كامیار سابیر ئەمانەی خوارەوە، سوود لەو ئاژاوانە، دەبینن:- ١- موخابەراتی تورکیا، بە تایبەتیی ئەو ناسیۆنالیزمە دیینییە-گائیفییەی لە ئیخوانیزمدا هەیە.  ٢- شۆڤینیزمی عەرەبیی، بۆ ئەوەی خۆی دەمەزەرد بکاتەوە و شەڕی نەژادیی بنێتەوە. هاوکات، بۆ ئەوەی عروبە، وەکو سیمبوڵیزمی عێراقییبوون، بەرجەستە بکاتەوە. ٣- شۆڤینیزمی کوردایەتیی، ئەو حیزبانەی ئەجێندای حیزبیی و بنەماڵەییان لەوەدایە و پرۆژە ئابوورییەکانیان کەمی کردووە، ئەمە دەکەنە بیانوو و دنەی شەڕی کورد و عەرەب دەدەن، بۆ ئەوەی بەرژەوەندییەکانی خۆیان( نەک گەلی کورد) مەیسەر بێت. ٤- موخابەراتی ئەمێریکا و ئیسرائیل، لە رێگەی هەندێ لە قەومییەکانی عەرەبەوە، هەوڵی زیندووکردنەوەی فۆرمێکی تری داعش دەدەن، بۆ ئەوەی لەیەک کاتدا، حیزبە کوردییەکان و عەرەبە سوننەکان، جڵەو بکەن و لەم کێشمەکێشەی لەگەڵ ئێراندا هەیە، "سو‌و الاستفادە"یان لێ بکەن. بۆ ئەوەی هەیەجانی ئیستیحماری کوردایەتیی( کەرایەتیی کوردایەتیی) نەمانگرێتەوە، دەبێ ئەم پرسیارانە بکەین؟ ١- سەرۆک عەشیرەت و سەرۆک هۆزەکانی ئەو عەرەبانەی ئاژاوە دەنێنەوە، زۆربەیان، ئەحباب و ئەکرام و ئەعزاز لە پایتەختی هەرێمی کوردستان، دانیشتوون، یان لای کەم پێوەندییەکی زۆر صەمیمانەیان لەگەڵ قەومی سیاسییەکانی ریفراندۆمدا هەبوو و هەیە. کێ دەیانجوڵێنێ؟ ئەگەر سەرەگانی ئەم ناسیۆنالیزمە نەژادییە گائیفییەی کوردایەتیی لێتی نەدابێت، وەڵامەکەی زۆر ئاسانە؟ ٢- نانەوەی شەڕی گائیفیی، نەژادیی و نەتەوەیی، لە بەرژەوەندیی هیچ گەل و پێکهاتەیەک نییە، بەتایبەتیی بە زیانی گەورە بۆ کورد دەشکێتەوە. ئەی بۆچی بەنزیینی پێدا دەکەن؟ کێ پێیدا دەکات؟ مەگەر بەشێک لە نەتەوەییە دەمار رەپەکانی کورد، نایکەن؟ ٣- تورکیا و کەمپەینی ئەردۆغانیزم، بەتەواویی لە سوریادا شکستی خواردووە. هاوکات ریفراندۆم و داعشیشی لەدەستچوو، ئامادەیە زۆر شتی قێزەون بکات، بەس بۆ ئەوەی کورد و تورکمان، کورد و عەرەب، لە کەرکوکدا بەگژ یەکدا بکات و پلانە جەهەنمییەکانی خۆی جێکەوت بکات! سەرەنجام، تاڵەبانیی وێڕای هەموو خراپییەکانی، بەڵام لەوەدا زۆر عەقڵانیی و واقیعیی بوو کە دەیگوت، چارەسەری کەرکوک وەکو عەمەلییاتی مێشکە، بەڵام ئێستا مێشکی ئەوانەی خۆیان بە یەکێتیی دەزانن، بەشێکی زۆریان دوای هەڵای قیڕەقیڕێک کەوتوون کە لەسەردەمی هەڵای ریفراندۆمەکە دەچێت.

رێبوار کەریم وەلی (1) یەكێتییەكان (چونكە یەك نین) لەناوخۆیاندا تا ئەو شوێنە تەبان (واتا گیڤ دەبنەوە) كە بیانەوێ كێشە ناوخۆییەكانی خۆیان بكەنە بابەتێكی ستراتیژی بەرامبەر بە پارتی، لە كوێ پارتی تەنازولی بۆ كردن، یان لەگەڵیان رێككەوت، ئەوجا دەكەونە گیانی یەكتری. سەرباری ئەوەی كە یەكێتییەكان لەگەڵ پارتیدا، بۆ پێكهێنانی حكومەت و بەركەوتەكانیان رێككەوتوون، بەڵام ئەو مشتومڕەی ئەمڕۆ لەناویاندا بە دوو ئاراستە بەردەوامە، هەمان ئەو قسانەیە كە لە رۆژی دوای هەڵبژاردنەوە دەیانكرد. ئاراستەی یەكەم چۆنیەتی دابەشكردنی ئەو پۆستانەی بە بەریاندەكەوێ لەسەر بنەمای باڵەكان، بنەماڵەكان یان ناوچەكان؟ ئاراستەی دووەمیش پۆستەكانی پارێزگاری كەركووك و وەزارەتی داد لە بەغدا. گومان لەوەدا نییە كە كۆسرەت رەسوڵ دانوستاندنێكی سەركەوتووانەی لەگەڵ پارتیدا كرد و بەركەوتەی یەكێتی (وەك گۆڕان) زیاترە لە حەجمی نوێنەرایەتیە پەرلەمانییەكەی، بەڵام هێشتا نە میكانیزم و نە مەرجەعیەتێكیان هەیە كە بتوانن كێكەكە لە نێوان خۆیاندا بەش بكەن. دوایین تەڕح ئەوەیە كە لەسەر ئەساسی پارێزگاكان، پۆستەكانی هەرێم و دەرەوەی هەرێم دابەش بكرێن.  یەكێتییەكانیش وەكو پارتی لە دیاریكردنی هەندێك كەس بۆ هەندێك پۆست لەژێر گوشاری ئیقلیمیدان و ئێران رازی نییە هەندێك پۆستی ئەمنیی باڵا دەستاودەستیان پێ بكرێ، ئەوەش وایكردووە كە دابەشكردنەكان هەر رۆژە بە جۆرێك بێت. نموونەیەكی سادە ئەوەیە كە لەكاتێكدا هەمووان پێشبینیی دوو ساڵ بە دوو ساڵ بۆ بێگەرد تاڵەبانی و رێواس فایەق بۆ سەرۆكایەتیی پەرلەمان دەكەن، لەپڕ جارێكی دیكە ناوی قوباد تاڵەبانی بۆ سەرۆكایەتیی پەرلەمان دێتەوە گۆڕێ. هەمان ئەم تەڕحە لەسەرەتاوە لەناو یەكێتیەكاندا هەبوو كە قوباد تاڵەبانی سەرۆكایەتیی پەرلەمان وەربگرێ و دەرباز كۆسرەت رەسوڵیش ببێتە سەرۆكی دەزگای ئاسایشی هەرێم و، پۆستە وەزارییەكانی دیكە بە ئەندامانی سەركردایەتی و مەكتەبی سیاسی پڕ بكرێنەوە. هەر بۆیەشە ئێستا بەشێكی زۆری ئەندامانی مەكتەبی سیاسیی یەكێتییەكان بەدوای پۆستەوەن كە لە رابردوودا كەمتر ئەو حەزەیان هەبوو. ئێستا لەناو یەكێتییەكان ئەگەر ئەولەوییەت بۆ پۆستە حكومیەكان بێت، دوای ئەوە رازیكردنی ئەوانەیە كە دەكەونە دەرەوەی حكومەت و دەبێ لەناو حزبەكەیاندا بە پۆست و پلە قەرەبوو بكرێنەوە. تا سەرەتای مانگی شەش كە سەرۆكی هەرێمی كوردستان دەستبەكار دەبێت و دوای ئەوەش یەك دوو هەفتە دەرفەت لەبەردەم یەكێتییەكاندا ماوە، ئەگەرنا دوور نییە ئەو كابینەیەش بێ وەزیرەكانی یەكێتی سوێند بخوات. گۆڕان چی ماوە؟ (2) دوو ساڵ بەسەر مردنی رەوانشاد نەوشیروان مستەفادا تێپەڕی. ناهەقییە ئەگەر بگوترێ مردنی ئەو فاكتەرێك بووە بۆ ئەو وەزعەی ئێستا گۆڕان لەڕووی رێكخراوەییەوە تێیكەوتووە؛ نوشستییەكە لەسەردەمی ئەوەوە دەستیپێكرد و گۆڕان تووشی سەرگەردانی بوو. گۆڕان لە دوو ساڵی رابردوودا، لە ریفراندۆمێك و دوو هەڵبژاردندا كەوتە بەردەم تاقیكردنەوەی گەورە و، لە هەرسێكیاندا بۆی دەركەوت كە ئیدی تین و تاقەتی جارانی نەماوە. وەك وەرزشكارێك كە ئیتر سەردەمی لاوێتی و گوڕ و تینی لەدەستداوە، دەبێ توانای خۆی بۆ شتێكی دیكە تەرخان بكات. گۆڕان توانای ئۆپۆزیسیۆنبوونی خۆی لەدەستدا. ئەوەش لە دوو هەڵبژاردنی رابردوودا ئەگەر تەزویریشیان لێ نەكرابایە، پێوەی دیار دەبوو. بۆیە خەسڵەت و پێكهاتەی ئەو سەركردایەتییەی ئێستا، بۆ ئۆپۆزیسیۆنبوون نییە و، بگرە هی كەسانێكی سیاسیی زیرەكە كە بتوانن لە دانوستاندنی بەشداربوون لە دەسەڵاتدا 12 كورسییەكەیان زەڕبی دوو بكەن. دەست لەكاركێشانەوەی بەكۆمەڵی كادیر و هەڵسوڕاوانی گۆڕان، دەلالەتە لەوەی كە بزووتنەوەكە لە ماهییەتی بنچینەیی خۆی لایداوە و، بەرگری لە دەستكەوتەكان و بەركەوتەكانی حوكمڕانی دەكات. بەوەش بەشێوەیەكی ناڕاستەوخۆ بووەتە دەمڕاستی دەسەڵات. پێگەی جەماوەریی گۆڕان (تەنانەت كادیرانیشیان) بەشێوەیەكی سەرسوڕهێنەر كەوتووەتە ژێر هەژموونی پارتی و یەكێتی و هەندێكیان لەبەر عەیبە نەبێ، دەچنە ناو ئەو حزبانەوە. لەگەڵ پێكهاتنی حكومەتیش، ژمارەیەكی دیكە لەوانەی كە ئومێدی ئەوەیان هەبووە پێگەیەكیان بەركەوێ و بەریان نەكەوێ، خیلافاتی ناو گۆڕان قووڵتر و بەرەو ئینشیقاق دەبەن. ئەوە بە زەرەری پارتی و لە قازانجی یەكێتییە. نەوشیروان مستەفا كەی و لە كوێ وەفاتی كرد؟ (3) 19ی مایس وەك ساڵیادی مردنی رەوانشاد نەوشیروان مستەفا لە سلێمانی دیاری كراوە. هەق نییە، شوێن و كاتی وەفاتی نەوشیروان مستەفا كە بە زاكیرە ئەفسانەییەكەی بەشێكی گەورەی مێژووی هاوچەرخی كوردی پاراست، هێشتا جێگەی پرسیار بێت. رۆژی 19ی مایس كە تەرمەكەی بەخاك سپێردرا و گوترا كە ئەو بەیانییە لە سلێمانی وەفاتی كردووە، وا بڵاوكرایەوە كە چەند رۆژێك پێشتر گەڕاوەتەوە سلێمانی. ئەوە لە كاتێكدا كە پێش یەك دوو مانگ بۆ بەشداری لە پرسەی هاوژینەكەی رێگەی پێنەدرابوو سواری فڕۆكە بێت، وەك چۆن مستەفا بارزانیش كە دەیویست لەسەر خاكی كوردستان بمرێت، رێگەی پێ نەدرا و لە ئەمریكا وەفاتی كرد. زانیاریی زۆر هەبوو كە لەكاتی وەفاتیدا لە كوردستان كۆچی دوایی نەكردووە، چونكە ئەو تابووتەی كە پێیانگواستەوە باركۆدی هێڵی ئاسمانیی توركیای پێوە بوو، بەڵام ئەوەی بووەتە هۆی ورووژاندنی ئەم باسە، ئەوەیە كە عەبدولڕەزاق شەریف دوای دەركردنی لە بزووتنەوەكە وەك رێكخەری ژووری راگەیاندن، لە بەشی دووەمی نووسینەكەیدا دەڵێ عومەری سەید عەلی گوتوویەتی: "تەرمی كاك نەوشیروان لە خەستەخانەیە. لەگەڵ برادەران، دۆستەكانمان هەموو شتێكمان حازر كردووە. ئەمشەو بە تەیارەیەك كە ماڵی مام جەلال حازریان كردووە، درەنگانێك ئەیهێنینەوە بۆ گردەكە و لە ئیسعافێكی سەلاجە دایدەنێین". هێنانەوەی تەرمی نەوشیروان مستەفا چ پێویستی بە تەیارەیە ئەگەر لە سلێمانی وەفاتی كردبێت؟ دەركەوت مام جەلال و كاك نەوشیروانیش هەر لە دەرەوەی كوردستان مردوون. بۆ مێژوو ئەوە راست بكەنەوە.

فەرهاد سەنگاوی ئایە ئێمەی كوردستانی، بۆ مافی مرۆڤ و مافی كەمینەكان؟! دیموكراتتر، ئازادیخوازتر، پێشكەوتوتر، مافخوازتر، مرۆڤترین لە دانیماركیەكان؟! دانیمارك: دەوڵەتێكی شاهی دەستوری پەرلەمانیە.  لە ساڵانی 1700ز دەوڵەتەو ( 319 ) ساڵە خۆی خوكمڕانی خۆی دەكات، لە ساڵی 1849ز یەكەم هەڵبژاردنی پەرلەمانی كردوەو 170 ساڵە پەرلەمانی هەیە. دانیماركیەكان لە گەلانی ئەسكەندەنافی ( ئیندۆئەوروپین) قژ زەردو چاوشینن، كەمێكیان تۆزی ( تۆخ) ترن، نەوەی ئەو سەربازە ئیسپانیانەن، كە ناپلیۆن ناردبونی بۆ پارێزگاری كۆشكی شاهانەی دانیمارك لە كاتێكدا ناپلیۆن گاردی شاهی دانیماركی برد بۆ شەڕ، چونكە هاوپەیمان بوون، لەولاشەوە خۆی بە فێڵ شای دانیماركی دەپاراست، بۆ ئەوەی كودەتای بەسەردا بكاو كردی ئیتر سەربازە ئیسپانیەكان لە دانیمارك مانەوەو توخمێكی كەمێك سەوزە لە دانیماركدا تۆو بون و بە ئاستەم هەستی پێدەكەی.  دانیمارك سەردەمێك بەریتانیاو زۆرێك لە ئەوروپاشی داگیركردبوو، دانیماركیەكان بەدەوری ئەفریقادا سوڕاونەتەوە بەبەلەم و بە كەنداوو دیجلەشدا سەركەوتون بۆ كوردستانی كۆن، تەنانەت چونەتە ئەمریكاش، خۆیان شانازی بەوەوە دەكەن كە نەوەی ( ڤایكینگ) ( چەتەكانی دەریا)ن 900 ساڵ لەمەوبەر. داهاتو سەرچاوەی ژیان و ئابوری و سروشتی و.. هیتد. لە دانیماركدا تەنها بەرازو دارستان و هەندێ كشتوكاڵە بەڵام دانیماركیەكان بە ژیری و زیرەكی و چالاكی خۆیان یەكێك لەگەلە داهێنەرو دەوڵەمەندو خۆشگوزەرانەكانن. روبەری دانیمارك: 42.933 كم2 یە. دانیشتوانی دانیمارك: 5.749.000 كەسە لە ساڵی 2017  ژمارەی كورسەكانی پەرلەمانی دانیمارك: 175 كورسیە كە ( 4 ) كورسی دوو كەمینەكەی گرینلاندو فەیونەشی لەگەڵە، كەواتا دانیمارك خۆیان 173 كورسی پەرلەمانیان هەیە. •    گرینلاند: ئەبوایە ناوی وایتلاند بوایە چونكە هەموی بەفرێكی سپیە، خەڵكی گرینلاند، بەرەگەز، ئیندۆ ئەوروپی نین و سەربە خێزانی ( زەرد)ن، لە توخمی چین و كۆریا و یابان و مەنگولین، مێژو زمان كەڵچەر، خاك، هەموو شتیان سەربەخۆو جیاوازە، سەررەش و 100% لە دانیمارك جیاوازن، دوورو دابڕاو بەستەڵەك و كزو كۆڵەوارن، نەدانیماركین و خۆیان گۆڕی بێ بۆسەر نەتەوە داگیركەرەكەیان و نەموخابەراتی بێگانە داگیركەرەكەن، خاكەكەیان جەزیرەیەكی زۆر گەورەیە كە ( 50 ) جار لە دانیماركی دایك و حوكمڕان گەورەترە. •    گرینلاند: زێروئەكاس و بەردی گران و نەوت و غاز و سامانی ئاوی و زۆر شتی تریشی تێدایە، كە دەتوانێت هەزار دانیمارك بەخێو بكات. •    روبەری گرینلاند: 21.660.000 كم2 كە دانیمارك خۆی 42.000كم2 یە. •    دانیشتوانی گرینلاند: تەنها 56.500 كەسن، ئەم نەتەوەو نیشتیمانە جیاوازە كە ( 5 ) سەعات بە فڕۆكە لە دانیماركەوە دوورە تەنها ( 2) كورسیان دراوەتێ، واتا دوو نوێنەریان لە پەرلەمانی دانیماركدا هەیە, •    فەیۆنە : نەتەوەیەكی جیاوازو سەربەخۆن، ئۆتۆنۆمیان هەیە ئاڵاو پارەو پاسپۆرت و حكومەتیان هەیە، لەژێر سەپەرشتی دانیماركدان، ( 7 ) سەعات بە فڕۆكە لە دانیماركەوە دورن. •    روبەری خاكەكەیان: 1399 كم2 یە •    ژمارەی دانیشتوانەكەی 49.290 كەسن. •    ئەندامی پەرلەمان و كورسی بۆ گەلی فەیۆنە لە پەرلەمانی دانیمارك تەنها ( 2 ) كورسیە.  خۆات بەراورد بكە لە نێوان ماف و ئازدی و سەروەری و پارێزگاری دەستور و هۆشیاری – دانیمارك و كوردستان. ئایە ئەمە مافە بە كەمینەكانەكانی كوردستان دراوە، ئایە (11) كورسی بۆ كەمینە وەكو ژمارەو كورسی، راستە زۆر زۆرە بەڵام خۆ كەمینەكان لێی سودمەند نین، بەڵام دەبێ، ( بە ژمارە بە یاسا بە دەستور) كەچی هەم لە زیانی كەمینەكانە و هەم لە زیانی كوردەو هەم لە زیانی دیموكراسی، لە كاتێكدا وەكو دانیماركیش دیموكرات بین، كەمینەی كوردستان بە كۆتا نەبێ – بەبەخشین نەبێ هەرهەمویان رەنگە هەردو كورسی بهێنن. ئەگەر لە خزمەتی كەمینەو دیموكراسی بێت، نەك ( 11) كورسی با 20 كورسیش پیرۆزیان بێت، بەڵام ئەی بۆچیە؟!   

سەرتیپ جەوهەر  دۆخی كركوك تادێت گرژو ئالۆزتر دەبیت، داگیركردنی زەویوزار، دورینەوەی بەرهەمی خاكی جوتیاری كورد، روخاندنی خانووی هاولاتیانی كورد، هەڵكوتانە سەر دێهات و گەڕەكە كوردەكان.. تد. ئەمانە هەمووی دیمەن و روداوەكانی چەندرۆژەی كەركوك بوون! ئەمەی سەرەوە دوبارە هەقیقەتی تێگەیشتن و عەقلیەتی شۆڤینیانەی بەغدایە بەرامبەر كوردو هەوڵی دوبارە گێڕانەوەی واقعی تاڵی سەردەمی ستەم و زەوتكردنی خاك و پەراوێزخستنی كوردە لەسەر خاكی خۆی! ئەوەی لەدوای ریفراندۆم رویداوە ئەو راستییە دەسەلمێنێت كە ئەوانەی لەشێنەیی باسی مافی كوردیان دەكرد، دەمامكداربوون و لەڕاستیدا ئەوانیش هەر گورگن، بەڵام لەپێستی مەڕدا. ئەوەی رودەدات لەخۆڕا نییە، زادەی هەڵەیەكی گەورەی بەشێك لەسەركردایەتی كورد بوو كە دەستیان بۆ ریفراندۆمێكی ناوەخت برد. هەرچۆنێك بێت رەنگە بپرسین ئەوە دیسان زوڵم و ستەم گەیشتۆتە بەردەرگاو خەریكە لەسەر خاك و نیشتیمانی خۆمان ئاوارە دەبینەوە ! كەوایە ئێستا كورد چیكردووەو دەیەوێت چیبكات؟ وڵامی ئەو پرسیارە ئەوەندە زەحمەت نییە. لەماوەی نزیكەی دوو ساڵی رابردوو كورد خۆی لەخۆی گیربووەو نایەوێ‌ پاریزگارێكی نوێی كورد بۆ شارەكە هەڵبژیرێت. بەرژوەندی حزبیی و عینادی سیاسی بووە بەڕێگرێكی گەورەو كۆبونەوە بەكۆبونەوەی دیكە دەسپێرێت، لایەنە شۆڤینیە عەرەبیی و عیراقییەكانیش لەپەنای ئەو ناكۆكی و نەگەیشتنە رێككەوتنەی كورد، كەوتۆنەتە پەلاماردانی خاك و سامانی كورد و دەیانوێت بەداگیركردنی خاكی كوردستان و دەركردنی كورد لەسەر خاكەكەی مێژوو دوبارەبكەنەوە. لەدوایین رێككەوتنی نێوان یەكێتی نیشتیمانی كوردستان و پارتی، وابڕیاربوو لەگەڵ راسپاردنی كاندیدی سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان بۆ پێكهێنانی حكومەتی نوێی هەرێم، رێكارە سیاسی و قانونییەكانی كورد (یەكێتی و پارتی) دەستپێبكات بۆ هەڵبژاردنی پارێزگارێكی نوێ بۆ كەركوك، بەڵام دەنگوباسەكانی چەند رۆژی رابردوو باس لەوە دەكەن كە لەوڵامی نامەیەكی یەكێتی نیشتیمانی كوردستاندا، بارزانی رایگەیاندووە دوای پێكهێنانی حكومەت وەفدێكی هاوبەش بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی كەركوك و ناوچە دابڕێنراوەكان دەنێرنە بەغدا! ئەم هەڵوێستە نوێیەی پارتی چەند لێكدانەوەیەكی بۆ دەكرێت. یەكەمیان دوای پێكهێنانی حكومەت دیارنییە كەی ئەو وەفدە دەنێردرێت، كە دەشێت دوای ساڵێكی دیكە بێت! ئەمەش بەهەوڵێكی نوێ لێكدەدرێتەوە بۆ دواخستنی كێشەكانی كەركوك لەسەرووی هەمویانەوە هەڵبژاردنی پارێزگارێكی نوێی كورد بۆ شارەكە. هەوڵێكی نوێی پارتییە بۆ دوبارە دواخستنی چارەسەركردنی گرفتەكانی كەركوكە لەسەرووی هەموویانەوەی دانانی پارێزگارێكی نوێ بۆ شارەكە، كە دەشێت بەدانانی پارێزگار بەشێك لەكێشەكانی شارەكە چارەسەر بكرێت و لانیكەم كەركوك كەركوكییەكان لەو پەراوێزخرانەی ئێستا دەربازبكرێن. دووەم ناردنی وەفدێك بۆ بەغدا، واتە ناردنی وەفدێك كە پارتی دەستنیشانی ئەندامەكانی بكات، ئەمەش وادەكات ئەجێندای حزبیی تێكەڵ بەئەجێنداو گرفتی خەڵكی شارەكە بكرێت! واتە لەبری باسكردنی راگرتنی تەعریب و گێڕانەوەی لێپرسراوانی كورد بۆسەر وەزیفەیان، رەنگە گێڕانەوەو دوبارە كردنەوەی بارەگاكانی حزب ببێتە ئەولەویەتی ئەجێندای ئەو وەفدە!. ئەگەر ریفراندۆم هەڵەیەكی مێژوویی بوو، ئەوا نابێت هەڵەی دیكە بەردەوام و دوبارە ببێتەوە. پێویستە لەمەودوا چارەنوسی كەركوك نەخرێتە بەردەم قەدەرێكی نادیار، پێویستە هەم وڵامێكی روون بۆ هەموو ئەو لایەنە عەرەبی و غەیرە عەرەبیانە هەبێت كە لەماوەی نزیكی رابردوو گوشاری زۆریان بۆسەر كەركوك دروستكردووە، هەمیش ئەو رێككەوتنەی نێوان یەكێتی نیشتییمانی و پارتی رونبكرێتەوە كەگوایە دانانی پارێزگارێكی نوێی بۆ شارەكە ددەستنیشانكردووە.

ئارام سەعید  کاتێک سەیری یەکێتی دوای نەوشیروان مستەفا دەکەیت هەمیشە غیابی ئەوی پێوە دیاربوو، کە سەیری گۆڕانت دەکرد هەمیشە دەردەکەوت کە مام جالالێکی نوقسانە، کەواتە ئەو دوانە پێکەوە هێزێکی گەورە بوون ، بە جیابونەوەی لە یەکێتی هەمیشە هەست دەکرا لەولایەی ئەوی لێیە ئەوی تر نوقسانە، کەواتە مام جەلال لە سیاسەتکردندا پێویستی بە نەوشیروان مستەفایەک بوو، و بە پێچەوانەشەوە راستە. پێکەوەبوونیی چەند ساڵەیان لە خەباتی شاخ و حوکمڕانیی دوای راپەڕین،کارێکی کردبوو کە تەواوکەری یەکتربن لە سیاسەتکردندا. تەنەنەت ئەو بریارانەی لە شاخ یش دەدران ئەوکاتەی پێکەوە بوون کاریگەرتر و گرنگ بوون، چونکە زۆر جار لە بریارەکاندا هەریەکەیان رای ئەوی تری پێ گرنگ بوو تەنانەت هەندێ بریار هەبوو بەس لەنیوان خۆیاندا بوو کە سەرکردەکانی تر ئاگاداری نەئەبوون.. تەنانەت دوای جیابونەوەش هەردوکیان سڵیان لە یەکتر دەکردەوەو مام جەلال حیسابی بۆ نەوشیروان مستەفا دەکرد، کاک نەوشیروانیش حسابی بۆ مام جەلال دەکرد، چونکە باش یەکتریان دەناسی. هەریەکەیان خاڵی بەهێز و لاوازی یەکتریان دەزانی. راستیەکەشی نەیاندەویست شەڕی یەکتر بکەن.  لەیەکێک لە وێستگە سیاسیەکاندا هەندێک هاوڕێی گۆڕان پێیان وابوو هێنانی دکتۆر بەرهەم ساڵح بۆ ناو گۆڕان رەنگە ئەو بۆشاییە پڕ بکاتەوە ، بەلام سەری نەگرت. بۆ یەکێتی لە کاتی مام جەلالدا ئەو بۆشاییە هەر بەدی دەکرا هەرچەندە هەوڵ هەبوو بۆ پرکردنەوەی بەڵام بێ سوود بوو. لەم بارەیەوە رێکەوتنی دەباشان هەوڵێک بوو بۆ ئەو پێکەوەییە. ئێستا کێ دەتوانێت ئەو بۆشاییە پڕ بکاتەوە، یەکێتی بێ مام جەلال، گۆران بێ نەوشیروان مستەفا؟ بە دوو جیهانی تەواو جیاوازدا تێپەڕ دەبن، سیاسەتکردنێکی جیاواز، هەڵوێستی جیاواز، سلێمانیش لەم نێوەندەدا بۆ سەردەمیک زەرەرمەند بوو.  لەهەناوی ئەو دوو هێزەدا ئێستاش دەیان و سەدان کادری بە ویژدان و باش هەن کە خوازیاری ئەوەن چاکسازی بکرێ و ببنەوە بەو هێزەی جاران. بەڵام ئایا ئومێد ماوە ئەوە بکریت؟ یان هەردوکیان لەگەڵ خۆیان ئومیدی حزبەکانیشیان برد؟  ئەم کورتە باسە لەحزەکانی جیابونەوەو کاریگەری هەردوو کەسایەتیە لەسەر مێژوی یەکتری، بەرواردێکە لە سیاقێکی مێژوویدا بۆیە هیوادارم سەرنج لەسەر ئەو سیاقە مێژوییە بدریت نەک ئێستا و داهاتوو کەبەتەنها هەر یەکێک لەو دوو سەرکردەیە دەکریت چەندین خوێندنەوە بۆ سیاسەتکردن و هەلویستەکانیان بکرێت.

عەدنان محەمەد زێباری    وەکی دیار زوور رون و ‌ئاشکرایە ئەمریکا هەر پێنگاڤەکێ بهاڤێژیت ئەگەر بەرژوەندیا وێ نەبیت ناهاڤێژیت خو ئەگەر لایەکێ مەزنترین چەکێ ئەتومی جیهانێ هەبیت ، تەنانەت ئەگەر رێکخراوەکا تیروری یان وەڵاتەکێ دژی مافێن مروڤی کاربکەت ، هەر کارەکێ بەرژوەندیا وێ نەبیت خو نالڤینت و زوور جار رەنگە پشتاڤانێ وان بیت ئەگەر بەرژوەندیێن وێ وەسا بخازیت . پرسیار ئەوە چ تشتەک بەرژوەندیا ئەمریکا هەیە کە شەرەکێ دگەل وەڵاتەکێ مەزن وەکی ئێران بکەت کە مەترسیەکا جدی و کرداری هەتا نوکە سەر بەرژوەندیێن وێ نەبیە ، ئەمریکا مەزنترین زلهێزا جیهانە هەر شەرەکێ راستەوخو سەر ئەردی ریبدەت رەنگە ب ڤێ باڵانسا هێزێ سەر ئاستی جیهانێ بو لایێ زلهێزەکا دی وەکی روسیا بشکینت کە روسیا منافسە دگەل ئەمریکا و چاڤ دەرفەتەکە بو هندێ پتر پێگەهێ خو روژهەڵاتا ناڤین بەرفەرەه بکەت ، وەکی چەوا رەوشا سوریا دەرفەت دیت و بیە خودان نفوس و بریار تێدا بن کونترولا ‌ئەمریکا دەرکەفت. ئەمریکا چ دڤێت؟ . لایەکێ ئەمریکا ئێرانەکا لاواز و گوهدار دڤێت بو هندێ  ئیسرائیلێ گەفێن وێ بپارێزیت نە ناڤبرنا وێ ،  ‌ئەڤە دەهان ساڵە هەر دوو لا ب تنێ زێدەتر دروشمێن مرنێ بو هەڤدوو بلند دکەن و واقع لاوازکرنا و ملەکچپێکرنا ئێرانە نە کوشتنا وێ. لایەکێ دی ئەمریکا رژێما ئێران پێناڤ بەرژوەندیێن خو کاردئینت دژی وەڵاتێن سنی تایبەت سعودی  . سعودی ئێکە ژ وەڵاتێن مەزنێن ئابوری لایێ بەرهەم ئینانا نەفتێ کە بن فەرمان و بەرژوەندیێن ئەمریکایە ، ئەڤا سعودیە بو ئەمریکا دکەت ژ ترسا ئێرانە کە بەرامبەر وێ ئەمریکا سعودیە بپارێزیت و سنورەک بو بەرفەرەهبونا دەستێ شیعی  دانێت  ژ بەر کو دوو وەڵاتێن دژ ب ئیک و دوو دەردکەڤن ، ب ناڤبرنا رژێما ئێران ئێدی سعودی مەجگور نیە دیڤ داخازیێن ئەمریکا بکەڤیت چونکی ئەڤە یا ئاشکرایە و هەر ئێکەم سەرەدانا دونالد ترەمپ بو سعودیە ملیار دوولار دگەل خو برن ، لایەکێ دی ئەڤ سەرکردیە ب سیاسیەکێ بازرگانی بەرنیاسە هەمی فوکسا وی سەر هندێیە کە چەوا پارە دەست بێخیت . چەند پرسیار دهێن پێش ئەویش ئەڤەنە:  پرسیار ئەوە باشە ئەگەر مەبەستا ئەمریکا بیت کارئینانا هێزێ دژی ئێران بوچی ڤان ساڵان دا رێک دایە کە ئێران نفوسا خو زێدە بکەت ل وەڵاتێن دەوروبەر خوە قەلەو بکەت ژ وان عێراق و سوریا و یەمەن و لیبیا کە سەدان هەزار میلیشیا بن گوهداریا سەرکردێن وانن و شەری بو بەرژوەندیێن ئێران دکەن هەر دیسان پرسیار ئەوە ئەگەر مەبەستا ئەمریکا بیت ناڤبرنا حکومەتا ئێران بوچی هەڤپەیمانیەکا نیڤ دەوڵەتی ‌پێک نەئینایە خو شەرێ دگەل رژێما صدام حسێن و شەرێ دگەل داعش مەزنترین هەڤپەیمانی درووست کر. راستە ل بەرژوەندیا ئەمریکا دا نیە کە ئێران هەتا هەر وەڵاتەکی دی جیهانێ ب هێز بکەڤیت بەلێ هەمان دەم دا بەرژوەندیا وێ نیە شەرەکێ راستەوخو دگەل ئێران بکەت کە ئەنجامێ وێ روون و ئاشکرا نیە ، بەلێ دیارە دێ تێچوەکا زوور هەبیت و زیانێن مادی و مروڤی بو هەر دوو لایان هەبن . رەنگە ئەمریکا ب رەنگەکی نەراستەوخو شەری بکەت ئەویش وەڵاتێن نەیار دژی وێ کاربینت یان دێ ئوپوزسیونا نافخوی و جەماوەرێ وێ دژی حکومەتێ کارئینت هەر ژ بەر هندێ رابیە ب دوورپێچێن ئابوری بو هندێ جەماوەر رابیت سەر پێیان ، ب ڤێ دێ ئێرانەکا ئاژاوە بەرهەم هێت وەکی ڤان وەڵاتێن عەرەبی کە تژی کێشەیێن نافخویە ، ئەڤە یا گرنگە بو وان دێ ئامانج و بەرژوەندیێن ئەمریکا پتر پاراستی بن بەراورد دگەل شەری کە دێ تێچوەکا زوور بیت و ئامانج زحمەترە .  

 دانا مەنمی پارتی بۆ دروستبونی هه‌ركێشه‌یه‌كی سیاسی بیریشی له‌ خۆبه‌ پاڵه‌وان بوون و فریشته‌و فریادره‌سی ئه‌و كیشه‌یه‌ كردووه‌ته‌وه‌ كه‌ چۆن خۆی بكاته‌ پاڵه‌وانی كێشه‌كه‌و ڕۆڵی سوپه‌رمان بگێڕێت ، به‌دیوه‌كه‌ی تریشدا خۆی بكاته‌ فریادره‌س و ئه‌گه‌ر ئه‌و نه‌بووایه‌ دۆخه‌كه‌ خراپتر ده‌بوو ، ڕوداوه‌كانی  گوندی په‌لكانه‌ی سه‌ر به‌ ناحیه‌ی سه‌رگه‌ڕان له‌ سنووری قه‌زای دوبزی باشووری رۆژئاوای كه‌ركووك ئه‌گه‌ر پرۆسه‌یه‌كی پلان بۆ داڕێژراوی شۆڤێنیه‌تی عه‌ره‌بی و خه‌ڵكانی وه‌كو ڕاكان جبوری له‌ پشتییه‌وه‌ بێت ، مومكین نییه‌ پارتی له‌ناو ئه‌و پلانه‌دا رۆڵی نه‌بێت و سیناریۆی پلانه‌كه‌ی دانه‌ڕشتبێت ، پارتی له‌پێناو مانه‌وه‌ی خۆیدا له‌ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان له‌ ڕێگه‌ی میدیای بیستراو بینراو نوسراو تۆڕه‌كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان و مالپه‌ره‌ سێبه‌ره‌كانیه‌وه‌  دۆخێكی ده‌رونی ناجێگیری بۆ هاونیشتیمانیان خولقاندووه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر پارتی و ئه‌فكاره‌كانی له‌ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كاندا نه‌بن ئه‌وه‌ ئیتر ئاسایش و سه‌قامگیری هاوڵاتیان له‌ مه‌ترسیداریه‌ !   ئه‌گه‌ر خه‌می پارتی له‌ ڕوداوه‌كانی گوندی په‌لكانه‌دا بۆلابردنی ته‌عریب و پاراستنی شوناسی كوردایه‌تی و كوردبوون بێت ، ئه‌وه‌ پێویستی به‌و هه‌ڵایه‌ نه‌ده‌كرد كه‌ پارتی كردی ،ئاخر پارتی له‌و ڕوداوه‌دا ڕۆڵی نمایشی فلیمێكی ئه‌كشنی جیهانی بۆلیۆدی ده‌بینی كه‌ له‌ كۆتاییه‌كه‌دا سۆپه‌رمان ده‌گات و كونه‌مشك له‌ ئه‌كته‌ره‌كانی تر ده‌كاته‌ قه‌یسه‌ری ! ئه‌گه‌ر خه‌می پارتی بۆ زه‌وی و زاری كشتوكاڵی بێت ئه‌وه‌ له‌كه‌ركوك زیاتر له‌ یه‌ك ملیۆن دۆنم زه‌وی كشتوكاڵی له‌ كورد له‌ دوای ڕوداوه‌كانی ۱٦ـی ئۆكتۆبه‌ر ده‌ستی به‌سه‌رداگیراوه‌و تا ئێستاش ئاسه‌واری ته‌عریب به‌رده‌وامه‌ و پارتی ئاماده‌ نییه‌ دۆخی كه‌ركوك ئاسایی بكاته‌وه‌و ئیدامه‌ به‌و دۆخه‌ ناهه‌مواره‌ له‌ ژێر سیبه‌ری ته‌عریبدا ده‌دات .   پارتی بۆ داپۆشینی شكستی سیاسی و سه‌ربازی و دیپلۆماسی خۆی له‌ ریفراندۆم دا ئۆباڵه‌كه‌ی ده‌خاته‌ ئه‌ستۆی ڕوداوه‌كانی ۱٦ـی ئۆكتۆبه‌ر و باڵێكی یه‌كێتی تۆمه‌تبار ده‌كات كه‌ پلانی ژێر به‌ژێریان هه‌بووه‌ كه‌ركوك و خانه‌قین و خورماتوو به‌ ڕێكه‌وتن  ڕاده‌ستی سوپای عێراق كراوه‌ ، به‌ڵام پرسی شنگال و فرۆشتنی خاك و خه‌ڵك به‌داعش دیزه‌ به‌ ده‌رخۆنه‌ ده‌كات ! جارێ سه‌رچاوه‌كانی ۱٦ـی ئۆكتۆبه‌ر له‌ ۲٥ـی ئه‌یلولی ۲۰۱۷ وه‌ هات كاتێك پارتی ئاماده‌ نه‌بوو عاقڵانه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ پرسی ڕیفراندۆم دا بكات و به‌ ملهوری به‌ عه‌قلی خێڵه‌كییه‌وه‌ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كانی پێشكه‌ش به‌ حه‌شدی شه‌عبی و سوپای عێراق كرد ، ده‌مه‌وێت  بڵێم سه‌رباری تێبینی زۆرم له‌سه‌ر ڕوداوه‌كانی ۱٦ـی ئۆكتۆبه‌ر نه‌به‌شان و باڵیان هه‌ڵده‌ده‌م و به‌رگریشیان لێناكه‌م به‌ڵام ئه‌وه‌ ڕاستیه‌وه‌ ده‌بێ بوترێت كه‌ سه‌رچاوه‌ی كێشه‌كان له‌ ۲٥ـی ئه‌یلولی ۲۰۱۷له‌سه‌ر ده‌ستی شۆڕه‌ سوارانی به‌زیووی رێفراندۆم دا بوو كه‌ ده‌یانگوت ( بڕیاره‌كانی عێراق ناگاته‌ كوردستان و حیساب بۆ رای هیچ لایه‌نێك ناكه‌ین !).    پارتی هه‌میشه‌ سه‌ركۆنه‌ی لایه‌نه‌كانی تر ده‌كات و تۆمه‌تباریان ده‌كات كه‌ په‌یوه‌ندی ژێر به‌ژێریان له‌گه‌ڵ (جه‌عفه‌ری و مالیكی و عه‌بادی و سه‌درو خه‌نجه‌رو فه‌تلاوی و نوسه‌یف و عامری و سوله‌یمانی) هه‌یه‌و ده‌یانخاته‌ به‌ره‌ی عیراقچێتی و به‌رژوه‌ندییه‌كانی ئیرانیزم ،وه‌لێ له‌ هه‌ر بوارێكدا پارتی سه‌ركۆنه‌ی هه‌ر كه‌س و لایه‌نێك بكات بۆخۆیشی توشی هه‌مان سه‌رزه‌نشت ده‌بێته‌وه‌و ڕوی له‌وان سپیتر نییه‌ و بۆخۆیشی هه‌مان په‌یوه‌ندی ژێر به‌ ژێری له‌گه‌ڵ هه‌ر یه‌كێك له‌و سه‌ركرده‌ عه‌ره‌بانه‌دا هه‌یه‌ كه‌ له‌ كوردستان ڕۆڵی به‌شه‌یتان كردنیان بۆ ده‌گێرێت ، هه‌ندێك له‌و سه‌ركردانه‌ خاوه‌نی ڤێلا و خزمه‌تگوزاری VIPین له‌ ژێر قه‌له‌مڕه‌وی پارتیدا ، چاوپێكه‌وتنه‌ ته‌له‌فیزیۆنیه‌كه‌ی حه‌یده‌ر عه‌بادی، سه‌رۆكی هاوپه‌یمانی نه‌سڕو سه‌رۆك وه‌زیرانی پێشووی عێراق له‌ كه‌ناڵی دیجله‌ زۆر ڕاستی دركاندو پارتیش به‌و وتانه‌ی حه‌یده‌ر عه‌بادی ته‌نگه‌تاو بوون و كه‌وتنه‌ لێدوان دژ به‌ حه‌یده‌ر عه‌بادی. پارتی له‌ سه‌نگی جه‌ماوه‌ری خۆی له‌ كه‌ركوك تێگه‌یشتووه‌ و له‌ بیانوو ده‌گه‌رێت كه‌ دۆخی شاری كه‌ركوك سه‌قامگیری به‌ خۆیه‌وه‌ نه‌بینێ ، هه‌وڵی پارتی له‌ كه‌ركوك بۆ به‌هێزكردنی پێگه‌ی حیزبی یه‌ نه‌ك چه‌سپاندنی بنه‌ماكانی متمانه‌و پێكه‌وه‌ ژیان و خزمه‌تكردنی كه‌ركوكییه‌كان ، پێویسته‌ ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك ئه‌كتیڤ بكرێته‌وه‌و گوێ له‌و پروپاگه‌نده‌ی پارتی نه‌گیرێت كه‌ ده‌رهه‌ق به‌و شاره‌ ده‌یكات و له‌گه‌ڵ پێكهاته‌ی عه‌ره‌ب و توركمان له‌سه‌ر بنه‌مای هاوبه‌ش هه‌ڕه‌شه‌و مه‌ترسییه‌كانی سه‌ر یه‌كتر لابه‌رن وچیتر نه‌ كورد و نه‌ توركمان و نه‌ عه‌ره‌ب ئاواره‌ نه‌بێت .

 چیا عەباس لە دوەمین ساڵیادی ماڵئاوایی کاک نەوشیروان، کاتێک چروپر و بە گەرمیەوە باس لە ئیرسی سیاسی بەرێزی دەکرێت، بە پێویستی دەزانم بەم نوسینە خاڵ لە سەر چەند وشەیەکی گرنگی ئەو ئیرسە دابنێم. ئەویش لە دوا ساڵی تەمەنی کاک نەوشیروان دیدگا و هەڵسەنگاندنی بۆ سیستەمی پەرلەمانی لە کوردستان وەرچەرخاندنی بنەرەتی بە سەریاندا هاتبو. لە سەرەتای دروستبونی گۆڕان چەمکی سیستەمی پەرڵەمانی و گۆرانکاری ریشەیی زەمینەی سەرەکی سەرهەڵدانی بەهێزی گۆڕان بون. دوای ئەزمونێکی کورتی بەشداری گۆڕان لە حکومەت  و دورخستنەوەی نارەوای لە سەرجەم پێگەکانی حوکمرانی گۆرانکاری لە تێرامان بۆ ئەو چەمکە و بۆچون و هەڵسەنگاندنی دامەزرێنەر و رابەرەکەیدا رویدا.  سەرەرای ئەوەی ئەو چەمکە رۆحە رەسەنەکەی گۆڕانە، بەڵام ناشێت ئەو چەمکە بە تێگەیشتن و لێکدانەوە سەرەتاییەکان بکرێتە پاساو و زەمینە بۆ سیاسەتی هەنوکەی ئێستای بازنەکانی دەسەڵاتی گۆڕان دەرباری پرسەکانی حوکمرانی لە هەرێم. بۆ وەڵامدانەوەی ئەو هەوڵ و پاساوانە سەردێکی وردی چەمکی سیستەمی پەرلەمانی لە کوردستان و کاک نەوشیروان دەخەمە بەرچاوی خوێنەری بەرێز. زیاتر لە ساڵێک پێش دروستبونی گۆڕان زنجیرەیەک نوسینم دەرباری گۆڕان و وردەکاریەکانی لە سایتی خەندان بڵاوکردەوە، هیچکات کوێرانە باوەرم بەوە نەبوە کە ناوەرۆک و چوارچێوە مۆدیرنەکەی سیستەمی پەرلەمانی لەم بەشەی کوردستانمان بە ئاسانی بهێنرێنەدی و ناشبێتە عەسای سحری بۆ چاکسازی و گۆرانکاری ریشەیی. ئەوانەی لە گەڵ ئەم هەڵسەنگاندنە ناکۆک بون، بە ئێستاشەوە، فانتازیایەکی قەشەنگیان دارشتوە، بێ ئاگابون لە هەڵسەنگاندن و مامەڵەکردنی دروستی چەواشەکردنی خەڵکیان لێکەوتۆتەوە و بەردەوامیش دەبێت. لە چەند نوسینێکی پێشومدا ( چەند یادەوەرییەک لە گەڵ کاک نەوشیروان، گۆڕانەکەی کاک نەوشیروان و گۆڕانەکەی ئێستا، کاک نەوشیروان و حوکمرانی، کاراکردنەوەی پەرلەمان یا کارکردن بە پەرلەمان، چەمکی پارادۆکس و گۆڕان) زۆر بە وەفاییەوە باسم لە چەند هەڵسەنگاندنێکی کاک نەوشیروان دەرباری ئەو پرسە کردوە. نیو ساڵ پێش ماڵئاوایی لێمان لە کۆرێکی گۆڕان لە لەندەن ( بە دەنگ و ڤیدۆ تۆمارکراوە) کاک نەوشیروان گوتی: ژیانی پەرلەمانی لای خۆمان کەوتۆتە ژێر پرسیارەوە. چەندین جار داوامان لە هاوکارانی کاک نەوشیروان کردوە هەڵسەنگاندنی ورد بۆ ئەو بۆچونە بکەن، مەخابن دەرکەوت ئەو تەوەرەیان پشتگوێ خستوە. ئێستا کە هەڵەیەکی گەورە و لادانێکی بێ ویژدانانەیان بەرامبەر بە گۆڕان و دیدگای کاک نەوشیروان کردوە هاتون لە سایەی دیدگای سەرەتایی کاک نەوشیروان دەیانەوێت ئەو لادان و گوناهە گەورەیە پەردەپۆش بکەن و تێیان پەرێنن. پاش کۆرەکەی لەندەن و لە حزوری کورەکانی باسکردن و ئاڵوگۆرێکی چر لە گەڵ کاک نەوشیروان دەرباری ئەو بۆچونەی کرا. یەکێک لەو خاڵانەی باسکرا ئەوەبو کاک نەوشیروان کە لە کوردستان بو چەندین جار لە دانیشتن و کۆبونەوەکانی دەیگوت ئەگەر سەرۆکی هەرێم لە پەرلەمان هەڵبژێردرێت بۆ خۆم رازیم کاک مسعود چەند جار یاسا رێگای پێبدات خۆی کاندید بکات. لە قسە و باسکردنەکاندا دەرکەوت خەمی سەرەکی کاک نەوشیروان لە خودی سیستەمی پەرلەمانیدا نەبو، بەڵکو لەو هێز و دەسەڵاتانەی ئەو سیستەمە ئاراستە دەکەن. لەو کەش و هەوایەدا پێی گوتم: تۆ چەند نوسینێکت دەرباری بە هەرێمکردنی ناوچەکانی سلێمانی و گەرمیان و راپەرین و شارەزور بڵاکردۆتەوە، من هاورات نەبوم، دەتوانیت پێم بڵێیت کۆڵەکەکانی ئەو بۆچونەت چین، چونکە ئەستەمە برادەرانی یەکێتی ئەوسات و ئێستاش بەم پرسە رازی بن، هەرچەندە مافێکی دەستوریشە بەڵام دەسەڵاتدارانی بەغدا زۆر بەتوندی دژ بە هەوڵەکان بۆ بەهەرێمکردن بەسرە وەستانەوە، ئێمە بە تەنیا ئەوەمان پێ ناکرێت. ئەم پرسیارەی کاک نەوشیروان بۆ من چاوەرواننەکراو بو، هەستم کرد وەرچەرخاندنێک بەسەر بۆچونە سەرەتاییەکانی دەرباری چەمکی شمولیەت لە بزافی کوردایەتی لە باشور رویداوە، هەر لەو روانگایەشەوە تەبەنای سیستەمێکی پەرلەمانی یەکگرتوی لە هەرێم کردوە و لە هەمو هەوڵەکانیشی لە گەڵ کاک مسعود بۆ کۆتایی هێنان بە شەری ناوخۆ جەختی لە یەکگرتنەوەی پەرلەمانە لەتکراوەکە دەکردەوە.   پێش ئەوەی خۆم بۆ وەڵامدانەوە کۆکۆمەوە پێم گوت: لە بیرت دێت جارێک لە کوردستان لێم پرسیت ئەگەر ٣٥ تا ٤٠ کورسیت لە هەڵبژاردنەکانی ٢٠٠٩ بەدەست بهێنایە چیت دەکرد. پێش ئەوەی قسەکانم تەواو کەم گوتی: زۆر باش بیرم دێت، هەرچیمان بکردایە لە سنوری دێگەڵە نەمان دەتوانی تێپەرین، چونکە نەک تەنها هێزەکانی دەسەڵات بەڵکو پەناشیان بۆ بەغدا و ئێران و تورکیا دەبرد بۆ لە ناوبردنمان، لە بیرت نەچێت ئێمە بەیانێکی حەوت خاڵمان راگەیاند بە کۆنە دەبابە و مودەرەعەی بەعس دەوریان داین و ویستیان تەفر و تونامان بکەن. پێم گوت: کاک نەوشیروان لێدوانەکەت دەرباری سیستەمی پەرلەمانی لای خۆمان زۆر گشتگیر بو، باست لە هیچ ئەڵتەرنەتیڤێک نەکرد، ئایا ئەمە هۆشداری دانێکە بە دەسەڵات یاخود جەنابتان گەیشتونەتە ئەو قەناعەتە؟ وەک نمونەیەک بۆ چارەی کێشەکان نمونەیەکی حوکمرانیم لە هۆڵەندا بۆ هێنایەوە کاتێک چەند ساڵێک پێش ئێستا حزبی دوەمی ئەو وڵاتە بەشداری لە حکومەت نەکرد بەڵام لە پەرڵەمان بە چەند مەرجێک پشتگیری لە کابینەی لیبراڵ و مەسیحیەکان دەکرد، زۆر بە گرژیەوە وەڵامی دامەوە و گوتی: دەوڵەتی هۆڵەندا دامەزراوەییە، نەریتێکی دەوڵەمەندی سیستەمی پەرلەمانیان هەیە .. چ جۆرە شوبهاندنێکی خەیاڵی دەکەیت. لە درێژەی باسکردنی ئەو تەوەرە بۆ ماوەی زیاتر لە هەفتەیەک رۆژێک لێی پرسیم: ناسیاوێکت کە دەرچوی باشترین زانکۆی ئابوری ئەوروپایە وەختی خۆی پرۆژەیەکی بە رێگەی خۆتەوە بۆ ناردم دەرباری چۆنیەتی بەدەستهێنانی سەربەخۆیی ئابوری دەڤەرەکانی سلێمانی و شارەزور و گەرمیان، ئەو پرۆژەیەت لا ماوە؟ لە وەڵامدا گوتم بەڵی و ئەو ناسیاوەشم سەردانی جەنابتانی لە سلێمانی کرد و ئێستا لە کوردستان کار دەکات، بۆچی ئەو پرۆژەیەت پێویستە؟ لە وەڵامدا باسی روداوێکی کرد منی تۆشی شۆک کرد، گوتی: لە سەرەتای مەجلیسی حوکم لە بەغدا زۆربەی هیزە شیعەکانی عێراق ئەو پرۆژەیەیان دا بە مام جلال و من، ئامادەییان پیشاندا هاریکاری تەواومان بکەن بۆ جێبەجێکردنی، ئێمە ئەوسات بەهۆکاری پرسی یەکریزی نەتەوەییەوە رەتمان کردەوە. ئێستا یەکریزیمان تاقیکردەوە و دەرکەوت ئەوەی ساویلکانە و خۆشباوەرانە و بێ بنەمای بەهێز بچێتە ژێر باری ئەو مەسەلەیەوە بە زەرەری گەورە لێی دەردەچێت، ئێمە لە گۆڕان ئەوەمان بەسەرهات، بۆیە ئامادەنیم ئەو هەڵەیە دوبارە بکەمەوە. لەو کەین و بەینەدا نمای کوری بە پەرۆشی و جدیەوە ئاگای لەم باسکردن و تاوتوێکردنە بو، رۆژیک داوای لێکردم پێداچونەوەیەک بە نوسینی بیرۆکەکانی دەرباری ئەو پرسە بکەم. نوسینەکە بە وردی و سیستەماتیکانە باسی لە وردەکاریەکانی پرسەکە کردبو، بەڵام لە بواری زمانەوانیدا وێرانە بو. پاش راستکردنەوەی هەڵەکان لێم پرسی: چی لەم نوسینە دەکەی؟ گوتی: هەوڵ دەدەم لە کوردستان گەورەترین لۆبی بۆ دروست بکەم. خوا یاوەر بێت لە کاتێکی گونجاودا دەقی پرۆژەکە بڵاو دەکەمەوە، ئەوەی گرنگە بوترێت: هەڵسەنگاندنی کاک نەوشیروان لە دوا قۆناغی ژیانیدا بۆ سیستەمی پەرڵەمانی لای خۆمان زۆر جیاواز بو لەوەی سەرەتای دروستبونی گۆڕان. هەڵسەنگاندنی سیاسی دەقی قورئان نیە تا قابیلی گۆران و بە گونجاوکردن نەبێت.  کارێکی رەوا و دروستە گۆرانکاری لە هزر و بۆچونی سەرکردە و هێزەکان بە مروری زەمان و ئەزمونەکان روبدات، ئەوەی دروست نیە تەنها دەست بە سەرەتاوە بگریت و وەک مەرجەعێکی نەگۆری رەو ق تەق بکرێتە بنێشتە خۆشەی ژێر زمان و پەیامی سیاسی.       رۆتەردام: ١٨ی مایسی ٢٠١٩        

شێرزاد شێخانی ئه‌گه‌ری پێكدادانی نێوان ئه‌مریكاو ئێران رۆژ به‌رۆژ زیاتر ئه‌بێ ، ئاماژه‌كانیشی زۆر به‌روونی ده‌ركه‌وتون . چه‌ك وجبه‌خانه‌ی ئه‌مریكا هێدی هێدی ئه‌گوازرێنه‌وه‌ بۆ ناوچه‌ی كه‌نداو و سه‌ر سنووره‌كانی ئێران و، دیبلۆماسییه‌تی شه‌ڕیش كارایه‌و، وڵاتانی ده‌وروبه‌ریش له‌ئاماده‌باشیدان . هه‌ڵبه‌ت ئه‌م جوڵه‌ سه‌ربازییانه‌ش مه‌سره‌فێكی زۆر ئه‌خاته‌ سه‌رئه‌ستۆی ئه‌مریكاوه‌ ، ئه‌مه‌ش له‌خۆرایی نیه‌ ، چونكه‌ ئه‌گه‌ر مه‌سه‌له‌كه‌ ته‌نها ترساندنی ئێران بێت ، ئه‌مریكا وه‌كو تاكه‌ زلهێزی دونیا ده‌یان بژارده‌ی تری به‌ده‌سته‌وه‌یه‌‌ بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌، ئه‌وه‌تا ته‌نها سزا ئابوورییه‌كانی ئێرانی له‌په‌لوپۆ خستوه‌و خه‌ریكه‌ به‌ره‌و داڕمانێكی ته‌واوی ئه‌بات . زۆر له‌شیكاره‌ سیاسییه‌كان به‌تایبه‌تیش له‌هه‌وادارانی نه‌زه‌رییه‌ی موئامه‌ره‌ ، وای بۆ ده‌چن كه‌ ئه‌مریكا راستگۆ نه‌بێت له‌ هه‌ڵگیرساندنی شه‌ڕ له‌گه‌ڵ ئێرانداو، پێیان وایه‌ مه‌سه‌له‌كه‌ هه‌مووی ترساندنو تۆقاندنه‌، دواتر به‌رێكه‌وتنێكی سیاسی وه‌زعه‌كه‌ ئارام ئه‌بێته‌وه‌ . به‌ڵام ئه‌گه‌ر به‌وردی رووداوو پێشهاته‌كان بخوێنینه‌وه‌ زۆر به‌وازحی هه‌ست به‌هه‌مان دیمه‌نی شه‌ڕی ئه‌مریكاوعیراق ئه‌كه‌ین كه‌ له‌ئاكامدا بوه‌ هۆی روخانی رژێمی سه‌دام . له‌هه‌ردوو رووبه‌رووبوونه‌وكاندا كێشه‌ی ئه‌مریكا جبه‌خانه‌و چه‌كه‌ قوڕسه‌كانی ئه‌م دوو رژێمه‌ بووه‌ . سه‌دام به‌وه‌ تۆمه‌تبار كرا كه‌وا چه‌كی كۆكوژی هه‌یه‌ ، به‌تایبه‌تیش هه‌وڵه‌كانی‌ بۆ به‌رهه‌مهێنانی چه‌كی ئه‌تۆمی ، ئێستا ئێرانیش هه‌مان تۆمه‌تی ئه‌خرێته‌ پاڵ . له‌رووبه‌رووبوونه‌وه‌ی سه‌دام هۆكاری لادانه‌كه‌ی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بو كه‌وا رژێمه‌كه‌ی بوه‌ مه‌ترسی به‌سه‌ر رژێمه‌ هاوپه‌یمانه‌كانی ئه‌مریكا له‌كه‌نداو ، ئێستا به‌هه‌مانشێوه‌ ئێران تۆمه‌تباره‌ به‌ده‌ستگرتن به‌سه‌ر ناوچه‌كه‌و هه‌ڕه‌شه‌كردن له‌رژێمه‌ هاوپه‌یمانه‌كانی ئه‌مریكا. له‌شه‌ڕی عیراق و ئه‌مریكادا پاساوی ئه‌وه‌ش هێنرایه‌وه‌ كه‌وا رژێمی‌ سه‌دام دیكتاتۆره‌و پێویسته‌ لابچێ و ئازادی بۆ عیراق بگه‌ڕێته‌وه‌ ، بۆیه‌ شه‌ڕه‌كه‌شیان‌ ناونا‌ ( پرۆسه‌ی ئازادی عیراق ) ، هه‌مان ئه‌م قسه‌یه‌ش ده‌رباره‌ی ئێران ئه‌وترێ . كه‌واته‌ له‌هه‌ردو شه‌ڕه‌كاندا یه‌ك سیناریۆ دووباره‌ ئه‌بێته‌وه‌ ، بۆیه‌ ململانێی ئه‌مریكا و ئێران حه‌تمه‌ن به‌ره‌و شه‌ڕێكی خوێناوی ئه‌ڕوات . به‌تایبه‌تیش هه‌مو سه‌رۆكێكی ئه‌مریكی پێویستی  به‌شه‌ڕێكی ده‌ره‌كی‌ هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێ خولێكیتری سه‌رۆكایه‌تی بۆ خۆی ده‌سته‌به‌ر بكا ، ئه‌و شه‌ڕانه‌ی ئه‌مریكاشمان بینی له‌سه‌رده‌می جۆرج بۆشی باوك و بیل كلینتۆن وجۆرج بوشی كوڕ وباراك ئۆباماش ، بۆیه‌ دۆناڵد ترامپیش پێویستی به‌شه‌ڕیكی ده‌ره‌كی هه‌یه‌ بۆ مسۆگه‌ركردنی خولی داهاتوی . هه‌ر هه‌مان ئه‌و شیكارانه‌ی له‌ئه‌گه‌ره‌كانی شه‌ڕی نێوان ئه‌مریكاو ئێران ئه‌كۆڵنه‌وه‌، به‌شێكیان باسی ده‌رئه‌نجامه‌كانی ئه‌و شه‌ڕه‌ش ئه‌كه‌ن و كاریگه‌ریه‌كانی به‌سه‌ر كورده‌وه‌ ، ته‌نانه‌ت هه‌ندێكیان باس له‌وه‌ش ده‌كه‌ن كه‌ كورد له‌م شه‌ڕه‌دا زه‌ره‌رمه‌ند ئه‌بێ ، ئه‌مه‌ش له‌كاتێكدایه‌ كه‌ كورد ئه‌سڵه‌ن خۆی به‌شێك نیه‌ له‌و ململانێیه‌دا ، ئیدی نازانم بۆچی ماڵی كورد وێران ئه‌بێ له‌م شه‌ڕه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌دا‌. شه‌ڕی ئه‌مجاره‌ی ئه‌مریكا له‌سه‌ر ئه‌رز نابێ تا پێویستی به‌هاوكاری لوجیستی كوردو ته‌نانه‌ت عیراقییه‌كانیش هه‌بێ ، شه‌ڕی ئه‌مجاره‌ ، شه‌ڕی موشه‌ك و فرۆكه‌و چه‌كه‌ قوڕسه‌كانه‌ وه‌كو ئه‌وه‌ی بینیمان له‌ شه‌ڕه‌كانی ئه‌مریكا له‌ناوچه‌ی به‌لقان و سوریاو دژ به‌داعش له‌عیراق ، ئه‌مه‌ش پێویستی به‌ جوڵه‌ی سه‌ربازی له‌سه‌ر ئه‌رز نیه‌، به‌تایبه‌تیش ئه‌مریكا مه‌به‌ستی نیه‌ خاكی ئێران داگییربكاو خۆی بهاوێته‌ ناو زۆنگاوێكی هاوشێوه‌ی فێتنامی ساڵی شه‌سته‌كان، چونكه‌ رووبه‌ری ئێران زۆر له‌وه‌ فراوانتره‌ سوپای ئه‌مریكا بتوانێ داگییری بكات ، جگه‌ له‌مه‌ش ئه‌مریكا زۆر په‌رۆشی میلله‌تانی ئێران نیه‌ تا رژێمه‌كه‌یان بۆ بگۆڕێ و دیموكراسیه‌تیان بۆ ده‌سته‌به‌ر بكات . ئه‌مریكا به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی خۆی وئیسرائیل پاڵیان پێوه‌ ئه‌نێ بۆ شه‌ڕ له‌دژی ئێران وچه‌كه‌‌ كۆكوژه‌كانی نه‌وه‌ك شتی تر. سروشتی شه‌ڕه‌كانی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ش ، شه‌ڕی چه‌كه‌ قوڕسه‌كانه‌، له‌وه‌شدا ئه‌مه‌ریكا پێشه‌نگه‌ له‌سه‌ر ئاستی جیهان ، چه‌كی وای به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ كه‌ به‌بێ ناردنی یه‌ك سه‌ربازی ئه‌نجامه‌كان یه‌كڵایی بكاته‌وه‌ ، گه‌لانی ئه‌مریكاش ئاماده‌نین باجی هیچ موغامه‌ره‌یه‌كی سه‌رۆكه‌كانیان به‌خوێنی رۆڵه‌كانیان بده‌نه‌وه‌ ، بۆیه‌ ئاسان نیه‌ رای گشتی ئه‌مریكا به‌وه‌ رازی بێت ته‌رمی سه‌دان وهه‌زاران رۆڵه‌یان بگه‌رێته‌وه‌ ئه‌مریكا له‌پای گۆڕینی رژێمێكی دیكتاتۆری له‌ناوچه‌یه‌كی رۆژهه‌ڵاتدا. پێموایه‌ هه‌مان سێناریۆی عیراق دووباره‌ ئه‌بێته‌وه‌ به‌ گۆڕانكارییه‌كی بچوك ، ئه‌ویش خۆ دوورخستنه‌وه‌ی ئه‌مریكایه‌ له‌شه‌ڕی مه‌یدانی سه‌ر ئه‌رز ، گورزی یه‌كه‌م وكه‌مه‌رشكێنیش ، به‌هێرشی ئاسمانی چڕو موشه‌كه‌ دوورهاویژه‌كان ده‌ستپێئه‌كات ، به‌تایبه‌تیش به‌ئامانج گرتنی هێزی فرۆكه‌وانی ئێران ، وه‌كو ئه‌وه‌ی له‌شه‌ڕی پێنجی حوزه‌یرانی نێوان ئیسرائیل وده‌وڵه‌ته‌ عه‌ره‌بیه‌كان له‌ساڵی 1967 روویدا ، كاتێك فرۆكه‌كانی ئیسرائیل كتوپڕ هێرشێكی چڕیان كرده‌ سه‌ر فرۆكه‌خانه عه‌سكه‌رییه‌‌كانی میسرو سه‌دان فرۆكه‌ی جه‌نگیان هه‌ر له‌ناو فرۆكه‌خانه‌كاندا په‌كخست ، به‌مشێویه‌ وه‌كو سه‌ره‌تایه‌ك هێزی ئاسمانی ئێران په‌كئه‌خه‌ن . دواتر به‌موشه‌كی دوورهاوێژ بنكه‌ سه‌ربازی وئابووری وئه‌منیه‌كانی رژێمی ئێران بۆردومان ئه‌كه‌ن و ئه‌وانیش له‌په‌لوپۆ ئه‌خه‌ن ، ره‌نگه‌ ئه‌مه‌ش ببێته‌ هۆی هه‌ڵگیرسانی راپه‌رینی خه‌ڵكی ئێران كاتێك رژێمه‌كه‌یان توانای سه‌ربازی و ئه‌منی له‌ده‌سئه‌دات و رێگه‌ خۆش ئه‌كات بۆ راپه‌ڕینێكی جه‌ماوه‌ری، لێره‌شدا ئه‌مریكاو هاوپه‌یمانه‌كانی یه‌كه‌م ئامانجیان ئه‌پێكن، ئیدی ئه‌كه‌ونه‌ هه‌ڵوێستی ته‌ماشاكه‌رو، دووریش نیه‌ ها‌وكاری هێزه‌ ئۆپۆسزیۆنه‌كانی ئێرانیش بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی له‌راپه‌ڕینه‌كه‌دا رۆڵیان هه‌بێ  . ئه‌وه‌ی باسیش ئه‌كرێ گوایه‌ هاوپه‌یما‌نه‌كانی ئێران له‌ناوچه‌كه‌دا وه‌كو میلیشیاكانی شیعه‌ی عیراق و حزبوللای لوبنانی وحوسیه‌كانی یه‌مه‌ن و جه‌ماعه‌تی حه‌ماسی فه‌ڵه‌ستینی دێنه‌ ناو شه‌ڕه‌كه‌ بۆ دیفاعكردن له‌ئێران ، من پێموانیه‌ ئه‌مانه‌ بكه‌ونه‌ جوڵه‌ دژ به‌ ئه‌مریكا ، چونكه‌ هه‌ر جوڵه‌یه‌ك له‌لایه‌ن ئه‌مانه‌وه‌ واتای كۆتاییهاتنیانه‌، بۆیه‌ ئه‌مانه‌ خۆیان ناخه‌نه‌ نێو ئه‌م ملمڵانییه‌ی ئه‌مریكاو ئێرانه‌وه‌ . خۆ ئه‌گه‌ر خۆشیان خسته‌ ناو شه‌ڕه‌كه‌وه‌ به‌ماوه‌یه‌كی كورت ده‌مكوت ئه‌كرێن . بۆ حزبوڵڵا ئه‌وه‌ ئیسرائیل ئاماده‌یه‌ له‌باشووری لوبنانه‌وه ده‌مكوتیان بكات ‌، بۆ حه‌ماسیش ئه‌وه‌ هه‌رده‌م سوپای ئیسرائیل ئه‌توانێ‌ له‌ناویان ببات . بۆ حوسیه‌كانیش هێزه‌كانی  هاوپه‌یمانی عه‌ره‌بی رووبه‌روویان ئه‌بنه‌وه‌، بۆ میلیشیا عیراقیه‌كانیش ، باوه‌ڕ ناكه‌م هیچ كامێكیان ئامادبن خۆیان بۆ ئێران به‌كوشت بده‌ن ته‌نانه‌ت مه‌رجه‌عیه‌ت و هێزه‌ گه‌وره‌كانی شیعه‌ش خۆیان به‌دوور ئه‌گرن ، چونكه‌ باش ئه‌زانن به‌مه‌ كۆتاییان پێدێت و له‌پرۆسه‌ی سیاسی عیراق وده‌سگرتنیان به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ دوور ئه‌خرێنه‌وه‌ . ره‌نگه‌ میلیشیای عه‌سائیب بێنه‌ ده‌نگ، به‌ڵام كاریگه‌ریه‌كی ئه‌وتۆیان نابێ ، چونكه‌ ئێستا نزیكه‌ی په‌نجا هه‌زار سه‌ربازی ئه‌مریكی له‌عیراقدا بوونیان هه‌یه‌ و، حكومه‌تی عیراقیش هاوپه‌یمانی ستراتیجی ئه‌مریكایه‌و رێكه‌وتنێكی ئه‌منیان به‌یه‌كه‌وه‌ هه‌یه‌، بۆیه‌ لێره‌دا حكومه‌تی عیراق ناچاره‌ به‌رپه‌رچی ئه‌و میلشیایه‌ بد‌اته‌وه، وه‌كو ئه‌وه‌ی پێش چه‌ند ساڵێك له‌دژی سوپای مه‌هدی كرا، ته‌نانه‌ت پێشبینی ئه‌وه‌ش ئه‌كه‌م مه‌رجه‌عی باڵای شیعه‌كان فه‌تواش ده‌ربكه‌ن بۆ رێگرتن له‌به‌شداری شیعه‌ له‌م شه‌ڕه‌دا‌ . له‌كۆتاییدا پێموایه‌ شه‌ڕه‌كه‌ كتوپڕ ئه‌بێ ، به‌دووری نازانم ده‌ستپێشخه‌ره‌كه‌شی ئیسرائیل بێت ، چونكه‌ ئێستا مشتومڕێك له‌ناو ئیداره‌ی سه‌رۆك ترامپ هه‌یه‌ له‌سه‌ر خۆ به‌دوورگرتنی ئه‌مریكا له‌م شه‌ڕه‌دا ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئیسرائیل ده‌ستی پێكرد ، بێگومان ئه‌مریكا پاساوێكی ده‌ست ئه‌كه‌وێ بۆ هاتنه‌ ناو شه‌ڕه‌كه‌وه‌ به‌بیانوی پشتگیریكردن له‌هاوپه‌یمانه‌ ستراتیژه‌كه‌ی . ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ش نه‌بو، وابزانم سیناریۆی تریش هه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی ئێران رابكێشرێته‌ ناو شه‌ڕه‌كه‌وه‌ ، وه‌كو ئه‌و سیناریۆیه‌ی له‌مرۆژانه‌دا له‌میرنشینی فوجیره‌ رێكخرا كاتێك ته‌قه‌ له‌چه‌ند به‌له‌مێك كراو ئێران پێی تۆمه‌تباركرا ، خۆ ئه‌مكارانه‌ زۆر ئاسانه‌و، ئه‌مریكا ئه‌توانێ سیناریۆی وا دابرێژی بۆ دۆزینه‌وه‌ی پاساوێك هه‌تا ئه‌گه‌ر بچوك و درۆش بێت بۆ ده‌ستپێكردنی شه‌ڕه‌كه‌ . هه‌ندێ هه‌رزه‌كاری سیاسی كورد پێیانوایه‌ كه‌ ئه‌م شه‌ڕه‌ی داهاتو ده‌بێته‌ هۆی گۆڕینی نه‌خشه‌ی جوگرافی ‌ناوچه‌كه‌و، ته‌نانه‌ت باس له‌دروستبونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردیش ئه‌كه‌ن، به‌ڵام من پێموایه‌ ئه‌مه‌ دووره‌ له‌راستییه‌‌وه‌، چونكه‌ بینیمان ئه‌و شه‌ڕو ململانێیانه‌ی له‌ناوچه‌كه‌دا روویانداو زیاتر له‌ ده‌ ساڵیشه‌ به‌رده‌وامه‌ ، وه‌كو شه‌ڕه‌كانی سوریاو لیبیاو یه‌مه‌ن و ته‌نانه‌ت ئه‌فغانستانیش، هیچیان نه‌بونه‌ هۆكاری پارچه ‌پارچه‌بونو دامه‌زراندی ده‌وڵه‌تی نوێ له‌م ناوچانه‌دا، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئێستا شه‌ڕه‌كان زیاتر بۆ یه‌كگرتنه‌وه‌‌و پاراستنی سنووری ئه‌م وڵاتانه‌و شه‌رعیه‌ت گێڕانه‌وه‌یه‌‌ بۆ ده‌سه‌ڵاتی مه‌ركه‌زی ، بۆیه‌ ئه‌و شه‌ڕه‌ی داهاتووش نه‌ قازانجی بۆ كورد هه‌یه‌و نه‌ زیان ، كورد ته‌نها ته‌ماشاكارێك ئه‌بێ وهیچیتر ..

ئاراس مەسیفی لەم نوسینەی بەختیار عەلی کە لە سایتەکەی خۆی بلاویکردۆتەو و لینکەکەی لە خوارەوە دادەنێم، نوسەر کەوتۆتە چەند هەڵەیەکی بابەتی و لۆژیکی دەربارەی چەمکەکانی کولتور، جوانیی و ناشیرینی و هەروەها بۆتە قوربانی بەکارهێنانی تێوری جیاکاری "ئێمە" و "ئەوان" (othering) کە رەگەکەی دەگەرێتەوە بۆ قۆناغی رەگەزپەرستیی و داگیرکاریی وڵاتە خۆرئاوایەکان لەلایەن وڵاتە رۆژئاوایەکان. ئەم سەردەمە لە ناوەندە زانستیەکان بە -سەردەمی کۆلۆنیالیزم- ناسراوە. لە دوای نەمانی قۆناغی کۆلۆنیالیزم دەربازبون بۆ قۆناغی دوای کۆلۆنیالزم کە بە -پۆست کۆلۆنیالزم- ناسراوە بەکاربردنی چەمکەکانی "رۆژهەڵات"، "ئێمە" و "ئەوان" لە ناوەندە مەعریفی و زانستیەکانی جیهیان بێ کێشە نیە، ئەگەر بەکاریش بهێندرێن بۆ رەخنە لیێ گرتن و راستکردنەوەیەتی. ئێستا تەنها هێزە رەگەزپەرستە راستڕەوەکان بۆ مەبەستی ئەجیندای جیاکاری رەگەزپەرستیانەی حزبی بەکاری دەهێنن. بەکارهێنانی منیش بۆ ئەم چەمکانە لێرە، تەنها بۆ پیشاندانی هەڵە فیکری و مەعریفیەکانی نوسەرە. نوسەر بەمتمانە بەخۆبونێکی بێوێنە، بەدیدێکی لە خۆبایانە باس لە "کولتوری هەمو خۆرهەڵات" دەکات و لە رێگەی چەند دیاریدەیەکی بزێو، کە بەشێکی هەرە بچوکی کولتور پێکدەهێنن، ئەگەر مانا فراوانەکەی کولتور لەبەرچاوبگیرێت، بریار لەسەر "هەمو مرۆڤەکان" و کولتوری "تەواوی خۆرهەڵات" دەدات، ئاخر ئەگەر ئەمە کەمیی مەعریفی نەبێت، چیە؟ ئایا نوسەر بەمەبەست ئەو چەمکانە تێکەڵ دەکات یان ئاگاداری ئەو هەمو نێوکاری و گورانکاریانەی چەمک و گۆتارەکانی پەیوەست بە کولتورناسی لە ناوەندە کولتوریی و زانستیەکان نیە؟ بۆ نمونە چەند چەمکێکی گشتگیر و قەبەی وەکو کولتور، جوانیی و ناشیرینی لەپاڵ یەکتر ریزکردوە، بێ ئەوەی بۆ خوێنەری شی بکاتەوە، مەبەستی ئەو لە چەمکەکانی کولتور، جوانی و ناشیرینی لەم نوسینەدا چیە؟ نوسەر کولتور بە چی تێگەیشتوە کە ئاوا بچوکی دەکاتەوە بۆ سەر چەند بابەت و کردەیەکی رۆژانە؟ ئاخر ئەگەر ئێستا لە ئینتەرنێتدا بە دوای چەمکی کولتور بگەرێیت، دەیان پێناسە و ناورۆکی جیاجیات دەستدەکەوێت، کە هەر پێناسەیەک بێ وردبونەوی قوڵ لێی، زۆر زەحمەتە بتوانیت لێی تێبگەیت، جا چی بەو ساویلکەیەوە بیکەیتە بنەمای بابەتی نوسینێکی قەبە. بەمەست بێت یان بێ مەبەست نوسەر لەو "رۆشەنبیرە" - خۆرهەڵاتیانەیە - کە تا ئێستاش لەسەر بنەمای هەمان تێوری بە هەمان پێوەرەکانی سەدەی رابردو درێژە بە دیدی "ئەوانی" ئەوروپی و "ئێمەی" خورهەڵاتی دەدات. بەشێوەیەکی ڕەها و گشتگیر کولتوری خۆرهەڵاتیەکان لەچەند خالێکی دزێو و ناشیرین بچوک دەکاتەوە، تەواوی کولتورەکە جارێک بە فاشیست، جارێک بە بکوژی جوانی ناودەبات. ئەگەر ئەو قسانەی نوسەر بخەیتە بەردەم هەر کولتورناسێک، بێ ئەمڵا و ئەولا نوسەر بە رەگەزپەرست و تێنەگەیشتنیی بۆ چەمکی کولتور تۆمەتبار دەکات. لە کاتێکدا "ئەوان" بۆ ناشیرینکردنی "ئێمە" ئەو تێوریەیان داهێنا، ئەوا بەشێک لە "ئێمە" بۆ بەردەوامی بەو ناشیرینەیی "ئێمە" لە دیدی ئەوان، هەمان لۆژیک وتێوری پەیرەودەکەین. لەوانیە، بەختیار عەلی پێی وابێت، دیدگای ئەو بۆ خورهەڵات خودیی بێت و هیچ کاریگەریەکی رۆژئاوایی لەسەر نەبێت، بەڵام ئەو کاتێک چەمکی "خۆرهەڵات" بەکاردەهێنی، ئەمە خۆی لە خۆیدا چەمکێکی سیاسی قۆناغی کۆلۆنیالیزمە. ئەو لە کاتێکدا بەزمانی "ئێمە" و "ئەوان" قسە دەکات، ئەوە خۆرهەڵاتی لە ئەوانی تر جیاکردۆتەوە، کە رۆژئاوایا. نوسەر پێی خۆش بێت یان ناخۆش، ئەو لەسەر هەمان رێچکەی ئەوان بەمەستی بەراوردکردنی "ئێمە" و "ئەوان" بە پێوەرەکانی ئەوان (رۆژئاوایەکان) ئەمە دەکات. هێزە ئەورۆپیەکان بۆ رەوایی دان بە داگیرکاریەکانیان، لەسەرەتای سەدەی پانزەم هەڵسان بە دابەشکردنی دونیا بەسەر "ئێمە" و "ئەوان" و خۆیان لە هەمو جیهان جیاکردەوە. خۆیان کردە "ئێمەی" پێشکەوتو و جوان و"ئەوانی" تریشیان بە دواکەوتو و ناشیرین وێنا کرد. لە رێگەی ئەم تێوریە وێنەی "ئێمەیەکی" خاوەن ئەقل، کولتور و توانا و "ئەوانی تری" کەم ئەقڵ، بێ کولتور و بێ توانایان لە سەرتاسەری جیهان بلاوکردەوە و چەسپاند. هێزە رۆژئاویەکان لە ژێر بەهانەی "پێویستە ئێمە بچین، ئەوان فێری کولتور و ژیان بکەین" زۆربەی وڵاتانی گۆی زەویان داگیرکرد و چەندین ساڵ خێروبێرەکەیان بۆ خۆیان برد، خەڵکەکەیان چەوساندەوە و کولتورەکانیان شێواندن. لەم رێگەیەوە رەوایەتیان دا بە دەیان و سەدان شەڕ و کوشتار و کۆمەلکۆژی. گەورە نوسەری ئەمەرێکی بەرەگەز فەلەستینی ئێدوارد سەعید بۆ یەکەم جار لە کۆتایی هەفتاکانی سەدەی رابردو، ئەم دیدە رەگەزپەرستیانەی رۆژئاویەکانی بۆ خۆرهەڵات لەبەر یەک هەڵوەشاندەو و خستیە بەر رەخنە. ئێدوارد سەعید لە رێگەی بەلگەی زانستی سەڵماندی کە ئەم وێنە ناشیرینەی خۆرهەڵات دروستکراوی رۆژئاوایەکانە بۆ رەوایی دان بە زۆلم و داگیرکاریەکانیان بۆ سەر خۆرهەڵات. ئەم تێوریەی ئێدوارد سەعید لە ناوەندە زانستیە ئەمریکی و ئەوروپیەکان پێشوازیەکی گەورەی لێکرا و تا ئێستاش وەک یەکێک لە بنەماکانی رەخنەی قۆناغی دوای سەردەمی کۆلۆنیالزم (postcolonialism) سودی لێوەردەگیرێت. لە کاتێکدا "ئەوان" نەک تەنها پشتیان لەو دیدە رەگەزپەرستیانەیان کردوە، بەلکو کردویانەتە چەقی گوتاری رەخنەیی. لەسەر ئاستەکانی سیاسیی و پەروەردەیی ئەکادیمیی و زانستی و میدیایی هەوڵی راستکردنەوەی دەدەن. بەڵام رۆشەنبیرانی "ئێمە" بە سود وەرگرتن لە ناو و ناونیشانی قەبە، هێشتا بێئاگا لەوهەمو گۆرانکاری و نوێکاری و راستکردنەوەی چەمکی کولتور و گوتارە کولتورناسیەکان بەردەوامن لەسەر هەمان رێچکەی کۆنی "ئەوان" و "ئێمە". بیزانی یان نەیزانی، بینینی کولتوری خۆت، لە روانگەی ئەوانی تر و هەڵسەنگاندنی لە رێگەی چەمکەکانی ئەوان (بۆ نمونە چەمکی فاشیست کە نوسەر زۆر جار بۆ پێناسەی خورهەڵات بەکاری دەهێنێت) بەردەوامی دانە بە هەمان رێچکەی رەگەزپەرستیانە و جیاکاری رۆژئاوا و خۆ بەکەم زانین بەرامبەریان. رۆژانە چەندان بەراوردی بێ سەروبەر و بێ مانا لە نێوان رۆژئاواو و کوردستان لەلایەن رەوەندی کوردی دەرەوەی وڵات لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان دەبینین کە بەردەوامی دانە بە هەمان ئەو رێچکە و وێنەیەی، کە رۆژئاویەکان بۆ خۆرهەڵاتیەکانیان دروست کردوە. تاکە جیاوازای ئەوان لەگەڵ نوسەر ئەوەیە، ئەوان کەسیان خۆیان بە رۆشەنبیری سەردەم نازانم.

لاوك سەڵاح پەیڤێک بۆ ساڵیادی: نەوشیروان مستەفا: سێبەری سیاسەت کە منداڵ بووم، بەختەوەر بووم، زۆربەی کاتەکانم لە کتێبخانەی گەلاوێژ لە شاری سلێمانی بەسەر دەبرد، کتێبخانەکە هی ماڵی پورم بوو، لەوێ هەموو گۆڤارە ئەدەبی و سیاسییەکانم بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی دەخوێندەوە، وێنەکان و حیکایەتەکان و شێوازی چاپکردنیان سەرسامیان دەکردم، هەروەها کە گوێم لە دوا هەواڵە سیاسیەکان و شیکردنەوەکان لە لایەن ئەو مامۆستا بەرێزانەوە دەگرد کە رۆژانە دەهاتنە ئەوێ و نوێنەرایەتی چەندان رای جیاوازیان دەکرد، ئەوەندەی دیکە سەرسام دەبووم و پەلکێشیان دەکردم بۆ دونیای کەسە گەورەکان. بۆ من کتێبخانەی گەلاوێژ یەکێکە لە وێستگە هەرە سەرەکییەکانی ژیانم کە لەوێوە، لەو بانیژەوە، هێدی هێدی هەستم کرد کە کۆمەڵگەی ئێمە پڕە لە ململانێ و ناکۆکی، هەندێکیان کۆڵەکەکانی کۆمەڵگە پێکدەهێنن و هەندێکیان پر وەهمن. هەر لەوێوە ئاشنای ئەو کەسانە بووم کە نوێنەرایەتی بەرژوەندی سیاسی و کۆمەڵایەتی و تەنانەت کەلتووری جیاوازیان دەکرد، ئاشنای شێوازی نوێنەرایەتیکردنەکەیان و رێبازە سیاسیەکانیان و هەروەها مێژووی کەسە سیاسییەکانیش بووم. لەو کاتەوە تا ئەم ساڵانەی دوایی، بەتایبەتی لە ٢٠١١ و تا دوا ساتەکانی تەمەنی، کە ئاشنایەتیم لەگەڵ رەوانشاد کاک نەوشیروان مستەفا دروست بوو، ئەو تەنها سیاسی بوو توانی ئەو سەرسامییەی کە لە وێستگەیەکی ژیانمدا هەمبوو زیندوو بکاتەوە و بەردەوامی پێ ببەخشێت. من کەسێکی سیاسی نیم و هەرگیز لە کایەی سیاسەتدا کارم نەکردووە و زۆر سەر لە ململانێ سیاسیە لۆکەڵییەکان دەرناکەم! هەندێ لە هاورێکانم دەڵێن کەڵێنێک لە نێوان تۆ و ئەم ژینگەیەدا هەیە، ئەوەی تۆ دەیڵێت و دەتەوێت ببێت لەم ساتەدا نایەتە دی، هەر بۆیە گومانم نییە کە هەردووکمان من و ژینگەکەم ناکۆکیین! بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ٣٠ ساڵی تەمەنم بۆ کاروباری رێکخراو و پرۆگرامی مرۆیی و کۆمەڵگە بەسەربردووە، دونیایەک خەڵکی بێگانە و نیشتمانیم لە ژیانمدا بەهۆی کارەکانمەوە لەسەر هەموو ئاستەکان ناسیووە، مێژوویان و پیشەیان و تەنانەت سروشتی کەسایەتیان، ئەو ئەزموونە یارمەتیم دەدات، بەشی خۆم، کەسی خوێنەواری راستەقینە بناسمەوە، خاوەن پرۆژە لە کەسی دیکە جیا بکەمەوە، خاوەن دیدی سیاسی و حکومی و پیشەیی و تەنانەت تا رادەیەک ئەدەبیش بناسمەوە. هەر بۆیە ئەو ئەزموونە یارمەتیم دەدا لە کوێدا و لە چ خانەیەکدا نەوشیروان مستەفا شایستانە ریزبەند و پۆلین بکەم. لەسەر هەر مەسەلەیەک سەبارەت بە مێژووی سیاسی و ئەدەبی و رۆژنامەنووسی و تەنانەت کەسایەتی کاک نەوشیروان مستەفا جیاواز و ناکۆک بووبین، هەمیشە لەسەر توانا و تێگەیشتن و ئاستی باڵای کارکردنی ئەو کۆک بووین. هیچ سیاسییەکی ئەو نەوەیەم نەدیووە ئەوەندەی ئەو توانای پێداچوونەوەی بە مێژووی خۆی و هەڵەکانی خۆی و ئاستە جیاوازەکانی کۆمەڵگەکەی هەبووبێت، هەروەک چۆن کاک شێرکۆ بێکەس بۆ دونیای ئەدەبی ئێمە لە نەوەی خۆی جیاوازە، بەهەمان شێوە و زیاتر نەوشیروان مستەفا خاوەنی شوناسێک و پرۆژەیەکی جیاوازە لە نەوەی خۆی کە تا چەندان ساڵی دیکە دەبێتە سێبەری ناو دونیای سیاسەتی ئێمە. ئەو کوردناس بوو، بۆ ئەو مێژوو و کارەساتە سیاسییەکان ببوونە چەتر و سێبەری رەفتاری سیاسی و ئیلهامی ئیدارەدانی پارتی سیاسی و کۆمەڵگە بە شێوەیەکی گشتی. هەر هەوڵدان بۆ نووسینەوەی رووداو و کارەساتە سیاسی و مێژووییەکان خۆی لە خۆیدا دروستکردنی گۆرانکارییە لە شێوازی گێرانەوەی شەفەی و زارەکی مێژوو بۆ گێرانەوی مێژوو بە رێگای تۆمارکردن و نووسینەوەی، کە ئەمە لەراستیدا ئەرکی مێژوونووسە ئەکادیمییەکانە. ئەمە کارێکی هەر وا ئاسان نییە بۆ کەسێک کە بەشێکی گرنگی رووداوەکان بووبێت و هەمیشە لە ژێر فشارە جیاوازەکاندا بووبێت و لە ژینگەیەکدا ئەم کارەی ئەنجام دابێت کە هەرگیز یارمەتیدەر نەبووە، ژینگەیەک پر مەترسی بەردەوام و نەبوونی بەردەوام و ململانێی سیاسی سەختی بەردەوام لە ناوەوەی پارتە سیاسییەکەی کە کاری تیاکردووە و لە دەرەوەی پارتەکە خۆشی. سەرنج بدە کامیان لەو برادەرانەی خۆی کە هەمووشیان خوێندەوار بوون ئەم کارەیان بەو شێوەیە ئەنجامداوە. لەو خاڵانەی دیکە کە جێگای تێرامان و سەرنجە، کاک نەوشیروان لەو کەسە دەگمەنانە بووە کە توانی لە پاش راپەرین و هاتنە ناو شارەکانەوە خیتابی سیاسی و بەهای سیاسی و تەنانەت رەفتاری سیاسی خۆی پەرە پێبدات و فراوانتر بکات بە جۆرێک پرۆژەیەکی پر مەترسی بێنێتە کایەوە کە بەرامبەر مێژووی کۆمەڵگەکەی دەوەستێتەوە و دەخوازێت ببێتە سەرەتای پرۆژەیەکی مەدەنی بۆ ئاییندە. ئەم وەچەرخانە بە دەگمەن لە مێژووی نەتەوەکاندا روودەدەن. ئەو وەک ئەوانی دیکە کۆڵەکەکانی ناو کۆمەڵگەکەی خۆی بۆ مەرامی سیاسی بەکار نەهێنا، ئەو دەستکاری ئەو کۆڵەکانەی کرد بۆ ئەوەی ئامانجی سیاسی فراوانتر بێت تا زیاتر رەوایەتی بەکاری سیاسی بدرێت. هەر بۆیە تا چەندان ساڵی دیکە نەوشیروان مستەفا وەک سێبەری سیاسەت دەمێنێتەوە.  

ئومێد قه‌ره‌داخی نه‌وشیروان مسته‌فا یه‌كێك له‌ ره‌مزه‌ گه‌وره‌كانی شۆرشی كورد ، هێمایه‌كی به‌رجه‌سته‌ی پابه‌ندبوون به‌ پره‌نسیپ و به‌هاكانه‌وه‌، به‌لای منه‌وه‌ نه‌وشیروان مسته‌فا جه‌نگاوه‌رێكی هه‌میشه‌یی بوو‌ بۆ ئازادی، ئه‌و له‌ هه‌رشوێنێك بوبێت، ئه‌و شوێنه‌ گۆره‌پانی ململانێ و به‌ره‌نگاری بوه‌ له‌ پێناو ئازادی و كه‌رامه‌تی ئینساندا، هه‌موو كاتێك بۆ ئه‌و كاتی ده‌ستپێك بوه‌ و ئه‌و هه‌میشه‌ روو له‌ ئایینده ‌بوو، ئه‌مه‌ ره‌نگه‌ جه‌وهه‌ریترین خاڵێك بێت له‌ پراكتیكی سیاسی نه‌وشیروان مسته‌فادا، لای ئه‌و هیچ كاتێك دره‌نگ نه‌بوو بۆ ده‌ستپێكردن، ئه‌م جه‌نگاوه‌ره‌ی ئازادی دوو ساڵ به‌رله‌ئێستا كۆچیدوایی كرد، دوای خۆی هه‌م كه‌له‌پورێكی سیاسی ده‌وڵه‌مه‌ند و هه‌م بوونێكی كاریزمایی گه‌وره‌ی له‌ نێو سیاسه‌ت و شۆرشدا به‌جیهێشت، به‌ بروای من له‌یه‌كه‌م ساتی وه‌فاتیه‌وه‌ كه‌له‌پووری سیاسی و پێگه‌ی رۆحی و كاریزمایی نه‌وشیروان مسته‌فا كه‌وته‌ به‌رده‌م مه‌ترسی ، له‌وكاته‌شدا من نوسیوم ؛ مه‌ترسی راسته‌قینه‌ له‌سه‌ر پێگه‌ی كاریزمایی و رۆحی ئه‌و له‌ نێو ژیانی سیاسی كوردستاندا ، دوژمنه‌كانی نین به‌ڵكو دۆسته‌كانین ، دژه‌كانی نین به‌ڵكو هاورێكانین، نه‌وشیروان مسته‌فا هه‌رگیز له‌ ده‌ره‌وه‌ لێینادری، هیچ هێزێكی ده‌ره‌وه‌ ناتوانێت نه‌وشیروان مسته‌فا بخات، هه‌میشه‌ په‌لاماره‌كانی ده‌ره‌وه‌ ئه‌و به‌هێز ئه‌كات ، به‌ڵام به‌ ساده‌ترین لێدانه‌كانی ناوه‌وه‌ ئه‌روخێت، با سه‌رنج بده‌ین ، به‌عس به‌ هه‌موو جه‌به‌رووتی سیاسی و ئه‌منی خۆیه‌وه‌ دژی نه‌وشیروان مسته‌فا وه‌ستایه‌وه‌ و دادگاكه‌ی چه‌ندین جار بریاری له‌سێداره‌دانی بۆ ده‌ركرد، به‌ڵام نه‌یتوانی نه‌ پێگه‌ی ئه‌و له‌ ژیانی سیاسی و نه‌ كاریزماییه‌كه‌ی كه‌م بكاته‌وه‌، كاتێكیش دادگایه‌ك له‌ هه‌ولێره‌وه‌ و به‌ تۆمه‌تی تێكدانی ئاسایشی نیشتیمانی بریاری ده‌ستگیركردنی ده‌ركرد، ئه‌م بریاره‌ نه‌وشیروان و پێگه‌ سیاسیه‌كه‌ی لاواز نه‌كرد ، به‌ڵكو ئه‌و بریاره‌ خودی دادگاكه‌ی شه‌رمه‌زاركرد و بۆ هه‌تا هه‌تایه‌ ئه‌و دادگایه‌ و دادوه‌ره‌كه‌ی وه‌ك ره‌مزی نه‌بوونی سه‌ربه‌خۆیی دادگا و به‌كارهێنانی دادگا له‌ ته‌سفیه‌ی حساباتی سیاسیدا ئه‌مینیته‌وه‌ ، به‌ڵام له‌ ناوه‌وه‌ بنكۆڵكردنێكی به‌رده‌وام هه‌یه‌ و سات له‌دوای سات ئه‌مانخاته‌ به‌رده‌م ئه‌گه‌ری كه‌وتنی كاریزما و پێگه‌ی رووحی نه‌وشیروان مسته‌فا . سیاسه‌ت وه‌ك بیناكردنێكی مه‌ده‌نی یان گه‌رانه‌وه‌ بۆ په‌یوه‌ندییه‌كانی خوێن و ده‌مار. راسته‌وخۆ دوایی كۆچیدوایی نه‌وشیروان مسته‌فا تێكرای مۆڵكه‌كانی گویزرایه‌وه‌ بۆ كوره‌كانی ، له‌م چوارچێوه‌یه‌دا گردی زه‌رگه‌ته‌ و میدیای بزووتنه‌وه‌كه‌ و گه‌لێك موڵكی گرنگی بوو به‌ مۆڵكی تایبه‌تی كوره‌كانی ، دواتریش ( وه‌ك له‌ هه‌ندیك سه‌رچاوه‌ی تایبه‌تییه‌وه‌ ته‌ئكیدم كردۆته‌وه‌) كوره‌كانی نه‌وشیروان مسته‌فا به‌ پشت به‌ستن به‌م مۆڵكه‌ و به‌و پاوه‌ر و هێزه‌ی له‌ باوكیانه‌وه‌ وه‌ری ئه‌گرن هه‌وڵی به‌هێزكردنی هه‌ژموون و پێگه‌ی خۆیانداوه‌ ،هه‌وڵیانداوه‌ ببنه‌ مه‌رجه‌عێكی گرنگ و یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ بۆ بزووتنه‌وه‌ سیاسیه‌كه‌، جگه‌ له‌مانه‌ جیاكاریشیان كردوه‌ به‌رانبه‌ر به‌وانه‌ی خزمه‌ت به‌ هه‌ژموون و پێگه‌ی ئه‌وان ناكه‌ن، ئه‌م ره‌فتاره‌ له‌ راستیدا له‌ دوو ئاستی سه‌ره‌كیدا پێگه‌ی رۆحی و كاریزمایی نه‌وشیروان مسته‌فا ئه‌خاته‌ به‌رده‌م مه‌ترسی جددی ئاستی یه‌كه‌میان بریتیه‌ له‌ گه‌رانه‌وه‌یه‌كی مه‌ترسیدار بۆ به‌ خێزانیكردن و به‌ ویراسه‌تكردنی سیاسه‌ت، لێدان له‌ مه‌فهومی حزب وه‌ك رێكخراوێك كه‌ دام و ده‌زگای په‌سه‌ندكراو به‌رێوه‌ی ئه‌به‌ن و به‌رهه‌می ئیراده‌ی هاوبه‌شی ئه‌ندامه‌كانیانه‌ ، لێدانه‌ له‌ مه‌فهومی دیموكراتیزه‌ی ژیانی سیاسی و گه‌رانه‌وه‌یه‌ بۆ ستایلی رۆژهه‌ڵاتی له‌ به‌رێوه‌بردنی سیاسه‌تدا كه‌ بنچینه‌كه‌ی له‌سه‌ر نزیكایه‌تی و په‌یوه‌ندییه‌كانی خۆین دامه‌زراوه‌ ، خوێنی سه‌رۆك له‌ ده‌ماره‌كانی كوردایه‌ هه‌ربۆیه‌ كوریش مایه‌ی قبوڵكردن و سه‌رۆكایه‌تیه‌ ، ئه‌م پرۆسه‌یه‌ لێدانێكی ته‌واو كوشنده‌ بوو له‌ هزر و كه‌له‌پووری سیاسی نه‌وشیروان مسته‌فا ، كه‌ جوهه‌ره‌كه‌ی وه‌ستانه‌وه‌یه‌ به‌ رووی به‌خێزانیكردنی سیاسه‌ت،بیناكردنی سیاسه‌ته‌ له‌سه‌ر بنه‌مایه‌كی مه‌ده‌نی و به‌ دوور له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی خوین و خێزان و بنه‌ماڵه‌، دژایه‌تیكردنی ته‌وریسی سیاسیه‌، هه‌ربۆیه‌ هیچ لێدانێك به‌قه‌د به‌خێزانیكردنی سیاسیه‌ت لێدانێكی قورس نیه‌ له‌ كه‌له‌پوور و پێگه‌ی كاریزمایی نه‌وشیروان مسته‌فا، ئه‌وه‌ی له‌م پرسه‌شدا سه‌رنجی ئه‌خرێته‌ به‌ ته‌نها سیاسه‌ت نیه‌ دوای نه‌وشیروان مسته‌فا ، به‌ڵكو پرسیاره‌كان له‌ بوونی ئه‌ویشدان ،ئایا به‌راست ئه‌و خۆی به‌ ویستی گردی زه‌رگه‌ته‌ و تێكرای مۆڵكه‌كانی بگوزیرینه‌وه‌ بۆ كوره‌كانی تا هه‌ژموونی سیاسی په‌یدا بكه‌ن ؟ئه‌گه‌ر به‌راستی دژی به‌ خێزانیكردنی سیاسه‌ت و تێپه‌راندنی په‌یوه‌ندییه‌كانی خوێن و خێزان بوو له‌ سیاسه‌تدا بۆچی چاره‌سه‌رێكی گونجاوی بۆ پرسی مه‌رجه‌عیه‌تی سیاسی گۆران و گواستنه‌وه‌ی مۆڵكه‌كان نه‌دۆزییه‌وه‌ ؟ئاسان نییه‌ مرۆڤ باوه‌ر بكات كه‌ نه‌وشیروان مسته‌فا دژی به‌ها و پره‌نسیپه‌كانی خۆی بوو له‌ به‌مه‌ده‌نیكردنی سیاسه‌ت و له‌ژێره‌وه‌ كاری بۆ گواستنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات كردوه‌ بۆ كوره‌كانی ، ئاسانیش مرۆڤ باوه‌ر به‌وه‌ بكات هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی رویاندا بێ ویست و خواستی ئه‌و بوون ، به‌تایبه‌ت ئه‌و چه‌ندین ساڵ كاتی له‌به‌رده‌ستدا بوه‌ بۆ چاره‌سه‌ری ئه‌و كێشه‌یه‌ ، هه‌رچۆنێك بێت بنكۆڵكردنی ئه‌م پرسه‌ ئه‌شێت كاری توێژه‌رانی جدیی بن و له‌داهاتوودا كاتی خۆیانی بۆ ته‌رخان بكه‌ن و به‌دوایدا بچن ئاستی دوه‌میش: تاپۆكردنی گردی زه‌رگه‌ته‌ ، تاپۆكردنی مۆلكێكی گشتیه‌ بۆ سه‌ر مۆڵكێكی تایبه‌تی، گردی زه‌رگه‌ته‌ مۆڵكی گشتیه‌ و گوێزانه‌وه‌ی بۆسه‌ر مۆڵكداری تایبه‌تی ، هه‌مان ئه‌و رێگایه‌یه‌ كه‌ سه‌دان هه‌زار دۆنم مۆڵكی گشتی له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانه‌وه‌ خراوه‌ته‌ سه‌ر حسابی مۆڵكداری تایبه‌تی و به‌ هه‌مان ئه‌ندازه‌ ره‌وایه‌تی هه‌یه‌ ، ئه‌مه‌ش لێدانێكی قورسه‌ له‌و پره‌نسیپانه‌ی نه‌وشیروان مسته‌فا ئه‌ندێشه‌ی سیاسی خۆی له‌سه‌ر بینا كردبوو، له‌ هه‌لومه‌رجێكی له‌م شێوه‌یه‌دا ئه‌وه‌ی زه‌بری توندی به‌ر ئه‌كه‌وێت بزووتنه‌وه‌ سیاسیه‌كه‌ی نه‌وشیروان مسته‌فا نیه‌ به‌قه‌د ئه‌وه‌ی خودی نه‌وشیروان مسته‌فا و پێگه‌ و روحی كاریزماییه‌كه‌یه‌تی، تاپۆكردنی گردی زه‌رگه‌ته‌ و كردنی به‌ مۆڵكی تایبه‌تی ، ته‌نها وه‌ك خه‌ون و هه‌ڵه‌ی كوره‌كان لێكنادرێته‌وه‌، ته‌نها وه‌ك مانه‌وه‌ی ئاسایی میراتی باوك بۆ نه‌وه‌كان سه‌یر ناكرێت به‌ڵكو كۆمه‌ڵێك پرسیاری جه‌وهه‌ری به‌ده‌وری خودی نه‌وشیرواندا مسته‌فادا دروست ئه‌كات ، له‌لایه‌ك نه‌وشیروان مسته‌فا خۆی پێش هه‌موو كه‌س زانیویه‌تی ئه‌و موڵگانه‌ به‌تایبه‌ت گردی زه‌رگه‌ته‌ مۆڵكی گشتیه‌ ، ئه‌و وه‌ك پیاوێكی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات و وه‌ك جێگری سكرتێری گشتی ئه‌و مافه‌ی پێدراوه‌ موڵكه‌كه‌ی له‌سه‌ر تاپۆ بكرێت ، بۆیه‌ مۆڵكی ئه‌و نیه‌ ، ئه‌ی كه‌واته‌ بۆچی رێگایدا ئه‌م مۆڵكانه‌ راسته‌وخۆ بگوازرێته‌وه‌ بۆ نه‌وه‌كانی ؟ ئه‌م پرسیاره‌ دیسانه‌وه‌ جێگای مشتومڕه‌ ، ئه‌گه‌ر نه‌وشیروان مسته‌فا مه‌به‌ستی بوبێت دارایی و مۆڵكێكی زۆر بۆ كوره‌كانی جێبهێڵێت ، ئه‌وا به‌دڵنیاییه‌وه‌ به‌درێژایی ساڵانێك له‌ناو یه‌كێتیدا ئه‌یتوانی ببێت به‌ خاوه‌نی چه‌ندان هێنده‌ مۆڵك له‌ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ی وڵات و به‌ بێ كیشه‌ له‌سه‌ر كوره‌كانی تاپۆی بكات ، ئه‌ی كه‌واته‌ بۆ ئه‌مه‌یكرد؟ ئایا له‌ كۆتایی ته‌مه‌نیدا له‌پره‌نسیپه‌كانی خۆی لایداوه‌ و به‌لایه‌وه‌ گرنگ بوه‌ مۆڵك و ماڵێك بۆ كوره‌كانی جیبهێلێت تا داهاتووی خۆیانی له‌سه‌ر دروست بكه‌ن ؟ یان ئه‌مانه‌ هیچیان نه‌بوه‌ و له‌بنه‌ره‌تدا نه‌وشیروان مسته‌فا ده‌ستێكی ئه‌مینی له‌ گۆراندا شك نه‌بردوه‌ تا گرده‌كه‌ی ته‌سلیم بكات بۆیه‌ تا كۆتایی كێشه‌ی مۆڵكداری گرده‌كه‌ی به‌ چاره‌سه‌رنه‌كراوی هێشته‌وه‌ ؟ ئه‌مانه‌ و زۆر پرسیاری تر ، ده‌ستكه‌وتنی وه‌ڵامێكی بنبڕ بۆ پرسیاره‌كان ره‌نگه‌ كارێكی ئاسان نه‌بێت، به‌ڵام به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌م پرسیارانه‌ كاریزما و پێگه‌ی ئه‌و ئه‌خاته‌ به‌رده‌م گومانی گه‌وره‌. دیموكراتیزه‌ی ژیانی سیاسی بێ دروستكردنی دام و ده‌زگای دیموكراسی  دوای تێپه‌رینی ماوه‌یه‌كی كه‌م به‌سه‌ر وه‌فاتی نه‌وشیروان مسته‌فادا ،خانه‌ی راپه‌راندن پێكهات ، پیكهاتنێك كه‌ شه‌پۆلێكی گه‌وره‌یی ناڕه‌زایی به‌دوای خۆیدا هێنا ، به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ سێ خاڵی سه‌ره‌كیدا پێكهاتنی ئه‌و خانه‌یه‌ ئیشكالی گه‌وره‌ی هه‌بوو ، یه‌كه‌م : ئه‌و خانه‌یه‌ هیچ ژنێكی له‌ خۆ نه‌گرت ، دوه‌م : ئه‌و خانه‌یه‌ هیچ گه‌نجێكی له‌ خۆ نه‌گرت، سێیه‌م : ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌ شانس و ده‌رفه‌تی یه‌كسانی بۆ خۆپالاوتن و كێبركی نه‌ره‌خساندو و پتر رێكه‌وتنێكی پیشوه‌خت بوو ، پێكهاتنی بالاترین ده‌زگای سیاسی به‌و سروشت و هه‌نگاوانه‌وه‌ ،توشبوون بوو به‌ نه‌خوشیه‌ كوشنده‌كه‌ی حزبی كوردی ئه‌ویش قۆرخكاری سیاسی ، ئه‌مه‌ش یه‌كه‌مین لێدانی كوشنده‌بوو له‌ دیموكراتیزه‌كردنی ژیانی سیاسی ناوخۆیی حزب و ره‌خساندنی هه‌لومه‌رجی قۆرخكاری له‌ دروستكردنی بریاری سیاسی و به‌خشینه‌وه‌ی پۆست و پێگه‌ و ئیمتیازات، ئه‌م روداوه‌ له‌ كاتێكدا بوو كه‌ شاده‌ماری بزووتنه‌وه‌كه‌ی نه‌وشیروان مسته‌فا دیموكراتیزه‌ی ناوخۆ و ره‌تكردنه‌وه‌ی قۆرخكاری بوو، راسته‌ ئه‌وه‌ هه‌نگاوی هاورێكانی بوو دوای كۆچیداویی ئه‌و ، به‌ڵام جێگای پرسیاره‌ بزووتنه‌وه‌یه‌كی سیاسی هێنده‌ بێ دام و ده‌زگا و بێ چوارچێوه‌ی یاسایی مه‌حكه‌م بێت له‌ كه‌مترین ماوه‌دا گه‌وره‌ترین كۆدیتا به‌سه‌ر دروستكردنی بریار و دامه‌زراوه‌ی سیاسیدا رووبدات ، پره‌نسیپی به‌شداری گه‌نج و ژن وه‌لابنرێ، هه‌ڵبژاردن له‌ مانا راسته‌قینه‌كه‌ی خاڵی بكرێته‌وه‌ و له‌جیاتی ئیراده‌ی ئازادانه‌ی ئه‌ندامان ببێت به‌ ئه‌نجامی هه‌ژموونی ته‌كه‌توله‌كان، ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا به‌درێژایی ته‌مه‌نی بزووتنه‌وه‌ی گۆران ، خودی نه‌وشیروان مسته‌فا قسه‌ی یه‌كه‌م و كۆتایی بزووتنه‌وه‌ی كردوه‌، ئایا ئیمكانی ئه‌وه‌ی نه‌بوه‌ له‌ رێگای كۆمه‌ڵێك میكانیزمه‌وه‌، له‌رێگای ژماره‌یه‌ك دام و ده‌زگا و چوارچێوه‌ی سیاسیه‌وه‌ ، فه‌راهه‌می ژیانێكی دیموكراتیانه‌ له‌نێوخۆی حزبدا بكات ، رێگری بكات له‌ دروستبوونه‌وه‌ی قۆرخكاری و خۆسه‌پاندان به‌سه‌ر بریاری سیاسیدا ؟ یاخود نه‌وشیروان مسته‌فاش وه‌ك سیاسیه‌كانی پێشتر پێیان گرنگ بوه‌ هاوسه‌نگی به‌رژه‌وه‌ندی و خواستی سیاسیه‌كان رابگری و خۆی و حزبه‌كه‌ی پێبه‌هێز بكات بێ له‌به‌رچاوگرتنی بایه‌خی دیموكراسی و ئاینده‌ی سه‌قامگیری له‌ناو حزبدا؟ چون ئه‌كرێت بێ جێگیركردنی كۆمه‌ڵێك پره‌نسیپ له‌ چوارچێوه‌ی سیاسی تۆكمه‌ و به‌هێزدا بینای هێزێكی سیاسی بكرێت كه‌ بتوانێ قۆرخكاری تیایدا روونه‌دات و بۆ ئایینده‌ش بمێنێته‌وه‌؟ ئه‌مانه‌ بۆ نه‌كرا له‌سه‌رده‌مێكدا كه‌ ئه‌توانرا بكرێت؟ به‌رپاكردنی دادپه‌روه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی یان پیشه‌سازی دروستكردنی ئه‌ریستۆكراتیه‌تی حزبی  له‌ كوردستانی عێراقدا ، سیاسه‌ت له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی ئامرازی چاكه‌ی گشتی بێت، ئامرازی بیناكردن و گۆرینی ئیجابیانه‌ی كۆمه‌ڵگا بێت، ئامرازی خۆشگوزه‌رانی كۆمه‌ڵگا بێت، ئامرازی خۆشگوزه‌رانی بكه‌ره‌ سیاسیه‌كان خۆیانه‌ ، له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی كار له‌سه‌ر فراوانكردنی چینی ناوه‌ند بكات كاری له‌سه‌ر دروستبوونی چینێكی ئه‌ریستۆكراتیه‌تی حزبی كردۆته‌وه‌ ، ئه‌میش له‌ دوو رێگای سه‌ره‌كییه‌وه‌ ، یه‌كه‌میان له‌ رێگای مووچه‌یه‌كی زه‌به‌لاحه‌وه‌ كه‌ به‌خشراوه‌ به‌ پله‌ تایبه‌ته‌كان له‌ په‌رله‌مانتار و وه‌زیر و تێكرای پله‌كانی تر ،له‌ میانه‌ی زینجیره‌یه‌ك هه‌ڵبژاردن و كابینه‌ی حكومه‌تدا هه‌زاران بكه‌ری سیاسی له‌ كوردستاندا گه‌یشتن به‌م پله‌یه‌ ، ئه‌مه‌ به‌ تێكرا چینێكی ئه‌ریستۆكراتیان دروستكردوه‌ ،دوه‌میشیان : له‌ رێگای ده‌ستوه‌ردان له‌ بازار و چالاكیه‌ ئابورییه‌كانه‌وه‌ له‌م پرسه‌دا ، بزووتنه‌وه‌ی گۆران به‌ ته‌واوی بزووتنه‌وه‌یه‌ك بوو به‌شداریكرد له‌ دروستكردنی ئه‌م ئه‌ریستۆكراتیه‌ته‌ حزبیه‌دا ، هه‌موو ئه‌وانه‌ی به‌ نوێنه‌رایه‌تی گۆران چوونه‌ نێو په‌رله‌مان و حكومه‌ته‌وه‌، به‌ته‌واوی موسته‌فید بوون له‌ هه‌موو ئیمتیازه‌كانی ده‌سه‌ڵات ، دواتریش تێكرا خانه‌نشییان قبوڵكردوه‌ ، ئه‌مه‌ش به‌ بروای من مه‌فهومی نوێنه‌رایه‌تیكردن و پاراستنی چاكه‌ی گشتی و به‌رپاكردنی دادپه‌روه‌ری ئه‌كاته‌ نوكته‌یه‌ك و هیچی تر ، فه‌رمانبه‌رێكی ئاسایی ده‌وڵه‌ت به‌درێژایی چل ساڵ خزمه‌تكردن كه‌متر له‌ نیو ملیۆن دیناری عێراقی خانه‌نشینی وه‌ر ئه‌گرێت، له‌ كاتێكدا پله‌ تایبه‌تێك ته‌نها به‌ چوارساڵ خزمه‌ت زیاتر له‌شه‌ش ملیۆن خانه‌نشینی وه‌ر ئه‌گرێت، ئه‌مه‌ش شتێكه‌ سیاسه‌ت ئه‌كاته‌ ئامرازی خۆشگوزه‌رانی گروپێك نه‌ك خۆشگوزه‌رانی كۆمه‌ڵگا، له‌ هه‌موو ئه‌و قسه‌وباسانه‌ی سه‌باره‌ت به‌ پێگه‌ی كاریزمایی نه‌وشیروان مسته‌فا دێته‌ ئاراوه‌، ئه‌و پرسیاره‌ له‌ زهنی هه‌مواندا دێت و ئه‌چێ، بۆچی له‌ بنه‌ره‌ته‌وه‌ و به‌ كرده‌وه‌ ئه‌م مشه‌خۆرییه‌ی بنبڕ نه‌كردوه‌ ، رێگایداوه‌ نوێنه‌ره‌كانی به‌شێك بن له‌و ئاراسته‌ باڵاده‌سته‌ی كه‌ هه‌یه‌، هه‌موویان مووچه‌ی قه‌به‌ و خانه‌نشینی وه‌ربگرن ، چۆن ئه‌توانین باس له‌ خه‌ونی عه‌داله‌تخوازی و فراوانكردنی چینی ناوه‌ند بكه‌ین له‌ كاتێكدا مووچه‌ی خانه‌نشینی وه‌زیرێك ده‌ هێنده‌ی مووچه‌ی فه‌رمانبه‌رێك بێت كه‌ له‌ ده‌وامدایه‌،ئه‌مه‌ سیستمه‌ به‌رهه‌می جۆرێكه‌ له‌ بیركردنه‌وه‌ كه‌ موڵكی گشتی و داهاتی نیشتیمانی وه‌ك غه‌نیمه‌ت ئه‌بینیت، وه‌ك چۆن جه‌نگاوه‌ری سه‌ركه‌وتوو مافی ئه‌وه‌یه‌ وه‌ك به‌رهه‌می سه‌ركه‌وتنه‌كه‌ی پاره‌ و ده‌سكه‌وتێكی زۆر(غه‌نیمه‌ت) ده‌ست بكه‌وێت، ئاواش كاتێك كاندیدێك سه‌ر ئه‌كه‌وێت به‌ هه‌مان لوجیك ده‌ستی ئه‌گاته‌ سامان و داراییه‌كی زۆر له‌ مۆڵك و داهاتی گشتی ، ئه‌مه‌ لوجیكی ئابووری غه‌نیمه‌ته‌ نه‌ك ئابوورییه‌كی نیشتیمانی پشتبه‌ستوو به‌ كار و به‌رهه‌م، هه‌ربۆیه‌ سیستمێكی له‌مشێوه‌یه‌ و قبوڵكردنی له‌لایه‌ن نه‌وشیروان مسته‌فاوه‌ سه‌یره‌ و جێگای پرسیاره‌ ، لانیكه‌م بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی وه‌ك كاندیدی نه‌وشیروان مسته‌فا و بزووتنه‌وه‌كه‌ی ده‌بنه‌ بكه‌ری سیاسی و خاوه‌ن پێگه‌ ،ئایا نه‌وشیروان مسته‌فا نه‌یتوانیوه‌ سنوور بۆ هه‌موو ئه‌مانه‌ دابنێت و بڵێت ستۆپ ؟ یان بۆ رامهێنانی كه‌سه‌كان و رێگری له‌ یاخبونیان قبوڵی كردوه‌ ؟ یان له‌ بنه‌ره‌ته‌وه‌ ئه‌و سیستمه‌ی به‌ مافێكی ره‌وا زانیوه‌ و وه‌ك یه‌كێك له‌به‌رهه‌مه‌ سروشتیه‌كان پێگه‌و ده‌سه‌ڵات سه‌یر كردوه‌ ؟ سیستمی په‌رله‌مانی یان سوڵتانی نێو په‌رله‌مان دواین وێستگه‌ش له‌ پراكتیكی سیاسی بزووتنه‌وه‌ی گۆران ،رێكه‌وتنامه‌ی كاراكردنه‌وه‌ی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمه‌ ، له‌م كاراكردنه‌وه‌یه‌دا سه‌رۆكێك هه‌ڵده‌بژرێت كه‌ ده‌سه‌ڵاتی له‌ ده‌سه‌ڵاتی سیستمه‌ سه‌رۆكایه‌تیه‌كان زیاتره‌ ، به‌م ده‌سه‌ڵاته‌ زۆر و زه‌به‌نده‌شه‌وه‌ په‌رله‌مان ناتوانێت لێپرسینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵدا بكات ، به‌مه‌ش سه‌رۆك له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی سه‌رۆك بێت سوڵتانێكی سیاسیه‌ و له‌په‌رله‌مانه‌وه‌ و به‌ پشتیوانی گۆران ده‌ستبه‌كار ئه‌بێت، ئه‌ندازیارانی ئه‌م رێكه‌وتنه‌ شه‌رم له‌وه‌ ناكه‌ن ئه‌مه‌ به‌ ده‌ستكه‌وت و به‌ دروستكردنی سیستمی په‌رله‌مانی له‌قه‌ڵه‌م بده‌ن ، له‌كاتێكدا ئه‌وه‌ی به‌ ته‌واوی روونه‌ ئه‌وه‌یه‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی سه‌رۆك ده‌سه‌ڵاتی زۆر كارا و كاریگه‌رن و ، هیچ نرخێكیش بۆ په‌رله‌مان وه‌ك ده‌زگای چاودێریكردن دانه‌نراوه‌ ، هه‌لومه‌رجێكی له‌مشێوه‌یه‌ ته‌نها تۆماركردنی شكستێكی قورس نیه‌ ، به‌ڵكو پاشه‌كشه‌یه‌كی جدیه‌ له‌ پره‌نسیپ پاشه‌كسه‌ له‌ پره‌نسیپ كایه‌ی سیاسه‌تی كوردی گرتۆته‌وه‌ ، هۆكاری ئه‌مه‌ش نه‌بوونی په‌روه‌رده‌یه‌كی سیاسییه‌ كه‌ توانای ئه‌وه‌ی هه‌بێت جۆرێكی نوێ له‌ كادر و سه‌ركرده‌ی سیاسی بخاته‌ گۆڕه‌پانی سیاسه‌ته‌وه‌ ،ئه‌م قسه‌یه‌‌ بۆ بزووتنه‌وه‌ گۆران و تێكرای هێزه‌كان له‌ كوردستانی عێراقدا راست و دروسته‌ ، ئه‌گه‌ر هێزه‌كانی دیكه‌ بتوانن له‌ رێگای پاره‌ و پاوه‌ره‌وه‌ ئه‌ندامی خۆیان له‌ هه‌ڵگه‌رانه‌وه‌ بپارێزن ئه‌وا ئه‌م بزووتنه‌وه‌ نه‌یتوانی ئه‌مةش بكات و چه‌ندین نموونه‌ له‌ سه‌ركرده‌ و كاربه‌ده‌ستی باڵایان هه‌ن كه‌ چوونه‌ته‌ به‌ره‌ی نه‌یاره‌كانی نه‌وشیروان مسته‌فاوه‌ ، ئه‌مه‌ش ته‌عبیر له‌ نه‌بوونی په‌روه‌رده‌ و هه‌ره‌مه‌كیه‌ت ئه‌كات له‌ جه‌وهه‌ری بوونی ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌دا

نەبەز گۆران ئەم قۆناغەی بەریدەكەوین، قۆناغی دەسەڵاتداری كوڕەكانیانە. هەرباوكە و بەپێی تواناو، شێواز و سنووری دەسەڵاتی خۆی، فەزایەكی دروستكردوە تا میراسەكەی لە موڵك و دارایی و دەسەڵات و شوێنەوە، بۆ كوڕەكەی بگوازێتەوە. بۆ ئەوەی لەم مۆدێلە حوكومڕانییە تێبگەین، كە چەند كۆمیدییە، لە چیرۆكێكەوە دەستپێدەكەم، چیرۆكەكە لە سەرتادا كەمێك تراژیدی دەردەكەوێت، ئەمما پاشان دەبێتە كۆمیدیای حوكومڕانی. " سەرۆكی پەرلەمانی پێشوو، كە لەسەر یاسایەك دەركراو رێگری لێكرا بگەڕێتەوە شوێنەكەی خۆی، دوای دەركردنی و لەكۆتایی خولی دەسەڵاتەكەیدا، داوا لەوجێگرەی دەكات كە حیزبەكەی ئەمی دەركردوە، ئەو بڕە پارانەی خەرجیكردوە بۆی سەرف بكات! جێگریش بە غرورەوە واژۆ لەسەر سەرفكردنەكە دەكات و، سەرۆكی پەڕلەمانیش چونكە غروری تیانییە، ئەو پارانە وەردەگرێت جێگرەكەی بۆی سەرفكردوە!"  ئەم چیرۆكە كۆمەڵێك دیوی هەیە، بۆ ئەوەی بزانین حوكومڕانیكردن لەم هەرێمە چ جۆرێكە و، بەرەو چ ئاراستەیەك دەڕوات. حیزبێك دەتوانێت پەڕلەمان وەك دوكان دابخات، سەرۆكەكەشی لە كۆتاییدا داوا لەنوێنەری ئەو حیزبە دەكات خەرجییەكانی بۆ سەرفبكات! یانی هەمووشت پێچەوانە دەبێتەوە و، لەناو سیستەمەكەدا دەبێت چاوەڕێی هەموو كۆمیدیایەكی لەم جۆرەبیت! پاشان دامەرزاوەی پەرلەمان بە قەولی _یاساناسان_ سیاسییەكان_ دەوڵەتمەداران_ دامەزراوەیەكە یاسا بەرهەمدەهێنێت و شوێنی بەرگریكردنە لە مافی هاوڵاتی و چاودێریكردنی حوكومەت، كە دامەزراوەی جێبەجێكەرە، بەڵام ئەم دامەزراوەیە بەجۆرێك ئەركەكەی گۆڕاوە، ئیدی بە پێچەوانی هەموو یاساكانەوە، بە پێچەوانەی كردە سیاسییەكانەوە، لەبری ئەوەی ئەم دامەزراوەیە كارەكتەری سیاسیی ناو پۆستە سیادییەكان بگۆڕێت، كارەكتەرێكی سیاسیی ئەم دامەزراوەیە دادەخات و دەیكاتەوە! كاتێك ئەمە دامەرزاوەی بەرهەمهێنانی یاساو چاودێری بێت، بێگومان هەر مۆدێلێك لە دەسەڵات بێتە پێشەوە، لە مۆدێلەكانی پێشوتر باشتر نییە. قسەیەكی میللی هەیە بۆ كوردی باشوور، دەڵێت: " ئەم كوردەی باشوور هی حوكومڕانی نییە." چیرۆكەكانی ناو حوكومڕانییەكە، خەریكە ئەم قسە میللیە بهێنێتە دی.  دەسەڵاتی كوڕەكانیان، مۆدێلێك تازە نییە و شۆكێكیش نییە بۆ هاوڵاتییانی ئەم هەرێمە. لەناو كۆی حیزبی باشووردا، رەگێكی خێزانی و خێڵەكی هەیە. ئەم رەگە خێزانی و خێڵەكییە، نە دەیەوێت هەرێم ببێتە دامەزراوە، نە بڕواشی بە ئاڵوگۆڕی دەسەڵات هەیە لە دەرەوەی خێزان و بنەماڵەكان. ئاڵوگۆڕ لای خاوەنانی ئەم تێگەیشتنە نەریتیە ئەوەیە، لە باوكەوە دەسەڵات بگوازرێتەوە بۆ كوڕ. ناشتوانین تا ئەم چركە ساتە هیچ كام لە پێنج حیزبەكە جیابكەینەوە و، وا وێنایان بكەین دونیابینییەكی جیاوازییان هەیە و ئەم رەگە خێڵەكی و خێزانییەیان تێدا نییە. كۆی حیزبەكان بوونەتە جۆرێك لە ماركێت، كاشێر و خاوەنانی ماركێتەكە، باوك و كوڕەكانن، یان منداڵانی خێڵ و خێزانەكان. ئەم ماركێتانە لەسەر سێ‌ پایە بەڕێوە دەچن_ئابووری_ هێز_ ئایدۆلۆژیا_ هەر سێ پایەكە خزمەت بە دیدگایەك دەكات، لەم مۆدێلە بەرهەمبهێنێت ئێمە لەم قۆناغەدا بەریدەكەوین. لەم قۆناغەدا دەسەڵاتی باوكەكان دەبێتە رەمزێك بۆ پاڵپشتیكردنی دەسەڵاتی كوڕەكانیان. چاوەڕوانناكرێت مۆدێلێكی جیاواز لە مۆدێلی باوكەكانیان بخەنە روو، بە پێچەوانەوە ئەو جۆگەلە ئاوەی هەڵكراوە، ئیشی ئەمانە كەمێك جۆماڵی بكەن تا شێوازی رۆیشتنەكەیان ئاسایی بێت و بەهەمان ریتمی پێشوو تێپەڕن، بەبێ‌ ئەوەی گۆڕانكارییەكی جەوهەری بهێننە پێشەوە. ئەشێت وەك سیناریۆیەكی كاتی، بۆ ململانێكانی نێوان خۆیان(نەك كۆمەڵگەو شێوازی بەرێوەبردن) بەناوی چاكسازییەوە لەسەرتادا هەندێك روخسار بگۆڕن، بۆ روخساری دیكە و دەسكاری هەندێك شتی دیاریكراو بكەن، بەڵام هەرگیز دەست بۆ بنەوانی چاكسازی راستەقینە نابەن و چاكسازییەكەیان تەواو روكەشانە دەبێت. ئەو دامەزراوەیەش كە پەرلەمانە و ئەركی چاودێریكردنی دەسەڵاتەكەیە، هەرچۆن لە چیرۆكەكەی سەرەوەدا بووەتە كۆمیدیاییەك و حیزب كردوییەتی بە شوێنێك بۆ مانادان بەكردەكانی خۆی، لەم خولەدا ئەو دامەزراوەیە هەمان ئەو ئەركە _بەخراپتر_ دووبارە دەكاتەوە.(بەرەكەتی تێكەوێت حەوزەكە تا ئێستا 84 ماسی تێدایە.) رەنگە پرسیار ئەوەبێت: لەم قۆناغەدا حیزبەكانی دیكە چیدەكەن؟ وەڵامەكە ئاڵۆز نییە، كێشەی ئەم هەرێمە ئەوەیە، خۆی رووبەرێكە ئەمریكا و رۆژئاوا بەو جۆرە دەیبینن، شوێنێكە بۆ كۆمەڵێك كاری خۆیان، نەك وەهمەكانی ناسیونالیزمی حیزبی. لەم قۆناغەدا بەدیلی دوو حیزبەكە غائیبە. ئەگەر پێشوتر بەدیلێك هەبووبێت لەناو خۆدا، لەم قۆناغەدا لەناوخۆشدا ئەو بەدیلە بوونی نییە. هەریەك لە حیزبەكانی دیكەش دەبنە دوو بەش. بەشێكیان دەچنە ناو بازنەی دەسەڵاتی دوو حیزبەكەوە، بەشێكیشیان لە بۆشاییەكدا دەمێننەوە و دوو حیزبەكە هەوڵی دەسكاریكردنیان دەدەن بۆ بچوك بوونەوەیان. ئەوانەیان دەچنە ناو بازنەی دوو حیزبەكەوە، خۆیان بچوك دەبنەوە، ئەوانەش لە بۆشاییەكەدا دەمێننەوە، دووحیزبەكە دەستیانتێدەخەن و هەوڵی بچوككردنەوەیان دەدەن. قۆناغی ئێستا بۆ خەڵكی ئەم هەرێمە، قۆناغێك دەبێت ئەكرێت بەناوی قۆناغی _باتەماشای ئەم كۆمیدیاییە بكەین_ ناوی بهێنین. لەم قۆناغەدا جوڵەیەكی گەورەی كاریگەر لە ناوخۆدا چاوەڕواننەكراوە (باسی جوڵەی دەرەكی ناكەین،كە چاوەڕوانكراوە.) بەڵام ئەو وەهمە بەم نزیكانە كۆتایی دێت، چاوەڕواندەكات چاكسازییەكی جەوهەری دەكرێت و، بەرەو دامەزراوەبوون دەچین. تەنها جوڵەیەكیش بكرێت بۆ كەمێك خۆكۆكردنەوەی دەسەڵاتەكە، جوڵەیەكە پەیوەندی بە دوو خاڵەوە هەیە، یەكیان روكەشگەراییە بۆ فریودانی ناوخۆ ئەویدیكەیان پەیوەندی بە فشاری دەرەوەهەیە و، كۆی جوڵەكەش لە كۆتایدا خزمەتە بە مۆدێلی حوكومڕانی كوڕەكانیان دەكات.(لەوانەشە چیرۆكی دیكە رووبدات، ئەمجارە وەزیری حیزبێكی بچكۆلە، داوا لە سكرتێرەكەی بكات كە لە حیزبی دەسەڵاتە، خەرجیییەكانی بۆ سەرفبكات!)  

هۆشیار عەبدوڵا  گونجایشی جەلالی خەیاڵی ئەوم لە دڵ جێبونەوەی سەمایە لەیەک دانە کونجوودا.. (مەحوی) تۆ ؛هەمو ژیانت .. هەمو هیوا و تێکۆشانت بۆ دونیایەکی جوانتر بوو.. هەمو خەبات و هەوڵت بۆ نیشتیمانێکی ئاوەدان و  هاونیشتیمانیەکی سەربەز و ئاسودە بوو .. کەچی ؛ دو ساڵە لێرە نیت ، تەنها دو ساڵ ئێرە پڕ پڕ بوە لە ناشرین و ناشرینی لە بەد و بەدکار، نیشتیمان لە هەمو کات زیاتر روەو تاریکی و خەڵکەکەشی لە هەمو کات زیاتر بێ ئومێدن لە سیاسەت و لە گۆڕانکاری. لە دوایی تۆ بە خێرایی هەمو شتێ رەو دزێوی رۆشت.. یەک ریز هەڵەی کوشندەیی نیشتیمانیی وەک مۆتەکە دابارینە سەر هەرێم و خەڵک و خاکەکەی ، ئەم دو ساڵە دەریخست تۆ چ تەیمان و سوپەرێک بویت بۆ رێگری لە هەڵەی گەورە و ستراتیژی . بەڵام خۆت گوتەنی ((لە هیچ دۆخێکا نابێت خەڵک بێ ئومێد بێت)) ، یادی تۆ ، فکری تۆ ، هەمیشە بۆ زیندو راگرتنی ئومێدە ، دیمەنەکە چەند ئاڵۆز بێت نابێ بێهیوایی جێگەی هیوا بگرێتەوە ، ئەوە بەشێکە لەو سەرمایە رەمزیە گەورەیەی فکری تۆ کە بۆ هاونیشتیمانیانت جێهێشتوە ، تۆ وەک ئەندازیاری ئومێد قەت بێئومێد نەبویت و دەبێت ئێمەش هەروابین. بۆ چارەسەری دۆخیی گشتی نیشتیمان.. بۆ گێرانەوەی ئەخلاق بۆ سیاسەت و حوکمڕانی.. بۆ گێرانەوەی پەیوەندی تەندروستی نێوان (گۆڕان)و (یەکێتی) وەک زەرورەتێکی گرنگی حوکمرانی و ئاوەدانی .. بۆ ئەنجامدانی چاکسازی ریشەیی لە دامەزراوە نیشتیمانیەکانی (پەرلەمان و دادوەری و حکومەت) . بۆ دەستگرتن بە یەکریزی نیشتیمانی راستەقینەوە لەنێوان تێکرای هێزەکاندا .. بۆ ناوخۆی دژواری ئێستای گۆڕان و چارەسەری کێشەکانی ؛ تەنها ؛ فکر و بەرنامە و تێگەیشتنەکانی نەوشیروان مستەفا،چارەسەرە. کە بە دەنگ و رەنگ و نوسین و وتار و کتێب زیندون و لە ناوماندان هەمو دەتوانین لێیانەوە بەهرەمەند بین. بۆ گریەیی تۆ رەنگە منیش هێندە بگرێیم گەوهەر بڕژێنین بە بوڵندی قەد و باڵات  لاکین ئەمە دونیایە ، گەهێ سوورە ، گەهێ شین ((لا یسأل من عاش ، و من مات ، و من فات )) (نالی)  

كامەران وریا قانع بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان له‌ دوای كۆچی كاك نه‌وشیروان،تووشی لێكترازانێكی گه‌وره‌ بوه‌. له‌ كاتێك ئه‌و دوو ڕێكخراوه‌ی كه‌ بۆ به‌دیلی ئه‌م دروست كران ( هاوپه‌یمانی و نه‌وه‌ی نوێ) به‌جۆرێك هه‌ره‌سیان هێنا وه‌كو ئه‌وه‌ی ماوه‌ی به‌سه‌رچوویان ( ئێكسپایه‌ر) هاتبێت. ئه‌ندامانی بزووتنه‌وه‌كه‌ غه‌درێكی گه‌وره‌ له‌ یه‌كدی ده‌كه‌ن، ئه‌وانه‌ی نارازین و ئه‌وانه‌ی رازین به‌ دۆخی ئێستای بزووتنه‌وه‌كه‌. هه‌موو كێشه‌كه‌ش خۆی له‌ متمانه‌ ده‌بینێته‌وه‌. ئه‌م دوو به‌ره‌یه‌ ئه‌وه‌نده‌ بچوك بونه‌ته‌وه‌ كه‌ كۆمه‌ڵگای كوردی به‌و هه‌موو كێشه‌ جیدیانه‌ی كه‌ هه‌یه‌تی پیشت گوێ خستوه‌، هاتوون باسی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن فڵانه‌ رۆژ رێكخه‌ر چۆن نانی خواردوه‌! یاخو فڵان و فیسار كه‌س كامیان گۆڕانی عیار 24 ن ‌. كێشه‌ی كورد به‌ گشتی و گۆڕان به‌ تایبه‌تی ئه‌وه‌یه‌ فێر نه‌بووین ده‌رفه‌ت به‌ به‌رامبه‌ر بده‌ین، یان قسه‌ی من یان ئه‌رۆمه‌وه‌ ماڵه‌وه. ئه‌گه‌ر توزێك دور بكه‌ویته‌وه‌ و ته‌ماشای دۆخه‌كه‌ بكه‌یت كێشه‌كان به‌ روونتر دێته‌ پێش چاو. ئه‌وانه‌ی ئێستا له‌ناو بزووتنه‌وه‌كه‌ ماونه‌ته‌وه‌ له‌و سۆنگه‌یه‌وه‌ ته‌ماشای دۆخه‌كه‌ ده‌كه‌ن بۆ زیاتر به‌هێز بوون و ململانێی راسته‌قیه‌نه‌ی پارتی و یه‌كیه‌تی ئه‌بێت له‌و پنتانه‌ی ده‌سه‌ڵات بین و به‌شێك بیت له‌ سیسته‌مه‌كه‌ له‌ ناوه‌وه‌ هه‌وڵی چاككردنی بده‌یت. به‌ به‌شدار نه‌بوون له‌ حكومه‌ت هه‌مان ئه‌زموونی خولی یه‌ك دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌ . ئاشكرایه‌ گۆران له‌و په‌ڕی به‌هێزی و ئه‌و كاته‌ی كاك نه‌وشیروان له‌ ژیان مابوو، به‌ 25 كورسی په‌رله‌مانه‌وه‌ كه‌چی ( گه‌وره‌ترین گه‌نده‌ڵی كرا له‌ هه‌موو ده‌زگاكانی حكومه‌ت و گرێبه‌ستی په‌نجا ساڵه‌ی نه‌وت كراو زۆرترین بندیوار دامه‌زرا له‌ لایه‌ن دوو حزبی ده‌سه‌ڵات بۆ كرینه‌وه‌ی ده‌نگ )، هه‌رچی ئه‌زموونی دووه‌می گۆرانه‌ له‌ په‌رله‌مان شه‌ره‌ هه‌ره‌ قورسه‌كه‌ی و تاقه‌ ده‌ستكه‌وتی یاسای سه‌رۆكایه‌تی به‌ دڵی پارتی په‌سند نه‌كرد، كه‌ دواتر زۆر به‌ گران له‌سه‌ر بزووتنه‌وه‌كه‌ كه‌وته‌وه‌ . ئێستا به‌رچاو روونی زیاتر ده‌ر ئه‌كه‌وێـت ئه‌و كاته‌ی له‌ جیاتی شه‌ڕی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم ده‌بوایه‌ شه‌ڕی نه‌وت و چاكسازی ئابوری بكرایه‌ به‌و هه‌موو قورساییه‌ی گۆڕانه‌وه‌ كه‌ له‌ گۆره‌پانه‌كه‌ هه‌ی بوو نه‌ك یاسای سه‌رۆكایه‌تی، چونكه‌ ئه‌م شه‌ری چاكسازییه‌ زیاتر هاوسۆزی زۆرترین تاكی كوردی به‌لای خۆی راده‌كێشا. دواجار دیموكراسی چیه‌ ؟دروست كردنی ئابوریه‌كه‌ كه‌ بۆ هه‌موان كار بكات. دوزینه‌وه‌ی كار بۆ ئه‌و هه‌موو گه‌نجه‌ زۆره‌ بێ ئیشه‌ زۆر له‌وه‌ گرنگتره‌ كێ له‌سه‌ره‌وه‌ حكوم ئه‌كات( وه‌كو چینییه‌كان باسی ده‌كه‌ن)، یاخود ناردنی مووچه‌ له‌ به‌غداوه‌ گرنگترین ده‌ستكه‌وتی ئه‌ندام په‌رله‌مانه‌كانی كورده‌، ئیتر كێ له‌ به‌غدا حكوم ده‌كات ره‌نگه‌ زۆرترین تاكی كورد نه‌زانێت. هه‌رچی به‌ره‌ی نارازییه‌ ئه‌وانیش به‌شێك له‌ راستیان لایه‌، كه‌ لاواز بوونی خانه‌ی راپه‌رندن و را رایی بزووتنه‌وه‌كه‌ له‌ بریاردان له‌ كاتی پێویست وه‌كو له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی ریفراندۆم و ئه‌نجامه‌كانی هه‌ڵبژاردن‌ له په‌رله‌مانی عێراق و كوردستان،هه‌ڵبژاردنه‌كانی ناوخۆی بزووتنه‌وه‌كه‌ ، رۆڵی كوره‌كانی كاك نه‌وشیروان له‌ ناو بزووتنه‌وه‌كه( كه‌ ده‌بێت ئه‌وانیش ئیتر به‌ فه‌رمی بێنه‌ ناو كاری سیاسیه‌وه‌)‌. هه‌موو ئه‌م كێشانه‌ی گۆڕان ‌ ده‌كرێت له‌ ئاشت بوونه‌وه‌یه‌ك چاره‌سه‌ر بكرێت( هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م هه‌نگاوه‌ زۆر به‌ قورسی دێته‌ پێش چاو، به‌ڵام دووباره‌ له‌ ده‌رفه‌ت دان به‌ یه‌كتری هیچ رێگایه‌كی تر نیه‌). ئه‌و براده‌رانه‌ی كه‌ نارازین نابێت كه‌ دێنه‌ ده‌ره‌وه‌ ئیتر قسه‌ی رۆژانه‌ی نێوان ژوره‌كان و نێوان كه‌سه‌كان بكه‌ن به‌ مانشیتی مالپه‌ره‌كان، چونكه‌ به‌راستی ئه‌مه‌ هیچ زیره‌كی و لێهاتووی نیه‌ ،به‌لكو كوشتنی متمانه‌ و هاورێیه‌تیه‌ له‌ كاركردن. گۆڕان له‌و كێشه‌ گه‌ورانه‌ی كه‌ یه‌خه‌ی كۆمه‌ڵگای كوردی گرتوه‌ به‌رپرسیار نیه‌، هه‌ر له‌ تاریكی فایلی نه‌وت، بۆ نا روونی داهاتی گشتی هه‌رێم ، بۆ بێكاری گه‌وره‌ی گه‌نجه‌كان، بۆ په‌یوه‌ندی كۆیلایه‌تی له‌گه‌ڵ وڵاتانی ده‌وروبه‌ر، بۆ ته‌زویر كردن له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان، بۆ به‌ كارتۆن كردی دادگاكان..هتد. واتا ده‌رفه‌تێكی گه‌وره‌ی له‌به‌ر ده‌ست دایه‌ بۆ كار كردن دوور له‌ گه‌نده‌ڵی . گۆڕان تاكو ئێستاش به‌ پراكتیك و چۆنیه‌تی كاركردن له‌ حكومه‌ت تاقی نه‌كراوه‌ته‌وه‌ . ئه‌و ته‌مه‌نه‌ كورته‌ی له‌ حوكمرانی هه‌بوو له‌ خولی پێشوو سه‌ركه‌وتوو بوو، كۆمه‌ڵه‌ ئیشێكی باشی كرد ،به‌ڵام هه‌ر زوو له‌ناویان برد . ئێستاش ده‌كرێت به‌ره‌ی نارازی بێنه‌وه‌ ناو گۆڕان ( كه‌ ئه‌مه‌ هیوای زۆربه‌ی ده‌نگده‌رانیه‌تی )و ده‌رفه‌ت به‌ به‌ره‌كی تر بده‌ن بزانن جێگه ده‌ستیان له‌ حكومه‌ت چۆن ده‌بێت؟. ئه‌مرۆ چاكسازییه‌ ئابورییه‌كان و دادپه‌روه‌ری له‌ ئابوری دۆزینه‌وه‌ی هه‌لی كار بۆ ئه‌و له‌شكره‌ گه‌نجه‌ بێئیشانه‌ ، زۆر گرنگتره‌ له‌ گفتوگۆی بێزه‌نتینی بێ ئه‌نجام ، كێ چی كرد و كێ چی نه‌كرد، كێ چی وت و كێ چی نه‌وت . بێهوا بوونی هه‌ردوو لایه‌ن، لایه‌نی نارازی كه‌ له‌ ناو بزووتنه‌وه‌ چی تر كار ناكرێت،بێهیوا بوونی لایه‌نی رازی كه‌ له‌گه‌ڵ پارتی و یه‌كیه‌تی هیچ ناكرێت،هه‌ردوكیان دوو هه‌ڵه‌ی ستراتیجین چونكه له‌ سیاسه‌تدا هیچ نه‌كردن نیه‌.دوا دێریشم ئه‌و په‌نده‌ ئه‌ڵمانییه‌ كه‌ سیاسه‌ت كردن له‌ كوردستان وه‌كو( شه‌ڕ كردنه‌ له‌ ناو قوڕاو كه‌س به‌ پاكی لێی نایه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌)