێت. ماڵپەڕی ئۆیڵ پرایس (Oilprice.com) لە بەدواچوونێکی تایبەت بە ماڵپەڕەکەیان ئاشکرای دەکات کە، داوایەکی یاسایی دژی حوکمەتی هەرێمی کوردستان و بە شەخسی دژی وەزیری سامانە سروشتییەکان (عەبدوڵا عەبدولڕەحمان عەبدوڵا) ناسراو بە ئاشتی هەورامی تۆمار کراوە، بە بەڵگەی کۆمەڵێک کاری نایاسایی. ئەم داوا یاساییە لە بەرواری ١٤ی ئابی ٢٠١٩ لە دادگای شاهانەی بەڕیتانیا تۆمارکراوە، لە لایەن کۆمپانیای دایناستی پێترۆڵیۆم (Dynasty Petroleum) بۆ بازرگانی نەوت وغازی سنوردار. لە سکاڵاکەدا حوکمەتی هەرێمی کوردستان و ئاشتی هەورامی تاوانبار دەکات بە پیلانگێڕی بۆ زیانگەیاندن بە کۆمپانیاکە، لە ڕێگەی هەڕەشە و تۆقاندنی نا یاسای، دەستێوەردانی نا یاسای و هەوڵدان بۆ قایل کردنی لایەنی دووەم بۆ پێشێلکردنی گرێبەستەکەی لە گەڵ کۆمپانیاکەدا، لەگەڵ ئەوەشدا ئەم کەیسە بە تایبەتی ئاشتی هەورامی تۆمەتباردەکات. ماڵپەڕی ئۆیڵ پرایس لە چەند سەرچاوەیەکی نادیاری جیا جیاوە بۆی دەردەکەوێت کە، داواکانی کۆمپانیای دایناستی پێتڕۆڵیۆم بە تەواوی لە ئاستی ستانداردەکانی سیاسەتی ئاشتی هەورامیدایە، لەو کاتەوەی یەکەمجار بوو بە وەزیری سامانە سروشتییەکان لە ساڵی ٢٠٠٦. کێشەکانی کۆمپانیای دایناستی پێترۆڵیۆم دەستی پێکرد، کاتێک ڕەتیکردەوە هیچ بڕە پارەیەکی نا یاسایی بدات بە حوکمەتی هەرێمی کوردستان.  ماڵپەڕی ئۆێڵ پرایس ئاگادارە کە، ئەو هەوڵانەی برەو دەدەن بە پێدانی پارەی نا یاسایی ڕوودەدەن و حیزبەکانی فەرمانڕەواش بە تەواوی ئاگایان لێیەتی. لە ڕاستیدا، دوابەدوای دیاریکردنی مەسرور بەرزانی لە ١٠ی تەمووز وەکو سەرۆکی حوکمەت و نێچیرەڤان بەرزانی ئامۆزای وەکو سەرۆکی هەرێمی کوردستان و هەروەها سەرۆکی پێشووی کوردستان مەسعود بارزانی کە، هێشتا هەڵسوڕێنەری دەسەڵاتەکانە لە دووری کورسی سەرۆکایەتییەوە، لە لایەن ئەمانەوە ئاشتی هەورامی وەکو کەسی یەکەمی کاروباری وزە دیاریکرا و لە لایەن بنەماڵەی بارزانییەوە بە ئەندازیاری کەرتی نەوت و غازی سەرانسەری هەرێمی کوردستان پەسن دەکرێت. کۆمپانیای دایناستی پێتڕۆڵییەم خۆی لە سەروی کارە نایاساییە ڕاگەیاندراوەکان دەبینێت، کۆمپانیاکە پێی وایە کە، کۆمپانیاکەیان دەبوو بەشێک بێت لەو هەوڵانەی ئیدارەی بازرگانی وڵاتێک دەیدات لە بەرەو پێشبردن و بنیادنانی کەرتی نەوت و غاز وەک ئەوەی حوکمەتی هەرێمی کوردستان وایدادەنێت دەیکات. ساڵێک یان زیاتر لەمەوبەر، کۆمپانیای دایناستی پێتڕۆلیۆم لە لایەن خاوەنە کوردەکانی کۆمپانیاکانی ( South Kurdistan Group) و ((Tigris Holding دامەزرا لە شاری سلێمانی و پێش دامەزراندنی ئەم کۆمپانیایەش هەر چالاکبوون لە بازرگانی نەوت و گاز و پاڵاوتندا. کۆمپانیای دایناستی پێتڕۆلیۆم دەستی بە گفتوگۆکرد لەگەڵ گەورە کۆمپانیای نەوتی ئیسپانی ڕیپسۆڵ بۆ کڕینی هەندێک لە سەرمایەکانی لە هەرێمی کوردستاندا. کۆمپانیای دایناستی پێترۆڵیۆم لە گفتوگۆیەکدا لەگەڵ کۆمپنیای ڕیپسۆڵ، بە دیاریکراوی ڕێککەوت بە كڕینی پشکەکانی کۆمپانیای تالیسمانی کەنەدی کە، پێکهاتوون لە بلۆکی نەوتی (K39) و بلۆکی نەوتی (K44). ئەمەش بە پێی ڕێککەوتنێکی ستانداردی كڕین و فرۆشتن (ئەم دوو بلۆکی نەوتییە پێشتر بە دەست کۆمپانیای تالیسمانەوە ببوو، دواتر کۆمپانیای ڕیپسۆڵ لێی کڕیببوون.....)(وەرگێر).  هەردوو کۆمپانیای تالیسمان و ڕیپسۆڵ وەکو بەڵێندەر و کارڕێکخەری کێڵگەی نەوت و غازی تۆپخانە لە (بلۆکی K39) و کێڵگەی نەوت و غازی کوردەمیر لە (بلۆکی K44) کاریانکردووە بە شێوەی بەرهەمهێنان بە گرێبەستە هاوبەشەکان (PSCs). بە گوێرەی لێکۆڵینەوە سەربەخۆ جۆر بە جۆرەکان، هەردوو کێڵگەکانی تۆپخانە و کوردەمیر پێکەوە مەزەندەی ٢ ملیار و ٦٠٠ ملیۆن بەرمیل نەوت لە جۆری ڕەنگی زەرد و خەست، لەگەڵ ٧ تریلیۆن و ٢٠٠ ملیار پێی سێجای گازی سروشتی بە ڕێژەیەکی کەمی دوانەئۆکسیدی کاربۆن و هایدرۆجینی گۆگردی کراوە. ئەم بلۆکانە لە قوڵییەکی کەمدا بایەخی شاراوەی زیاتریان هەیە ، لە تاقی کردنەوەی بیرەکانی ئەم بلۆکانەدا سەرچاوەی شلی زیاتریان دەرخستووە. کاتێک ئەو پلانانە بۆ قۆناغەکانی گەشەسەندنی ئەم بیرانە تەواوکران، هەر لە سەرەتاوە تا دواتر لەو کێڵگانە ڕادەبینرێت، کە بە هەردوو نەوتی خاو و بەرهەمە خەستەکان بەلای کەمەوە ٢٥ هەزار بەرمیل نەوتی ڕۆژانە و زیاتر لە ٦٠٠ ملیۆن پێی سێجای غازی سروشتی ستاندارد بەرهەم بهێنێت. هەفتەی ڕابردوو سەرچاوەیەکی نەناسراو بە ماڵپەڕی ئۆیڵ پرایسی ڕاگەیاند " پاش ئەوەی لێکتێگەشتنێکی تێروتەسەل دروستکرا، هەموو لایەنە یاساییەکان ڕێککەوتن. هەردوو کڕیاڕ کۆمپانیای دایناستی و فرۆشیار کۆمپانیای ڕیپسۆڵ بێگومان دڵخۆشبوون زبە بەرەو پێشکەوتنی ئەم ڕێککەوتنە. هەر لەماوەی دانوستاندنەکەدا ملیۆنان دۆلاری ئەمەریکی لە کۆمپانیای دایناستی پێترۆڵیۆم وەرگیراوە لە لایەن کۆمپانیای ڕیپسۆڵەوە، ئەوەی مابوو پەیوەست بووە بە دەسەڵاتدارانی حوکمەتی هەرێمی کوردستان بۆ ئیمزاکردنی فۆرمی گۆڕینی دەسەڵات لە کۆمپانیای فرۆشیارەوە بۆ کۆمپانیای کڕیار لەوبلۆکانەدا، لەم خاڵەی کۆتاییدا بوو کە کێشەکە دەستی پێکرد." هەروەها سەرچاوەکە وتی " لە ڕووی تیۆرییەوە نەدەبوو هیچ کێشەیەک ڕوویدابایە، وەک بە گوێرەی مادەی ٣٩.٧ یاسای گرێبەستە هاوبەشەکانی بەرهەمهێنان (PSCs) ڕێگە پێدان بە گۆڕینی دەسەڵاتی (کۆنترۆل)ی کۆمپانیاکان ناتوانرێت نەدرێت یان دوابخرێت لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە." لە کۆتایی یاسای گٶڕینی دەسەڵات (کۆنترۆڵ) " لە بڕگەی ٣٩.٧ کە لێرەدا شەیتانەکە خۆی مەڵاسداوە، لە کۆتا دێڕدا دەڵێت .... داواکردنی ڕێگەپێدانی حوکمەت، کە ئەم ڕێگە پێدانە نابێت بە بێ هۆکار نەدرێت یان دوابخرێت." ئەوەی سەرەوە سەرچاوەیەکی نزیک لە وەزارەتی سامانە سروشتیەکان بە ماڵپەڕی ئۆیڵ پرایسی وت. هەمان سەرچاوە بە ماڵپەڕەکەی وت " هۆکارەکان یان درێژکردنەوەی کات بۆ نەکردن یان دواخستنی پرۆژەیەک لە لایەن وەزارەتی سامانە سروشتییەکانەوە، یەکسەر وا لە خاوەن کارێک یان کۆمپانیایەک دەکات بیربکاتەوە و بڵێت ئەمە بێ هۆکارە، بەڵام بۆ کاربەدەستانی وەزارەتی سامانە سروشتیەکان بێ هۆکار نییە تا ئەو کاتەی پشکێکی خۆڕایی پرۆژەکان یان بڕە پارەیەکیان پێدەدرێت، دواتر کاربەدەستەکانی وەزارەت ڕازی دەب، کە دواخستن و بەڕێنەکردنی ئەو کۆمپانیا و خاوەن کارانە بەبێ هۆکار بووە و ئێستا دەتوانن پرۆژە و کارەکانیان دەست پێ بکەن و بەردەوام بن." بە پێی سەرچاوەکەی سامانە سروشتیەکان، لە کەیسەکەی کۆمپانیای دایناستی پێتڕۆلیۆمدا، ئەوە بە تەواوی ڕوونکرابووە کە ڕێگەدان بە گۆڕینی دەسەڵاتی (کۆنترۆل) کۆمپانیاکە کە لە لایەن حوکمەتی هەرێمی کوردستانەوە دەکرێت، پێویستە کۆمپانیاکە بە چەند شێوەیەک پارەی پێشەکی بدات " پشکی ئاشتی هەورامی هەمیشە لە نێوان ٢٠ بۆ ٣٠ لە سەتە بە گوێرەی بەهای تەواوی ڕێککەوتنەکە. لەگەڵ هەندێ پارەدانی تر هەر لە سەرەتای پرۆژەکانەوە، تاوەکو کاتی بەرهەمهێنان. بڕێک پارەی کەمتر دراوە بە کەسایەتییە پایە بەرزەکانی ئیدارەی حوکمەت."  سەرچاوەیەکی تری نەناسراو بە ماڵپەڕەکەی وت " لە بنەڕەتدا کاتێک ئاشتی هەورامی دیاریکرابوو وەکو وەزیری سامانە سروشتییەکان لە ساڵی ٢٠٠٦ ئەم پشکی لە سەتا ٢٠ بۆ ٣٠یە دەخرایە سەر هەژمارێک، گوایە بە کاردەهێنرێت بۆ بەرژەوەندی خەڵکی هەرێمی کوردستان، بەڵام ئەم هەنگاوە وا دەردەکەوێت لە ئێستادا وازی لێهێنراوە." کاتێک کۆمپانیای دایناستی پێترۆڵیۆم ڕەتیکردەوە پارەی نا یاسایی بدات، تەنها ئەوە نەبووە کە ڕێگەدان بە گۆڕینی دەسەڵات (کۆنترۆڵ)ی کۆمپانیاکە نەدرێت بە شێوەیەکی ئاسایی، بەڵکو بە پێی ئەو بەڵگانەی کە ماڵپەڕەکە توانیویەتی بەدەستی بهێنێت لە سکاڵای کۆمپانیاکەدا، لە دادگای شاهانەی بەڕیتانیا کە، کامپینێکی ڕێکخراوی هەڕەشە و تۆقاندن لە دژی کەسایەتییە گرنگەکانی کۆمپنیای دایناستی پێتڕۆلیۆم دەستی پێکردووە. وەک لە داوا یاساییەکەی کۆمپانیاکەدا هاتووە، ئەم ‌هەڕەشەو تۆقاندنە لە قوباد تاڵەبانییەوە کە لە ساڵی ٢٠١٤ وە جێگری سەرۆکی حوکمەتی هەرێمی کوردستانە، لە هەمان کاتدا ئەندامی ئەنجومەنی کاروباری نەوت و غازە لە هەرێمی کوردستاندا دەستی پێکردووە. بە ئاشکرا وەکو بریکارێکی ئاشتی هەورامی ڕەفتاری کردووە، بە پەیوەندیکردن لە ڕێگەی واتس ئاپەوە بە بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای دایناستی پێتڕۆڵیۆم (هیوا ئاوات عەلی) داوای لێدەکات گرێبەستەکەی لەگەڵ کۆمپانیای ڕیپسۆڵدا هەڵبوەشێنێتەوە.  کاتێک عەلی لاری دەبێت لە هەڵوەشاندنەوەی گرێزبەستەکە، وەڵامی دەداتەوە بڕیارە حوکمەتی هەرێمی کوردستان و ئاشتی هەورامی جارێکی تر ڕێگە بە عەلی نادەن پێ بخاتە خاکی کوردستانەوە ئەگەر ئەو گرێبەستە لەگەڵ کۆمپانیای ڕیپسۆلدا هەڵنەوەشێنێتەوە. پێش ئەوەش، ئاشتی هەورامی و کەسایەتی پلە بەرزی حوکمەت ڕێککەوتبوون بۆ کۆبوونەوەیەک لەگەڵ سەرانی جێبەجێکاری کۆمپانیای ڕیپسۆڵ لە بەرواری ٧ی ئابی ٢٠١٩، وەڤدەکەی حوکمەتی هەرێم هەمان داواکارییان دووبارە کردبووە بۆ هەڵوەشاندنەوەی گرێبەستەکە، بەڵام لە لایەن کۆمپانیای ڕیسپۆڵیشەوە داواکەیان ڕەتکرایەوە. لەمانەش زیاتر، وەک لە درێژەی داوا یاساییەکەی کۆمپانیاکەدا هاتووە، دواتر عەلی پەیوەندی پێوەکرابوو بۆ بینینی بەرپرسی ئاژانسی زانیاری و پاراستن لاهور شێخ جەنگی. پاشان لاهور لە ڕێگەی پەیوەندی دەنگییەوە ئاشتی هەورامی هێنابووە ناو گفتوگۆکەوە، هەروەها ئاشتی هەورامی داوای لە لاهور کردبوو هێز بەکار بهێنێت، بۆ ئەوەی وا لە عەلی بکات لە ڕێککەوتنەکە بکشێتەوە. لاهوریش داواکەی ڕەتکردەوە. وەها داواکارییەک لە لاهور هێز بەکار بهێنێت بۆ زۆرکردن لە عەلی بۆ هەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنەکەی لەگەڵ کۆمپانیای ڕیپسۆڵدا، چەند ڕۆژێک دواتر دووبارە کرایەوە لە لایەن هەورامییەوە، لە کۆتایی مانگی ئایار. لە هەردوو کۆبوونەوەکەدا لە بەروارەکانی ٤ی ئایار و ٢٩ی ئایار ئاشتی هەورامی بە دیاریکراوی ڕایگەیاند، کە دەیەوێت گرێبەستەکان لە ڕیپسۆڵ وەرگرێتەوە، بۆ ئەوەی بتوانێ دووبارە بیانفرۆشێتەوە؛ ئەمەش بە گوێرەی ئەو بەڵگانەی ماڵپەڕی ئۆیڵ پرایس لەدادگای شاهانە بینیوینی. وەک ئەوەی لەسەر کەیسەکەی کۆمپانیای دایناستی ڕاوەستێ، حوکمەتی هەرێمی کوردستان و ئاشتی هەورامی ٢١ ڕۆژیان لە بەردەمدایە، لەو بەروارەی کە، داوا یاساییەکە تۆمارکراوە و مۆرکراوە بۆ هەبوونی وەڵام و ڕوونکردنەوە لە سەر داوا یاساییەکە. بە گوێرەی بەڵگەکانی دادگا، کۆمپانیای دایناستی پێتڕۆڵیۆم سکاڵا دەکات بە قەرەبووکردنەوەیەک کە، کەمتر نەبێت لە ١ ملیارو ٥٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمەریکی. ئەمەش وەکو قەرەبووی ئەو زیانانەی کاتێک کۆمپانیای دایناستی دەیکات لە پرۆژەکەدا، ئەگەر وەکو ئەوەی لە سەری ڕێککەوتووە و پلانی بۆ دانراوە نەبێت. بەڵگەکە وەک ئەوەی بوونی هەیە لە پەڕاوەکانی دادگاکەدا، بە بەهێزی دەردەکەوێت، هەروەها دراوە بە هەمان دادگای بەڕیتانی کە تێیدا کۆمپانیای کریسنت پێتڕۆڵیۆم و دانا غاز کەیسیان بردبووەوە دژی حوکمەتی هەرێمی کوردستان، وا چاوەڕوان دەکرێت بەهەمان ئەنجامی ئەرێنی لە بەرژەوەندی کۆمپانیاکەدا دەستەبەرببێت. بەڵام کاتێکی کەمتری پێدەچێت چونکە هەموو پێشینە یاساییەکان بە تەواوی دانراون لە دەسەڵاتی دادوەری و دادگاکەدا.

كارۆخ عوسمان    ئەوكاتەی كە ئێمە كاندید بووین دەیانجار بەسەركردایەتی گۆڕانم گوت؛  با یەكێ لە مەھام و ئامانجەكانمان لەناو پڕۆژەكەدا كەمكردنەوەی موچەی پلەباڵا بێت". پێم گوتن با لەبەرنامەكەماندا بنوسین: ئەگەر  لایەنەكانی تریش كەمی نەكەنەوە ئێمە لای خۆمان موچەی زۆر ڕەتەكەینەوەو بەھیچ جۆرێ وەریناگرین، گردەكەو ئەوانەشی ئێستا دەرچوون دژم بوون، ئەوەی لەگەڵ پێشنیارەكەشم بوون یەك كەسیان دەرنەچوون بەمنیشەوە. سەیری ئەو كارەساتە بكەن. ڕۆژانەی كرێكارێك كە لەبەر ھەتاوی گەرمی ھاوین عارەق دەڕێژێت لە ١٠ ھەزار دینار دەست پێدەكات تا ١٥ ھەزار دینار، چاندن و لێكردنەوەو گواستنەوەی بەرووبوومە كشتوكاڵیەكان بەدەستی ئەو گەنجانەیە كەھەڵگری رەگەزنامەی وڵاتی عێراقی پر لەنەفتن. ئەو سەرزەمینەی كە دەوڵەتانی ئیقلیم و زلھێزەكانیش بەسەروەت و مەعدەنەكەی خەنی بوون، ئەو وڵاتەی كە پڕ بووە لەمافیاو دزو چەتەی حزبی و خێڵەكی، ئەو نیشتمانەی كە سەدان دكتاتۆری چكۆلەی خوێنڕێژ حوكمی دەكەن. ھەر لەو وڵاتەدا ھەزاران لاوی پێگەیشتووی نازدار بەڕۆژانەی ١٠ ھەزار دینار تەماتەو خەیار و باینجان دەڕنن. ھەر لەو وڵاتەشدا تەنھا لەھەرێمی كوردستان ١١١ كەسی موچە ٨ ملیۆن دیناری ھەیە. ٢٨ كەسی موچە ٩ ملیۆن دیناری ھەیە. ٢١ كەسی موچە ٦ ملیۆن دیناری ھەیە. ٢٣ كەسی موچە ٥ ملیۆن دیناری ھەیە. ١٠٥ كەسی موچە ٤ ملیۆن و نیوی ھەیە. ٣ كەسی موچە لەسەرووی ١٠ ملیۆن دیناری ھەیە. ٢ كەسی موچە لەسەرووی ٢٠ ملیۆن دیناری ھەیە. (سەدان) كەسی خانەنشین كراوی پەرلەمانتار و وەزیر و سەربازی موچە لەسەرووی ٦ ملیۆن دیناری ھەیە. چەند كەسێكی كەمیش كە بەپەنجە دەژمێردرێن، موچەیان فرییەو جگە لەخودا فریشتەی سەرشانیش نازانن چەندەیە. ئەوەش حاڵی ئەو گەنجانەیە كە ڕۆژانە كرێیەكی ١٠ ھەزار دیناریشیان دەستناكەوێ. وڵاتی عێراق بەگشتی ئەوە بارودۆخە ناھەموارەكەیەتی لەسایەی حوكمی فاشلە چاوچنۆكەكان. گرفتە ھەرە گەورەكەش ئەوەیە، كە ھێشتا خەڵكی عەوام ناپرسێ ئاخر بۆ؟؟؟ ڕاستە حزب ھەبووەو ھەیە كە دەھۆڵی درۆیینە لێدەدەن گوایە بەرەنگاری ئەو ستەمە گەورەیەن، بەڵام دەبێ خەڵك ئەوەش بزانێ كەئەو دەھۆڵكوت و دەفژەن و گوتار خوارو خێچانە گشتیان (موچەخۆری موچەزۆری) ناو ئەو سیستەمە ھیچ و پوچە بەیاسایی كراوەن، كەوابێ چۆن دەكرێ ئومێد بەوانە بێت تا لەبەرژەوەندی خەڵكی چەوساوە حوكم بگۆڕن.؟ (ھاوكار) دەگێڕێتەوە: كرێكارێك كە زیاتر لە ١٥ ساڵە ڕەنجی كرێكاری دەكێشێ كەچی لەئانی مردنی كەسێكی ئاوا موچەزۆری دزو چەتەدا دەڵێ پشتم شكا، بێ ئەوەی بیری لەشكانی پشتی خۆی كردبێتەوە كە ھەر بەھۆی ئا ئەمانەوە داچەماوەتەوە. ئەوەیە ئەسڵی گرفتە كۆمەڵایەتیەكە كەھێشتا تاكی ئەم كۆمەڵگەیە زاڵمی خۆی ناناسێت و نایەوێ تێبگا كە ھەر ئەو چەند كەسە مردوو و زیندووە فێڵبازو مافیایانەن ئەویان مەزڵوم كردووە. ئەوانەشی كە بەشێك لەو مەزڵومانەیان بەخیتابی تەڵەكەبازیەوە جۆشداو پڕیان كردن لەقین و ڕق بەرامبەر سوڵتەی ستەمكاری و ھانیاندان تا بێنە مەیدان بۆ ڕاماڵین و سڕینەوەی حوكمڕان بوونەوە بەشێكیترو چاوچنۆكترو دەسپیستر بەسەر خەڵكەوە. كەوابێ لێرە بەدواوە دەبێ ڕووی قسەو ڕاسپاردەو پێشنیارو تكامان ھەر لەوانەی پێشوتربێت كە درۆزنەكانی ئۆپۆزسیۆنیشیان خستە ناو سیستەمە موچەزۆرو موچەخۆریە بەدكرداریەوە، تاكو بەھانای ئەو گەنجە گیرفان بەتاڵ و بێپەرواو كرێ كەمانەوە بێن. ئاخر كوا كوڕو كچی موچەخۆرێكی موچەزۆر بەو ڕۆژە گەرمانە بە ١٠ ھەزار دینار تەماتەو خەیار دەڕنێ و تا باركردن دەیگوازێتەوە.؟ كامیان ھەیە ئەولادێكی تەنھا ڕۆژێكی بەوجۆرە بەڕێكردبێت كە بەشانی لاوازو ڕەق و تەقەوە سندوقی تەماتەو فەردەی تەلیسی خیارو باینجان ھەڵگرێت و كرێیەكەشی تەنھا ١٠ ھەزار دینار بێت.؟ ئاخر ١٠ ھەزار دینار بدا بەچی؟ چی لێبكات؟ ھەڵیگرێ یان كراسێكی كاركردنی پێبكڕێت؟ ڕووتان تێدەكەم، كاردارو حوكمگێڕەكانی ئێرە، تكاتان لێدەكەم حزبەكانی باڵادەست و خاوەن كڵاشینكۆف و دۆشكەو ئاڕبیجی و میلان و ناتۆو جەیشە نانیزام و ڕەوەجەلیە میلیشیاكە. دەی تەنھا یەكجار چاوداخەن و لەگەڵ ویژدانی خۆتان كۆببنەوە، ئاخۆ بۆ دەبێ گەنجانی ئەو وڵاتە ئاوایان لێبێت.؟ پارەیان مەدەنێ، دایان مەمەزرێنن، تەنھا (زەمانەتی حەیات)یان بۆ بكەن، كارێكی  شەڕەفمەندانە بەكرێیەكی شایستەیان بۆ دابین بكەن. ئەگەرنا تەنھا یەك مانگ ئەو موچەزۆرانە ڕاگرن و بیدەن بەو چەوساوەو كرێكارە كرێ كەم و شان و مل سوتاوانە با یەكجار (تەنھا یەكجار) ھەست بكەن كە ھاونیشتمانی ئەو وڵاتەن. دەی جەنابی سەرۆكی وڵات و سەرۆكی حكومەت و سەرۆكی پەلەمانی خەسێنراو، بزانین كامتان پێش ئەویتر موچڕكی ویژدان دەیجوڵێنێت و تەنھا یەكجار ئەو كرێكارە كرێ كەمە پشتكوڕانە شاگەشكە دەكات...!!!