فارس نەورۆڵی یەکێک لەخاڵە لاوازەکانی کورد یاخود نەخۆشییە درێژخایەنەکەی بەدرێژایی مێژوو نەبوونی سیمبول یان ڕەمزی ھاوبەشە ،  کە سیمبولی ھاوبەش  ڕۆڵێکی بنەڕەتی بۆ ھەرنەتەوەیەک ھەیە لەیەکانگیری سیاسی وکۆمەڵایەتیدا و لەھەمانکاتدا لەنەخشی ناسنامەی گشتی و نەتەوەییدا،  لەمێژووی گەلانی جیھانیشدا   نمونە زۆرن ، کە سیمبولەکان بوونەتە ھۆکاری پێگەشتن و تێگەشتنی سیاسی و کۆمەڵایەتی. لە کۆمارەکەی  ئەفلاتون دا ، دووشت یان دوو ھۆکار ھەیە کە دڵسۆزی یان ئینتیما  پەرەپێدەدا، یەکەم  ھەستکردن بە شتەکان  دووەم  پەیوەستبوون پێیانەوە ، ئەمەش سیمبول ڕۆڵی بنەڕەتی ھەیە، ئێمە وەک کورد خاڵی ھاوبەشمان زۆرە  تراژیدیا یەکێکە لەو خاڵانە، بەڵام لەسەر خاڵە ھاوبەشەکان ڕێکناکەوین ، بەردەوام تراژیدیا بۆ خۆمان زیاددەکەین  بێ لێکدانەوە و بیرکردنەوە کە دەبوو ئێمە دیکارتی بیربکەینەوە، ئێمە سیاسەت دەکەین بێ ئەوەی بزانین پرسیاری فەلسەفەی سیاسی چییە، سیاسەت ئەخلاقە، پرسیارە، ئامرازە  بۆ پاراستنی ڕێساکان ، بەڵێنەکان و ڕێگرتنە لە پشێوی و پاشاگەردانی و بێ یاسایی ، بۆیە کورد و کەمەنەتەوەکانی دیکەی جیھان زیاتر  پێویستی بە ئەخلاقی سیاسییە، بەڵام کە مێژوو دەخوێنینەوە ، ئەوەمان پێ دەڵێ کە کورد چۆن یەکمان ھاڕیوە، دەبێ تێبگەین ئێستا لە دۆخێکی جیاوازداین  و ناوچەکە لەدۆخێکی ھەستیار و نادیاردایە بۆیە دەبێ کورد و ھێزە سیاسیەکان تەجاوزی زۆر مەسەلەیان بکردایە یان لەکەوانەیەکی داخراودا جیاوازییەکانیان دانایە ، نمونە پۆستی سەرۆکی ھەرێم دەکرا ھەر لەسەرەتاوە بکرێتە سیمبولی گشتی، بەڵام نەکرا بەڵکو لەچوارلاوە کرایە ئامانج  لە ٢٨ی ٥ ی ٢٠١٩ بەڕێککەوتنی پێشوەختە لەنێوان پارتی و یەکێتی وگۆڕاندا بڕیاربوو ھەڵبژێردرێت، ئەمەش بەگفتوگۆیەکی دوورودرێژدا تێپەڕی، بەڵام وەک نوسەرێک یێژێت (گفتوگۆکانی ناو کورد گفتوگۆیەک نییە بگەنە ئەنجام  بەڵکو گفتوگۆیەکە براکان زیاتر لەیەک دوردەخاتەوە). ئەوەتا دوای گفتوگۆیەکی دوورودرێژ لە نێوان لایەنەکان و ڕێککەوتنیان  کەچی لەکۆتاییدا  یەکێتی دەنگنادا بەڕێککەوتنەکە  ، من ناڵێم یەکێتی بۆدەنگی نەدا دەبێ لەسەر ئاستی باڵای ھەردوو لا قسەی لەسەر بکرێت، لەھەمان کاتیشدا ھەندێ فراکسیۆن  بەپەلە وتیان ئێمەش دەنگمان بەسەرۆک نەداوە وەک ھەنگیان لەداردا دۆزیبێتەوە  بۆیە دەمەوێت ئەوە بەو بەڕێزانە بڵێم ، ئەگەر پێتان وایە  دەنگدان بەکاندیدی پارتی ڕای گشتی بۆ خۆیان ڕادەکێشن، ئەوە تێنەگەشتنە لەئێستای شەقامی کوردستانی، چونکە چیتر شەقام بڕوا بەو وەھمە ناکەن  تەجاوزی ئەو جۆرە گەمەیەی کرد و ئەو سیحرە بەتاڵبوویەوە، ئێستا خەڵک ژیان و خۆشگوزەرانی دەوێ وتێگەشتوون، ئێوەش چیتان دەوێ. سەرەڕای گرفتەکان خۆشبەختانە پرۆسەکە بە پێوەری دیموکراتی  شەرعییەتی وەرگرت و ھەر یەک کاتژمێر دوای پرۆسەکە لەسەر ئاستی جیھان و ناوچەکە و عێراق و کوردستان پیرۆزبایی شەرعییەتیان لێ کرد لەلایەن ئەمریکاو بەریتانیا و فەرەنسا و ئێران و تورکیا و  وڵاتانی عەرەبی و ھێزە سیاسییە عێراقییەکان پیرۆزبایییان لەنێچیرەوان کرد و ئامادەیی ھاوکارییان دەربڕی بۆ قۆناغێکی نوێ، لەناو یەکێتی قوباد تاڵەبانی ھەر زوو پیرۆزبایی کرد و لەھەمانکاتدا پەیامەکەی مەکتەبی سیاسی پارتی و پەیامەکەی سەرۆکی ھەرێم ئاماژەی قۆناغێکی نوێیان گەیاند.  بۆیە پرۆسەکە لەبەرژەوەندی گشتی کۆتایی ھات.  ئەو وردە گرفتانەش لەمێژووی کورددا کەم نین وچارەش کراوە، ئەمەش وردە گرفتە و ئیرادەی گشتی بەسەریدا زاڵ دەبێت. بۆیە واباشە لایەنەکان بەتێگەشتن لەسیاسەتی جیھانی وناوچەیی وعێراقی بۆ پڕۆسەکە و بۆ چاکەی گشتی کوردستانی و تێگەشتنیان نێچرەوان بارزانی لەلاپەڕەیەکی نوێدا سەرنجەکانیان بنوسنەوە و بزانن ئەمە کۆتایی دنیا نیە و گەمەی سیاسییە.  ئەگەر ئێمەی کورد نەگەشتوینەتە ئاستێکی ڕاقی سیاسی ئەوەش پەیوەندی بەھۆشیاری سییاسیمانەوە ھەیە،  بۆیە نابێ بەگرژی بیربکەینەوە  دەبێ پەلە بکەین  بۆ پێکھێنانی حکومەت، چونکە خەڵک ماندووە، پێم وایە پارتی و سەرۆکی ھەرێم باش دەرکی  ھەستیاری دۆخی ناوچەکە و ژیانی خەڵکی کوردستان دەکەن. بۆیە بەگیانی وەرزشی  بارودۆخی ناوخۆ وەردەگرن، ئەقڵانی تەفسیری دەکات لەبەرامبەر ئەمەدا پێویستە لایەنەکانیش ڕوانینی پارتی بەھەمانشێوەی ئەرێنی لەچوارچێوەی چاکەی گشتی و پێوەری دیموکراتیدا وەرگرن ھەموولا تێبگەین کە باڵای کوردستان  لەباڵای حیزبەکان بەرزترە و پۆستی سەرۆکی ھەرێم سیمبولی کوردستانە و شەرعییەتی دیموکراتی و پاڵپشتی یاسایی و پشتگیری جیھانی و ناوچەیی وعێراقی و کوردستانی وەرگرتووە، پەیامەکانیان  ڕوون نیشانی ھەموولایەکیدا کەواتە پێویستە لەگەڵ ئەو دۆخەدا قوڵتر بیربکەینەوە و خۆمان بۆ ئەگەرەکانی گۆڕانکاری ناوچەکە ئامادەکەین و بیرێکیش لە حاڵی کەرکوک وخانەقین وشەنگال و دوزخورماتوو بکەینەوە وەک تیمێک لەگەڵ سەرۆکی ھەرێم دا.

د. دیاری ئەحمەد مەجید سەرۆك وەزیرانی پێشوی سوید كارل بیلدت لە ووتارێكیدا بەناوی (بڕیاری تەنهای ئەوروپا)، كە دەربارەی دواڕۆژی ئەوروپا لەژێر سایەی پێشبینیەكانی هەڵبژاردنەكانی پەرلەمانی ئەوروپا نووسیوێتی دەڵێت; لەسەروبەری ئەم هەڵبژاردنەدا چەندین پرسیار و پێشبینی و بۆچوون لە سوید و سەرجەم ووڵاتەكانی یەكێتی ئەوروپا دروستبوە، كە ئاخۆ كێن ئەوانەی سەرۆكایەتی دامەزراوە سەرەكیە گرنگەكانی یەكێتی ئەوروپا پڕدەكەنەوە و بەدەستدەگرن لە ماوەی پێنج ساڵی داهاتوودا؟ لەوانە سەرۆكایەتی كۆمیسیۆن كە ئێستا جان كلۆد یونكەرە، سەرۆكایەتی ئەنجومەنی ئەوروپی كە ئێستا سەرۆكەكەی دۆنالد تاسكە، نوێنەرایەتی باڵای یەكێتی ئەوروپا بۆ سیاسەتی دەرەوە و ئاسایش كە تا ئێستا فیدەریكا موگرینی بەڕێوەی دەبات، سەرۆكایەتی بانكی ناوەندی ئەوروپی كە ماریۆ دراژی لێپرسراوێتی؟ لە ڕاستیدا ئەو بابەتانەی كە تایبەتن بە لێپرسراوانی گەورە، بچوك و بێبایەخ نین، لە سیاسەتدا ڕۆڵی كەسایەتیەكان گرنگیەكی گەورەو بڕیاردەری هەیە.  كاتێك كۆمەڵی ئابوری ئەوروپی دروست بوو ساڵی ١٩٥٧، كە وەك یەكەیەكی پێشینەی یەكێتی ئەوروپا هەژماردەكرێت، ئامانجە سەرەكیەكانی دابینكردنی ئاشتی بوو لە نێوان فەرەنساو ئەڵمانیادا. كۆمەڵە بە یەكێتی گومرگی لەسەر كاڵا پیشەسازیەكان (ئەڵمانیا) و سیاسەتی كشتوكاڵی هاوبەشی (فەرەنسی) دەستیپێكرد و چەندین دەیە بەردەوام بوو لەسەركاركردن بەو شێوازە بۆ خەمڵاندن و پێگەیاندنی ئەجیندا ئەوروپیەكان. پاش ڕووخانی یەكێتی سۆڤیەت و ئیمپراتۆرێتەكەی، ئەو دەوڵەتانەی لە پشتی ”پشتێنەی ئاسنینەوە” گەمارۆ درابوون هەر زوو حەزی خۆیان بۆ ”گەڕانەوە باوەشی” ئەوروپا دەربڕی. بەوجۆرە ساڵانی دوای ئەوە یەكێتی ئەوروپا ڕوبەڕووی فراوانبوونێكی گەورە بوەوە تا بتوانێت جێگەی ئەو ووڵاتانە لە ڕیزەكانیدا بكاتەوە، ئامانجی یەكێتیش دوو ئاڕاستەی هەبوو; یەكەم یارمەتی ئەو ئەندامە نوێیانە بوو لە گەشەی ئابوری و سیاسیاندا، دوای نەمانی سیستەمی كۆمۆنیستی. دووەم پارێزگاری ئاشتی و سەقامگیری بوو لەسەر ئاستی هەموو كیشوەری ئەوروپا لە ڕێگەی پەیوەستكردنی ووڵاتەكانی ناوەڕاست و ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا بە دامەزراوەكانی یەكێتی ئەوروپاوە.  دیارە لێرەدا بیلدت نایەوێت بڵێت، كە ئەو فراوانبوونەی (یەكێتی ئەوروپا و ناتۆ) بە ئاڕاستەی ڕۆژهەڵات یەكێك لە ئەجیندا هەرە ستراتیژیەكانی بەرتەسك كردنەوەی مەیدانی جوڵەی ”وورچی ڕوسی” بوو، بەڵام وەختێك گەیشتە ئۆكرانیای ”باخەكەی بەردمی ماڵەكەی” ڕوسیا، ”وورچەكە” دەمێكبوو تێربووبوو وە حەسابوەوە، نەهێڵێت بە ئاسانی باخەكەی لێداگیربكەن.  بیلدت دەڵێت سەردەمی دوای جەنگی سارد و پێداویستیەكانی فراوانبوونی یەكێتی ئەوروپا، متمانەو بڕوابەخۆبونێكی گەشبینانەی لای یەكێتی ئەوروپا دروستكردبوو، كە ووردەووردە ئەركە ستراتیژیكانی برەو پێبدات تا ئەوپەڕی توانایی و چیتر تەنها لە بابەتی پارێزگاری كردن لە ئاشتیدا قەتیس نەخوات، بەڵكو بەرەو دانانی هێڵە نمونەییە ئەوروپاییەكانی دەسەڵاتدارێتی هاوبەش و یەكبوون و تەواوبوون بە هەموو ئاڕاستەكاندا هەنگاوی گەورە بنێت ، تاوەكو نمونەی یەكێتی ئەوروپا ببێتە سەرمەشقی حوكمڕانیە هەرە جێگیر و سەركەوتوەكان لە جیهاندا.  بەداخەوە وەكدەڵێن هەموو جارێك ”با بە دڵی كەشتیوان هەڵناكات”. یەكێتی ئەوروپا لەم دەیەی دواییدا ڕووبەڕووی گەلێك كێشەی خۆیی و بابەتی بوەوە، كە زۆربەی ئەو هەوڵ و كۆششانەی بۆ جێبەجێكردنی ئامانجەكانیدا و لەپێناوی ”نمونەیی بووندا” دەیدات شكستی هێنا، داڕوخانی دارایی ساڵی ٢٠٠٨، كێشەی یۆرۆ، كێشەی تیرۆریزم و توندڕەوی، كێشەی كۆچ و ئەو لێكەوتە و تەنگەژە سەختانەی لێیكەوتەوەو بەردەوام ئاڵۆزتردەبێت لەلایەكەوە و بەرزبوونەو و بەهێزبوونی دەنگە ناڕازیە ”پۆپۆلیستەكانی” هەندێك لە حكومەتەكانی دەوڵەتانی ئەندام وەك هەنگاریا و پۆڵۆنیا، كە ناڕازین لەم فۆڕمەی ئێستای یەكێتی ئەوروپا وهەندێك لە سیاسەتەكانی لە لایەكی ترەوە، وایانكرد یەكێتی ئەوروپا لە بری كرانەوەی زیاتر بەرەو دەرەوە، بەپێچەوانەوە بەرەو ناوخۆی دابخرێت. لەسەروئەوەوە سەرجەم دراوسێكانی یەكێتی ئەوروپا كە لەناو بازنەی هاوڕێیەتی و ئەگەری هاوكاری یەكێتی ئەوروپا بوون ، ئێستا بوون بە ”بازنەیەك لە ئاگر”.  لە ئێستادا یەكێتی ئەوروپا خۆی لە جیهانێكدا دەبینێتەوە، كە دووبارە پێشبڕكێی زلهێزەكان، هەڵوێستی دوژمنكارانەی چین و دڕندایەتی ڕوسیا بەسەریدا زاڵە، بەڵام لەوانە خراپتر یەكێتی ئەوروپا لە وەستانیدا بەرامبەر بەم ئاڵنگاری و مەترسیانە، چیتر ناتوانێت و ناگونجێت بۆی، پشت بە ولایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا ببەستێت، وەك هاوڕێیەك و هاوپەیمانێك بەبێ مەرج.  لەم سەردەمەدا و زیاتر لە هەموو كاتێك یەكێتی ئەوروپا پێویستی بەوەیە جێگەی خۆی لەسەر شانۆی جیهان دیاری بكات و یەكێك لە ئەگەرەكانی بەردەمی هەڵبژێرێت، یان دابینكردنی ڕۆڵی بەهێزی خۆی لەسەر ئەو شانۆیە، یان بوون بە مەیدانی ”گەمە” ی هێزەكانی تر. ئەوە بڕیارێكی ستراتیژی پلە یەكە و سەرجەم لێكەوتەو و هەڵبژاردە سیاسیەكانی تری لەسەر دەوەستێت، ئەگەر ئەوروپا ئەم تراژیدیایەی ئیستا بەسەر جیهاندا دێت پشتگوێ بخات، ئەوا شكست لە دابینكردنی ئاشتیدا دێنێت لە چواردەوریدا و خیانەت لە بەڵێنی هەرە گرنگی خۆی دەكات، كە بە هاووڵاتیانی خۆی داوە بۆ پارێزگاری كردنیان لە مەترسی دەرەكی. بەڵام گەر بیەوێت پابەند بێت بە پەیامە سەرەكیەكەیەوە، كە بەرقەراركردنی ئاشتی و ئاسایش و جێگیریە لەناوخۆدا، ئەوا دەبێت ببێت بە ”یاریزانێكی جیهانی”.  بیلدت یەكێتی ئەوروپا دەخاتە بەردەم دوو بژاردەوە، یان دەبێت بە ئەركی ڕاستەقینەی خۆی هەستێت و ببێتە هێزێكی جیهانی، یان دووچاری لێكترازان و لاوازبوونی زیاتر ببێت.  بیلدت ووتارەكەی بە میتۆدی شیكاری بەراوردكارانە نووسیوە، دەیەوێت پێمان بڵێت كە یەكێتی ئەوروپا هەروەك سەردەمی جەنگی سارد، چۆن ووڵاتانی ئەوروپای ڕۆژئاوا كەوتبوونە نێوان ”بەردئاشی” منەتی ئەمریكا، كە پارێزگاریان لێدەكات بەرامبەر بلۆكی ڕۆژهەڵات و ترسی هەژمون و هەناردەكردنی شۆڕشی كۆمۆنیستی لە لایەن یەكێتی سۆڤێتەوە، بەو شێوەیەش لە ئێستادا كەوتۆتە نێوان سیاسەتی پاوانخوازانەی ئەمریكاو بەهێزبوونەوەو بوونەوەی ڕوسیا بە هێزێكی گەورە و بەهەژمون، لایەنی كەم ئێستا لە ناوچەی ”ئەورۆئاسیا” داو بەڵام وەك هێزێكی ئەتۆمی لە هەموو جیهاندا. ئەوە جگە لە درەوشانەوەی ئەستێرەی چین و هیند و ”پاڵێوراو” بوونیان بۆ بوون بەهێزی كاریگەری سیاسی و ئابوری جیهانی.  ووتارەكەی بیڵدت ئاماژەیەكی ناڕاستەوخۆشە بۆ ناڕەزایەتی لە سیاسەتەكانی ئێستای سەرۆكی ئەمریكا دۆناڵد ترامپ، كە لە لایەكەوە كاریگەری نێگەتیڤانەی بۆ سەر ئاشتی نێودەوڵەتی درووستكردوە، بە بڕیارە تاكڕەوەكانی وەك دەرچوون لە پەیمانی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران و ڕاكێتی ئەتۆمی مەودا ناوەڕاست لەگەڵ ڕوسیاو دەرچوون لە پەیماننامەی پاریسی كەشوهەوا و لە ڕێكخراوی یۆنسكۆ و چەندین سیاسەت و هەنگاوی دیكەی ”كتوپڕ”. لەلایەكی ترەوە لە سیاسەتەكانی ترامپدا پاشگەزبوونەوەی گەورە و مەترسیدار دەبینرێت لە بەها دیموكراتی و مرۆڤایەتیەكان، كە ئەویش پێچەوانەی بەهاو ئامانجەكانی یەكێتی ئەوروپایە. بیڵدت دەیەوێت بڵێت كە یەكێتی ئەوروپا بە پشت بەخۆ بەستن و پتەوكردنی یەكێتی ناو یەكێتی ئەوروپا و هەماهەنگی پتەوتری نێو ئەندامەكانی دەتوانێت ببێت بە ژمارەیەكی گەورەی سەر شانۆی سیاسەتی نێودەوڵەتی و گەر چەند هەنگاوێكیش بنێت وەك ئەوەی سەرۆكی فەرەنسی ماكرۆن پێشنیاری كرد سەبارەت بە بنیاتنانی سوپایەكی ئەوروپی، واتە یەكێتی ئەوروپا تەنها یەكەیەكی ئابوری بەهێز نەبێت، بەڵكو هێزێكی هەژمونداری تەواو بێت لە هەموو ڕوویەكەوە، ئەوا دەتوانێت و لە توانایدا دەبێت ڕۆڵی كاریگەر و بەرچاو بگێڕێت لەسەر شانۆی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی، و دەنگ و سەنگی تایبەتیشی هەبێت لە یەكلاكردنەوەی تەنگەژە جیهانیەكاندا.  كۆتا پرسیار، كە ئەم باسە لە خاڵێكدا بە عێراقیشەو ببەستێتەوە ئەوەیە; یەكێتی ئەوروپا زۆربەی ئەو ڕەگەز و مەرجە سیاسی و ئابوریانەی كە پێویستن بۆ ئەوەی بە ڕۆڵی نێودەوڵەتی سروشتی خۆی هەستێت تێدایە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا زۆر هۆكار بەربەستن لەبەردەمیدا و ڕێگرن لە هەستان بەو ئەركە، ئایا عێراقێكی لاواز دەتوانێت ڕۆڵی نێوەندگیری ببینێت یان بێلایەنی دابین بكات لەو تەنگەژە گەورەیەی لە نێوان ئەمریكاو ئێراندا درووستبوە، كاتێك عێراق هیچ كۆمپۆنێنتێكی (عونسورێكی) سیاسی و ئابوری و سیاسی بەهێزی نیە ئەو ڕۆڵ و ڕێسپێكتەی (قبوڵكردنەی) پێ ببەخشێت؟، ئەوە هەرێمی كوردوستان ”لەنێوان بەرداشی ڕۆم و عەجەمدا” بۆ ئێوە جێدێڵم. سەرچاوە:  https://www.project-syndicate.org/commentary/european-union-strategic-agenda-2019-to-2024-by-carl-bildt-2019-05

ئەرسەلان بایز      دەسپێك:      ژیان هیلاكی كردووم، سیاسەت و «ی.ن.ك»یش زیاتر. خۆر لە دەم كەلە، بۆیە پێش ئاوابوونی ڕۆژ، دەمەوێ هەرچی لەو ماوەیەی تەمەنمدا دیومە، بەرچاوم كەوتووە، گوێم لێبووە، ڕوویداوە یان بەسەرم هاتووەو كۆڵە پشتەكەمی لێوان لێو كردووە، بەزنجیرە بۆ مناڵەكانم و نەوەی ئایندەی گەلەكەم هەڵبڕێژم. دڵنیاشم بەشێكی ڕەتدەكەنەوە، پێكەنینیان بە بەشێكی تریشی دێت. ئەو بەشە كەمەش كە دەمێنێتەوە هیوادارم سوودبەخش بێت بۆیان. كەلەپچە (1) شەڕی ناوخۆ گەرم بوو. تۆپ بەر تۆپ دەكەوت. لە پڕ بروسكەیەك دەهات یەكە قارەمانەكانی «ی.ن.ك» لە (كەپكی حەمەد ئاغا) كە (قومێ ئاوی تێدانییە بۆ خواردنەوەش) دوو سەنگەریان لە هێزەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان پاككردەوە، كوژراوو برینداریشیان هەیە. ئێمە هەموو لە خۆشییان هەلهەلەمان لێدەدا. پاش چەند سەعاتێكی تر بروسكەیەك دەهات: بەداخەوە هێزەكانی پارتی هەردوو سەنگەرەكەیان لێوەرگرتینەوە، شەهیدو برینداریشمان هەیە. بێگومان هەمان ڕووداوو هەواڵ و دیمەن لای پارتیش دەبیسترا. رۆژێكیان مقۆمقۆ لەناو هەڤاڵانی (مەكتەبی سیاسی) بڵاوبووەوە گوایە (مام جەلال) لە خەیاڵی ئەوەدایە سنورێك بۆ ئەو شەڕی براكوژییە دابنێ و یەكلایەنە دەستپێشخەری بكات، دەیەوێ بەتەنیا سەردانی سەرۆكی پارتی بكات. ئەو هەواڵە وەكو زەنگێكی مەترسیدار لەناو هەڤاڵانی مەكتەبی سیاسی بڵاوبووەوە (چۆن دەبێ مام جەلال كاری ئاوا بكات. ئەمە تەنازولە بۆ پارتی. چۆن دەبێ بەتەنیا سەفەر بكات. ئاخر بۆ كەسایەتی و هەیبەتی مام جەلال و «ی.ن.ك» خراپەو زۆرمان لەسەر دەكەوێ). رۆژێكیان بەسەردان چوومە ماڵی (كاك كۆسرەت) بەڕێكەوت (عیماد ئەحمەد)یشی لێبوو. هەرسێكمان باسێكی ئەو نیازەی (مام جەلال)مان كرد. دواتر بڕیارماندا بە سێقۆڵی سەردانی بكەین و هەوڵی پەشیمانبوونەوەی لەگەڵدا بدەین. هەر لە سلێمانیەوە تاكو دوكان بەرنامەڕێژیی ئەوەمان كرد بە چ شێوەیەك قسە بكەین و لەو سەفەرە ساردی بكەینەوە. كاتێ گەیشتینە دوكان (مام) لە ژێر سێبەری دارێك لە باخچەكەی پشتی ماڵی خۆیان بەتەنیا دانیشتبوو. دوای سڵاوو چا خواردنەوەیەك. (كاك كۆسرەت) باسەكەی هێنایە پێشەوە. من و كاك (عیماد)یش قسەی خۆمان كرد. دیارە زیاتر لە قسەكانی من ناڕەحەت بوو. بۆیە كاتێ پێشمەرگەیەك بەوێدا تێپەڕی، بانگی كرد وەرە كوڕم بڕۆ كەلەپچەیەكم بۆ بێنە. ئێمەش هەرسێكمان حەپەساین (مام) كەلەپچەی بۆ چییە؟! كاتێ پێشمەرگەكە بەكەلەپچەكەوە هاتەوە، (مام) هەڵسایە سەرپێ‌و وتی: فەرموو (ئەرسەلان بایز) كەلەپچەم بكەو هەموو قسەو جوڵەیەك و دەسەڵاتی سكرتێریشم لێ قەدەغە بكە. منیش گورج كشامەوە دواوە. استغفر اللە استغفر اللە (مام جەلال) من حەدی وام نییە. ئەم قسەیە چییە دەیكەیت. (مام) دانیشتەوەو وتی: ئەگەر ئەو ڕووباری خوێنەی شەڕی نەگریسی ناوخۆ بەسەردانێكی من بوەستێ، ئەوا سەد سەردانی وا دەكەم. ئێمە ئامادەین بۆ دوژمنانی كورد سەد سازش بكەین و بە عەیبیشی نازانین، ئەی بۆچی بۆ كورد تەنازول و عەیبەیە. ئەی بۆچی من سكرتێری گشتیم..؟  

ئەمین بەكر بەرزانی بۆ جارێکی تریش بۆوە بەسەرۆک وئەمجارەیان لەجێی مامیی سەرۆکی هەرێمە: نێچرڤان بارزانی کە لەتەمەنی 23ساڵیدا لەبەر ئەوەی کوڕی گەورەی ئیدریس بارزانی وکوڕەزای مصگفی بارزانیە دەبێتە ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی دیمکراتی کوردستان، تائێرە بۆمن گرنگ نیە ومافی ڕەخنە گرتنیشم نیە چونکە کارێکی ناوخۆی حزبەکەیەتی و ئەندام ولایەنگرانی ئەو حزبە بەوە ڕازین، بەڵام کاتێک نێچیرڤان بارزانی پۆستی گشتی حکومەت وەردەگرێت وبەتەسکیەی بنەماڵەوە زیاتر لەدوو دەیەیە سەرۆکایەتی حکومەت دەکات و لە ساڵی 1996 ەوە دەبێتە جێگری سەرەک وەزیران لە 1999ەوە دەبێتە سەرۆکی حکومەت--ئیدارەی هولێر--و لەساڵی 2006یشەوە دەبێتە سەرەک وەزیرانی هەردوو ئیدارەکەو تا ساڵی 2019، بێجگە لەدوو ساڵی 2009 تا 2011 ، سەرەک وەزیرانی ئەم هەرێمە بووە وئێستاش لەدوای چۆڵکردنی پۆستەکە لەلایەن مامیەوە دێت ودەبێت بەسەرۆکی هەرێم ، بۆیە مافی خۆمانە کەبزانین کامانەن ئەو دەسکەوتانەی کەلەماوەی بیست وئەوەندە ساڵەی ڕابردودا بۆئەم هەرێمە بەدەستی هێناون تا ئێستاش دڵ خۆش بین بەوەی کە جارێکی تریش تاجی شاهانە لەسەر بنێتەوە، --لەڕوی سیاسیەوە : نێچیرڤان بەرزانی لەماوەی حوکمڕانی زیاتر لەدوو دەیەیدا نەیتوانی دابەش بونی هەرێم بۆ دو ئیدارە کۆتایی پێ بهێنێت و بەردەوام هەرێمی کوردستان --ئیدارەی هولێر وئیدارەی سلێمانی دوو حکومەتی جیایان هەبووە بەشێوازی سەرەک وەزیران وجێگرەکەی حوكمرانیان کردوەو، خۆی سەرەک وەزیرانی دێگەڵە تا زاخۆی کردوەو جێگرەکەشی لەدێگەڵە بۆ کلار دەسەڵاتداری ڕاستەقیە بوە، بۆوەزارەتەکانیش هەمان پێودانگ، لەلایەن وەزیرو جێگر وەزیر بەو شێوەیە حکومەت دازەشکراوبوە؟وبەڕێوە براون ، تەنانەت وەک سەرۆکی حکومەت نەیتوانی سەندیکاو دەزگا بەناو سەربەخۆکانیش لەو دابەش بونە حزبی وناوچەییە دەربهێنێ ، وکاتێکیش دوای ڕوخانی ڕژێمی بەعسی عێراق وبەفشاری هاوپەیمانان حکومەتەکەیان لەڕوکەشدا کردەوە بەیەک ، لەواقعدا دوئیدارەی حزبی جیاواز بون و تا ئەم چڕکە ساتەش سلێمانی وهولێر دوو ناوچەی نفوزی حزبی وبنەماڵەین . نزیکەی 30ساڵە ئەم هەرێمە سەربەخۆیە بەڵام تائێستا حکومەت و دامەزراوە جۆڕاوجۆرەکانی بەدەسەڵاتی دادوەریشەو لەژێر فەرمانی حزب وحزبەکانیش لەدەستی بنەماڵەکاندان، بۆیە مافی خۆمانە کە بپرسین کامە کاری گەورەی نێچرڤان بەرزانیە کە بۆکۆتایی هێنان بەو دۆخە کردویەتی ،ڕاستە ئەو بەتەنها بەرپرس نیە بەڵام ئەو سەرەک وەزیرانێک بوە کەنەیتوانیوە کۆتایی بەو دۆخە بهێنێت و بەپێچەوانەوە شەرعیەتی بەتۆخ کردنەوەی داوە. . لەڕوی دبلۆماسیەوە لەماوەی درێژی دەسەڵاتی ئەودا نەک نەیتوانی سەرکەوتنی دبلۆماسی بەرامبەر بغدا بەدەست بهێنێت ولەدۆسیە گرنگە چارەنوس سازەکاندا چارەسەری پرسە گرنگەکانی خاک وپێشمەرگەو ئابوری ودارایی وڕێکخستنی دەسەڵاتەکان و شێوازی پەیوەندی نێوان هەرێم وبغدا بکات ، بەڵکو خۆی بۆ پرسە حزبیەکانی حزبەکەی دەگەیشتە بغداو زۆرجار ململانێ حزبیەکانیان دەبردە ئەوێ. لەپەیوەندیە دەرەکیەکاندا زۆر ڕۆڵی گەورە پیشان ئەدرا بەڵام لە دوای ڕیفراندۆما دەرکەوت چەند کوردیان بێ دۆست کردوەو لەیاری نێوان بەرژەوەندی زلهێزاندا زۆر ناموەفەق بون. -- لە ڕوی سەربازی و ئەمنیەوە زیاتر لەدوو دەیەیە وەزیری پێشمەرگە لەبەردەستی ئەودا بوە،بەڵام تائێستاش هێزێکی نیشتمانی ناحزبی نیەو پێشمەرگە پێشمەرگەی پارتی ویەکێتیەو مافی خۆمانە بپرسین کامانەن ئەو هەنگاوانەی حکومەتەکانی ئەو بۆ بێ لایەنکردنی پێشمەرگەو دروستکردنی هێزێکی نیشتمانی هاویشتونی، چەند پڕۆژە یاسایان لەو بوارەدا داوەتە پەرلەمان وچەند بەرپرسی ئەمنی سزادراون ، ئایا توانراوە هێزەکانی پێشمەرگە بەشێوەیەک پڕچەک بکرێن و لەفرمانی حزب دەربهێنرێن ولەسەر بیروباوەڕی بەرگری لەبەرژەوەندی نیشتمانیە باڵاکان پەروەردە بکرێن. ئایا توانراوە ئامانج وستراتیژی هێزی پێشمەرگە دیاری بکرێت تا پیاوەتی بەخوێنیانەوە نەکرێ، شەڕی موسڵ وتکریت ودیالەیان پێ بکرێت و دواتریش پاشەکشەیان پێ بکرێ، ئایا لێرەوە بەرپرسیارێتی شکستی هێزی پێشمەڕگە بەشێکی بەرئەو ناکەوێ؟. لەڕوی ئابوریەوە ،تەنها لەساڵی 2004ەوە نزیکەی سەد ملیار دۆلار لەبغداوە هاتۆتە هەرێمی کوردستان ،بێجگە لەداهاتی ناوخۆو باجی هاوڵاتیان و فرۆشتنی نەوت، بەڵام هەموو ئەم هەرێمە بگەڕێیت ناتوانیت بایی 5 ملیار دۆلار بەژێرخانی ئەم وڵاتەوە ببینی.،ئەوی تری کەس نەیزانی بەقوڕگی چ ئەهریمەنێکدا کراوە تەنانەت ڕاپۆڕتە نێو دەوڵەتیەکان دەڵێن هەر کۆمپانیایەک بیەوێت بچێتە بازاڕەکانی هەرێمەوە پێویستە دەسەڵاتدارانی هەرێم بکات بەشەریک. بەفرمانی ئەو بانکەکان تاڵان کران و بانکەگەورەو جیهانیەکان، ترسێنران بەبڕیاریکردنەوەی لقەکانیاندا لەهرێمدا چونەوە  تەنانەت پارەی هاوڵاتیان وبەرهەم هێنە ناوخۆیەکانیش بردراوافلاس بەسەدان کۆمپانیا کرا دەسکەوتی حوکمڕانی ئەو بۆ چارەسەری کێشەی دارایی کەم کردنەوەی موچەی موچەخۆران بوو بۆنیوەو ،تەنانەت ئەو پارەش کە لەبغداوە بۆ موچە خۆران دەهات لێیان زەوت دەکرا وقەرزی کۆمپانیا گەوورەکانی پێ ئەدرایەوە ، ویاخود بەسەر موچەخۆرانی حزبیدا دابەش دەکرا. هەر لەسەردەمی حوکمڕانی ئەودا حکومەتی هەرێم زیاتر لەبیست ملیاردۆلاری قەرزی لەسەر خەڵکی ئەم هەرێمە کردە ماڵ و دەبێت تا عەیامێکی زۆر مناڵەکانیشمان باجی ئەو سیاسەت چەوتە بدەین. ئابوری هەرێم لەماوەی ڕابردودا بێجگە لەئابوریەکی بەکاربەر نەیتوانی ببێتە خاوەنی ژێرخانێکی ئابوری وبازاڕی ساغ کردنەوەی کاڵای تورکی وئێرانی بوە، چونکە دەسەڵاتدارە حزبیەکانی ئەم هەرێمە نازانن بەرهەم هێنان،بکەن بەڵام ئاسانە،بۆیان لەڕێگای قۆرغ کاریەوە بازرگانی بکەن، بەجۆرێک ئەگەر پارەیەکیش دەست خەڵک دەکەوت دەدرا بەکاڵای تورکی وئێرانی ودەچوە گیرفانی ئەوانەوە هەربۆیە حکومەتەکەی بەرگەی بچوکترین قەیرانی ئابوری نەگرت . ، لەڕوی ئاستی ژیانەوە ئاستی هاوڵاتیانی لەگەڵ ئاستی ژیانی هاوڵاتیانی سۆماڵی وئەفغانیدا بەراورد دەکرێ،وڕۆژانە لەسۆشیال میدیاو تەلەفزیۆنەکانەوە وێنەی ژیانی کولەمەرگی ونەبونی خێزان و پیرو پەک کەوتەو کەم ئەندام ونەخۆشەکانی پیشان ئەدرێ و داوای هاوکاری وبەدەمەوە هاتن لەخێرخوازان دەکرێت، ڕوی دەمیان ناکەنە حکومەت چونکە نەک هەر دەزانن حکومەت هیچیان بۆناکات بەڵکو ئەزانن ئەوەی توشی هاتون دەرئەنجامی سیاسەتی چەوتی ئەو بەناو حکومەتەبوە. ولەڕوی مافەکانی مرۆڤ وئازادیشەوە لەڕیزی پێشەوەی ئەو وڵات وناوچانە دێت کەپێشێلکاری مافەکانی مرۆڤی تێدا دەکرێ.  -- لەسەردەمی حوکمڕانی ئەودا زۆربەی سامانی ژێر زەوی ئەم هەرێمە بەخاکەکەیەوە بەکۆمپانیا زەبەلاحەکانی نەوت فرۆشراو بەشێکیکشی کرایە دیاری ڕەزامەندی دەوڵەتی تورکیا ودەسەڵاتەکەی، بەجۆرێک کە زۆر غەشیمانە گرێبەستەکانی دەرهێنان وفرۆشتنی نەوتیان ڵەگەڵ کۆمپانیاکان لەسەر حسابی سامانی گشتی و ئایندەی خەڵکەکەی واژوکردوە. بێجگە لەوەی کە هەر لەمیانەی گرێبەستە نەوتیەکاندا و بەڕەزامەندی ئەو چارەنوسی ئابوری وسیاسی ئەم هەرێمەش خراوەتە قومارێکی دۆڕاوەوە. -- ئەو سەرەک وەزیران بوو دەیزانی پرۆسەی ڕیفراندۆم کارەساتی گەورە بەسەر ئەم پارچەیەی کوردستاندا دەهێنێت، بەڵام ڕازی بوو چارەنوسی ئەم وڵاتە بخاتە ئەو قەیرانەوە کە بێجگە لەتێرکردنی حەزی چەند کەسانێک ، نەک هەر دەسکەوتی بۆ خەڵک بەدەست نەهێنا بەڵکو پاشەکشەیان بە هەرێمی کوردستان و ئەزمونی حوکمڕانی کرد بۆ دەیان ساڵی تر. هەر لەسەردەمی ئەودا بوو 51% خاکی کوردستان هەر لەجەلەولاو خانەقین ودووزو کرکوک وشنگارو مخمورو دەشتی موسڵ تەسلیم بەحەشدی شعبی کران و خوێنی ڕژاویی دەیان هەزار گەنج ولاوی ئەم وڵاتە کە لەژێر ختوکەی سۆزی نەتەوەیی وڕزگارکردنی خاکی کوردستاندا ڕژێنرا بەبادرا . من هیچ ڕقێکی شخصیم نیە بەڵام دڵخۆش نیم وگەش بینیش نیم بەوەی کە سەرەڕای ئەو هەمو شکستانەو ماڵ وێرانیەی بەسەر خەڵکی کوردستانی باشور هاتوە لەماوەی دەسەڵاتی ئەوو بەهۆی بێ توانایی ئەوەوە ،جارێکی تریش لەسەر کورسی سوڵتانی دائەنیشنەوە ، تەنها خەم بۆ ئایندەی میلەتەکەم دەخۆم.

كامەران مەنتك   چەند رۆژێكە توركیا لە باشوری كوردستانەوە هێرشێكی چڕی كردۆتە سەر پارتی كرێكارانی كوردستان. بە ئا‌گرو ئاسن هەرێمی كوردستان سوتماك دەكات و ئەوەی هەناسەی بێت و بچێت، لەمرۆڤ و گیانلەبەرو زیندەوەرو داردرەخت دەیكوژێت. تەنانەت ئاو و هەوای كوردستانیش پیس و ژاراوی دەكات. توركیا لە پەنای شەڕی پارتی كرێكارانی كوردستانەوە شەڕی و ژیان و مرۆڤ و هەموو شتێكی زیندوو دەكات لە كوردستان. بەلام ئەوەی جێگەی سەرنجە لە باشووری كوردستان هیچ دەنگێكی نارەزایی نابیسترێت، تەنانەت رۆژنامەو میدیاكان، ئەوانەی سەر بەدەسەلاتن و ئەوانەش خۆیان پێ ئازادە متەقیان لێكردوەو دەمیان وەك تەڵەی تەقیوی لێهاتووەو ئامادەنین تەنانەت هەواڵێكی ئەو سوتماككردن و كوشتن و بڕینە بڵاو بكەنەوە.  لە باشوری كوردستان دەسەڵات و بەناو ئۆپۆزسیۆن، رۆشنبیرو نا رۆشنبیر، میدیای سێبەرو بەرهەتاو. قڕقەپ بیدەنگن و نوزكەیان لیوە نایەت!. ئەمە بەراستی كارەساتیكی زۆر گەورە و پڕ شەرمەزاریە بۆ میللە‌تێك بەو شێوەیە بەرامبەر لەناوبردنی ولاتەكەی بێدەنگ بێت!. زۆر سەیرە بەشێك لە رۆڵەكانی نەتەوەكەت و تەنانەت خاكی خۆشت دەستدرێژی بكرێتە سەر، تۆ باسی نەكەیت و هەرخەریكی ئەوە بیت، قەوانی بەناو پەرلەمانی باشوور دانیشت یاخود دانەنیشت!  حكومەت پێكهات یاخود پێكنەهات لێدەیتەوە. بەناو نوسەرو رۆشنبیرانی كوردیش هەر خەریكی رەخنەگرتن بن لە یەكێتی و پارتی، وەك ئەو دوو بنەماڵە سیاسیە تۆزقاڵێك بواری رەخنە لیگرتنیان مابێتەوە. ئەو جۆرە بێباكی و بێهەڵوێستیە‌ پاساودانە بە توركیای داگیركەر، بۆ ئەوەی‌ دڕندانەتر بكەوێتە وێزەی كورد. ئەمە بە شێوەیەك لە شێوەكان داننانە بەوەی ، كه مافی توركیایە بە بیانگەی پارتی كرێكارانی كوردستانەوە پەلاماری باشوری كوردستان بدات. لەكاتێكدا توركیا سنووری دەوڵەتێكی خاوەن سەروەری بڕیوەو لەو دیو سنوورەكانی خۆیەوه هاتووەو‌ زوڵم لەكورد دەكات!  لە لایەكی ترەوە رەوادانە بە قەتل و عامكردنی پارتی كرێكارانی كوردستان. كە پارتێكە هەزاران رۆشنبیرو رۆلەی كوردی دڵسۆزو لەخۆبوردو و قارەمانی لە خۆوە گرتووە. ئەمە چ شەرمەزاری و كارەساتێكە لە كوردستان دەگوزەرێت!. ئەگەر پێشتر باسمان لەگەلە كۆمەی هەرێمی كردبێت لەسەر كورد، ئێستا دەبێت باس لە گەلەكۆمەی ناوەخۆ بكەین دژی كورد خۆی، كە ئەمە خۆی لەو بنەماڵە سیاسیانە دەدۆزێتەوە بە پێش توركیا و ئێران دەكەون و كوردستان دەسوتین!. بێدەنگ بوونی رۆژنامەنووسان و رۆشنبیران هیچی لە هەڵوێستی ئەو بنەماڵە بەكرێگیراوانە كەمتر نیه،‌ كە هۆزو عەشیرەتەكانی خۆیان خستۆتە خزمەت سوپای توركیا و لە ژیر باڵی پارتی و یەكیتی و بە تایبەتیش پارتی، چاوساغی بۆ جەندرمە توركە مرۆڤكوژەكان دەكەن و مەتەرێزو سەنگەرەكانی گەریلاكانیان پێ نیشاندەدەن!. چ جیاوازیەك هەیە لە نێوان بێدەنگ بوون بەرامبەر راستی و رەوایی و قبووڵكردنی ناحەقی، لەگەڵ سیخوڕی و جاشایەتیكردن و پێش سوپای داگیركەران كەوتن!؟؟ كاتی ئەوە هاتووە واز لە پارتی و یەكیتی بێنن، ئەوان هیچیان بە بەرنەماوە جگە لەوەی فڕێ بدرێنە زبڵدانی مێژووەوە. شەرمە چیتر باسی پێكهینانی حكومەت و پەرلەمانێك بكەن، كە لەسەر زبڵ و ساختەكاری و فڕوفێڵ و گزی و فزی بیاتنراوە. شەرمە گفت و گۆ لەسەر هەڵوێستی یەكێتی و پارتی بكەن و وتاریان لەسەر بنووسن و بازاری خۆتانی پێگەرم بكەن. وەك رۆژی رووناك دیارەو منداڵێكی ساوای كورد دەزانیت ئەوان هیچ شەرعیەتێكیان نەماوەو لە ریزی نیشتمانیدا دابڕاون تا هەتایەش لە دەرەوەی ئەو مێژووە دەمێننەوە، وەك رۆژی رووناك ئاشكرا بووە، كە ئەوەی ئەوانەی هێشتۆتەوە دەنگ و هەڵبژاردن و دڵسۆزی و نیشتمان پەروەری نیە، بەڵكو ئەوە سەرەنیزەو تۆپ و مەتەرالیۆزی داگیركەرانە سواری ملی خەلكی كردوون!  ئەوان هیچ جیاوازیەكیان نەماوە لەگەڵ فەوجی جاشەكان و مەفرەزە تایبەتیەكانی سەردەمی سەدام، وەكو ئەوان و زیاتریش بە پێشی دوژمنان دەكەون سەری براكانیانیانی بۆ دەبەن، ئەوەی لە ماوەی ئەو بیست و هەشت سالە ئەوانە بەسەر كوردیان هیناوە هیچ جاش و خائنێكی تر لەمێژووی كورد وای بەرامبەر میللەتەكەی خۆی نەكردووە، نەك هەزار جار، بگرە ملیۆنان جار رەحمەت لەو كفندزانەی راستەوخۆ بەناوی جاشایەتیەوە كاریان بۆ دوژمن كردووە خەلك وەك جاش تەماشای كردوون. ئەوان جاش بوون و دانیان بەجاشایەتی خۆیان دەنا، بەڵام بیست و هەشت سالە بە ناوی كوردایەتیەوە قێزەونترین جاشایەتی دەكرێت، كە لەمێژووی كورددا نمونەی نەبووە. بۆیە قۆناغی نوسین و رەخنەگرتن و تەنانەت ناوهێنانی ئەوانەش بەسەر چووە، ئەوانە تەنیا هێندەیان ماوە گۆڕانكارییەكی كەم لە ناوچەكە رووبدات تاوەكو بەر توورەیی خەڵك بكەون، ئەوانە هێندە تاوانیان بەرامبەر ئەو میللەتە كردووە جێگەی شرۆڤە كردن و لێكدانەوە بۆ رەفتارەكانیان نەماوەتەوە. شوورەییە سوپای وڵاتیكی تر پەلاماری وڵاتەكەت بدات، كەسێك نەبێت دەنگی لێوە بێت، شەرمەزاریە رەوایی بدەیتە داگیركەرێك، كە بێت رۆڵەكانی گەلەكەت بكوژێت و لە ناوبەرێت، با مردن بۆ ئەو دەنگ و مییدا درۆزنانە بێت، كە بەناوی میدیای ئازادو كەسانی رۆشنبیرو سەربەخۆ گوێچكەی خەڵكیان كاس كردووە. میدیایەك، یاخود بەناو رۆشنبیرێك، لە رۆژێكی وەكو ئەمڕۆدا راستیەكان نەڵێت، تەنیا بۆ شەرمەزاربوون و ریسوایی‌ نەبێت بۆ هیچی تر باش نیە!. دەبێت ئەوانیش وەكو خائینەكانی تری نیشتمان بخرێنە بەردەم دادگاكان و وەك تاوانبار مامەلەیان لەگەل بكرێت

کاروان عەلی شامار بەپێی دەرەنجامی ھەڵبژاردنەکانی رابردوو پارتی دەنگەکانی ھەڵکشاوەو حەجمی ناسروشتی گەورەبووە! راستە ئەو حیزبە تەزویرێکی رێکخراوەی کردوە لێ بارتەقای ئەوەش لە پەرلەمانەوە دەسکاری زۆربەی یاساکانی کردوەو بۆ سودی خۆی تەوزیفی کردون، بەمەش ئایندەی کوردستان دەخاتە بەردەم مەترسی گەورە. لێرەیا کۆمەلێک پێشنیار دەخەینەروو بۆ گەرانەوەی شکۆی پەرلەمان و رێگری لە ھەژمونی پارتی بەسەر دامودەزگا تشریعی و تەنفیزیەکاندا ھەروەھا دانانی سنورێک بۆ قەڵەمڕەوییەکەی، یەقینم گەر حیزبەکانی تر ئیرادەیان ھەبێ و تەباو یەکڕیزبن دەتوانن پێش بەخۆسەپێنی و گەورەبون و نێرگزیەتی پارتی بگرن! (١) کۆتاکان مۆتەکەی پەرلەمان لە خولەکانی رابردوی پەرلەمانی کوردستاندا بەیاسایەک ژمارەی کورسی کۆتاکانی لە ٥ کورسیەوە کرد بە ١١ کورسی ئەم رێژەیە زۆر زیاترە بەبەراورد بە ژمارەیان، لە پەرلەمانی بەغدا ئەم پرسە بابەتی رێکخراوە، لەکۆی ٣٢٩ کورسی تەنھا ٩ کورسی بۆ کۆتاکان دانراوە بەڵام لە کوردستاندا لە کۆی ١١١ کورسی یانزەیان بۆ کۆتاکانە! لەلایەکی ترەوە کۆتاکان تا ھەنوکە نەیانتوانیوە ببنە نمایندەی راستەقینەی پێکھاتەکانیان بەلکو زیاتر وەک پارتی مامەڵەدەکەن و بۆ تێکرای پرسە ھەستیارەکان بەمیل لە راوبۆچونی ئەو حیزبە لانایەن! (٢) یەک بازنە بۆ فرە بازنە ھەرێمی کوردستان تا ئێستا نەیتوانیوە ھاوشێوەی بەغدا یاسای ھەڵبژاردن لە یەک بازنەوە بگۆرێ بۆ فرەبازنە. ئەم یاسایە بێدادیەکی زۆری تێدایە، ھەمیشە لەسودی ھێزە گەورەکانەو ھیچ رەچاوی ھێزە بچوکەکانی تێدا نەکراوە، بۆ نمونە پارتی لە بادینان نزیکەی ٢٨ کاندیدی گەشتونەتە پەرلەمانی کوردستان ئەگەر ھەلبژاردن یەک بازنە بوایە ئەو پارێزگایە تەنھا ئستحقاقی ١١ کورسی بوو وەک ئەوەی لە پەرلەمان عیراق بۆیدیاریکراوە! (٣) سەرژمێری دانیشتوان و پاکردنەوەی لیستی دەنگدەران دەیان ساڵە نەتوانراوە لەھەرێمی کوردستاندا سەرژمێریەکی دروست ئەنجامبدرێ، بەوھۆیەشەوە سکانداڵێکی گەورە لە ئاماری دانیشتواندا ھەیە بۆ نمونە پارێزگای دھۆک بۆ ھەلبژاردنی پەرلەمانی کوردستان ٧٧٨ ھەزار کەس دەنگیداوە بەلام پارێزگایەکی وەک سلێمانی تەنھا ملوێنێک و سەد ھەزار مافی دەنگدانی ھەبووە! لیستی دەنگدانیش خەوشێکی زۆری تێدایە بەڵگەش بۆ قسەکانم ھەزاران مردوو تا ئێستا ناویان لە لیستی دەنگداندا نەسراوەتەوەو لەبریان دەنگ دەدرێ، ئەمە سەرباری ھەزاران ئاوارەی سوری و ناوراست و خواروی عیراق کارتی نیشتیمانیان بۆ کراوەو دەنگیان پێدەدرێ! (٤) لامەرکەزییەتی ئیداریی و دارایی لەھەر وڵاتێکدا لامەرکەزیەت پەیرەو نەکرا ئەوا فەسادی ئیداری و دارایی لە لوتکەدا دەبێ، بۆ ئەوەی سێکتەرەکانی نەوت و دارایی سەربەخۆ بن و لەژێر ھەژمون و مۆنۆپۆلی یەک حیزبدا نەبن، پێویستە لامەرکەزیەت پەیرەوبکرێ، گومانی تیا نیە لامەرکەزیەت ھیچ لە بەرژەوەندی حیزبدا نییەو تەواو لەبەرژەوەندی ھاونیشتیمانیە. غەدرێکی گەورەیە رۆژانە ھەزاران ھاوڵاتی تەنھا بۆ واژویەک سەدان کیلۆمەتر دەبرن بۆ گەشتنیان بەمەرکەز ئەمە سەرباری رۆتین و بیرۆکراسیەتی ئیداریی کە لەدامودەزگاکانی پایتەختدا بەرامبەر ھاونیشتیمانیانیانی ناوچەکانی تر پەیرەو دەکرێ!  (٥) ھاوسەنگی ھێز لەئێستادا ناوچەکە لە ناھاوسەنگیەکی گەورەی ھێزدایە، پارتی لە دوای جیابونەوەی بزوتنەوەی گۆران توانیویەتی کۆنترۆڵی تەواوی جومگە گرنگ و ستراتیجەکانی حکومەتی ھەرێم بکا، لە ئێستایە ھیچ شت ھێندەی پارسەنگی ھێز گرنگ نییە بۆیە پێویستە سەرجەم  ھێزەکان درک بەو فاکتە بکەن. وە بتوانن بەرەیەکی ھاوبەش پێکبھێنن و بەرامبەر بە پارتی بوەستن و چیدی ھەرێمەکە دەرگیری قەیرانی زیاتر نەکرێ و باڵانس و ھەژمونی تاک حیزبی لاوازکرێت.

 هیوا سەید سەلیم    هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێم لە لایەن پەرلەمانی كوردستان، بۆ جارێكی تر تراافیكی سوری بۆ پەیوەندیەكانی نێوان پارتی و یەكێتی هەڵگیرساند، وە جارێكی تر شەرێكی سارد لە ئاستی ڕاگەیاندن و هڵگیرساندەوە و كەناڵەكانی ڕاگەیاندنی ئەو دوو حزبە لە ئاستی فەرمی و نافەرمی كرانە مینبەری تۆمەتباركردنی یەكتری،  بەوەی هەریەكەو ئەوی تر تۆمەتباربكات كە پابەندی رێكەوتنامەی نێوانیان نەبوونە . ئالۆزی پەیوەندیەكانی نێوان پارتی و یەكێتی، كە ساڵانێكە لە هەرێمی كوردستاندا شەریكە دەسەڵاتی یەكترن و لە چەندین وێستگەی گرنگ بەیەكەوە بوونە و جارجاریش لەگەڵ یەكتر ناكۆك بوونە، بەشێوەیەك كە ناكۆكیەكان گەیشتۆتە ئاستی پێكدادانی چەكداری و هەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆ و تەنانەت دوو ئیدارەیش ،  بەڵام ئەگەر ئەمجارەیان  وا لێكبدرێتەوە كە ناكۆكیە لەسەر بەرژەوەندیەكان و دابەشكردنی پلەو پۆست وەك هەر جارێكی تر،  ئەوا ئەوەی كە ناكۆكیانە قووڵتردەكاتەوە،  زیاتر نەبوونی متمانەیە لە نێوان ئەو دوو لایەنەی دەسەڵات، هەر بۆیەشە باشترین رێكەوتن لە نێوان ئەو لایەنانە هەمیشە وەك مەرەكەبی سەر كاغەز دەمێنێتەوە و ناچێتە واری جێبەجێكردنەوە. ئەمجارەیان لە كاتێك پارتی و یەكێتی چرای سور بۆ یەكتر هەڵدەكەن،  كە خەڵكی كوردستان لە ئاستی ناوخۆدا چاوەڕوانی بەكرداركردنی بەڵێنەكانی ئەم دوو لایەنە و لایەنەكانی تر بوونە كە لە دوایین هەڵبژاردن بە خەلكی كوردستانیان داوە، وە دۆخی كوردستان و ناوچەكە لێی دەخواستن  كە  پشت لە بەرژەوەندیەكان و بە ئاراستەی بەرژەوەندیە گشتیەكان هەنگاوبنێن. جارێكی تر حزبە دەسەڵاتدارەكانی كوردستان نەك  هەر ئەمە ناكەن، بگرە بە ناكۆكیەكانیان درزی سیاسی نێوانیان فرەتردەكەن و هێندەی تر خەڵك بێ متمانە دەكەن و دۆخەكە بە ئاڕاستەی ناسەقامگیری سیاسی و ئابووری زیاتر دەبەن، كە ئەگەر ئەو دۆخە بەم شێوەیە بەردەوام بێت گومانی بە دوو ئیارەیكردنی دوو ئیدارەی هەرێم دەبێتە واقیعێكی تاڵ. هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان لە 250، رۆژ نزیك دەبێتەوە، رێكنەكەوتنی پارتی و یەكێتی جگە لە دواخستنی كابینەی تازە،  مەترسی دۆڕاندنی ئیدارەی پارێزگای كەركوك و لاوازكردنی زیاتری سەنگی كورد لە بەغدا و دەیان ئاریشەی تری لێدەكرێت. ئەوەی تێبینی دەكرێت گرفتی گەورەی ئەو قەیرانە سیاسیەی كە ئەم جارەیان لە نێوانی نێوان پارتی و یەكێتی  لە ئەنجامی هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێم سەریهەڵداوە، لە لایەك نەبوونی نێوەندگیرێك جدیە كە لەسەر دەسنیشانكردنی لایەنی كەمتەرخەم و رێگاچارەی دەرچوون لەو قەیرانە قسەی خۆی هەبێت،  كە جیا بێت لە قسەی ئەم دوو لایەنە كە یەك ئەویتر تۆمەتبار دەكات، لە لاكەی دیكەش كێشەكە بۆ لاوازی پێكهاتەی ئەم خوولەی پەرلەمان دەگەڕێتەوە كە نەك وەك دەزگایەكی چاودێری و یاسادانان ناتوانێت رۆڵ ببینێت بگرە كراوەتە شوێنی بێ هەیبەتكردنی ئەو دەزگا گرنگە. بەڵام لەگەڵ بوونی ئەو جیاوازیەش لە تێڕوانی سیاسی و ناكۆكی لەسەر پۆست و ئیمتیازات، پارتی و یەكێتی بەدەر لە بژاردەی رێكەوتن هیچ رێگاچارەیەكی تریان لەبەردەم نیە، بۆیە دەبێت لایەنگرانی سازان لە نێوان ئەو دوو لایەنە زیاتر لەوانی تر گوێیان لێبگیرێت و رێگای بەزاندنی خەتە سورەكان بەكەس نەدرێت. ئەو چرا سورەش كە پارتی و یەكێتی بۆیەكتریان هەڵكردووە نابێت تا سەر بە سوری بمێنێتەوە، ئەوەی زووتر چاری سەوز بۆ ئەویتر هەلبكات گرەوەكە دەباتەوە، چونكە ئەزموونی ڕابردوو دەریخست كە ئەو دوو حزبە ناتوانن بەبێ یەكتر ئیدارەی ئەو هەرێمە بكەن، ئەمە واقعە و خۆ دزینەوە لەو واقعە بیركردنەوەیەكی نالۆژیكیە .

ئاراس فه‌تاح پارتی سه‌رده‌مانێك هێزێكی نه‌یاری مێژوویی هه‌بوو كه‌ ساڵانێكه‌ هێنده‌ی ده‌یه‌وێت له‌و بچێت، ئه‌وه‌نده‌ش له‌وه‌ كه‌وتووه‌ خۆی بێت. ئه‌و هێزه‌ش یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستانه‌. یه‌كێتی بووه‌ به‌ هێزێك كه‌ هیچ شوناسێكی سیاسیی و فیكریی نه‌ماوه‌. ئه‌م حیزبه‌ ساڵانێكه‌ وێنه‌ی حه‌قیقی خۆی له‌ده‌ستداوه‌ و به‌ سێبه‌ره‌كه‌ی ده‌ژیی، سێبه‌رێك كه‌ خۆی لێبووه‌ به‌ ئۆرجیناڵ. یه‌كێتی له‌ سه‌رده‌می رێككه‌وتنی ستراتیژییه‌وه‌ جگه‌ له‌ به‌شدارییكردنێكی ئه‌كتیڤ له‌ به‌رهه‌مهێنانی مۆدێڵی پارتی بۆ سیسته‌مه‌ ئابووریی و سیاسییه‌ سوڵتانییه‌كه‌ی كه‌ پرنسیپی سه‌رمایه‌داریی چه‌ته‌گه‌ریی بزوێنه‌ره‌كه‌یه‌تی، خاوه‌ن هیچ دیدگایه‌كی ئابووریی سیاسیی تر نییه‌. یه‌كێتی له‌ حیزبێكی جه‌ماوه‌رییه‌وه‌ كه‌ ساڵانێكی دوورودرێژ مێژووی خه‌باتی سیاسیی نوێی گه‌لی كوردستانی ده‌نوسییه‌وه‌، بووه‌ به‌ چه‌ندین نووسینگه‌ی شه‌خسیی چه‌ند باوكێكی سیاسیی كه‌ وه‌زیفه‌ و كاری سه‌ره‌كییان بووه‌ به‌ دۆزینه‌وه‌ی پۆست و پێگه‌ی سیاسیی و ئابووریی بۆ منداڵه‌كانیان. زه‌مانه‌تكردنی ئه‌م مۆدێله‌ش له‌ كه‌ڵه‌كه‌كردنی سه‌رمایه‌ بۆ نه‌وه‌ تازه‌كانی ئه‌م حیزبه‌، به‌ته‌نها له‌ڕێگای به‌شداریكردنیانه‌وه‌ ده‌كرێت له‌ ته‌واوكردنی پرۆسه‌ی دامه‌زراندنی سیسته‌مه‌ سوڵتانییه‌كه‌ی پارتیی. له‌دوای له‌ده‌ستدانی شوناسی خۆی و لاساییكردنه‌وه‌یه‌كی بێتامی پارتیی، ئه‌وه‌ی پێی ده‌گوترێت خه‌می سیاسیی و پڕۆژه‌ی نیشتیمانیی بۆ باشتركردن و دابینكردنی ژیانێكی شه‌ره‌فمه‌ندانه‌ بۆ هاوڵاتیانی هه‌رێم، له‌ فه‌رهه‌نگی سیاسه‌تی یه‌كێتییدا بوونی نه‌ماوه‌. یه‌كێتی له‌م قۆناغه‌دا له‌ قه‌له‌ڕه‌شێك ده‌چێت كه‌ رۆشتنی سیاسیی خۆی بیرچووه‌ته‌وه، چونكه‌ نه‌ توانی له‌گه‌ڵ گۆڕاندا ڕێبكات و په‌یمانی ده‌باشان جێبه‌جێبكات و نه‌ توانییشی هاوتای هه‌یمه‌نه‌ی پارتی ڕێبكات و ببێته‌ ركابه‌رێكی سیاسیی راسته‌قینه‌. یه‌كێتی سه‌رده‌مانێكه‌ له‌ به‌به‌غایه‌كی سیاسیی ده‌چێت كه‌‌ زمانی قسه‌كردنی خۆی بیرچووه‌ته‌وه‌. هه‌ركاتێكیش قسه‌بكات لاسایی پانتۆمیمانه‌ی ئه‌و هێزه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ به‌لایه‌وه‌ مه‌به‌سته‌ هاوپه‌یمانیی له‌ته‌كدا بكات. ساڵانێكه‌ ئه‌م حیزبه‌ بووه‌ به‌ قه‌فه‌سێكی سیاسیی گه‌وره‌ كه‌ تیایدا هه‌ر باڵنده‌یه‌ك به‌پێی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ئابووریی و ته‌كه‌تولییه‌كانی خۆی له‌ ئاوازێك ده‌خوێنێت. له‌م دۆخه‌شدا گه‌ر ده‌نگێكی ناڕه‌زایه‌تیشی به‌رامبه‌ر به‌ هه‌یمه‌نه‌ی پارتیی تێدابێت، وونده‌بێت، چونكه‌ ته‌نها گوێت له‌ ژاوه‌ژاوێكی گه‌وره‌یه‌. یه‌كێتی نیشتیمانیی كوردستان له‌مڕۆدا به‌ته‌نها‌ حیزبێك نییه‌ كه‌ ئاوێنه‌ی نیشتیمانی سیاسیی نه‌ماوه‌ بۆئه‌وه‌ی شوناسی خۆی تێدا ببینێت، به‌ڵكو ئاوێنه‌یه‌كی شكاوه‌ كه‌ هه‌ر به‌ره‌یه‌ك پارچه‌یه‌كی به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ و ژماره‌یه‌كی زۆریشیان كه‌ ته‌ماشای پارچه‌كه‌ی خۆیان ده‌كه‌ن له‌جیاتی ڕه‌نگی سه‌وز ڕه‌نگی زه‌رد ده‌بینن.

دانا حەمەعەزیز  بە درێژایی سەد ساڵی ڕابردوو، تەنها کەرکوك خاڵی بنەڕەتی ململانێی خوێناوی نێوان کورد و بەغدا بوە. بەڵام ناشیرینیی ئەزمونی حوکمڕانیی کورد لە هەریمی کوردوستان و ڕواداوەکانی دوای ڕاپەڕین، سەلماندی کە نەك کەرکوك، بەڵکو کۆی ئەوەی پێی ئەوترێ کوردایەتیی، پرۆژەیەکی بازرگانیی خێڵەکیی بوە و لە بەرژەوەندی بنەماڵەدا کورتکراوەتەوە. تاکو ئێستاش برایم خەلیل تاکە دەروازەی ستراتیژی سیاسی و ئابوری هەریمی کوردودوستانە، ئاماژەکانی پشت دەسبەسەراگەتنی ئەم شوێنە لە یەکی ئایاری ١٩٩٤ دا لەسەر ئەوەی شەڕ و دەمەقاڵێ لە قەڵادزە ڕویدابوو، زۆر مەترسیدار بوو. کاتێکیش لەپادشتی ٣١ی ئابدا حزبێکی کوردی قەزای مەخمور پێشکەشی سەدام ئەکا و ئەخرێتە سەر موسڵ، باسکردنی کەرکوك بێ مەعنایە.  کەرکوك تاکە ئومێدی ڕاستکردنەوەی ئەو لاسەنگیە بوو کە جوگرافیا و برایم خەلیل و ٣١ی ئاب بۆ پارتی دروستکردوە، بۆیە ئەوەی لە دوای روخانی سەدام، پارتی لە کەرکوك کردویەتی، گەڕکردن بوە بەیەکێتی و بۆ ئاڵۆزکردنی دۆخی ئەم شارە و کارکردن بوە لەسەر بەتەواوی دورخستنەوەی لە هەریمی کوردوستان. ئەگەر کەرکوك لەسەر هەرێم بوایە نە ٣١ی ئاب سەرکەوتن و نە هەولێر پایتەخت و نە برایم خەلیلیش موقەدەس ئەبوو. کەواتە دەسکەوتی ڕیفراندۆم بۆ پارتی لە دەسکەوتی ٣١ ی ئاب کەمتر نەبووە.  ڕیفراندۆم ئامانجی خۆی پێکا، سەری کەرکوی خوارد و پێگەی پارتی بەهێزتر کرد. لەبەرامبەر چاکەی کۆتایی هێنان بە کەرکوك و کۆتایی هێنان بە نیوسەدە ململانێیی کوردو بەغدا، پارتی ئیمتیازی گەورەتری پێدرا و بە رەزامەندی تاران و ئەنقەرە و بەغدا، ئێستا پارتی رۆژانە یەك لەسەر چواری نەوتی عێراق بۆخۆی ئەفرۆشێ و لەبەغداشەوە مووچە وەرئەگرێ. لەبەر ئەو دەسکەوتانە و سەودای ژێربەژێری لەگەڵ تورك و فارس و عەرەب، مەحاڵە پارتی ڕێگە بدا کەرکوك پارێزگارێکی کوردی بە غیرەتی هەبێ. ئەوەی یەكێتی لە پارتی داوای ئەکا، تەنها خۆ خەڵەتاندنە، کەی پارتی هەولێر و برایم خەلیل و داهاتی نەوتی تەسلیم بە ئیرادەی خەڵکی کوردوستان کردەوە، شتێك نامێنێ بەناوی کێشەی کوردوستان و کەرکوك.

 ژوان ئەحمەد یەكێتی خاوەن شەرەفی هەستانەوەو ملكەچ نەبون بۆ ئاشبەتاڵ، بەڵام..... دەبەنگ‌و گێلە یان خۆی وا لێدەكات ئەوەی پێی وابێت ئێستا یەكێتی لە دۆخێكی باش‌و پێگەیەكی بەهێزدایە. لە دوای نەخۆش كەوتنی جەنابی مام جەلال‌و پاشانیش كۆچ كردنی ئەبەدی، ئیدی هیچ بیم‌و لەمپەرێك لەبەردەم ئاستی باڵای یەكێتیدا نەما بۆ ئەوەی یاری بە موقەدەراتی ئەم حزبەوە بكەن‌و بیكەنە بوكەڵەی دەستی خۆیان‌و لەپێناو گیرفانی خۆیان حزبەكەیان ناشرین كرد. ئیدی لە ناوەندی بریار تا جیابونەوەو باوەخون بونەوە، تا رێكەوتنە لێڵەكان بەو لەو مێژووە بەشێكی زۆر لە مەكتەبی سیاسی‌و سەركردایەتی توانای قسە كردنیشیان نەبوو نەك كردەەكانی ئێستایان، چونكە مام وتەنی: ئەوانە میزەڵدانن‌و دەرزیەكە لای مام جەلال بوو هەركاتێك سنوریان ببەزاندایە وەك پفدانك فش دەكرانەوە. ئێستا!! ئێستا یەكێتی وەك شیعرەكەی فەرهاد پیرباڵی لێهاتوە، یەكێك ئەڵێت ئا، ئەویتر نا، ئەوی تر ئا، ئەویتر نا.. ئەجێندایەكی گشتگیر نیە كۆیان بكاتەوە. گەندەڵی‌و بێسەروبەری‌و تێوەگلان لە سەفقەی گوماناوی بڵاوە تا دێت هێڵی بنەماڵەیی‌و خێزانی‌و خزم خزمێنە لەناو یەكێتی تۆختر دەبێتەوە  بەخشینەوەی پلە بە خێر‌و سەدەقە، بە پاداشتی تەكەتول‌و باڵباڵێن تادێـ زیاتر دەبێت بە جۆرێك زۆرینە بونەتە خاوەن پلە‌و كەمینەیەك ئەندام، كە خۆی پێچەوانەیە. پەیرەوی ناوخۆ‌و پرۆگرامی كاری یەكێتی بەجۆرێك فەرامۆش كراوە، كەس بیری نیە، لە جێگری سكرتێری گشتی تا خوارەوە، پەیڕەو پێشێل دەكەن‌و باكیشیان نیە. بۆ ئایندە چی؟؟ وەك چۆن دامەزراندنی یەكێتی سەخت بوو، ئایندەش پێویستی بە سەرلەنوێ دامەزراندنەوە هەیە، یەكێتی لایداوە لە هێڵی گشتی كاركردن‌و ستراتیژی خۆی، پەیوەندیەكانی تەواو پچراوە لەگەڵ حزب‌و پێكهاتەكانی تر. بۆیە: یەكێتی پێویستی بە كۆنگرەیەكە سەرلەنوێ پەیكەرە‌و پەیڕەوی ناوخۆی یەكێتی دابڕیژێتەوە، گشت ئەو گیاكەڵانە هەڵكێشێت كە یەكێتیان لاواز كردوە. یەكێتی پێویستی بە ئامانجی رون‌و رێبازە دێرینەكەی مام جەلال هەیە. گشت هاوڕێكانی مام جەلال، لە كاك كۆسرەت تا خوارەوەی سەركردایەتی، بە كوڕەكانیشیەوە، بەداخەوە بەئەمەك نەبون بۆ رێبازی مام‌و بە ئێستاشەوە زیان بە خۆیان‌و یەكێتی دەگەیەنن، چونكە: یەكێتیان نەپاراست، یەكێتیان لاواز كرد درود بۆ گیانی مام جەلال‌و تەواوی شەهیدانی یەكێتی نیشتمانی كوردستان

هیڤیدار ئەحمەد حەوت مانگ ئەو ماوەیە بوو، پارتی لەگەڵ یەكێتی دانوستاندنی وردی كرد، دوو جار لەنێو "ماڵی" یەكێتی رێككەوتنی ئیمزاكرد. بەڵام لە خولەكی كۆتایی دوای حەوت مانگەكە، برادەرانی یەكێتی گەڕانەوە بۆ خاڵی سفر. بەڵام هێشتاش دەرگای نوێ دەكرێنەوە. دەنگنەدانی یەكێتی بە بەڕێز نێچیرڤان بارزانی بۆ سەرۆكی هەرێمی كوردستان ، پێشبینیكراوبوو، چونكە لە ماوەی ئەو حەوت مانگەدا یەكێتی چەندین جار لەگەڵ پارتی رێككەوتووە و پەشیمان بووەتەوە. پارتی بەم هەنگاوەی یەكێتی ناڕەحەت بووە، بەڵام ئەوە نییە دەستبەرداری یەكێتی ببێت. تاوەكو دەكرێ تووند جارێكی دیكە دەستی یەكێتی دەگرینەوە. قۆناخی خۆش و ناخۆشمان پێكەوە دەربازكردوون .  رەنگە ئەم كێشەیە ئاسانتر لە هەموو كێشەكانی دیكە چارەسەر ببێ، ئەویش لەبەرئەوەی ئامانجی سەرەكی پارتی ئاشتەوایی و سەقامگیری كوردستانە، ئەگەر نرخەكەی چەندە گەورەبێ، ئامادەین بیدەین بۆ ئەوەی ئەم قەوارەیە بەهێز بمێنێتەوە. وەك سەركردەیەكی ئەو حیزبە دوای تەواوبوونی هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێمی كوردستان، بەمنی گوت " یەكێتییەكان دوو رێگەیان لەبەردەمە، یان دابڕان لە پارتی، یانیش رێككەوتن". گوتی "دابڕان پێش هەمووان لەبەرژەوەندی خودی یەكێتی نییە. هەرچەندە دەنگی ئەوەش لەنێو یەكێتی هەیە كە كۆتایی بەهەموو شتێك بێنین لەگەڵ پارتی". بە بۆچوونی من، ئەوە بۆچوونێكی مام جەلالانە نییە و ناشبێ ئەو بۆچوونە لەنێو حیزبێكدا هەبێ كە ناوی "یەكێتی نیشتمانی كوردستان"ە. شایەتی ئەوە بۆ فراكسیۆنی یەكێتی لە پەرلەمانی كوردستان دەدەم، كە لەگەڵ ئەو بڕیارەی حیزبی خۆیان نەبوون، ئەوان زیاتر لەگەڵ تەبایی و پێكەوە كاركردنن ، چونكە پێكەوە لە پەرلەمانی كوردستان كاردەكەین . بەڵام سەرئەنجام بەناچاری ملكەچی بڕیاری حیزبەكەیان بوون . لە هەڵبژاردنی 30/9/2018ی پەرلەمانی كوردستان دەنگی ملیۆنێك و 567 هەزار و 547 دەنگدەر هەژماركران. لە هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێمی كوردستان لەنێو پەرلەمان (یەكێتی، كۆمەڵی ئیسلامی، نەوەی نوێ، یەكگرتوو، شیوعی) دەنگی هەموویان دەكردە 644 هەزار و 18 دەنگ ، كە دەكاتە 42 كورسی نێو پەرلەمان. بەڵام دەنگی پارتی بەتەنیا لە دەنگی ئەو پێنج لایەنە زیاترە، ئەویش 686 هەزار دەنگبوو ، دەنگی (پارتی، گۆڕان، نەتەوەكانی دیكە و سەردەم) نزیكەی 902 هەزار دەنگ بووە كە دەكاتە 69 كورسی نێو پەرلەمان . كاك نێچیرڤان بە دەنگی 68 ئەندامی پەرلەمان بووە سەرۆكی هەرێمی كوردستان كە نوێنەرایەتی 902 هەزار دەنگدەر دەكەن. نێچیرڤان بارزانی، دەبێتە سەرۆكی ئەوەی دەنگی پێداوە و ئەوەی دژیشی بووە، سەرۆكی هەموو هەرێمی كوردستانە و بەناوی خەڵكی هەرێمی كوردستان لەگەڵ بەغدا و دەرەوە قسە دەكات و بەرگری لە مافی خەڵكی كوردستان دەكات. بەوەش ناسراوە كە ئەو گرێیانەی بە دەست و ددان نەكرێنەوە، لای ئەو بە ئاسانی دەكرێنەوە . یەكێتی و پارتی جگە لە دیالۆگ هیچ رێگەیەكی دیكەیان لەبەردەمدا نییە، كاك نێچیرڤان "چەتری یەكڕیزی و كۆكەرەوەی سەرجەم هێز و لایەنە سیاسییەكان دەبێت ". جەنابی سەرۆك بارزانیش لەهەموو كەس زیاتر قیمەتی "ئاشتەوایی و تەبایی" دەزانێت. واتە لەنێو پارتیدا ئاراستەی چارەسەركردن لەگەڵ یەكێتی لەهەموو ئاراستەكانی دیكە زاڵترە. چاوەڕێی ئەو ئاراستەیە لەنێو یەكێتیش دەكەین. ئەوەی لە پەرلەمانی كوردستان بۆ هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێمی كوردستان روویدا، كە یەكێتی نەهات و دەنگینەدا، كێشە گەورەكەی بەردەم هەرێمی كوردستان – عێراق نییە، نا ئەوە كێشەكە نییە. كێشەی كوردستان لەگەڵ عێراق و دەورووبەرە، كێشەی كەركووك و سووتاندن و بەعەرەبكردنی ناوچە كوردستانییەكانە، كێشەی جێبەجێكردنی ماددەی 140ی دەستووری عێراقە. دەبێ بیر لەوە بكەینەوە چۆن كێشە یاخود قەیرانەكانی نێو خۆمان چارەسەر بكەین، بۆ ئەوەی دەرەقەتی قەیرانی دەرەكی بێین كە بەسەر كوردستان و ناوچەكەدا دێن . راستە حەوت مانگ بەسەر هەڵبژاردندا تێپەڕیون، بەڵام ئەوەی ماوە زیاترە، پێكەوەكاركردنە لە حكومەتی هەرێمی كوردستان، لە مامەڵەكردن لەگەڵ بەغدا، لەهەموویان گرنگتر، چارەسەركردنی دۆخی كەركووك و ناوچە دابڕێنراوەكانە . ئەگەر بەحەز بوایە، حەزمان دەكرد یەكێتی نەبووایە، بەڵام یەكێتی هەیە، لەنێو یەكێتیش ئەو حەزە هەیە كە دەبووایە پارتی ئێستا نەمابووایە، بەڵام پارتی هەیە و دەمێنێتەوە و بەهێزتریش دەبێت . ئیدی سەرباری جیاوازی لە تێڕوانینی پارتی و یەكێتی بۆ چارەسەركردنی كێشەكان، بەڵام چونكە هەردوو حیزب هەن، جێگرەوەی رێككەوتن لەنێوان پارتی و یەكێتی تەنیا "رێككەوتنە".  

 گۆران عەلی کەریم یەكێك لەرەخنە دیارە و باوەكانی لەسەر یەکێتی ئەوەیە لەنیوەرێگا لادەدات، بۆیە بەردەوام لەم دەساڵی رابردووەدا وەك پاشكۆی پاریتی و یان شەریكێكی گوێ رایەڵ دەركەوتوە.  گلەیی و گازندەی بەشی خوارەوەی یەكێتی لەسەركردایەتیەكەی ئەوەیە ئەم قیادە سیاسییەی یەكێتی بەرێوە دەبەن خاوەنی ئەجەنداو كاری سەربەخۆی خۆیان نەبوون و زیاتر وەك پەرچەكرداری لایەنەكانی تر خۆیان نمایش كردوە و لەسێبەری پارتیدا نەخشەی سیاسەتیان دارشتوە.  لەپرسی سەرۆك كۆمار و ئەمجارەش لە پرسی گفتوگۆی نێوانیان، بەتایبەت لەبەشداری نەكردن لە هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێمدا، یەكێتی جۆرێك لەسەربەخۆی گەراندەوە و تارادەیەك هەناسەیەكی بەبەر جەماوەرەكەیدا كردۆتەوە، بەڵام پرسیارەكە ئەوەیە، ئایا یەكێتی ئەم سیاسەتەی تانیوەی رێدەبات، یان تاكۆتایی رێگاكە لەسەر ئەو هەڵوێستەی دەمێنێتەوە؟،  یان خۆ ئەگەر سیاسەتی نەرمی ئێستای یەكێتی، تەنها بۆ وەرگرتنی پۆست و ئیمتیازبێت، ئەوا هەق نییە خۆیان و خەڵكیش ماندوو بكەن  چونكە  ئاكامی ئەم نەخشەیەش بەرهەمەكەی هەر نائومێدی دەبێت و دەرئەنجامەکەشی هەردەچێتەوە گیرفانی پارتی. خۆ گەر یەكێتی بەراستی دەیەوێت سود لەو فەراغە سیاسییەی ناوچەی سەوز وەربگرێت، دەبێت نێوانی خۆی پارتی بە ملی مەتر بپێوێت نەك كیلۆمەتر، ئەمە جگە لەوەی پێویستی بەبەرنامەیەكی تازەو بە پلانێكی تازەیە كە بتوانێت هیچ نەبێت دەساڵی ئایندەی حوكمرانی رابردووی تێپەرێنێت، بۆئەمەش پێویستی بەپیداچوونەوەی خۆیەتی پێش لەقەپان و لەمەحەكدانی راستگۆی سیاسەت و بەرنامەی ئەوانی تر..    پارتی تا ئێستا بروای بەوە نەكردوە كە یەكێتی هێزێكە دەتوانێ‌ لە سەعاتی سفردا یاریەكە بگۆرێت، راستە  پارتی بەردەوام باس لەشەراكەتی یەكێتی دەكات، بەڵام شەراكەت لای پارتی بەتەعبیرو خوێندنەوەی دەساڵی رابردوە، شەراكەت لە حكومەتدایە نەك لە دەسەڵات و بریاردان، شەراكەت لای پارتی یانی رازی بوون بە گۆرینی چەمكی راوێژ  بۆ گوێرایەڵی و جێبەجێكردن، یان ملدان بە بەشداری لەحكومەت و جێبەجێكردنی بریاری سەروی حكومەت. بۆیە یەكێتی پێش هەر شتێك پێویستی بەوەیە بە پێناسەی شەراكەتی لەگەڵ پارتیدا بچێتەوە،  چونكە گەروانەبێت و خۆی بۆ هەموو ئەگەرێك ئامادە نەكات، ئەوا رەنگە نەخشەی پارتی ئەوە بێت یەکێتی لەشەریكییەوە  سەرقاڵ بكات بەململانێی خۆ خۆیی.   ئاشكرایە دۆخی ئێستای كوردستان  بەباش و خراپییەوە بەرهەمی پێكەوە بوونی پارتی و یەكێتییە، كێشەكە هەق نییە لەوەدا كورت بكرێتەوە، كێ چ پۆستێكی بەردەكەوێت، بەڵكو كێشە سەرەكییەكە ئەوەیە  یەكێتی خۆی سەرقاڵی حكومەتێك كردوە كە لەراستیدا دەسەڵاتی راستەقینە  و بریاری گرنگ و ستراتیژی لای ئەو نییە، بۆیە دەبێت یەكێتی ئاراستەی ململانێیەتیەكە بگۆرێت بۆ ئەو شوێنەی كە تەواوی دەسەڵاتەكانی تیا چركراوەتەوە، نەك بۆ حكومەت و وەزارەتێك كە زیاتر لە ماف و ئەركی شارەوانییەكی راستەقینەیان پێنەبراوە

ئاری هەرسین   لەم دە ساڵەی ڕابوردو موناقەشەیەكی زۆر لەسەر میكانیزمی هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێم كراوە. هەندێك كەس پێیان وابو هەڵبژاردنی سەرۆك لە پارلەمانەوە بێت باشترە، چونكە ئەو میكانیزمە ڕێگە بە پارلەمان دەدات چاودێری دام و دەزگای سەرۆكایەتی هەرێم بكات. ئێمەش دەمانگوت با هەڵبژاردن لە ناو گەلەوە بكرێت، بۆ ئەوەی سەرۆكی هەرێم لەڕێی ڕێككەوتنی چەند حیزبێك لەدەرەوەی پارلەمان نەكرێت بۆ دەرچواندنی كاندیدێك كە لەوانەیە ببێتە هۆی زیان گەیاندنێكی گەورە.  ئەمڕۆ سەرۆكی هەرێم لە پارلەمانی كوردستان هەڵبژێردرا. یەكێتی نیشتیمانی كوردستان لەبەر ئەوەی هێشتا خۆی لەسەر ڕێكەوتنەكەی لەگەڵ ئێمە ساغ نەبۆتەوە، لەو دانیشتنەی پارلاماندا بەشدار نەبوو. یەكێتی بەم هەڵس و كەوتەی پەیامێكی ڕوون و سادەی گەیاندە خەڵكی كوردستان و ئێمەی پارتیش. ئەو پەیامە ئەمەیە: ئێمەی یەكێتی ساغ نەبوینەتەوە كە ئایا ئێمە بە سەرۆكایەتی نێچیرڤان بارزانی (بەو دەسەڵاتانەوە كە قانون بۆی دیاریكردوە) ڕازین، یان نا؟  یەكێتی بۆ وایكرد؟ چونكە ئەگەر لە هۆڵی پارلەمان بمانایەتەوە، لە سێ بەربژێر زیادتریان نەبوو: بەر بژێری یەكەم:  دەنگیان بۆ كاك نێچیرڤان بارزانیبێت. كە ئەمە ئەو ڕێكەوتنەیە كە لە نێوان ئێمەو یەكێتیدا كراوە. لەو حاڵەتەدا باسی فراكسیۆنێك دەكەین كە ساغ بوبێتەوە. بەر بژێریا دووهەم:  ئەندام پارلەمانەكانی یەكێتی تەعبیر لە بۆچوونی كوتلەیەكی ناو یەكێتی بكەن كە سەر بەون. لەو حاڵەتەدا ئەوەندەی تر بێ سەرو بەرەیی و نەبوونی ناوەندی بڕیار لەناو یەكێتیدا دەچێتە ژێر پرسیارەوە.  بەر بژێری سێهەم: نە دەنگ بە سەرۆكی هەرێم بدەن و، نە دژیشی دەنگ بدەن. ئەمەشیان مانای ئەوەیە لە ڕێكەوتنەكەیان لەگەڵ ئێمە لایان داوە. یەكێتی ئەمڕۆ بەربژێری سێهەمی هەڵبژارد، ئیتر لە جیاتی ئەوەی لەناو هۆڵی كۆبونەوەی پارلەماندا ئەو هەڵوێستە وەرگرێت،  لەدەرەوەی ئەو هۆڵە كردی. یەكێتی بەم هەڵوێستە، دەسەڵاتەكانی سەرۆكی هەرێمی لە چوارچێوەی جوگرافیایی (ئەمڕۆی) هەرێمی كوردستان خستە ژێر پرسیارەوە... ئینجا ئەگەر سنوری دەسەڵاتی سەرۆكی هەرێم لە زاخۆ تا دێگەڵەبێت، ئەوا دیارە یەكێتی بەدیلی ئیدارەدانێكی جیاواز لە ئێستا بۆ هەرێمی كوردستان بیر لێدەكاتەوە. بەڵام بۆ ئەوەش، پێویستە سەركردایەتی یەكێتی لەپێش ئەوەی لەگەڵ هەر لایەنێك بۆ داوستاند دابنیشێت، جارێ لەناو خۆیدا خۆی ساغ بكاتەوە، ئەگینا وە عد و پەیمانەكانیان لای لایەنەكان و لای خەڵكی كوردستانیش هیچ بەهایەكیان نامێنێت. دواجار ئێمە لەمڕۆوە سەرۆكێكی نوێمان لە وڵاتەكەماندا هەیە بەناوی سەرۆك نێچیرڤان بارزانی... لە هەمو خەڵكی كوردستان و لە سەرۆكیش زۆر پیرۆزە.

ئاراس فەتاح پارتی بووه‌ به‌ هێزێك كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی كۆمیدیی تیۆری ریگوله‌یشنی „Regulationstheorie“ به‌سه‌ردا جێبه‌جێده‌كرێت. بۆئه‌وه‌ی له‌وه‌ش تێبگه‌ین كه‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتی پارتی وه‌ك مۆدێلێكی ئابووریی له‌ رێكخستنی سه‌رمایه و ڕژێمێكی تایبه‌ت له‌ كه‌ڵه‌كه‌كردنی سه‌رمایه‌ بۆ باڵاده‌ستكردنی هه‌یمه‌نه‌ی سیاسیی، چ په‌یوه‌ندییه‌كی به‌ تیۆری ریگوله‌یشنه‌وه‌ هه‌یه، ده‌بێت سه‌ره‌تا ئاوڕێكی كورت له‌م تیۆرییه‌ بده‌ینه‌وه‌.  ئه‌م تیۆرییه‌ قوتابخانه‌یه‌كی ئابووریی سیاسیی ماركسیسته‌ نوێكانه‌ كه‌ له‌ حه‌فتاكانی سه‌ده‌ی بیسته‌مه‌وه‌ به‌ ڕاڤه‌كردنی نوێی „ڕژێمی كه‌ڵه‌كه‌كردن“ی سه‌رمایه‌ و شێوازی ریگوله‌یشن یان رێكخستنه‌وه‌ی‌ سیسته‌می سه‌رمایه‌داریی ناوبانگی ده‌ركرد. ئه‌م قوتابخانه‌یه‌ به‌دوای وه‌ڵامدانه‌وه‌ی پرسیارێكی گرنگی ئابووریی و سیاسییه‌وه‌ بوو: بۆچی قه‌یرانه‌كانی سه‌رمایه‌داریی نه‌بوونه‌ هۆكاری كه‌وتنی سیسته‌مه‌كه، به‌ڵكو به‌پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ هه‌ندێ قۆناغدا ده‌بێته‌ هۆكاری خۆرێكخستنه‌وه‌ و سه‌قامگیریی سیسته‌مه‌كه‌‌. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش نموونه‌ی دوو ئه‌زموونی مێژووی سه‌رمایه‌دارییمان له‌به‌رده‌ستدایه‌. یه‌كه‌م مۆدێلی „فۆردیزم“ه‌، كه‌ چۆن كۆمپانیای فۆرد توانی به‌ به‌رهه‌مهێنانی ئۆتۆمۆبیلی „T5“ی ماركه‌ی فۆرد، پرۆسه‌ی به‌رهه‌مهێنان به‌ستاندارد بكات و دامه‌زراندنی كرێكاران دابینبكات و بڕی مووچه‌شیان به‌رزبكاته‌وه‌ و به‌م شێوه‌یه‌ش مۆدێلێكی نوێ له‌ پێكه‌وه‌ژیانی سه‌رمایه و كار بهێنێته‌ ئاراوه‌. له‌م پرۆسه‌یه‌شدا مۆدێلێك له‌ ئینتیما بۆ سیسته‌می سه‌رمایه‌داریی دروستده‌بێت كه‌ له‌ ده‌وڵه‌تی خۆشبژێوییدا „welfare state“ ڕه‌نگده‌داته‌وه‌. دووهه‌میشیان قۆناغی پاش یان پۆست فۆردیزمه‌ كه‌ ده‌وڵه‌ت پیاده‌ی سیاسه‌تێكی نیولیبراڵیی رادیكاڵ ده‌كات كه‌ تیایدا ده‌ستی كه‌رتی تایبه‌ت و سه‌رمایه‌ درێژده‌كرێته‌وه‌ و ده‌ستی ده‌وڵه‌ت له‌ سێكته‌ره‌ حكومییه‌كانیش كورتده‌كرێته‌وه‌. ئه‌مه‌ش به‌ فرۆشتنی سێكته‌رێكی زۆری ئابووریی و خزمه‌تگوزاریی به‌ سه‌رمایه‌داران كۆتاییهات. به‌پێچه‌وانه‌ی فۆردیزمه‌وه‌ كه‌ پێویستی به‌ ده‌ستی كارا نه‌بوو له‌ پرۆسه‌ی به‌رهه‌مهێناندا، له‌ قۆناغی پۆست فۆردیزمدا سیسته‌می دابه‌شكردنی كار رێكده‌خرێته‌وه‌ و دابه‌شكردنێكی چینایه‌تی نوێ له‌ پرۆسه‌ی به‌رهه‌مهێناندا دروستده‌بێت كه‌ ده‌رئه‌نجامه‌كه‌ی سه‌رهه‌ڵدانی دیارده‌ی بێكارییه‌كی نوێ بوو بۆ كرێكاری نه‌شاره‌زا. كشانه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت له‌ زۆر سێكته‌ر و فرۆشتنی به‌ كه‌رتی تایبه‌ت و به‌پرۆفشناڵكردنی هێزی كار و عه‌قلانییكردنی پرۆسه‌ی به‌رهه‌مهێنان له‌سه‌رده‌می گلۆبالیزمدا، به‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی تێجوون و ده‌ركردنی ئه‌و كرێكارانه‌ كۆتایی هات كه‌ ته‌نها هێزی كاری خۆیان ده‌فرۆشت و ئاست و توانای پرۆفشناڵیان نه‌بوو. پۆست فۆردیزم كۆتایی سه‌رده‌می زێڕینی په‌یوه‌ندیی نێوان كار و سه‌رمایه‌یه‌. باشترین نموونه‌ش بۆ نماییشكردنی ئه‌م قۆناغه‌ فیلمه‌كه‌ی چارڵی شاپلنه‌ به‌ناوی „سه‌رده‌مه‌ مۆدێرنه‌كان“. یه‌كێك له‌ تێزه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی نوێنه‌رانی ئه‌م قوتابخانه‌یه‌ بریتیی بووه‌ له‌وه‌ی كه‌ سیسته‌می سه‌رمایه‌داریی به‌هۆی قه‌یرانه‌كانیه‌وه‌ گۆڕ بۆخۆی هه‌ڵناكه‌نێت، وه‌كو ماركس پێشبینیی ده‌كرد، به‌ڵكو به‌بۆچوونی ئه‌وان ئه‌وه‌ خودی قه‌یرانه‌كانه‌ كه‌ له‌ قۆناغی جیاوازدا ده‌شێت ببنه‌ هۆكاری دووباره‌به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ و خۆرێكخستنه‌وه‌ی سه‌رمایه‌داریی وه‌ك سیسته‌م و سه‌قامگیربوونه‌وه‌ی شێوازی به‌رهه‌مهێنانی. دیاره‌ ناكرێت وێنای رژێمی ریگوله‌یشنی سیسته‌می سه‌رمایه‌داریی بكه‌ین به‌بێ بوونی ده‌وڵه‌تی خۆشبژێویی و لیبرالیزمی ئابووریی و سیاسیی. ده‌وڵه‌تی خۆشبژێوییش مۆدێلێك له‌ سه‌قامگیریی كۆمه‌ڵایه‌تیی و خۆشگوزه‌رانیی بونیادنا كه‌ به‌رخۆریی ئایدیۆلۆژییه‌كه‌یه‌تی. له‌م سیسته‌مه‌شدا ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت و هه‌یمه‌نه‌ی ئایدیۆلۆژیی دوو ره‌هه‌ندی گرنگی دروستكردنی ستایلی ژیانن كه‌ تیایدا به‌رخۆریی „consumption“‌ ده‌كرێت به‌ پرنسیپی ژیانی مرۆڤه‌كان. به‌رخۆرییكردن له‌وێنه‌ی كڕینی كاڵای وه‌ك ئۆتۆمبیل و خانوو و كه‌ره‌سه‌ ئه‌لكترۆنییه‌كانی ناو ماڵ ده‌بێت به‌ ره‌مزی خۆشبژێویی و خۆشگوزه‌رانی. گه‌شت و سه‌فه‌ركردنیش به‌ ئۆتۆمبیلی شه‌خسیی له‌كاتی پشووه‌كاندا بۆ سه‌ر ده‌ریاكان و چێژوه‌رگرتن له‌ ده‌ریا و ئیستراحه‌تكردن، ده‌بێت به‌ ستایڵێكی نوێی ژیانی مرۆڤه‌كان.  ئه‌م قۆناغه‌ زێڕینه‌ی سه‌رمایه‌داریی له‌گه‌ڵ سه‌رهه‌ڵدانی قه‌یرانی نه‌وت له‌ سه‌ره‌تای ساڵانی حه‌فتاكاندا گۆڕانی قووڵی به‌سه‌ردا دێت كه‌ به‌ قۆناغی پۆست فۆردیزم به‌ناوبانگه‌. به‌تایبه‌ت دوای ئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ته‌ سه‌رمایه‌داره‌كان ئه‌و ڕاستییه‌یان بۆده‌ركه‌وت كه‌ چه‌نده‌ وابه‌سته‌ی كه‌ره‌سه‌ی خاوی ده‌وڵه‌ته‌ كۆلۆنییه‌كانی جارانی خۆیانن. ئه‌م قۆناغه‌ش به‌وه‌ ده‌ناسرێت كه‌ مۆدێلی ئاشتبوونه‌وه‌ی سه‌رمایه‌ و كار له‌ فۆردیزمدا له‌دوای قه‌یرانی نه‌وتی ساڵانی حه‌فتاكان و قه‌یرانی دارایی له‌ كۆتایی ساڵانی 2008وه‌، كۆتاییپێدێت، چونكه‌ كۆمپانیاكان ده‌ستیانكرد به‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی ژماره‌ی كرێكار و كارمه‌نده‌كانیان له‌پێناو زیادكردنی داهات. له‌سه‌روبه‌ندی ئه‌م قۆناغه‌شدا ململانێیه‌كی توند له‌نێوان خاوه‌نكار و نه‌قابه‌كاندا بۆ زیادكردنی مووچه‌ ده‌ستیپێكرد. پرۆسه‌ی گلۆبالیزه‌بوون و زۆری تێچوون و به‌رزیی مووچه‌ له‌ وڵاته‌ سه‌رمایه‌داره‌كان، بووه‌ هۆكاری سه‌رهه‌ڵدانی دیارده‌ی گواستنه‌وه‌ی سه‌رمایه‌گوزاریی و به‌رهه‌مهێنانی كاڵا له‌ ده‌وڵه‌تانی جیهانی سێ.  بێگومان تیۆری ریگوله‌یشن ره‌خنه‌ی زۆر كراوه‌ كه‌ مه‌به‌ستی ئه‌م وتاره‌ نییه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی بۆ من جێگای له‌سه‌روه‌ستان بوو، وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌یه‌: بۆچی له‌ كۆمه‌ڵگای ئێمه‌شدا مۆدێللێك له‌ ریگوله‌یشن یان رێكخستنه‌وه‌ی سه‌رمایه‌ و ده‌سه‌ڵاتی سوڵتانیی به‌رقه‌راره‌ كه‌ سه‌ره‌ڕای قه‌یرانه‌ قووڵه‌كان نابنه‌ هۆكاری داڕمان و كه‌وتنی سیسته‌مه‌كه‌؟ له‌ مێژووی نوێی كۆمه‌ڵگای ئێمه‌شدا سیسته‌مه‌ سیاسیی و ئابوورییه‌كه‌ی پارتی له‌ چه‌ندین قۆناغدا تووشی هه‌ژانی گه‌وره‌ بووه‌، كه‌چی دوای ئه‌و هه‌موو قه‌یرانه‌ قووڵه‌ ئابووریی و سیاسیی و ئه‌خلاقیی و سه‌ربازییه‌ی پێش ریفراندۆم و پاش ریفراندۆمیش توشی بوو، نه‌ك هه‌ر نه‌بوونه‌ هۆكاری شكست و كه‌وتنی، به‌ڵكو بوون به‌‌ هۆكاڕێك بۆ دووباره‌به‌هێزبوونه‌وه‌ و دووباره‌به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌ سوڵتانییه‌كه‌ی. له‌م دووتوێیه‌شدا پارتی توانی جارێكی تر ببێته‌وه‌ به‌ بكه‌رێكی گه‌وره‌ی گۆڕه‌پانی سیاسیی له‌ هه‌رێم و هێزێكی حیساب بۆكراو له‌ عێراق و ناوچه‌كه‌شدا. بێگومان ئێره‌ شوێنی شیكاری كۆی ئه‌و هۆكارانه‌ نیین‌ كه‌ پارتی به‌ چ میكانیزمێك جه‌سته‌ی سیاسیی خۆی له‌ گۆڕێكی ئابووریی و سیاسیی و سه‌ربازییه‌وه‌ ده‌رهێنا و پاش ماوه‌یه‌كی كورت توانی سیسته‌مه‌ سیاسییه‌ سوڵتانییه‌كه‌شی بكات به‌ مۆدێلی ده‌سه‌ڵاتدارێتیی لای زۆرینه‌ی حیزبه‌كان.  پێگه‌ی ئابووریی و هه‌یمه‌نه‌ی سیاسیی پارتی‌ پابه‌ندی گرێدانی سه‌رمایه‌ و ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ناو سیسته‌مێكی سوڵتانیی. مۆدێلی به‌رهه‌مهێنانی ده‌وڵه‌تی خۆشبژێوی (دولە الرفاه) و درۆی سه‌ربه‌خۆیی ئابووریی پارتی گه‌یشته‌ ئاستیك‌ نێچیروان بارزانی له‌ هه‌ڵبژاردنی خولی پێشوودا په‌یمانی دامه‌زراندنی كۆمپانیایه‌كی دا بۆئه‌وه‌ی هه‌موو تاكێكی هه‌رێم پشكی خۆی كه‌ له‌ فرۆشی نه‌وتدا هه‌بێت! ئه‌م سیسته‌مه‌ ئابوورییه‌ سوڵتانییه‌ش زه‌ڕكه‌شكرابوو به‌ گوتارێكی نه‌ته‌وه‌یی‌ كه‌ نه‌ فیكری هه‌بوو نه‌ زه‌مینه‌ی سیاسیی و ئابووریی و سه‌ربازیی و ئیقلیمیی. ئه‌وه‌ی زه‌مینه‌ی زیاتری بۆ پارتی ره‌خساند، تێكئاڵانی تۆڕێكی گه‌وره‌ له‌ كه‌ڵه‌كه‌بوونی سه‌رمایه‌ی نه‌وت و گاز به‌ سیسته‌مێكی ئیقلیمیی كه‌ تیایدا چه‌مكی ئاساییش و گه‌نده‌ڵیی پێكه‌وه‌گرێدراون. له‌ناوخۆی كوردستانیشدا‌ بێئیراده‌یی و نه‌بوونی دیدگایه‌كی ئه‌ڵته‌رناتیڤ بۆ سیاسه‌ته‌ سوڵتانییه‌كه‌ی پارتیی و گه‌مژه‌یی سیاسییانه‌ی هێزه‌كانی ئۆپۆزیسیۆن و چه‌ندین كارلێكی تر، هۆكاری سه‌ره‌كیی هه‌یمه‌نه‌ی مۆدێلی سوڵتانیزمی پارتی بوون له‌ناو سیاسه‌تی ناوخۆیی و ده‌ره‌كیی هه‌رێمدا. خاڵێكی تر كه‌ بۆ هه‌یمه‌نه‌ی پارتی و خۆڕێكخستنه‌وه‌ی به‌رده‌وامیی گرنگه‌، بریتییه‌ له‌ دابه‌شكردنی سه‌رمایه‌ و سامان له‌گه‌ڵ ئه‌وانی تر به‌رامبه‌ر به‌ هێشتنه‌وه‌ی هه‌یمه‌نه‌ی ده‌سه‌ڵات له‌ جوگرافیای خۆی. دابه‌شكردنی سه‌رمایه‌ و سامان لای پارتی مانای دابه‌شكردنی ده‌سه‌ڵات نییه‌. له‌دیدگای پارتییدا خه‌تی سووری سیاسیی هه‌یه‌ كه‌ كاڵنابێته‌وه‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نێوه‌ندی ده‌سه‌ڵات ده‌بێت له‌ كرۆكه‌ خێزانییه‌كه‌ی ماڵی بارزانیدا بمێنێته‌وه‌. هه‌ر هێزێكی سیاسییش  بۆ دامه‌زراندنی سیسته‌مه‌ سوڵتانییه‌كه‌ی، له‌م دیدگا سیاسییه‌دا ملكه‌چ و هاودیدی ئه‌و بوو، ئه‌وا پاداشتی ده‌كات، له‌ حوكمڕانییدا به‌شداری پێده‌كات، پۆستبارانی ده‌كات و پێگه‌ی ئابووریی و دارایی به‌ نوخبه‌ سیاسییه‌كه‌ی ده‌به‌خشێت.  هه‌روه‌كو چۆن كۆمپانیای فۆرد مۆدێڵی ئۆتۆمبیلی „T5“ی كرد به‌ ستاندارد و كرێكارانی به‌ ته‌واوه‌تی دامه‌زراند و موچه‌ی به‌رزكردنه‌وه‌ بۆئه‌وه‌ی مۆدێڵی فۆردیزم به‌رقه‌رابكات، ئاوهاش پارتی وێنای ده‌سه‌ڵاتدارێتی له‌ سیسته‌مه‌ سیاسییه‌كه‌یدا ده‌كات. ئه‌و ساڵانه‌ی كه‌ پاره‌ی نه‌وت بێشومار بوو، پارتی و یه‌كێتی ده‌ستیانكرد به‌ پرۆسه‌یه‌كی به‌ربڵاو و كۆنتۆڵنه‌كراو له‌ دامه‌زراندن و مووچه‌بڕینه‌وه‌ له‌هه‌ردوو بواری سه‌ربازیی و مه‌ده‌نییدا بۆ كڕینی وه‌لائه‌تی سیاسیی بۆ سیسته‌مه‌كه‌یان. پارتی و یه‌كێتی سه‌رمایه‌ و داهاتی هه‌رێمی كوردستان به‌ موڵكی شه‌خسیی خۆیان ته‌ماشاده‌كه‌ن و مامه‌ڵه‌ی هاونیشتیمانیانی هه‌رێمیشیان وه‌كو كرێگرته‌ ده‌كرد كه‌ به‌ئاره‌زووی خۆیان دایانده‌مه‌زراندن و به‌ كه‌یفی خۆیان موچه‌یان بۆ ئه‌ندامه‌ حیزبییه‌كانیان ده‌بڕییه‌وه‌ و به دزینی ‌پاره‌ی نه‌وت ده‌زگای رۆشنبیریی و میدیایی زه‌به‌لاحیان دروستده‌كرد. دوای قۆناغێكی كورت له‌ خۆشگوزه‌رانیی درۆزنانه‌ و دامه‌زراندنی به‌رفراوان له‌ ده‌زگا حكومییه‌كان و ته‌خشان و په‌خشانكردنی پاره‌ و په‌یمانی خۆشبژێوی و سه‌ربه‌خۆیی ئابووریی، سیسته‌مه‌ سوڵتانییه‌كه‌ به‌هۆی گه‌نده‌ڵیی و قه‌رزی زه‌به‌لاح و قه‌یرانی دارایی و جه‌نگ و ریفراندۆمه‌وه‌ تووشی هه‌ژانێكی گه‌وره‌ده‌بێت. ئه‌م قه‌یرانه‌ش كۆتایی به‌و سه‌رده‌مه‌ زێڕینه‌ ده‌هێنێت كه‌ به‌ پاره‌ی نه‌وت وه‌همی ده‌وڵه‌مه‌ندبوونی خێرای بۆ هاونیشتیمانیانی هه‌رێم دروستكردبوو. له‌م قۆناغه‌وه‌ موچه‌خۆرانی هه‌رێم لای پارتیی ده‌بن به‌ به‌ڵا، چونكه‌ ده‌بایه‌ ئه‌و له‌شكره‌ گه‌وره‌یه‌ به‌خێوبكات كه‌ بۆ چه‌ندین ساڵ له‌گه‌ڵ یه‌كێتییدا بۆ هه‌یمه‌نه‌ی سیاسیی خۆیان دروستیانكردبوو. بۆیه‌ حكومه‌ته‌ سوڵتانییه‌كه‌ی پارتیی به‌ناچاریی دامه‌زراندنی هاونیشتیمانیان ڕاده‌گرێت و به‌رامبه‌ر به‌وه‌ ته‌نها ئه‌و هێزه‌ سیاسییانه‌ له‌ كۆمپانیا ده‌سه‌ڵاتدارێتییه‌كه‌ی داده‌مه‌زرێنێت و پۆست به‌سه‌ر نوخبه‌ خێزانییه‌كانیان په‌خشده‌كات و ستاندارتی ژیانیان بۆ زامنده‌كات، كه‌ بڕوایان به‌ موڵكدارێتی خێزانی بارزانی هه‌یه‌ بۆ ده‌سه‌ڵات و سامان. پارتی دوای قه‌یرانی ئابووریی و داراییه‌كه‌ی، له‌وێنه‌ی مۆدێڵی پۆست فۆردیزمدا، جگه‌ له‌ ده‌رهێنان و فرۆشتنی هه‌رزانبه‌های نه‌وت و گاز و گرێبه‌ستی گه‌وره‌ی ته‌مومژاویی له‌گه‌ڵ توركیا و كۆمپانیا بیانییه‌كان و خواردنی نوقڵانه‌یان، هه‌موو تێچونه‌كان كه‌مده‌كاته‌وه‌ به‌ دانی مووچه‌شه‌وه‌. پڕۆژه‌ی فرۆشتنی سێكته‌ره‌ ئابووریی و خزمه‌تگوزارییه‌كان به‌ كه‌رتی تایبه‌ت گه‌ڵاڵه‌ده‌كات. له‌م قۆناغه‌وه‌ دروستكردنی ژێرخانی ئابووریی و خزمه‌تگوزاریی و خۆشگوزه‌رانیی ده‌بێت به‌ زاراوه‌یه‌كی نامۆ. ئه‌م سیاسه‌ته‌ وه‌حشه‌تناكه‌ ئابوورییه‌ش به‌ په‌لاماری موچه‌ی خه‌ڵك كۆتایی نایه‌ت كه‌ به‌ناوی پاشه‌كه‌وته‌وه‌ هه‌موو قه‌رزه‌ وه‌همیی و حه‌قیقییه‌كانی خۆی پێده‌داته‌وه‌. له‌ راستییدا مۆدێڵی ده‌سه‌ڵاتدارێتی پارتی و یه‌كێتی ساڵانێكه‌ جگه‌ له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی كۆمیدییانه‌ی خشته‌ی مووچه‌ له‌ میدیاكان و زه‌لیلكردنی ئینسانی ئێمه‌ و چه‌ته‌گه‌ریی ئابووریی و ده‌وڵه‌مه‌ندبوونێكی خێرای نوخبه‌ سوڵتانییه‌كه‌یان و وێرانكردنی ژێرخان و ژینگه‌ی كۆمه‌ڵگا ئێمه‌، هیچ به‌رهه‌مێكی تریان بۆ ئه‌م هه‌رێمه‌ نه‌بووه‌. پاش كۆتاییهاتن به‌ قۆناغی سه‌رده‌می زێڕینی ئابووریی و سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌و هه‌موو قه‌یرانه‌ قووڵانه‌، پارتی به‌ناچاری مۆدێلی پۆست فۆردیزم له‌ ئاسته‌ ئابوورییه‌كه‌ی جێبه‌جێده‌كات و له‌ ئاسته‌ سیاسییه‌كه‌شی ستراتیژی فۆردیزم په‌یڕه‌و ده‌كات. له‌ئاسته‌ ئابوورییه‌كه‌یدا پارتی ده‌ستده‌كات به‌ كه‌مكردنه‌وه‌ و دزینی مووچه‌ی هاونیشتیمانیان و پلانی فرۆشتنی كه‌رتی گشتیی به‌ كه‌رتی تایبه‌ت داده‌ڕێژێت. له‌ ئاسته‌ سیاسییه‌كه‌شیدا له‌ فۆرمی به‌رخۆریی سیاسییدا ده‌ستیكرد به‌ دابه‌شكردنی پۆست به‌سه‌ر نوخبه‌ی سیاسیی و منداڵانی خانه‌واده‌ سوڵتانییه‌كانی تر له‌ حكومه‌ت و دامه‌زراندن و به‌شهه‌بوونیان له‌ سامان و دابینكردنی خۆشگوزه‌رانی بۆیان. به‌ بۆچوونی من وه‌همی سه‌ربه‌خۆیی ئابووریی و خۆشگوزه‌رانیی و له‌ناوبردنی گه‌نده‌ڵیی له‌ناو ئه‌م سیسته‌مه‌ سوڵتانییه‌ی پارتی چه‌نده‌ گه‌وره‌بوو، وه‌همی كردنی سیسته‌مه‌ سیاسییه‌كه‌شی به‌ په‌رله‌مانتاریی به‌ هه‌ڵبژاردنی نێچیروان له‌ناو په‌رله‌ماندا، ده‌ هێنده‌ گه‌وره‌تره‌‌.  بێگومان ئه‌م ستراتیژه‌ش بۆ كه‌ڵه‌كه‌كردنی سه‌رمایه‌ و دابینكردنی خۆشگوزه‌رانیی بۆ نوخبه‌ سوڵتانییه‌كانی تر بێ باج نییه‌. پارتی به‌رامبه‌ر به‌م میهره‌بانییه‌ گه‌وره‌یه‌ ته‌نها وه‌لائه‌تی له‌ فۆرمی مكله‌چیی و بێده‌نگیی سیاسیی له‌و هێزانه‌ ده‌وێت كه‌ له‌ خواردنی سامان و داهاتی نیشتیمانییدا به‌شدارییان پێده‌كات. هه‌ر ئه‌م خاڵه‌شه‌ وامان لێده‌كات له‌وه‌ تێبگه‌ین بۆچی ئه‌م هه‌موو نادادیی و گه‌نده‌ڵییه‌ زه‌به‌لاحانه‌ به‌بێده‌نگیی تێده‌په‌ڕێت و هیچ هێزێكی كاریگه‌ر نه‌ماوه‌ فزه‌ی لێوه‌بێت، تێده‌گه‌ین بۆچی پارتی پاره‌ی پێنج مانگی موچه‌ی له‌ به‌غدا وه‌رگرتووه‌ كه‌چی ده‌یدزێت و ده‌یداته‌وه‌ به‌ قه‌رزه‌كانی و ئه‌مه‌ش هیچ ناڕه‌زایه‌تییه‌كی سیاسیی دروستناكات و هیچ كاریگه‌رییه‌كی نێگه‌تیڤیشی به‌سه‌ر دروستكردنی حكومه‌ت و هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكی هه‌رێمه‌وه‌ نییه‌. پارتی له‌دوای ریفراندۆم و قه‌یرانه‌ قووڵه‌ ئابووریی و سیاسییه‌كانیه‌وه‌ ده‌وڵه‌تی خۆشبژێویی و خۆشگوزه‌رانیی بۆ هانیشتیمانیانی ناوێت، بۆئه‌وه‌ی تاكه‌كان له‌ناو سیسته‌مه‌ ئابوورییه‌ ره‌یعییه‌كه‌ی به‌ئاره‌زووی خۆیان كاڵا بكڕن و به‌رخۆریی بكه‌ن، به‌ڵكو خۆشبژێویی ته‌نها بۆ ئه‌و نوخبه‌ سوڵتانییانه‌ی تر دابینده‌كات كه‌ ئاماده‌ن قبوڵی هه‌موو ئیملا سیاسییه‌كانی بكه‌ن. ئه‌مه‌ش ستراتیژێكه‌ بۆ خۆرێكخستنه‌وه‌ و گه‌ره‌نتییه‌كه‌ بۆئه‌وه‌ی له‌ گه‌نده‌ڵییه‌ گه‌وره‌كانی ناو سیسته‌مه‌كه‌ی بێده‌نگبن و پرۆژه‌ سوڵتانییه‌كه‌شی‌ وه‌كو كاڵایه‌كی سیاسیی له‌ڕێگای ئه‌وانه‌وه‌ به‌ خه‌ڵك بفرۆشێت و ناڕه‌زایه‌تییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانیش هه‌ڵبمژێت.

مەحموود یاسین كوردی   لە هەلبژاردنی ٢٠٠٩ بە پشتیوانی یەكێتی و شەخسی تاڵەبانی سەرەرای تەزویرێكی زۆر ئینجا بارزانی توانی ٦٩% دەنگەكان بە دەست بهێنی بۆ پۆستی سەرۆكی هەرێم، لە هەلبژاردنی ئەمجارە بە هەموو پێوەرەكان نزیكە ٩٢ دەنگ ئامادە بوو تا نێچیرڤان بارزانی بكاتە سەرۆكی هەرێم ئەمەش تەوافوق و دەنگێكی زۆر بوو، بۆیە ئێستا نێچیرڤان بارزانی خاوەنی ٦٨ دەنگە كەمترە لەو رێژەیە سەرۆكی پێشوو، لە سەرەتاوە نێچیرڤان بارزانی رەتیكردبووە بە دەنگی گۆڕان و پارتی ببێتە سەرۆك دەیویست شەرعییەتی زیاتر بێت بۆیە لەگەڵ رێككەوتن و چارەسەری كێشەی كەركووك بوو، بەڵام ئاراستەیەك لە نێوە پارتی لەگەڵ ئەوە نەبوون شەعبیەتی نێچیرڤان بارزانی لە هی سەرۆكی پێشووی هەرێم زیاتر بێت بۆیە كێشەیان بۆ مەوزوعی كەركووكیان دروستكرد تا یەكێتی ئیستیفزاز بكەن، ئەگەر نا كێشەی كەركووك قورس نییە بارزانی دەیتوانی چارەسەری بكات هەر وەكو چۆن لەگەڵ فالح فەیاز سەرۆكی دەستەی حەشدی شەعبی رێككەوت بەبێ ئاسایی كردنەوەی دۆخی ئیداری شنگال، زووممار و مەخموور پارێزگاری موسڵیان لە حەشد هەڵبژارد!. یەكێتی لە نێچیرڤان بارزانی نیگەرانترە كە دەنگی بە سەرۆك نەداوە، چونكە دۆستێكی بەهێزی خۆیان لاواز كرد كە تاڵەبانی ئامادە بوو لە سەردەمی شەڕی ناوخۆ لەگەڵ پارتی ئاشت ببێتەوە نێچیرڤان بارزانییش بكاتە سەرۆكی حكومەت!