راپۆرت: بی بی سی فارسی وەرگێڕانی: فازل حەمەڕەفعەت ئێستا كە ئەمریكا‌و توركیا لە دانوستاندا بۆ یەكلاكردنەوەی چارەنوسی رۆژئاوای كوردستان، هەموان باسی كۆتایهاتنی چیرۆكی ئەزمونێكی تری كوردی دەكەن كە دواجار دەبێت بە قوربانی رێككەوتنی دەوڵەتە گەورەكانی جیهان. سایتی (بی بی سی فارسی) لەبارەی ئەزمونی كورد لە رۆژئاوای كوردستان لە چەند ساڵی رابردوودا راپۆرتێكی كردووە، (درەو میدیا) لەبەر بایەخی ناوەڕۆكی بابەتەكە، راپۆرتەكەی بۆ خوێنەرانی وەكو خۆی وەرگێڕایە سەر زمانی كوردی. دەقی راپۆرتەكە: پەیكەری خۆبەڕێوەبەرێتی باكورو خۆرئاوای كوردستان چۆنە ؟ دوای دەستپێكردنی خۆپیشاندانەكانی ساڵی 2011 لە سوریا، لە باكورو باكوری خۆرهەڵاتی ئەو وڵاتە سێ ناوچەی "فیدراڵ" بوونی خۆیان راگەیاند بەناوەكانی (جزیرە- فورات- عفرین). ئەم سێ ناوچە فیدراڵە دواتر لەشێوەی بەڕێوەبەرایەتیدا بەناوی "كانتۆن"ەوە ناسران‌و بوون بە (6) كانتۆن (حەسەكە، قامیشلۆ، گرێ سپی، عفرین، كۆبانی، شەهبا). زۆرێك لە دانیشتوانی ئەم ناوچانە كورد نین، تەنانەت كوردەكان لەم ناوچانەدا زۆرینە نین، بەڵام سیستمی بەڕێوەبردنی ئەنجومەنی ئەم ناوچانە بەوشێوەیەیە كە سەرەتا لەناوچەكانی رۆژئاوا (رۆژئاوای كوردستان) دروستكرا. رۆژئاوا واتا خۆرئاوای كوردستان یاخود ئەوەی كوردەكانی بە كوردستان خۆرئاوا ناوی دەبەن.  وا گومان دەكرێت لەم ناوچەیە نزیكەی (2 تا 3 ملیۆن) كورد هەبن. شێوازی ئیدارەدانی ناوچەكانی ژێر كۆنترۆڵی كورد چۆنە ؟ ساڵی 2012 دوای كشانەوەی هێزەكانی حكومەتی ناوەند (حكومەتی دیمەشق) لە پارێزگا كوردنشینەكانی باكوری سوریا، ئەم ناوچانە كەوتنەژێر كۆنترۆڵی هێزەكانی كوردەوە. ناوچە ئازادكراوەكان ناویان لێنرا "كانتۆن"، كانتۆن بەشێكە لە وڵاتێكی بچوك كە لەوێ وەكو بەشێك لە كۆنفیدراڵییە دیموكراتییەكان لە باكورو خۆرئاوای سوریا ئەژماردەكرێت. یەكێك لە كانتۆنە ناسراوەكانی كۆنفیدراڵی دیموكراتی باكوری سوریا، كانتۆنی كۆبانێ-یە كە بەرەنگاری خەڵكی ئەوێ لەبەرامبەر داعش ناوبانگێكی جیهانیی پەیداكرد. لەو سەردەمەدا سیستمی سیاسی كوردستانی سوریا بەناوی خۆبەڕێوەبەرێتی دیموكراتیك "رۆژئاوا" دەناسێندرا. بنەمای پەیوەندی كۆمەڵایەتی‌و یاسایی لە "رۆژئاوا" پابەندە بە گرێبەستێكی كۆمەڵایەتییەوە‌و لە بچوكترین ناوچەوە، شێوازی كارگێڕی بەشێوەی خۆبەڕێوەبەرێتی دیموكراتیكە.  بەڵام ئەوەی ئەمڕۆ بەناوی فیدراڵی باكوری سوریا‌و خۆرهەڵاتی سوریا ناودەبرێت، لەسەر بنەمای رێككەوتنێكە كە بەهۆیەوە هەرسێ كانتۆنی (جزیرە- كۆبانی- عفرین) دروستبووە.  ناوەڕاستی مانگی مارسی 2016دا، دەستەكانی هەماهەنگی خۆبەڕێوەبەرێتی دیموكراتیك لە هەموو كانتۆنەكانی رۆژئاوا (كوردستانی سوریا) بە نوێنەرایەتی كورد، عەرەب، ئاشوری، توركمانەكان لە شاری رمێلان لە باكوری سوریا كۆبونەوە، ئەنجامی ئەم كۆبونەوەیە دروستكردنی ئەنجومەنی دامەزرێنەران بوو لە (31) كەس، لەگەڵ دیاریكردنی وادەی بەڕێوەچوونی یەكەمین هەڵبژاردن. بۆ ئەم ئەنجومەنی دامەزرێنەرانە هاوسەرۆكایەتییەك لە دوو كەس (پیاوێك‌و ژنێك) پێكهێنرا. لەوكاتەوە بەردەوام سەرۆكایەتی یەكە سیاسییەكان لە دوو نەفەر پێكدەهات، پیاوێك‌و ژنێك. لەسەر بنەمای رێككەوتی كۆمەڵایەتی "رۆژئاوا"، فیدراڵی دیموكراتی باكوری سوریا خۆی وابەستەكردووە بە سێ پێوەرەوە (ژینگە- دیموكراتیك- ئازادی ژنان). زۆر كەس دەڵێن رێگریكردنی لە فرەژنی‌و هاوسەرگیری زۆرەملێی كچان لەو كۆمەڵگە ئیسلامییە نەریتییەدا، یەكێك لەو پێشكەوتنانە بوو كە لەگەڵ ئەم كۆنفیدراڵییە دیموكراتییەدا هات. ئەم فیدراڵیەتە رەوایەتی خۆی لە دەنگی ئەو گروپ‌و كۆمەڵگە میللیانەوە وەرگرتووە لەم جوگرافیایەدا، كە پێویستە لەڕێگەی هەڵبژاردنی ئازاد‌و دیموكراتییەوە گرەنتی بكرێت. خوێندن‌و قسەكردن بە زمانەكانی ناوچەكە لەسەر هەموو ئاستەكانی كۆمەڵایەتی‌و سیاسی‌و بوارەكانی تر لەو بابەتانەن كە لە رێككەوتنە كۆمەڵایەتییەكەی رۆژئاوادا هاتووە. هەر كانتۆنێكی "رۆژئاوا" لە ئەنجومەنی خۆجێی شارو ناحییەكان دروستكراوە، كە ئەوانەش هەڵبژاردنی تایبەت بەخۆیان هەیە. لەسەر بنەمای ئەوەی لە "رۆژئاوا" راگەیەندراوە، هەڵبژاردنی جۆراوجۆر بۆ ئەندامانی شارەوانییەكان‌و ئەنجومەنە خۆجێیەكان‌و كۆنگرەی ئەنجومەنی دیموكراتی گەل، دەكرێت. سنوری جوگرافیای كانتۆنەكانی "رۆژئاوا" باكورو باكوری رۆژهەڵاتی  سوریایە، كە لە عەفرینەوە دەستپێدەكات تاوەكو نزیكی دەروازەی ئەبوكەمال. بە بڕوای ئەوانەی بەرگری لە خۆبەڕێوەبەرێتی‌و كۆنفیدراڵی دیموكراتی دەكەن، بۆ ئەو ناوچانەی كە لەڕووی جوگرافیای سیاسییەوە یەكێتیان نییە‌و پەرتەوازەن، ئەم شێوازە پراكتیكی ترە لە شێوازی سیستمی مەركەزیەت، چونكە لەتوانایدایە رەگەزە ناكۆكەكان یەكبخات‌و لە بونیادی سیاسیدا بەشدارییان پێبكات. راگەیاندنی فیدراڵیەت لەلایەن كوردەكانەوە روبەڕووی كاردانەوەی نەرێنی دەوڵەتی سوریا بووەوە. لەناوچە كوردنشینەكانی سوریا چەند هێزی سەربازی هەیە ؟ پارتی یەكێتی دیموكراتی كە هاوپەیمانەكانی پارتی كرێكارانی كوردستان (پەكەكە)یە، ناوچەی نفوزی‌و چالاكی ئەم پارتە بەزۆری لە ناوچە كوردنشینەكانی سوریایە. پارتی یەكێتی دیموكراتی (PYD) دوای دەستپێكردنی خۆپیشاندان‌و شەڕ لە سوریا، خۆی لە ناكۆكی لەگەڵ ئەسەدو نەیارەكانی بەدورگرت. دوای ئەوەی سەربازانی ئەسەد لەناوچە كوردنشینەكان چونەدەرەوە، ئەم لایەنە بەشێوەیەكی كردەیی كۆنترۆڵی ئەو ناوچەیەی گرتەدەست. بەم حاڵەوە، لەگەڵ تێپەڕینی كاتدا كوردەكانی سوریا خۆیان لەدوو رێكخراوی سەرەكیدا رێكخست كە ئەوانیش یەكینەكانی پاراستنی گەل (یەپەگە)‌و یەكینەكانی پاراستنی ژنان (یەپەژە) بوو. لە ئۆگۆستی 2014دا هێزەكانی (یەپەگە) لە شەڕێكی خوێناویدا توانییان لەناو جەرگەی ناوچەكانی ژێر كۆنترۆڵی داعشدا، لە سوریاوە بۆ چیای گەمارۆدراوی شەنگال، رێڕەوێك بكەنەوە. ئەم دوو گروپە نیمچە سەربازییانە دواتر بوون بە كۆڵەكەی پشتی گروپێكی گەورەتر كە بە هێزەكانی سوریای دیموكراتیك (SDF) ناسێندرا. هێزەكانی سوریای دیموكراتی هاوپەیمانێتی چەكدارانی كورد، توركمان، ئاشوری، عەرەبە. دەوترێت ئەم هێزە لەسەردەمی جەنگی دژ داعشدا زیاتر لە (11) هەزار كەسی لێ كوژراوە. ئایا ئەوان سەربە پەكەكە-ن‌و داوای جیابونەوە دەكەن ؟ كوردەكانی سوریا چەندینجار رایانگەیاندووە كە نیازی جیابونەوەیان لە سوریا نیە‌و نایانەوێت دەوڵەتێكی كوردی دروستبكەن. فیدراڵیەتی باكوری سوریا لە بەیاننامەی راگەیاندنی خۆیدا وتی:" نیازی جیابونەوەی لە سوریا نییە". ئەوان هاوكات خۆیان بە رەخنەگر لە رەوتە ناسیۆنالیست‌و ناسیۆنالیستی كوردی دەزانن. ئەنجومەنەكانی خۆسەری باكورو خۆرهەڵاتی سوریا بەهەمانشێوە چەندینجار جەختیان كردووە لەسەر ئەوەی ئەوان تەنیا خوازیاری دیموكراتبوونی سوریان. ئەوان ئەم شێوازە لە بەڕێوەبردنی لەسەر بنەمای خۆبەڕێوەبەرێتی دیموكراتی پێناسە دەكەن كە عەبدوڵا ئۆجەلان رێبەری (پەكەكە) لە بەشی كتێبی دووەمی "مانیفێستی شارستانی دیموكراتی" پێشنیازی كردووە. گۆڤاری سپیگل ساڵی 2004 ناونیشانی چاوپێكەوتنێكی خۆی لەگەڵ ئۆجەلان لە قسەكانی ئەوەوە دەرهێناو نوسینی:" خواحافیز دەوڵەتی كوردی".  ئۆجەلان دەڵێ سیستمی سیاسی پێشنیازكراوی ئەو، واتە كۆنفیدراڵی دیموكراتی، ریشەی لە مێژووی میللەتی كورددا هەیە كە هەرگیز دەوڵەتی نەبووە. خاڵی سەرەنجڕاكێش لەبارەی جێبەجێكردنی پێشنیازی سیستمی سیاسی ئۆجەلان لە سوریا ئەوە بوو، كە ئەو خۆی كاتێك بە ناچاری لە توركیا هەڵاتبوو، چوو بووە بۆ عەفرین لە سوریا (راپۆرتەكە نوسیویەتی ئۆجەلان كە چووە سوریا چوەتە عەفرین، بەڵام راستییەكەی ئەوەیە ئۆجەلان سەرەتا چووەتە كۆبانێ كە سەربە پارێزگای رەقەیە- وەرگێڕ). ئۆجەلان باوەڕیوایە ئەم شێوازە لە ئۆتۆنۆمی (خۆبەڕێوەبەریی) لەتوانایدایە نمونەیەك بێت بۆ ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست. ئەم نزیكییە لە تێڕوانییەكانی ئۆجەلان‌و هاوكات جموجوڵەكانی پارتی یەكێتی دیموكراتی لەناوچە كوردنشینەكانی سوریا لە ساڵەكانی سەرەتای ناڕەزایەتییەكانەوە لە سوریا، بەشێك لەو بەڵگانەن كە توركیا هێزە كوردییەكانی سوریا‌و هاوپەیمانەكانی پێ تۆمەتبار دەكات بەوەی سەربە پارتی كرێكارانی كوردستان (پەكەكە)ن. بەڵام خۆبەڕێوەبەرێتی باكورو خۆرهەڵاتی سوریا ئەم تۆمەتانە رەتدەكاتەوە. دۆخی كوردەكانی سوریا چۆن بوو ؟ شەستەكانی سەدەی رابردوودا سوریا سیاسەتێكی پەیڕەو كرد كە بووە هۆی ئاوارەبوونی ناچاری كوردەكان‌و هاوكات بە گۆڕینی دیموكرافیای دانیشتوان كۆتایی هات، ئەم سیاسەتەی دەوڵەتی سوریا بە "پشتێنەی عەرەبی" ناسراوە. بەپێی ئەم پلانە، دەوڵەتی سوریا ژمارەیەك خەڵكی لە نەتەوەی عەرەب، كلدانی، ئاشوری هێناو لە ناوچە كوردنشینەكانی جێگیری كرد. دەوڵەتی سوریا هاوكات دەیان گوندی داگیركرد‌و ناسنامەی لە دەیان هەزار كورد سەندەوە، ژمارەی ئەوانەی كە ناسنامەیان لێسەندرایەوە بە (100 هەزار) كەس ئەژماردەكرێت. دەوڵەتی سوریا ئەوكات لەبەرامبەر سەندنەوەی ناسنامە لە (100 هەزار) كورد، كارتی "نیشتەجێبوون" یان بۆ دەردەكات (واتە وەكو خەڵكانی بیانی ئەژماریان دەكات- وەرگێڕ). ئەم كارتە بەواتای ئەوە بوو، كوردەكانی سوریا مافی كڕین‌و فرۆشتنی موڵك‌و مۆڵەتی نۆژەنكردنەوەی خانو و مافی تەندروستی‌و دڵنیاییان نییە. منداڵەكانی ئەوان رێگەیان پێنەدەدرا لە خوێنگە گشتییەكان بخوێنن‌و  لەبری رەگەزنامە كارتێكی تریان بۆ دەركرا كە پێی دەوترا كارتی مەكتوم. بەواتایەكی تر، زۆرێك لە كوردەكانی سوریا مافی هاوڵاتیبوون‌و مافە كۆمەڵایەتی‌و سیاسییەكانیشیان لێسەندرا. كوردەكانی سوریا لەژێر ئەم فشارەدا، بەبەراورد بە كوردەكانی ئێران‌و عێراق‌و توركیا، لە دەیەكانی رابردوودا كەمتر مێژووی ناڕەزایەتی‌و دروستكردنی گروپی رەخنەگرو ئۆپۆزسیۆنیان هەیە. ساڵی 2004 بەهۆی یارییەكی تۆپی پێوە لەنێوان یانەی قامیشلۆ و دیمەشق، لەناوچە كوردنشینەكان ناڕەزایەتی سەریهەڵدا، ئەمە یەكێك لەو جارانە بوو كە كوردەكانی سوریا ناڕەزایەتییان دەربڕی. سەرەنجام بە دەستپێكردنی ناڕەزایەتی لە سوریا، بەشار ئەسەد سەرۆك كۆماری ئەو وڵاتە بڕیاریدا چاكسازی بكات، یەكێك لەو چاكسازییانە پێدانی مافی هاوڵاتیبوون بوو بەو كوردانەی كە كارتی نیشتەجێبوون یان كارتی مەكتومیان هەبوو. رەخنەی چی لە خۆبەڕێوەبەرێتی باكورو خۆرهەڵاتی سوریا دەگیرێت ؟ لەم ساڵانەدا رەخنەش هەبوون كە لە خۆبەڕێوەبەرێتی باكورو خۆرهەڵاتی سوریا گیراون. لەنمونەی ئەوانە، رەخنەدەگیرا كە بۆچی هێزە كوردییەكان چوونەتە ناو شارە عەرەبنشینەكانی وەكو رەققە، یاخود بۆچی دوای ئۆپراسیۆنی ئازادیی لەو ناوچانە ماونەتەوە. بەم حاڵەوە، هێزەكانی نزیك لە هێزەكانی سوریای دیموكراتی چەندینجار رایانگەیاندووە دوای پرۆسەی ئازادی، هەڵبژاردن ئەنجامدەدەن. هاوكات نزیكایەتی لە ئەمریكا‌و هێزەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژ بە داعش لەو رەخنانەی تربوو كە لەو هێزانە دەگیرا. ئەمە لەكاتێكدایە هێزەكانی سوریای دیموكراتی خۆی بە یەكێك لە سەرەكیترین هێزەكانی شەڕ دژ بە داعش دەزانێت كە لەو شەڕەدا لانی كەم (11 هەزار) كوژراوی هەبووە. هاوكات، هەندێك لە نەیارانی بەشار ئەسەد رەخنەی ئەوەیان لێدەگرن پشتیوانی لەناوچوونی ئەسەدیان نەكردووە. كوردەكانی سوریا دوای دەستپێكردنی خۆپیشاندانەكانی سیاسەتی "نە لەگەڵ ئەسەد، نە لەگەڵ ئۆپۆزسیۆن، بەرەو دروستكردنی كۆنفیدراڵی دیموكراتی" یان گرتەبەر.  

  (درەو میدیا): بەهۆی لەشكركێشی سوپای توركیاوە بۆسەر رۆژئاوای كوردستان (810) قوتابخانە خوێندن تێیاندا راوەستاوەو (86 هەزار) قوتابی لە خوێندن بێبەش بوون. بەپێی ئاماری دەستەی پەروەردەو فێركردنی باكورو رۆژهەڵاتی سوریا لە ئیدارەی خۆسەری دیموكراتی، بەهۆی هێرش‌و لەشكركێشەكانی توركیاوە (20) قوتابخانە بەتەواوی وێران بوون‌و (5 هەزارو 224) مامۆستاش لە پرۆسەی خوێندن دابڕاون. زیانەكانی لەشكركێشییەكەی توركیا لەسەر كەرتی پەروەردە: •    810 قوتابخانە خوێندن تێیاندا راوەستاوە  •    86 هەزار فوتابی لە خوێندن بێبەش بوون  •    5224 مامۆستا لە وانە وتەنەوە دابڕاون لە هەرێمی جزیرە، ناوچەی سەرێكانی‌و گوندەكانی دەوروبەری:  •    150 قوتابخانە دەوام تێیاندا راوەستاوە، 20 قوتابخانە بەتەواوی وێران بوون •    17 هەزارو 526 قوتابی بەتەواوی لە پرۆسەی خوێندن دابڕاون  •    هەزارو 409 مامۆستا لە وانە وتنەوە دابڕاون  لە ناوچەی تەل تەمر: •    120 قوتابخانە دەوام تێیاندا راوەستاوە •    7 هەزارو 633 قوتابی بەتەواوی لە پرۆسەی خوێندن دابڕاون  •    849 مامۆستا لە وانە وتنەوە دابڕاون  لە ناوچەی درباسیە:  •    114 قوتابخانە دەوام تێیاندا راوەستاوە •    983 مامۆستا لە وانە وتنەوە دابڕاون  لە ناوچەی گرێ سپی: •    426 قوتابخانە دەوام تێیاندا راوەستاوە •    51 هەزارو 200 قوتابی بەتەواوی لە پرۆسەی خوێندن دابڕاون  •    هەزارو 983 مامۆستا لە وانە وتنەوە دابڕاون  ئەمە سەرەڕای ئەوەی (3) قوتابخانە لە قامیشلۆ، (35) قوتابخانە لە حەسەكە، (2) قوتابخانە لە كركی لەكی بوون بە شوێنی نیشتەجێبوونی ئاوارەكان.    

درەو میدیا:  لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا ئاسۆ نوری بەرێوەبەری پۆلیسی سلێمانی رایگەیاند: بەپێی راپۆرتی پزیشكی دادوەری روداوەكە خۆكوژی بووەو ئامانج بابان یەك فیشەكی بەركەوتووەو 2 بۆ 3 سانتیمەتر دوور بووە شوێنی باروت بەسەر جەستەی ئامانجەوە هەیە. بەرێوەبەری پۆلیسی سلێمانی ئاماژەی بەوەشكردووە" ئۆتۆمبیلەكە هیچ جۆرە فیشەكێكی بەرنەكەوتووە لەدەرەوە، ئامانج یەك فیشەكی پێوەیە، منداڵەكە 3 فیشەكی پێوەیە، لانە محەمەد 2 فیشەكی پێوەیە"    بەرێوەبەری پۆلیسی سلێمانی راشیگەیاند: پێشتر  لانە محەمەد سكاڵای تۆماركردووە و چەند دانیشتنێكی دادگا بەڕێوەچووەو بڕیار بوو 10/20 دوایین دانیشتنی دادگا لەسەر كەیسەكەیان بەڕێوە بچێت شەوی رابردوو لە نزیك تێرمیناڵی شارەزوور لە ناو ئۆتۆمبیلەكەی خۆیاندا (ئامانج محمد نوری لەدایكبوی ١٩٧٩، لانە محمد ساڵح لەدایكبوی ١٩٩٠، ھامۆ ئامانج محمد تەمەن سێ ساڵ)، گیانیان لەدەستدا،  ئامانج بابانی: سالی 1979 لەدایك بووە  لە رۆژنامەی ئاسۆ كاری كردووە. لە ساڵی 2008 لە كەناڵی كەی ئین ئین دەستبەكاربووە لە ساڵی 2010 لە كەناڵی كوردسات لەگەڵ لانە محەمەدی هاوسەری پێشكەشكاری بەرنامەبوون. دواتر چۆتە كەناڵی ئێن ئاڕتی كاری كردووە، دوایین كاریشی پێشكەشكاری بەرنامەی ( هێڵی سور و بەڵگەكانی تاوان)بووە لانە محەمەد ساڵی 1990 لەدایك بووە ساڵی 2009 هاوسەرگیری لەگەڵ ئامانج بابانی كردووە ساڵی 2010   لە كەناڵی كوردسات پێشكەشكار بووە  دواتر بوەتە پارێزەر و وازی لە كاری رۆژنامەوانی هێناوە   

درەو میدیا: بەرێوەبەرایەتی پۆلیسی سلێمانی لە رونكردنەوەیەكدا ئاماژەی بەوە كردووە كە روداوی گیان لەدەستدانی ئامانج بابانی و هاوسەرو منداڵەكەی خۆكوژی بووە  ڕونکردنەوەیەک لەبەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانییەوە بەداخەوە ئەمشەو ڕوداوێکی دڵتەزێن لەبەرامبەر تەرمیناڵی شارەزور لەشاری سلێمانی ڕویداو بووە ھۆی گیانلەدەستدانی سێ کەس بەناوەکانی (ئامانج محمد نوری لەدایکبوی ١٩٧٩، لانە محمد ساڵح لەدایکبوی ١٩٩٠، ھامۆ ئامانج محمد تەمەن سێ ساڵ). لێرەوە بۆ ڕای گشتی ڕایدەگەیەنین کە بەپێی لێکۆڵینەوەکانی ھێزەکانی پۆلیس، ڕوداوەکە خۆکوژیی بووەو سبەینێ وردەکاریی ڕوداوەکە بۆڕای گشتی بڵاودەکەینەوە. بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی - ڕاگەیاندن و پەیوەندییەکان

درەو میدیا  حكومەتی هەرێمی كوردستان داوای لێكۆڵینەوەی جدی دەكەن لە كوشتن و گیان لەدەستدانی ئامانج بابانی و لانە محەمەد هانۆی كچیان. دەقی راگەیێندراوەكەی حكومەتی هەرێمی كوردستان: راگەیەندراوێك لە گوتەبێژی حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە بەداخێكی زۆرەوە ئەمڕۆ ئێوارە، رۆژنامەنووسێكی كەناڵی NRT بەناوی ئامانج محەمەد نووری ناسراو بە ئامانج بابان لەگەڵ لانە محەمەدی هاوسەری و منداڵێكیان بەناوی هانۆ، لە سلێمانی درانە بەر دەستدرێژی گوللە و گیانیان لە دەستدا. حكومەتی هەرێمی كوردستان لە كاتێكدا بە تووندی ئەم كردەوە تاوانكارییە شەرمەزار دەكات. داواش لە دامودەزگا پەیوەندیدارەكان دەكات لێكۆڵینەوەی جیددی بكەن بۆ دۆزینەوەی تاوانباران و بە سزا گەیاندنیان. جوتیار عادل  گوتەبێژی حكومەتی هەرێمی كوردستان  2019-10-16

(درەو میدیا): دادگای ئەمریكا سزای بەسەر ئەو بانكەدا سەپاند كە ساڵانێك پارەی داهاتی نەوتی هەرێمی كوردستانی تێدا هەڵدەگیرا. دادگای فیدراڵی ئەمریكا لە نیویۆرك سزای بەسەر (هالك بانك)ی توركیادا سەپاند، ئەو بانكەی كە پێشتر لەچوارچێوەی رێككەوتنی حكومەتی هەرێم‌و دەسەڵاتدارانی توركیا پارەو داهاتی نەوتی هەرێمی تێدا هەڵدەگیرا. دادگای ئەمریكا (هالك بانك)ی تاوانباركرد بەوەی بەشداری لە مامەڵەیەكی چەند ملیار دۆلاریدا كردووە، كە لەو مامەڵەیەدا سزا ئابورییەكانی ئەمریكا بۆسەر ئێران پێشێلكراوە. ئەمڕۆ (هالك بانك) بەیاننامەیەكی لەسەر حوكمەكەی دادگای فیدراڵی ئەمریكا بۆ رایگشتی بڵاوكردەوە، تێیدا هۆكاری سەپاندنی سزاكە بۆ ئەو هێرشانە دەگەڕێنێتەوە كە توركیا بۆسەر رۆژئاوای كوردستتان دەستیپێكردووە‌و دەڵێ:" ئەم تۆمەتانە بەشێكە لەو سزایانەی كە ئەمریكا بەهۆی ئۆپەراسیۆنی كانیاوی ئاشتییەوە بەسەر توركیایدا سەپاندووە". بەپێی ئەوەی دادگای ئەمریكا ئاماژەی بۆكردووە، (هالك بانك) لەڕێگەی كۆمپانیا سورییەكان‌و بەچاودێری‌و پاراستنی دەسەڵاتدارانی ئێران‌و توركیا، نەوت‌و غازی ئێرانی فرۆشتووە‌و بەوەش خۆی لەو سزا ئابورییانە لاداوە كە ئەمریكا بەسەر ئێرانیدا سەپاندووە. ئەم بڕیارەی دادگای ئەمریكا دژ بە (هالك بانك) هاوكاتە لەگەڵ ئاڵۆزبوونی پەیوەندییەكانی نێوان واشنتۆن‌و ئەنكەرە بەهۆی هێرشی سەربازی سوپای توركیا بۆسەر رۆژئاوای كوردستان. لە یەكەمین كاردانەوەی تونددا بەرامبەر بە هێرشەكەی توركیا بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان، ئەمریكا سزای بەسەر دوو وەزارەت‌و سێ وەزیری حكومەتی توركیادا سەپاند. رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆك كۆماری توركیا حوكمەكەی دادگای فیدراڵی ئەمریكای دژ بە (هالك بانك) بە كارێكی نایاسایی‌و "شورەیی" ناوبرد. (هالك بانك) ئەو بانكەیە كە لەچوارچێوەی رێككەوتنی نێوان هەرێمی كوردستان‌و توركیادا بڕیاردرا پارەی نەوتی هەرێمی كوردستانی تێیدا هەڵدەگیرا.    

راپۆرت: فازل حەمەرەفعەت- محەمەد رەئوف ترەمپ دەستبەرداری تویتەرەكەی بوو، ئەمجارە تەلەفۆنەكەی هەڵگرت‌و راستەوخۆ لەگەڵ كوردێك قسەی كرد، ئەو رۆژانە قسەی جیاواز‌و ناجۆر لەبارەی كوردەوە دەكات، رۆژێك خۆشەویستی دەردەبرێت، رۆژێكی تر بێمنەتیی، ئەمە چیرۆكی كوردە لەگەڵ ئیدارەی نوێی ئەمریكا لە واشنتۆن، ئەمریكییەكان یەكەم وڵات بوون لەدوای جەنگی جیهانی دووەم بەڵێنی دروستكردنی دەوڵەتیان بە كورد دا، بەڵام بەردەوام كوردیان لە گۆرەپانەكە لەبەردەم كارەساتی مرۆیی بەجێهێشتووە، ئەم راپۆرتە وردەكاری پەیوەندی كوردو ئەمریكا روندەكاتەوە.      لە تویتەوە بۆ تەلەفۆن  دوای سێ ساڵ لە دەستبەكاربوونی وەكو سەرۆكی ئەمریكا، دوێنێ دۆناڵد ترەمپ بە تەلەفۆن لەگەڵ كوردێك قسەی كرد، ئەو كوردە (مەزڵوم كۆبانێ) فەرماندەی هێزەكانی سوریای دیموكرات بوو. ئەمە یەكەمجار بوو ترەمپ راستەوخۆ لەگەڵ كوردێك بەتەلەفۆن قسەبكات، پێشتر تەنیا لەڕێگەی تویتەوە لە تۆڕی كۆمەڵایەتی تویتەر ناوی كوردی دەهێنا. لەم مانگەدا ترەمپ لەپەراوێزی كۆبونەوەی ساڵانەی نەتەوە یەكگرتووەكان، چاوی بە بەرهەم ساڵح سەرۆك كۆماری عێراق كەوت، لەو سەردانەدا سەفین دزەیی بەرپرسی پەیوەندییەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستان هاوڕێیەتی سەرۆك كۆماری دەكرد، بەڵام ئەمە زیاتر دیدارێكی عێراقیانە بوو، نەك دیداری سەرۆكی ئەمریكا لەگەڵ كوردو لەبارەی كێشەی كوردەوە. ترەمپ كۆتا رۆژەكانی ساڵی 2018 شەوێك بەنهێنی هاتە عێراق‌و پیرۆزبایی ساڵی نوێی لە سەربازەكانی وڵاتەكەی كرد، بەڵام لەو سەردانەدا هیچ بەرپرسێكی كوردی نەبینی، بە بەرهەم ساڵحیشەوە كە وەكو كوردێك سەرۆك كۆماری عێراقە. ترەمپ‌و كورد دۆناڵد ترەمپ كۆتایی ساڵی 2016 لە پۆستی سەرۆكی ئەمریكا دەستبەكاربوو، كاتێك بوو بە سەرۆك وڵاتەكەی سەرۆكایەتی جەنگێكی گەورەی دەكرد لەدژی چەكدارانی رێكخراوی "داعش" لە سنوری عێراق‌و سوریا. ترەمپ كە حوكمی گرتەدەست، درێژەی بە هەماهەنگی سەربازی  وڵاتەكەیدا لەگەڵ كورد، هەماهەنگییەك كە سەرۆكی پێشوو (باراك ئۆباما) بناغەكەی دانابوو. بەڵام كۆتاییەكانی ساڵی 2018 پەیوەندی نێوان ئەمریكا‌و كورد كەوتە بەردەم مەترسی، ئەوەش كاتێك بوو (برێت مەكگۆرك) نوێنەری پێشووی سەرۆكی ئەمریكا بۆ هاوپەیمانێتی دژ بە "داعش" دەستی لە پۆستەكەی كێشایەوە. دەستلەكاركێشانەوەی مەكگۆرك لە ناوەندی سیاسی كورددا لە هەرێمی كوردستان‌و رۆژئاوای كوردستان ناڕەزایەتی‌و نیگەرانی لێكەوتەوە، چونكە ئەو پیاوە لەماوەی كاركردنیدا توانی كورد بەشێوەیەكی بەهێز بە ناوەندی دەسەڵاتەوە لە واشنتۆن ببەستێتەوە، بەتایبەتی لە بواری هەماهەنگی سەربازی دژ بە "داعش"، هەندێكجار رۆڵی سیاسیشی دەگێڕا بەتایبەتی لە چارەسەركردنی كێشەو ناكۆكی نێوان لایەنە كوردییەكان. دواین رۆڵی مەكگۆرك كاركردن بوون بۆ جێگیركردنی بەرهەم ساڵح وەكو كوردێك لە پۆستی سەرۆك كۆماری عێراق. تا ئەوكاتە ئیدارەی ئەمریكا تەنیا لەڕێگەی برێت مەكگۆركەوە پەیوەندی لەگەڵ كورد دەبەست، بەڵام كاتێك دەستی لەكاركێشایەوە، دۆناڵد ترەمپ وتی:" من كەسێك بەناوی برێت مەكگۆرك ناناسم"، رەنگە هۆكاری ئەم قسەیە بۆ نیگەرانی ترەمپ لە هەڵوێستەكەی مەكگۆرك بگەڕێتەوە، چونكە مەكگۆرك هۆكاری دەستلەكاركێشانەوەكەی بەستەوە بە بڕیارەكەی ترەمپ بۆ  كشانەوەی هێزی سەربازی ئەمریكا لە رۆژئاوای كوردستان. دواجار رۆژی 7ی ئەم مانگە ترەمپ بڕیارەكەی خۆی خستەبواری جێبەجێكردن‌و سەربازانی ئەمریكای لە ناوچەكانی رۆژئاوای كوردستان كشاندەوە، ئەوكاتیش مەكگۆرك یەكەمین كەس بوو كە لەبەرامبەر كورد هەستی بە شەرمەزاربوون كرد‌و رەخنەی لە هەنگاوەی ترەمپ گرت، مەكگۆرك لە تویتێكدا لە تۆڕی كۆمەڵایەتی تویتەر نوسی:" دۆناڵد ترەمپ فەرماندەی باڵا نییە. بڕیاری سەرەڕۆیانە دەدات بەبێ ئەوەی زانیاری هەبێت یان تاوتوێی مەسەلەكە بكات. سەربازانی سوپا رەوانەی شوێنی مەترسیدار دەكات بەبێ ئەوەی پاڵپشتیان بكات. لەپڕ هەڵدەچێت‌و هاوپەیمانەكانمان جێدەهێڵێت كاتێك نەیاران فریوی دەدەن یان كە روبەڕوی پەیوەندییەكی تەلەفۆنی توند دەبێتەوە..". دوای قسەكانی مەكگۆرك شەپۆلی ناڕەزایەتی لەناوەندی سیاسی ئەمریكا دژ بە بڕیارەكەی ترەمپ دەستی پێكرد، هەموان باوەڕیانوابوو نابێت ئەمریكا دەستبەرداری كورد ببێت وەكو هاوپەیمانێكی خۆی لەناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، ئەمانە دواجار ترەمپیان ناچاركرد، هەوڵی راستكردنەوەی هەڵە مێژوییەكەی بدات، ئەو دوێنێ لەژێر فشاری كۆنگرێس‌و ناوەندە سیاسییەكان لە واشنتۆن، پەیوەندییەكی تەلەفۆنی لەگەڵ مەزڵوم كۆبانی فەرماندەی هێزەكانی سوریای دیموكرات سازدا‌و دواتریش سزای بەسەر سێ وەزیرو دوو وەزارەتی توركیادا سەپاند بەهۆی پێشێلكردنی مافەكانی مرۆڤ لەلایەن سوپای توركیاوە لەناوچەكانی رۆژئاوای كوردستان. هێرشی توركیا بۆسەر رۆژئاوای كوردستان دەریخست كورد لە ئەجێندای كاری دۆناڵد ترەمپی سەرۆكی ئەمریكادا بوونی نیە، بەڵام لەناو شەقام‌و ناوەندە سیاسییە جۆربەجۆرەكانی ئەمریكادا پاڵپشتیكاری بەهێزی هەیە. كورد بەپێچەوانەی وڵاتانی ترەوە، هیچ پارەیەكی ئەوتۆی لە كڕینی گروپی فشار "لۆبی" لە ئەمریكا بە خەرجنەداوە، بەڵام دەركەوت جەنگی دژ بە "داعش"‌و قوربانیدانی شەڕڤانان‌و پێشمەرگەی كورد جۆرێك "لۆبی" بۆ كورد لە ناوەندی سیاسی ئەمریكا دروستكردووە، دیمەنی كچانی رۆژئاوای كوردستان لە بەرەكانی جەنگ ئێستا وێنە‌و ئایكۆنی پیرۆزی كوردە لای ئەمریكییەكان. ترەمپ‌و ریفراندۆم ترەمپ كاتێك رۆژئاوای كوردستانی لەبەردەم هێرشی سوپای توركیا بەتەنیا جێهێشت، ویستی سیناریۆی هێرشی حەشدی شەعبی بۆسەر ناوچە جێناكۆكەكان لە هەرێمی كوردستان دوبارە بكاتەوە، كە ئەوكات واشنتۆن تەنیا وەكو تەماشاكەرێك مایەوە‌و بێدەنگی هەڵبژارد. بەڵام بۆ رۆژئاوای كوردستان چیتر پشتیوانەكانی كورد لە بێهەڵوێستی ئەمریكا بێدەنگ نەبوون. (11) مانگ دوای دەستبەكاربوونی دۆناڵد ترەمپ وەكو سەرۆكی ئەمریكا، كورد لە هەرێمی كوردستان ریفراندۆمی كرد بۆ سەربەخۆیی‌و جیابونەوە لە عێراق. ئەوكات هەڵوێستی فەرمی ئیدارەكەی ترەمپ ئەوە بوو كورد ریفراندۆم نەكات‌و لەگەڵ عێراق بمێنێتەوە، بەرپرسانی واشنتۆن هۆشدارییاندا بە مەسعود بارزانی سەرۆكی ئەوكاتی هەرێمی كوردستان " ئەگەر هەرێم ریفراندۆم بكات، ئاكامی ریفراندۆمەكە هەرشتێك بێت، ئەوكات ئەمریكا ئامادە نییە بەرگری لە كورد بكات". لەو ساڵەدا ریكس تیلرسۆن وەزیری دەرەوەی ئەمریكا بوو، رۆژی 22ی سێپتێمبەری 2017 ئەو پیاوە نامەیەكی بەناوی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپەوە بۆ مەسعود بارزانی نوسی، لەو نامەیەدا داوایكرد "كورد ریفراندۆم نەكات‌و جارێكی ترو بۆ ماوەی یەك ساڵ لەگەڵ حكومەتی بەغداد بكەوێتەوە گفتوگۆ بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی، ئەگەر ئەوكات كێشەكان چارەسەرنەكران، ئەمریكا ئامادەیە پشتیوانی ریفراندۆمی كورد بكات بۆ سەربەخۆیی"، ئەمە بەدیلی ئەمریكا بوو بۆ دواخستنی ریفراندۆم. بارزانی بەدیلەكەی ئەمریكای قبوڵنەكرد، كاتێك رۆژی 16ی ئۆكتۆبەر هێزەكانی حەشدی شەعبی لە ناوچە جێناكۆكەكانەوە پەلاماری هێزی پێشمەرگەی كوردستانیان دا، ئەمریكا بێدەنگی هەڵبژارد‌و تەنیا تەماشای بارودۆخەكەی كرد، ئەوكات زیاتر ئەوروپی‌و ئێرانییەكان رۆڵیانگێڕا لە راگرتنی هێرشەكەی حەشددا. رەنگە ئەوەی روداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەر لە دۆخی ئێستای رۆژئاوای كوردستان جیابكاتەوە ئەوەیە ئەمریكییەكان نایانەوێت لە سوریا (رۆژئاوای كوردستان) گۆڕەپانەكە بەتەواوەتی بۆ روسیا‌و ئێران چۆڵ بكەن لەكاتێكدا هێشتا چارەنوسی قەیرانی سوریا یەكلانەبووەتەوە، سەرباری ئەمە نزیكەی (11 هەزار) دەستگیركراوی "داعش" لە گرتوخانەكانی رۆژئاوای كوردستاندا هەن، ئەمە وایكرد جیهان دژی هێرشی توركیا بۆسەر رۆژئاوای كوردستان بوەستێتەوە، بەتایبەتی وڵاتانی ئەوروپا، كە مەترسییان هەیە بەهۆی هێرشەكەوە دەستگیركراوانی داعش لە گرتوخانەكان هەڵبێن‌و جارێكی تر ببنەوە بە هەڕەشە لەسەر ئاسایشی جیهان.  چەند رۆژێك لەمەوپێش ترەمپ لە تویتێكدا بەراوردكارییەكی لەنێوان رووداوەكانی (16)ی ئۆكتۆبەرو دۆخی ئێستای رۆژئاوای كوردستان كرد‌و نوسی:" لەبیرتانە دوو ساڵ لەمەوبەر كاتێك عێراق دەیەویست لە دژی كوردەكان شەڕ بكات، زۆر كەس دەیانویست ئێمە شانبەشانی كورد دژی عێراق شەڕ بكەین، لەكاتێكدا ئێمە كەمێك پێش ئەوە لەگەڵیان لەیەك سەنگەر بووین، من وتم نا، كوردەكانیش شەڕیان نەكرد، دواجار وایانكرد. ئێستا هەمان شت لە توركیا دووبارە دەبێتەوە". ترەمپ چۆن لە كورد تێگەیشتووە ؟ چەند رۆژێكە زۆترین قسەكانی دۆناڵد ترەمپ لەبارەی كوردەوەیە، ئەو ماوە لەدوای ماوە لە تویتەرەكەی خۆیەوە لەبارەی كوردو دۆخی رۆژئاوای كوردستانەوە دەنوسێت‌و هەڵوێستەكانی جیاواز‌و ناجۆرن، جارێك عیشق‌و خۆشەویستی خۆی بۆ كورد رادەگەیەنێت، جارێكیش بێ منەتی خۆی نیشان دەدات. دیارترین قسەكانی ترەمپ لەبارەی كوردەوە دەتوانرێت لەم دێڕانەدا كورتبكرێتەوە: •    رێگەبدەن سوریاو ئەسەد پارێزگاری لە كوردەكان بكەن‌و سنوری خۆیان بپارێزن‌و دژی توركیا بجەنگن. •    هەركەسێك دەیەوێت یارمەتی سوریا بدات لە پاراستنی كوردەكان، پێمباشە، روسیا بێت، چین بێت، ناپلیۆن پۆناپارت بێت. •    من بە ژنەڕاڵەكانی خۆمم وت بۆچی دەبێت ئێمە بەرگری لە ئەسەد بكەین و لەپێناو خاكەكەی ئەودا بجنگین. •    ئێمە 7 هەزار كیلۆمەتر لە سوریاوە دورین. •    ناچینە ناو شەڕێكی 200 ساڵەی نێوان كوردو توركیا، بەڵام سزای گەورە بۆ توركیا بەڕێوەیە. •    كوردەكان، دەیانەوێت بە ئازادكردنی هەندێك لە داعشەكان، ئێمە راپێچی شەڕەكە بكەن. •    من كوردەكانم خۆشئەوێ لەبەرئەوەی ئازان. •    كورد لە جەنگی جیهانی دووەمدا یارمەتی ئێمەی نەداوە. •    كورد لە جەنگی نۆرماندی یارمەتی ئێمەیان نەدا. •    كورد كە لەگەڵ ئێمە لەدژی داعش شەڕی كردووە لەپێناو خاكەكەی خۆیدا شەڕیكردووە. •    ئێمە پارەی زۆرمان بۆ كوردەكان خەرجكردووە. •    بەهەموو ئەمانەشەوە ئێمە هەر كوردمان خۆش ئەوێ. كورد لە ئەجێندای ئەمریكادا كورد ئێستا گەورەترین گروپ‌و كۆمەڵەی ئەتنی-یە كە لەجیهاندا بێ دەوڵەتە، لە دێرزەمانەوە دوای دروستبوونی دەوڵەت‌و نەخشەی سنورەكان، كورد لەسەر خاكەكەی خۆی دابەشكراوە بەسەر وڵاتانی عێراق‌و ئێران‌و توركیا‌و سوریا، هەندێكی تر پەڕاگەندە بووە بۆ وڵاتانی ئەرمینیا‌و جۆرجیا‌و ئازەربایجان. لەدوای جەنگی جیهانی یەكەمەوە (1914- 1918) كورد خەونی دروستكردنی دەوڵەتی سەربەخۆیی لا دروستبووە، بۆ ئەمەش لەپاڵ هەوڵ‌و قوربانیدانەكانی خۆیدا، لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بەردەوام چاوی لە زلهێزەكانی وەكو ئەمریكا‌و روسیا بووە خەونەكەی بۆ بەدیبهێنن. (تۆماس وودرو ویڵسۆن) كە (28) هەمین سەرۆكی ئەمریكا بوو لەماوەی ساڵانی (1913 بۆ 1921) یەكەمین سەرۆكی ئەمریكا بوو كە بەڵێنی دا دەوڵەتێكی سەربەخۆ بۆ كورد دروست بكات، بەڵام ئەو رۆیشت‌و سەرۆكەكانی دواتری ئەمریكا بەڵێنەكەیان پشتگوێ خست. لەسەردەمی جەنگی دووەمی جیهانیشدا (1939 بۆ 1945) دەرفەتێكی تر بۆ كورد هاتەپێشەوە، جۆزیف ستالین بەڵێنیدا دەوڵەتێك بۆ كورد دروستبكات لەسەر خاكی ئەو بەشەی كوردستان كە كەوتبووە بندەستی رژێمی شاهەنشاهی ئێران، بەڵام ئەویش هەرزوو لەبەرامبەر وەرگرتنی پشكێك لە نەوتی ئێران لە بەڵێنەكەی پاشگەزبووەوە‌و پێشەوا قازی محەمەد‌و كۆمارەكەی (كۆماری كوردستان) خستەبەردەم پەتی سێدارەی رژێمی شاهەنشاهیی. حەفتاكانی سەدەی رابردوو لەسەردەمی سەرۆكایەتی ریچارد نیكسۆن (37)هەمین سەرۆكی ئەمریكا دەرفەتێكی تر بۆ كورد هاتەپێشەوە، ئەوكاتیش بەهەمان شێوەی ئێستا ئەمریكییەكان دەستبەرداری كوردبوون‌و شوڕشی كورد لە عێراق دوچاری نسكۆ هات.

درەو میدیا: پەرلەمانی كوردستان  لە كۆبونەوەیەكدا 12 راسپاردەی لەسەر بارودۆخی ئێستای رۆژئاوای كوردستان پەسندكرد و بەیەك وشە ناوی توركیای نەهێنا. دوای یەك هەفتە لە دەستپێكردنی لەشكركێشی توركیا بۆسەر رۆژئاوای كوردستان، ئەمڕۆ پەرلەمانی كوردستان لەسەر ئەو پرسە كۆبوەوە، لە كۆبونەوەكەدا دوای وتاری سەرۆكی فراكسیۆنەكان و گفتوگۆی پەرلەمانتاران، 12 راسپاردەی لەسەر بارودۆخی رۆژئاوای كوردستان پەسەندكرد بەدەنگی (96) پەرلەمانتار، لەكۆی (97) پەرلەمانتاری ئامادەبوو، واتا تەنها یەك پەرلەمانتار دەنگی بە راسپاردەكان نەدا كە ئەویش ( ئەبوبەكر هەڵەدنی) پەرلەمانتاری یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان بوو، لە نوسینێكدا بەناوی( بۆ دەنگم نەدا بەڕاسپاردەكانی ئەمڕۆی پارلەمان!؟؟) ئەبوبەكر هەڵەدنی هۆكاری دەنگنەدانی گەڕاندۆتەوە بۆ ئەوەی"بەهیچ شێوەیەك لەڕاسپاردەكاندا ناوی سوپای توركیا نەهاتوە،لەكاتێكدا بەقورسترین وپێشكەوتووترین چەكی سەربازی ڕووبەرووی گەلێكی سڤیل بۆتەوە كەلەسەر خاكی خۆی دەژی وداوای كەرامەت وئازادی خۆی دەكات"   په‌رله‌مان 12 راسپارده‌ی له‌سه‌ر بارودۆخی ئێستای رۆژئاوای كوردستان په‌سندكرد هەڵوێست و راسپاردەکانی پەرلەمانی کوردستان لەسەر رەوشی رۆژئاوای کوردستان 1ـ پەرلەمانی کوردستان دژە شەڕە و داوا دەکەین هەرچی زووە شەڕ و لەشکرکێشی و ململانێی سەربازی کۆتایی پێبهێنرێت و لەبری ئەوە پشتیوانی بژاردەی چارەسەری ئاشتییانەین و دەخوازین لە رێگای دیالۆگەوە کۆتایی بە ناکۆکیەکان بهێنرێت.  2ـ وێڕای بە توندی ئیدانەکردنی هیرش و لەشکرکیشی و بە ئامانجگرتن و پەلاماری سەر هاولاتیان، داواکارین سەروماڵ و گیانی خەڵکی سڤیل و دامەزراوە مەدەنییەکان پارێزراو بێت.  3ـ پەرلەمانی کوردستان لە پێناوی پاراستنی ئاسایش و ئاشتی نێودەوڵەتی، بەرمەبنای ڕێکەوتتنامە نێودەوڵەتیەکان، داوا لە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی و نەتەوەیەگرتووەکان و یەکێتی ئەوروپا و رێکخراوە هەرێمایەتی و نێوەدەوڵەتییەکان دەکات، هەوڵ و توانایان چڕتر بکەنەوە و گوشارە سیاسی و دیپلۆماسییەکانیان زیاتر بکەن بەئاراستەی کۆتایی هێنان بەو شەرو لەشکرکێشیەی کە ئیستا لە رۆژئاوای کوردستان هەیە.  4- حکومەتی هەریمی کوردستان رادەسپێرین تاوەکو لە چوارچیوەی تواناکان، بە هاوکاری و هەماهەنگی لەگەڵ ریکخراوە نێوەدەوڵەتییەکان ئامادەسازی تەواو بکات بۆ پیشوازی و حەواندنەوە و بە دەمەوە چوونی ئەوپەنابەرانەی کە بەهۆی شەڕو ململانێکانی ئێستای ناوچە جیاجیاکانی رۆژئاوای کوردستانەوە ڕوو لەهەریمی کوردستان دەکەن.  5- داوا لە بەرێز سەرۆکی هەرێمی کوردستان و دامەزراوەی سەرۆکایەتی هەریمی کوردستان دەکەین ، وێڕای چرترکردنەوەی هەولە دیپلۆماسییەکان و هەماهەنگی لەگەل حکومەتی فیدرال، کاری زیاتربکات بۆ یەکخستنی هەلویستی تەواوی لایەنە سیاسیە بەڕێزەکانی هەریمی کوردستان بە ئاراستەی پشتیوانیکردن لە بژاردەی ئاشتیانە. 6- داوا لە حکومەتی عێراقی فیدراڵ دەکەین ، هاوکاری دامەزراوەکانی حکومەتی هەریمی کوردستان بێت بە دابینکردنی بەشێک لە بودجەی (گواری)بۆ فریاکەوتن و حەواندنەوەی ئاوارەکان، چونکە هاوکاری و بەدەمەوەچوونی پەنابەری نوێ و ئیدارەدانی ئاوارەو پەنابەرانی ئێستای ناو کامپەکانی هەریمی کوردستان ، بارگرانیەکی دارایی گەورە دەخاتە سەر هەرێمەکەمان و لە تواناکانمان زیاترە.  7- داوا لە سەرجەم ئەو کونسولخانەو نوێنەرایەتیە دیپلۆماسییانەی ولاتان دەکەین کە لەهەریمی کوردستانن، حکومەتەکانیان لەو دۆخەی ئیستای رۆژئاوای کوردستان بە وردەکاری رووداوەکانی و لێکەوتە ناوخۆیی و هەریمایەتی و جیهانییەکانی ئاگادار بکەنەوەو هەوڵ و توانا و گوشارە دیپلۆماسییەکانیان بۆ ڕاگرتنی شەڕ و ململانێی سەربازی و ماڵوێرانی خەلکی سڤیل و ئاوارە بوونیان، زیاتر بکەن و هەموو لایەنە ناکۆکەکان بۆ گفتوگۆ و چارەسەری ئاشتی هانبدەن. هاوکات داوایان لێدەکەین کە هاوکاری دامەزراوەکانی حکومەتی هەریمی کوردستان بن بۆ بەدەمەوە چوونی ئاوارەو پەنابەران.  8- پەرلەمانی کوردستان هەڵمەتیکی نیشتیمانی بۆ کۆکردنەوەی کۆمەک و پشتیوانی و بەدەمەوەچوونی ئاوارەو لێقەوماوانی رۆژئاوای کوردستان رادەگەینێت و لە روانگەی ئەرکی نیشتیمانی و مرۆیی و نەریتی کوردستانیانەمانەوە، داخوازیمان ئەوەیە خەڵکی کوردستان وەک نەریتیکی مرۆدۆستانەی کوردستانیانە، ئەوەی لە توانایاندایە لە ریگای ریکخراوە ناوخۆیی و نێوەدەوڵەتییەکان و دامەزراوەکانی حکومەتی هەرێمەوە ، بەدەم ئاوارەو پەنابەرانەوە بچن . پەرلەمانتارانی کوردستان بەشدارن لەم هەلمەتە نیشتیمانییە.  9- پەرلەمانی کوردستان نیگەرانییەکی قوڵی هەیە لەوەی ئاراستەی رووداوەکان و کاری هێزەچەکدارە توندرەوەکان بە جۆرێک بن کە دۆخی نەخوازراو و ناهەمواری عەفرین و پیشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ و کارە دژە مرۆڤایەتییەکانیان و بە تالان بردنی سەرو ماڵی هاولاتیان و گٶڕینی دیمۆگرافی لە ناوچەکانی دیکەی رۆژئاوای کوردستان دووبارە بکەنەوە. پیویستە هەموو هەولەکان بەو ئاراستیە بن کە رێ لەم هێزە چەکدارانە بگیریت تا دۆخی سەری کانێ و گرێ سپی و کۆبانێ و ناوچەکانی دیکە وەک عەفرین لێ نەکەن.  10- گەلی کورد و گەلانی دیکەی سوریا، مافیکی سروشتی و یاسایی و دیموکراسییانەی خۆیانە ، لە چوارچیوەی هەولە دیپلۆماسییەکانی چارەسەری دۆخی گشتی سوریا بە ئاراستەی جنێڤ وئاراستەی ئاستانە و بریارەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان تایبەت بە سوریا، لە هەر ریککەوتنێک بۆ دۆخی سوریای دوای شەر ، مافی نەتەوەیی و هاولاتی بوون و یەکسانی و دادپەروەری لە ئەرک و مافیان لە دەستوری نویی سوریا و شیوەی حوکمرانی لە چوارچیوەی سوریادا بچه‌سپێت. 11- پەرلەمانی کوردستان داوا لەسەرجەم هێزە کوردستانییەکانی رۆژئاوای کوردستان دەکات، ململانیی حیزبی و ئایدیۆلۆژی تەسک بە لاوە بنێنن و قۆناغێکی نویی کاری پیکەوەیی و خەباتی بەرەیی لە سەر بنەمای بەرژەوەندی بالای خەلکی کوردستان لە رۆژئاوای کوردستان دەستپێبکەن و لە سەر بنەمای ئاشتی و دیموکراسی و دیالۆگ و پێکەوە ژیان و وەستانەوە دژی تیرۆر ، خەباتی گەلی کوردستان لەرۆژئاوای کوردستان زیاتر پێشبخەن و لاپەرەیەکی نوێ هەلبدەنەوە.  12- پەرلەمانی کوردستان سەرنجی کۆمەلگای نێوەدەولەتی بۆ ئەو راستییە رادەکیشیت کە رووداوەکانی ئەم دواییەی رۆژئاوای کوردستان و کشانەوەی هیزەکانی هاوپەیمانی نێودەولەتی و ئەو لەشکرکیشی و ناسەقامگیریەی کە لە چەند ناوچەیەکی رۆژئاوای کوردستان هاتۆتە ئارا، هەموو دەستکەوتەکانی شەری تیرۆر و شکاندنی ئەفسانەی داعش لە ناو دەبات و زەمینەی سەرهەڵدانەوەی داعش و تیرۆریستانی دیکە زیاتر دەکات و بەوەش جاریکی دیکە ئاشتی و ئاسایش و سەقامگیری هەریمایەتی و جیهانی دەکەویتەوە بەر مەترسی. 

درەو میدیا:  بەرپرسانی رۆژئاوای كوردستان، بە ناوبژیوانی بەرهەم ساڵح و ئاگاداری راستەوخۆی روسیا لەگەڵ دیمەشق گەیشتنە رێككەوتن بۆ گەڕانەوەی سوپای سوریا بۆ رۆژئاوای كوردستان، چتوەڕەوان دەكرێت لە دوو رۆژی داهاتوودا لەشكركێشی سوپای توركیا بۆسەر رۆژئاوای كوردستان رابگیرێت.    لە بەیاننامەیەكدا رێڤەبەری خۆسەری لە باكور و رۆژهەڵاتی سوریا لە رێككەوتنیان لەگەڵ سوریا و روسیا راگەیاند "گەیشتووینەتە رێككەوتن لەگەڵ حكومەتی سووریا.. تاوەكو سووپای سووریا بە درێژایی سنووری سووریا و توركیا جێگیربكرێت، بۆ ئەوەی هاوكاری هێزەكانی سووریای دیموكرات بكات بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەو هێرشە و رزگاركردنی ئەو ناوچانەی كە سوپای توركیا و بەكرێگرتەكانیان كۆنترۆڵیان كردووە". مەزڵوم كۆبانی، فەرماندەی گشتی هێزەكانی سوریای دیموكرات(هەسەدە) لە كۆبونەوەیەكدا بە ئەمریكییەكانی راگەیاندوە" ئەگەر واشنتۆن كوردانی سوریا لە هێرشی توركەكان نەپارێزێت، ئەوا لەگەڵ حكومەتی دیمەشق و روسیا رێكدەكەون "   ووردەكاری رێككەوتنەكەی رۆژئاوای كوردستان : ? بەئامانجی رێگریکردن لە هێرشی تورکیا، رێککەوتن لەگەڵ حکومەتی سوریادا کرا کە ئەرکی سەرشانێتی پارێزگاری لە سنوری وڵات و سەروەری سوریا بکات. ? ئەم رێککەوتنە ئامانج لێی چونەناوەوەو بڵاوبونەوەی سوپای سوریایە بەدرێژایی سنوری سوریاو تورکیا، هاوتا لەگەڵ هێزەکانی سوریای دیموکراتدا، بۆ رێگرتن لەو دەستدرێژییەو ئازادکردنی پاشماوەی ئەو ناوچانەی تر کە سوپای تورکیاو مورتەزەقە بەکرێگیراوەکانی چونەتە ناوییەوە. ? ئەم رێککەوتنە دەرفەتی ئەوە دەڕەخسێنێت هەموو خاکە داگیراوەکانی تری سوریا لەلایەن سوپای تورکیاوە ئازادبکرێن، وەکو عفرین و ناوچەکانی تر. ? پرۆژەی خۆبەڕێوەبەرێتی سیاسی لە  باکورو خۆرهەڵاتی سوریا داوای جیابونەوە ناکات، بەڵکو لە رابردوو و ئێستاشدا هێشتا داوای دیالۆگ و چارەسەری قەیرانی سوریا دەکات بەشێوەیەکی ئاشتیانە و هەرگیز هەڕەشەو دەستدرێژی نەکردوەتە سەر وڵاتانی دراوسێ تەنانەت تورکیاش، لەکاتێکدا ئەو هێشتاتۆمەتبارمان دەکات بە تیرۆر ەکاتێکدا خۆی لەسەرەتای قەیرانی سوریاوە رۆڵی هەبووە لە بڵاوکردنەوەی تیرۆردا. چۆن رێككەوتن؟ چەند رۆژێكە گفتوگۆی چڕ هەیە لە نێوان بەرپرسانی هەسەدەو روسیا بە نێوەنگیری بەرهەم ساڵح سەرۆك كۆماری عێراق، بۆ گەییشتن بە رێككەوتن و بەرگرتن لە داگیركاری سوپای توركیا. بەپێی بەدواداچوونەكانی ( درەو میدیا ) كە لە چەند سەرچاوەیەكی باڵاوە دەستی كەوتووە، لەماوەی سێ رۆژی رابردوودا پەیوەندی چڕو پڕ لە نێوان  بەرپرسانی بەڕێوەبەری خۆسەری رۆژئاوای كوردستان و بەرهەم ساڵح سەرۆككۆماری عێراقدا هەبووە. زانیاریەكانی ( درەو میدیا) ئاماژە بەوە دەكەن كە سەرەتا ( دیمەشق) رازی نەبووە بەو رێككەوتنە، چونكە پێیان وابووە بەرپرسانی كورد خیانەتیان كردووەو هێزەكانی ئەمریكایان هێناوەتە خاكی سوریاوە، هەروەك فەیسەڵ میقداد، جێگری وەزیری دەرەوەی سوریا بۆ رۆژنامەی (وەتەن)ی راگەیاندبوو" كوردەكان هەموو شتێكیان دۆڕاند، بەڵام پێویستە خۆیان نەدۆڕێنن". دواتر بەرهەم ساڵح چەند جارێك پەیوەندی بە بەرپرسانی باڵای سوریاوە دەكات و بۆ رازیكردنیان بە رێككەوتن لەگەڵ ئیدارەی خۆسەری، پێشتر بەرهەم ساڵح لە رێگەی پەیوەندیەكانیەوە بە سەرۆكی میسر و سەرۆكی كۆمكاری عەرەبی و پادشای سعودیەوە هەوڵی گەراندنەوەی كورسیەكەی سوریای داوە بۆ كۆمكاری عەرەبی و ئەوانیش رەزامەندیان لەسەر داوە. دواجار بەرپرسانی سوریا بە رێككەوتن رازی دەبن.  دواتر چەند جارێك لەرێگەی پەیوەندی تەلەفۆنیەوە قسە لەگەڵ سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری دەرەوەی روسیا دەكات و پرۆژەیەك دەخاتە بەردەمیان بەمەبەستی رێككەوتن، چونكە سەرۆك كۆماری عێراق پێی وابووە كلیلی رێكەوتن لەگەڵ دیمەشق "مۆسكۆ"یە، بۆیە دواجار پەیوەندی تەلەفۆنی لەگەڵ فلادمیر پۆتن سەرۆكی روسیا دەكات و رازی دەكات بەو رێككەوتنە، سەرئەنجام ئەمڕۆ هەموو لایەنەكان رێككەوتن و سوریا هێزی بەرەو منبج و كۆبانی جوڵاند.  بۆ پشت راستكردنەوەی زانیارییەكانی ( درەو میدیا) لە نوسینێكدا لە پەیجی تایبەتی خۆی سالار مەحمود راوێژكاری سەرۆك كۆماری عێراق نوسیویەتی" سەرۆككۆماری عێراق لەم هەفتەیەدا هەوڵی خۆیدا، بۆیە غەریب حەسۆ هاوسەرۆكی تەڤدەم لە پەیوەندیەكی تەلەفۆنیدا هەوڵەكانی سەرۆككۆماری بەرزنرخاند" رێككەوتنەكە چۆن دەبێت؟  سەبارەت بە رێككەوتنی نێوان خۆسەر و دیمەشق، بەرپرسی پەیوەندییە دیپلۆماسییەكانی تەڤدەم رایدەگەیێنێت، رێككەوتنی هەسەدە و سوپای سووریا تەنها سەربازییە و پەیوەندی نییە بە چارەنووسی دەسەڵاتی خۆجێی و بەڕێوەبردنی شار و شارۆچكەكان لە رۆژئاوا.  رێككەوتنەكە بەجۆرێكە كە لەسەرەتادا تەنها رێككەوتنێكی سەربازی بێت بەڵام لە داهاتوودا  خۆی لە رێككەوتن لە بواری ( ئیدارە، نەوت، چەك و بواری سەربازی، پەیوەندییەكان)دەبینێتەوە  و لە داهاتوودا تەواوی رێككەوتنەكە دەچێتە بواری جێبەجێكردنەوە، سوپای سوریا بە هاوكاری سوپای روسیا دەچنە شارەكانی رۆژئاوای كوردستان، سەرەتا دەچنە شارەكانی ( منبج ، كۆبانی، عەین عیسا )، دواتر بۆ شارەكانی تری رۆژئاوای كوردستان، بەپێی رێكەوتنی نێوانیان سوپای سوریا روبەرووی سوپای توركیا دەبێتەوەو هاوشانی هەسەدە شەڕ دەكات و رێگری لە هاتنی سوپای توركیا دەكات، واتا بەپێی رێككەوتنەكە هێزەكانی هەسەدە بەچەكی خۆیانەوە لەگەڵ سوپای سوریا هاوئاهەنگی دەكەن بۆ روبەرووبونەوەی سوپای توركیا بە پشتیوانی روسیا.    سەبارەت بە هەڵوێستی توركیاش لەسەر رێككەوتنی نێوان سوریا و خۆسەری، چاوەڕەوان دەكرێت لە دوو رۆژی داهاتوودا توركیا ئۆپەراسیۆنەكەی رابگرێت، ئەویش دوای جێبەجێكردنی قۆناغی یەكەمی ئۆپەراسیۆنەكەی، كە داگیركردنی ( گرێ سپی و سەرێ كانیە)، ئەگەر سوپای توركیا توانی ئەو دوو شارە رابگرێت ئەوا ئۆپەراسیۆنەكەی رادەگرێت. هەروەك روسیا و حكومەتی سوریاش هیچ هێزێك بۆ ئەو دوو شارە نانێرن، واتا بە سوریا و روسیا بە ئاگاداری ئێرانیش رازین بە داگیركردنی ئەو دوو شارە لەلایەن سوپای توركیاوە، بۆیە رێككەوتنەكە دڵرازیكردنی توركیاشی تیایە. 

راپۆرت: محەمەد رەئوف – فازل حەمەرەفعەت  چوار رۆژە ئۆپەراسیۆنی توركیا بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان دەستیپێكردووە، پلانی یەكەمی توركیا شاری (گرێ سپی)و (سەرێكانی)یە، لە رۆژهەڵات‌و رۆژئاوای ئەم دوو شارەوە توركیا هێرشی زەمینی دەستپێكردووە، تائێستا تەنها چەند گوندێكی ئەو ناوچانەی داگیركردووە.  (درەو میدیا) لەم راپۆرتەدا بە وردی نەخشەی شەڕ لە رۆژئاوای كوردستان دەخاتەڕوو.  نەخشەی شەڕەكە سوپای توركیا كە هێزی دووەم لەسەر ئاستی وڵاتانی (ناتۆ) لە چوار رۆژی دەستپێكردنی ئۆپەراسیۆنەكەدا، كەمترین پێشڕەویكردووە، شەڕڤانانی هێزەكانی سوریای دیموكرات ئەگەرچی لەڕووی چەكەو كەلوپەلی سەربازی‌و لۆجستیەوە شەڕێكی نابەرامبەر دەكەن، بەڵام تائێستا بەرگرییەكی بەهێزیان كردووە. بەشێوەیەكی سەرەكی سوپای توركیا هێرشەكانی بۆ داگیركردنی (5) شارو شارۆچكەو ناوچەی سنورییە لە رۆژئاوای كوردستان كە ئەمانەن: •    قامیشلۆ •    سەرێ كانی •    دربیسی •    گرێ سپی •    كۆبانی  ئەم پێنج شارە لە سنوری نێوان سوریا- توركیادان، هەندێكیان بەتەواوی تێكەڵن لەگەڵ سنوری توركیاو هەندێكیشیان كیلۆمەترێك بۆ دوو كیلۆمەتر دوورن لە سنوری توركیاوە. سوپای توركیا بە تەكتیكی وردی سەربازی ئۆپەراسیۆنەكەی ئەنجام دەدات، سەرەتا بە تۆپ‌و فڕۆكە بۆردومانی ناوچەكە دەكات بۆ ئەوەی خەڵكی مەدەنی لەو شارانەدا نەمێنن، دواتر هێرشی زەمینی دەكات. بەڵام ئێستا شارەكانی (قامیشلۆ، دربیسی، كۆبانی) بە تۆپی دوورهاوێژ بۆردومان دەكات‌و بۆ شارەكانی (سەرێ كانی، گرێ سپی) هێرشی زەمینی دەستپێكردووە، ئەمیش بۆ سێ ئامانج: •    پلانی یەكەمی توركیا داگیركردنی ناوچەی نێوان گرێ سپی‌و سەرێ كانی-یە، توركیا دەیەوێت لەم ناوچەیە ئەو عەرەبە ئاوارانەی سوریا جێگیر بكات كە ئێستا لەناو كەمپەكانی توركیادان، ئەمە مەترسی گەورەی كوردو كۆمەڵگەی نێودەوڵەتییە كە دەڵێن ئەردۆغان دەیەوێت دیمۆگرافیای ناوچەكە بگۆڕێت.  •    بڕینی رێگای سەرەكی نێوان كانتۆنی كۆبانی‌و كانتۆنی جەزیرە‌و دابڕینی ئەو دوو كانتۆنە لە یەكتر، بەتایبەتیش بڕینی رێگای سەرەكی نێوان شارەكانی (قامیشلۆ – كۆبانی)، ئێستا دەنگۆی ئەوە هەیە سوپای توركیا ئەم رێگەیەی كۆنترۆڵكردبێت، بەڵام میدیاكانی نزیك لە هێزەكانی سوریای دیموكرات رەتیدەكەنەوە. •    ئەگەر بە فشاری نێودەوڵەتی ئۆپەراسیۆنی "كانیاوی ئاشتی" راگیرا (هەرچەندە ئەردۆغان وت:ی چی دەڵێن با بیڵێن ئێمە ئۆپەراسیۆن راناگرین)، توركیا دەیەوێت دەستكەوتی هەبێت‌و نایەوێت بەدەستی بەتاڵ لێی دەربچێت. توركیا ئۆپەراسیۆنەكانی بۆ سەر شارەكان بە شێوازو تەكتیكی جیاواز دەستپێكردووە، بەمشێوەیە:  •    گرێ سپی: دەكەوێتە سنوری توركیاو سەربە پارێزگای رەقەیە، 100 كیلۆمەتر لە سەنتەری پارێزگای رەقەوە دوورە، زۆرینەی دانیشتوانەكەی عەرەبن، توركمان‌و كوردو ئەرمەنی تێدا دەژین، زۆرینەی دانیشتوانەكەی بە كشتوكاڵ و بازرگانییەوە سەرقاڵن. سوپای توركیا سەرەنجی گەورەی لەسەر ئەم شارەیە، دەیەوێت بەشێكی زۆری عەرەبە ئاوارەكان لەو ناوچەیە نیشتەجێ بكات، بۆیە چڕترین هێرشی توركیا بۆسەر ئەو شارەیەو هێرشی زەمینی دەستپێكردووە، بەڵام بەهۆی بەرگری گەورەی هێزەكانی سوریای دیموكراتەوە كەمترین پێشڕەویان كردووە، بەپێی نەخشەیەك لەلای رۆژهەڵاتی شارەكەوە (8) گوندی كۆنترۆڵكردووەو لەبەشی رۆژئاواشەوە (2) گوندی داگیركردووە. •    سەرێ كانی: دەكەوێتە سنوری نێوان سوریاو توركیا، سەربە پارێزگای حەسەكەیە، 85 كیلۆمەتر لە حەسەكەوە دوورە، لە شاری قامیشلۆوە 90 كیلۆمەتر دورە، دەكەوێتە سەر رووباری خاپور، ناوچەیەكی شارستانی كۆنە، عەرەب و كورد و ئێزدی و مەسیحی و ئەرمەنی و توركمانی تێدا دەژی. لەناو پلانە داگیركارییەكەی توركیادا سەرێ كانی پلەی یەكەمی هەیە، بۆ گرتنی ئەم شارە، سوپای توركیا هێرشی زەمینی دەستپێكردووەو تائێستا لە رۆژهەڵاتییەوە تەنها (3) گوندو لە رۆژئاواوە تەنها (1) گوندی داگیركردووە.  ئەم شارۆچكەیە دەكەوێتە ناو پلانی توركیا بۆ نیشتەجێكردنی ئاوارە سورییەكان لەو ناوچەیەدا.  •    قامیشلۆ: دەكەوێتە باكوری رۆژهەڵات لە سنوری نێوان سوریاو توركیا، هەریەك لە ناحیەكانی (تەلحەمیس، عامودا، قەحتانیە) سەربە قامیشلۆن، (كورد، عەرەب، كریستیان و ئەرمەنی) لەم شارەدا دەژین.      سوپای توركیا تائێستا تەنها بە تۆپ‌و بۆردومانی فڕۆكە هێرشی بۆ سەر قامیشلۆ كردووە، هێشتا هێرشی زەمینی دەستپێنەكردووە. •    ناحیەی دربیسی: دەكەوێتە سنوری نێوان سوریا‌و توركیا، سەربە پارێزگای حەسەكەیە، (85) كیلۆمەتر لەناوەندی پارێزگای حەسەكەوە دوورە، شارەكە لە دوو ناوچە پێكهاتووە، ناوچەی رۆژئاوا كە زۆرینەی خەڵكەكەی مەسیحین‌و لەكۆنەوە بەكاری بازرگانی‌و پیشەسازییەوە سەرقاڵن، ناوچەی رۆژهەڵات كە زۆرینەی خەڵكەكەی كورد‌و عەرەبن، سوپای توركیا بە تۆپباران‌و بۆمبارانی فڕۆكە پەلاماری ئەم شارە دەدات.  •    كۆبانێ: دەكەوێتە سنوری نێوان سوریا‌و توركیا، بەدووری 30 كیلۆمەتر لە رۆژهەڵاتی فورات هەڵكەوتووە، سەربە پارێزگای حەلەبە، 150 كیلۆمەتر لەناوەنجی پارێزگای حەلەبەوە دورە، ساڵی 2015 چەكدارانی رێكخراوی "داعش" زۆرینەی شارەكەو گوندەكانی دەورەبەری گرت، بەڵام "داعش" لە كۆبانێی رۆژئاوای كوردستانەوە لەناوچەكەدا دوچاری تێكشكانی سەربازی هات، ئێستا كۆبانی لەلایەن سوپای توركیاوە بە تۆپ‌و فڕۆكە بۆردومان دەكرێت، بەڵام كەمتر لە سەرێ كانی‌و گرێ سپی.   ئەمریكا چی دەڵێ ؟ لەماوەی چوار رۆژی رابردوودا توركیا بە چەندین رێگا هێرشی ئاسمانی‌و زەمینی،  تۆپبارانی دەستپێكردووە. مارك میڵی سەرۆك ئەركانی سوپای ئەمریكا كە لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا وتی:" توركەكان هێرشی ئاسمانییان ئەنجامداوەو بە تۆپیش ناوچەكەیان تۆپبارانكردووەو هەندێكجاریش بە تانك لە سنورەكانی باكوری سوریاوە تۆپبارانی ناوچەكەیان كردووە".  سەرۆك ئەركانی سوپای ئەمریكا پێیوایە جوڵەی هێزە زەمینیەكانی توركیا سنوردار بووە "جوڵەی هێزە زەمینیەكان بەرەو باشوور، بەگوێرەی زانیارییەكانمان، تاڕادەیەك سنوردار بوون، ئێمە باس لەو دوو گوندە دەكەین كە دەكەونە رۆژئاواو رۆژهەڵاتی ئەو شوێنەی كە پێیان دەگوترێت میكانیزمی ناوچەی ئارام لە هەردوولاوە بەرەو باشوور چوون‌و فەرماندە سەربازییە توركەكان رابەرایەتییان كردوون، بە هاوئاهەنگی لەگەڵ سوپای سوریای ئازاد".  سەبارەت بە ژمارەی هێزەكانی توركیا مارك میڵی دەڵێ:" هێزی توركیا چەند سەد كەسێكن‌و سوپای سوریای ئازادیش لەوانەیە نزیكەی هەزار كەس یان زیاتر بن، ئەوان لە رۆژئاوا پێشڕەوییان كردووە، نزیكەی با بڵێین، پێنج تاوەكو 10 كیلۆمەتر، لە رۆژهەڵاتیش با بڵێین شتێك لەنێوان یەك دوو سێ كیلۆمەتر، بۆیە هێرشەكان لەسەر زەوی تاڕادەیەك سنوردارن، بەڵام هێرشە ئاسمانی‌و زەمینییە ناڕاستەوخۆكان، بەردەوامن". لەبارەی ناوچەی ئارامەوە بەپێی قسەكانی رەجەب تەیب ئەردۆغانی سەرۆكی توركیا، ئامانجی توركیا لە ئۆپەراسیۆنەكە، دوورخستنەوەی مەترسییەكانی "تیرۆر"و دروستكردنی "ناوچەی ئارام"ە بە قوڵایی (32) كیلۆمەترو درێژی نزیكەی 500 كیلۆمەتر لەناوچەكە، ئەو قوڵایەی كە دانراوە تەواوی شارە كوردیەكانی رۆژئاوای كوردستان دەگرێتەوە، ئەمە بەپێی ئەو نەخشەیەی كە ئەردۆغان لە نەتەوە یەكگرتووەكان خستیەڕوو. ناوچەی ئارام لە سنوری رۆژئاوای كوردستان‌و توركیا، كە یەكێكە لە پلانەكانی رەجەب تەیب ئەردۆغان: •    ئەو ناوچە سنورییەی كە ئێستا لەژێر كۆنترۆڵی هێزەكانی سوریای دیموكراتدایە بە سەرۆكایەتی شەڕڤانانی كورد (یەكینەكانی پاراستنی گەل- یەپەگە) درێژییەكەی 480 كیلۆمەترەو لە روباری فوراتەوە لە خۆرئاواوە دەستپێدەكات تاوەكو سنوری عێراق لە رۆژهەڵات.    •    پلانی توركیا بۆ ئێستا داگیركردنی سنوری نێوان شاری سەرێكانی‌و گرێ سپی- یە، كە درێژییەكەی  120 - 100 كیلۆمەترە، ئێستا هێزەكانی ئەمریكا لەم ناوچەیە كشاونەتەوە، چاوەڕەوان دەكرێت لە هەنگاو و پلانی یەكەمدا ئەم دوو ناوچەیە داگیربكرێن، بەمە توركیا لەلایەك رێگای نێوان كۆبانێ‌و جەزیرە دەبڕێت، لەلایەكی تر بەپێی پلانەكە توركیا خەڵكی عەرەبی سوننە لەو ناوچەیە نیشتەجێ دەكات، كە ژمارەیان نزیكەی (2 ملیۆن) كەسە‌و لە كەمپەكانی توركیا نیشتەجێن. پشتێنەی ئەمنی‌و گۆڕینی دیموگرافی ناوچەكە نوێ نیە، پێشتر لەسەردەمی حافز ئەسەدی سەرۆك كۆماری پێشووی سوریادا (1971- 2000)، حەفتاكانی سەدەی رابردوو تەعریبێكی بەرنامەبۆدارێژراوی لە ناوچە كوردییەكان دەستپێكردووە، زیاتر لە (500) گوندی ناوچەكەی تەعریب كرد، تەنانەت ناوچی ناوچەكانیشی وەرگێڕا بۆسەر زمانی عەرەبی، بۆ نمونە: •     ناوی (كۆبانی)ی گۆڕی بۆ "عین العرب" •    ناوی (سەرێ كانی) گۆڕی بۆ "رەئس العین" •    ناوی (دێرك)ی گۆڕی بۆ "مالكیە" •    ناوی (گرێ سپی) گۆڕی بۆ "تەلئەبیەز"  

درەو میدیا: مارك ئیسپەر، وەزیری بەرگری ئەمەریكا دوایین هەڵوێستی وڵاتەكەی سەبارەت بە ئۆپەراسیۆنەكەی توركیا بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان راگەیاند"نامانەوێت ببین بەبەشێك لە شەڕی نێوان توركیاو پەكەكە، كە مێژوویەكی درێژی هەیە بۆیە بەشێك لە هێزەكانمان لەناوچەی شەڕ كشاندۆتەوە"   وەزیری بەرگری ئەمریكا ئەوەشی خستەروو" توركیا بە بیانووی "پەكەكە" هێرشەكانی دەستپێكردووە و بیانووەكەیان ئەوەیە كە هێرش دەكەنە سەر توركیا" ئاماژەی بەوەشكرد" داوامان لە توركیا كردووە ئۆپەراسیۆنەكە رابگرێت، پشتمان لە هێزە كوردییەكانیش نەكردوو"  سەبارەت بە پەیوەندیەكانیان لەگەڵ هەسەدە، مارك ئیسپەر رایگەیاندووە"ئەم ئۆپەراسیۆنە هێزەكانی سووریای دیموكرات كە هاوبەشی ئێمەن دەخاتە رەوشێكەوە كە زیانیان پێدەگەیێنێت و هەڕەشە لە ئاسایشی كەمپەكانی داعش دەكات و ناوچەكە بەرەو ناسەقامگیری زیاتر دەبات" لە كرنگرە رۆژنامەوانیەكەدا جەنەرال مارك میلی، سوپاسالاری ئەمەریكا، لە رایگەیاند" پەیوەندییان لەگەڵ هەسەدە ماوە و جێیان نەهێشتوون"  

درەو میدیا:  دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە نوێترین تویتیدا لە تۆڕی كۆمەڵایەتی فەیس بووك سێ بژاردە لەبەرامبەر ئۆپەراسیۆنەكانی توركیا بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان دەخاتە روو، لە سێ بژاردە تەنها دەتوانین یەك بژاردە جێبەجێبكەین:. بژاردەی یەكەم: هەزاران سەرباز بنێرین و شەڕەكە بەرینەوە بژاردەی دووەم: سزای ئابوری توند بسەپێنین بەسەر توركیادا بژاردەی سێیەم: رۆڵێ نێوەندگیری لە نێوان توركیا و كوردەكان بگێڕین و بۆ گەیشتن بە رێككەوتن 

درەو میدیا: رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆككۆماری توركیا ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكەی بەناوی ئاشتی" كانی ئاشتی" یەوە بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان  دەستپێكرد، ئۆپەراسیۆنێك لەناو ململانێی ناوخۆیی توركیا و شەڕی گەرمی زلهێزەكان و دژایەتی زۆری وڵاتانی دونیا لە كوێدا و چۆن كۆتایی دێت؟  ئۆپەراسیۆنەكەی توركیا  داوی پەیوەندییەكی تەلەفۆنی نێوان دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا و رەجەب تەیب ئەردۆغانی سەرۆكی توركیا، كۆشكی سپی لە بەیاننامەیەكدا" كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكای لە رۆژئاوای كوردستان" راگەیاندو ئاماژەی بەوەكرد" ئەمریكا خەلافەتی داعشی لە ناوچەكەدا تێكشكاند، بەڵام چیدیكە ئامادەیی لەو ناوچانە نابێت و توركیا ئۆپەراسیۆنی سەربازی تێدا ئەنجامدەدات"  گۆڕینی هەڵوێستی لەناكاوی ترەمپ بەرامبەر بە رۆژئاوای كوردستان، بەربەستەكانی بەردەم ئەردۆغانی كۆتایی پێهێنا، كە ئامانجی چەند ساڵەی بوو هێرش بكاتە سەر رۆژئاوای كوردستان ئەویش بە ئامانجی:. یەكەم: دورخستنەوەی یەكینەكانی پاراستنی گەل لە سنورەكانی توركیا كە ئەنكەرە وەكو درێژكراوەی پەكەكە تەماشایان دەكات.  دووەم: دروستكردنی "ناوچەیەكی ئارام" لە باكوری سوریا كە بتوانێت نزیكەی (دوو ملیۆن) ئاوارەی سوریای تێدا جێگیربكرێت كە ئێستا لەناو توركیادا دەژین. ناوچەی ئارام لە باكوری سوریا و سنوری توركیا، كە یەكێكە لە پلانەكانی ئەردۆغان:. ? پلانی توركیا بۆ ئێستا كۆنترۆڵكردنی سنوری نێوان شاری سەرێكانی و گرێ سپی- یە كە درێژییەكەی 100 كیلۆمەترە، ئێستا هێزەكانی ئەمریكا لەم ناوچەیە كشاونەتەوە0 ? ئەو ناوچە سنورییەی كە ئێستا لە ژێر كۆنترۆڵی هێزەكانی سوریای دیموكراتە بە سەرۆكایەتی شەڕڤانانی كورد درێژییەكەی 480 كیلۆمەترەو لە روباری فوراتەوە لە خۆرئاواوە دەستپێدەكات تاوەكو سنوری عێراق لە رۆژهەڵات.    ئەگەر ئامانجی ئەردۆغان لە ئۆپەراسیۆنی ( كانی ئاشتی) بۆ دورخستنەوەی دەستی " تیرۆرستان و پشتێنەی ئەمنی "بێت بەششێكیشی لەم كاتەدا بۆ دوورخستنەوەی تەركیزی هاوڵاتیانی توركیا لەسەر ناكۆكی و مللامنێكانی ناو پارتەكەی( ئەكەپە) كە بەشێك لەسەركردە دیارەكانی ئەو پارتە جیابونەوەی خۆیان راگەیاندووە، لەلایەكی تر شاردنەوەی بەشێك لەو شكستەی پارتەكەی بێت كە لە دواین هەڵبژاردنی شارەوانیەكانی توركیا بەریكەوت، بەتایبەت لەدەستدانی سەرۆكی شارەوانی ئیستانبۆڵ كە ماوەی نزیكەی 20 ساڵ بەدەست پارتەكەیەوە بوو.   رۆژئاوای كوردستان ناكۆكەكان كۆدەكاتەوە ئۆپەراسیۆنەكەی توركیا بۆسەر رۆژئاوای كوردستان زۆرترین نەیاری لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بۆ درووست بووە، تەنانەت وڵاتە ناكۆكەكانی جیهان هەڵوێستیان لەسەر ئۆپەراسیۆنەكەی توركیا یەكە. ? كۆشكی سپی ئەمریكا لەدوای دەستپێكردنی ئۆپەراسیۆنەكەی توركیا راگەیاند"  بە روونی بە توركیایان گوتووە بیرۆكەی ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنەكەیان خراپە و ئەوان پاڵپشتی ئەو هێرشە ناكەن.  ? محەمەد جەواد زەریف وەزیری دەرەوەی ئێران  لە پەیوەندییەكی تەلەفۆنیدا بە هاوتا توركییەكەی راگەیاند" ئێران هێرشی سەربازی توركیا بۆسەر باكوری سوریا وەكو پێشێلكردنی سەروەری خاكی سوریا تەماشا دەكات و دژی ئەو ئۆپەراسیۆنەیە.  ? جان كلۆد یۆنكەر، سەرۆكی كۆمسیۆنی ئەوروپا داوای لە توركیا كرد، دان بەخۆیدا بگرێت و كردە سەربازییەكەی لە باكووری سووریا بوەستێنێت. ?  هایكۆ ماس، وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا بە توندی هێرشی توركیای بۆ سەر باكووری سووریا ئیدانەكردو رایگەیاند "ئەو كردە سەربازییەی توركیا گرژییەكانی ناوچەكە زیاتر دەكات و سەقامگیری ناوچەكە دەخاتە مەترسی و یارمەتی دووبارە گەڕانەوە و چالاكبوونەوەی داعش دەدات". ? سكرتێری گشتی ناتۆ رایگەیاند، كردەوە سەربازییەكانی توركیا ئارامی ناوچەكە تێكدەدات و پێویستە ئەو هێرشانە رابگرێت ?   فرەنسا و بریتانیا دژایەتی خۆیان بۆ ئۆپەراسیۆنەكەی توركیا راگەیاند و  داوای دانیشتنێكی بەپەلەی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیەكگرتوەكانیان كرد.  ? هەریەك لە میسر و سعودیەو كۆمكاری وڵاتانی عەرەبی دژایەتی خۆیان بۆ ئۆپەراسیۆنەكەی توركیا بۆسەر باكوری سوریا راگەیاند. پێناچێت لە ناو ئەو هەموو ناكۆكی و ناڕەزاییەی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ئەردۆغان بتوانێت لە ئۆپەراسیۆنەكەیدا سەركەوتوو بێت" ئەگەرچی لە ئێستادا ئەردۆغان كارتی گەورەی بەدەستەوەیە بەرامبەر بە وڵاتانی ئەوروپا و ناوچەكە"، بە پێچەوانەی گرتنی عەفرین ناڕەزاییەكان لەسەر ئاستی جیهان خەرێكە گەڵاڵە بوونی هەڵوێستێكی یەكگرتووی لێدەكەوێتەوە، كە رەنگە دواجار بە زیانی ئەردۆغان كۆتایی بێت، چونكە بێدەنگ بون لەئاست ئەو سەرەڕۆییانەی ئەردۆغان تەنها مەترسی بەسەربازی بونی دەسەڵاتی  توركیاو درووستبوونی دیكتاتۆرێكی لە ناوچەكە لێناكەوێتەوە، بەڵكو مەترسی لەسەر بارودۆخی زۆرێك لە وڵاتانی ناوچەكەو پرۆسەی دیموكراسی و مافی مرۆڤی لێدەكەوێتەوە، بۆیە ئەگەرەكان بەو ئاراستەیەن ئۆپەراسیۆنەكە نەگاتە خاڵی كۆتایی و لە روبەرێكی دیاریكراودا بوەستێنرێت.   بارزانی نیگەرانە! لەسەر ئاستی باشوری كوردستان نیگەرانییەكی زۆر بە شەقامەوە دەردەكەوێت، بەڵام بە پێچەوانەی ناكۆكیەكانی نێوانیان، مەسعود بارزانی سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان، كە حزبەكەی سەرۆكایەتی هەرێم و حكومەتی لایە، نایشارێتەوە كە نیگەرانە لە ئۆپەراسیۆنەكەی توركیا بۆسەر رۆژئاوای كوردستان، لە تویتێكدا رایگەیاند" ئێمە لەو دۆخەی لە ڕۆژئاوای كوردستان هاتۆتە پێش، زۆر نیگەرانین. بەهەموو توانایەك لە هەوڵداین و لەگەڵ زۆر لایەن لە پەیوەندیداین بۆ ئەوەی خوشك و براكانمان، لە ڕۆژئاوا تووشی كارەساتی تر نەبن". ئەمڕۆش بە تویتێك وەڵامی دۆناڵد تەرمپی دایەوە كە وتبوی" كوردەكان بە پارەو چەك شەڕیان بۆ كردووین"  رایگەیاند" خوێنی كورد زۆر لە چەك و پارە، بەهادارترە". هەر ئەمڕۆش لەگەڵ كونسوڵی ئەمریكا و فەرەنسا لە هەولێر كۆبوەوەو داوایكرد" فەڕەنسا وەك بەشێكی گرینگ لە هاوپەیمانێتیی نێودەوڵەتی دژی تیرۆر، بۆ ڕێگرتن لە روودانی كارەسات، ڕۆڵی خۆی بگێڕێت" بە كونسوڵی ئەمریكاشی راگەیاندووە كە" چاوەڕوانیمان لە ئەمەریكا و هاوپەیمانان و كۆمەڵی نیودەوڵەتی هەیە ڕێگە نەدەن بە بەرچاوی ئەوانەوە گەلی كورد توشی كارەساتی تر بێت و لەو بارەیەوە بەرپرسیارێتی گەورە دەكەوێتە سەرشانی ئەمەریكا و هاوپەیمانان"  

درەو میدیا: "داوای هاوكاریمان لە ئەمریكا نەكردووەو نایكەین، ئەمریكا بەرگری بكات یاخود نا ئێمە هەربەردەوامین لەبەرگریكردن و هەموو حساباتێكی خۆمان كردووە "ئەمە وتەی ساڵح موسلیم هاوسەرۆكی پەیوەندییە گشتیەكانی پەیەدەیە. ساڵح موسلیم لە لێدوانێكدا بۆ دەنگی ئەمریكا رایدەگەیەنێت" هێزەكانی ئەمریكا تەنها لەخاڵە سنورییەكان كشاونەتەوە و لەشوێنەكانی تر لەشوێنی خۆیان ماون و لەئەرك بەردەوامن، ئێمە داوا لەكەس ناكەین كە هاوكاریمان بكەن و چەكی خۆیان بەكاربهێنن بۆ پاراستنی خۆیان، ئێمە خۆمانین و باوەڕمان بەخۆمان هەیە داوای هاوكاریمان لە ئەمریكا نەكردووە و نایكەین چونكە ئەمریكا ئێمەی دروستنەكردووە بەڵكو خۆمان خۆمانمان دروست كردووە لەسەر پشتی ئەمریكا دروست نەبوین" هاوسەرۆكی پەیوەندییە گشتیەكانی پەیەدە سەبارەت بەوەی بەتەواوی هێزەكانی ئەمریكا لەكوێ كشاونەتەوە؟ وتی" ئەوەی كەباس دەكرێت هێزەكانی ئەمریكا كشاونەتەوە بەتەواوی لەسەر سنورە لەو خاڵانەی كە وەك خاڵی پاراستن بەكارییان دەهێنان و تەنها پێیان وتین ڕێنمایی هاتووە و دەكشێینەوە بەڵام لە شوێنەكانی تر لەشوێنی خۆیانن وەكو خۆیان ماونەتەوە، وەك لە "حەسەكە، نزیكی كۆبانی، هەروەها لە ڕەققە) لە شوێنی خۆیانن و هیچ گۆڕانكارییەك ڕوینەداوە سەبارەت بەوەی هێزەكانی ئەمریكا لەو شوێنانە كشابێتنەوە بەڵكو لە ئەركی خۆیان بەردەوامن." سەبارەت بە بەرگری هێزەكانی سوریای دیموكرات ساڵح موسلیم دەڵێت" ئەوەی ئێمە دەزانین هێزەكانی سوریای دیموكرات هەموو حساباتێكی خۆی كردووە، ئامادەكاری خۆی كردووە هەتا بتوانن بەرگری بكەن و گەل بپارێزن، بەڵام ئەوەش ناشاردرێتەوە كە ئێمە كەوتوینەتە شەڕێك لەگەڵ هێزێكی ئەندامی ناتۆ كە خاوەنی چەكی بەهێز و جبەخانەی بەهێزی هەیە، بەڵكو ناتۆ پێی بڵێت كە چەك و تەقەمەنی ناتۆ بەكارمەهێنە یاخود پێی بڵێ تۆ مافی هێرش كردنت نیە، یا نەتەوە یەكگرتووەكان ڕێگری هێرشكردنی لێ بكات، بەڵام لەسەر و هەمووشیەوە هیچ شتێك ئێمە لەبەرگری كردن ناوەستێنێت." ساڵح موسلیم بەدووری نازانێت دانوستان لەگەڵ رژێمی ئەسەدا بكەن و دەڵێت: ئێمە داوا لەكەس ناكەین كە هاوكاریمان بكەن و چەكی خۆیان بەكاربهێنن بۆ پاراستنی خۆیان، ئێمە خۆمانین و باوەڕمان بەخۆمان هەیە داوای هاوكاریمان لە ئەمریكا نەكردووە و نایكەین چونكە ئەمریكا ئێمەی دروستنەكردووە بەڵكو خۆمان خۆمانمان دروست كردووە لەسەر پشتی ئەمریكا دروست نەبوین،وەهەموو كەس دەزانێت ئێمە پەیوەندیمان لەگەڵ كێ هەیه وە ئازادیشین لەو پەیوەندییانە، ئێمە نازانین و دیار نیە كە ڕەنگە لەماوەكانی داهاتوو دانوستانەكانمان لەگەڵ ڕژێمی سوریا-دا دەست پێبكاتەوە بۆ دەستەبەركردن و ناساندنی مافی دیموكراسی ئێمە لەدەستوری نوێی سوریا بۆ ئەمەش كەسێك بیەوێت ڕێگری بكات و دەستمان ببەستێت شتی لەوجۆرە نیە. لەبارەی پەیامەكەی ,مەسعود بارزانی، پارتی دیموكراتی كوردستان  لەبارەی پەیامەكەی لەسەر كوردانی سوریا، ساڵح موسلیم بەهەڵوێستی باش وەسفی كرد و وتی" بێگومان ئەو ھەڵوێستە بەشتێكی باش ئەزانین جێی سوپاسە پێویستە لەسەر ھەر كوردێك كەبەو شێوەیە بێت ئومێدی ئێمە لەسەر "كاك مەسعود" زیاترە لەوەی كە دەتوانێت دیالۆگ و یەكێتی كوردان دروستبكات دەتوانێت پەیوەندی خۆی لەگەڵ ھەمولایەنەكان باش بكات و لەگەڵ ئێمە-شدا پەیوەندی باشی ھەبێت، بەبڕوای ئێمە یەكێتی كوردان لە ئێستادا لەھەركاتێكی تر زیاتر پێویستە نەك تەنها بۆ "ڕۆژئاوا" بەتەنھا بۆ تەواوی كوردستان بە گشتی لەبەر ئەوەی ئەو مەترسیەی كەھەیە بۆ تەواوی كوردانە."  

درەو میدیا:  وەزیری دارایی و ئابوری حكومەتی هەرێم رایدەگەیەنێت،  ئاگاداری وردەكاری داهاتی نەوتن و مانگانە لە وەزارەتی سامانە سروشتیەكانەوە پارەی داهاتی نەوت وەردەگرن.  ئاوات شێخ جەناب بە ( درەو میدیا)ی راگەیاند" سەرچاوەی داهاتی ئێمە دوو بەشی گەورەیە، بەشێكیان لە عێراقەوە بۆمان دێت ئەویش دوای بڕینی پارەی 250 هەزار بەرمیل نەوت، بەشێكیشی لە وەزارەتی سامانە سروشتیەكانەوە بۆمان دێت، لەگەڵ داهاتی ناوخۆ"  سەبارەت بە ئاگاداربوونیان لە وردەكاری داهاتی نەوت و رادەستكردنی بە وەزارەتی دارایی، وەزیری دارایی و ئابوری جەختی كردەوە" مانگانە وەزارەتی سامانە سروشتیەكان سنوری 300 ملیار دینار بۆ موچە رادەستی وەزارەتەكەیان دەكەن، ئەگەر ئەوان رادەستی نەكەن ئەی موچە لەچی دەدرێت؟"  ئاواتی شێخ جەناب ئاماژەی بەوەشكرد " بەڵێ ئاگاداری ووردەكاری داهاتی نەوتن، راپۆرتەكانی كۆمپانیای دیلۆیت كە ئەركی وردبینی و ڕاوێژكارییە، بەراوردمان كردووە لەگەڵ داتاكانی كۆمپانیای سۆمۆ بەرێژەی 98% هاوتان، واتا كێشەیەك نیە لە داهاتی نەوتی هەرێم". وەزیری دارایی ئەوەش رەتدەكاتەوە كە ئاشتی هەورامی پارەی نەوت رادەست نەكات و دەڵێت"ئەو ئیستحقاقەی كە مانگانە وەزارەتی دارایی هەیەتی سامانە سروشتیەكان رادەستی دەكات"   ئاوات شێخ جەناب ئەوەش ئاشكرا دەكات " حكومەتی عێراق مامەڵەیەكی شۆڤێنی و نادیموكراتیانە لەگەڵ خەڵكی كوردستان دەكات، تێكرای موچەی فەرمانبەر لە هەرێمی كوردستان (650 هەزار دینار)ی، بەڵام لە عێراق ( ملیۆن و 300 هەزار) دینار بەرەو ژوورە، بۆیە رێگەی مامەڵەكردنی عێراق لە بودجەدا لەگەڵ ئێمە نادیموكراتی و نایاساییە"   ئەمە لە كاتێكدایە ئێوارەی ئەمڕۆ میدیای فەرمی بزوتنەوەی گۆڕان لە هەواڵێكدا بڵاویكردەوە" دوو مانگە، ئاشتی هەورامی وەزیری پێشوی سامانە سروشتییەكان و یاریدەردەی سەرۆكی حكومەت بۆ كاروباری وزە كە هێشتا داهات و دۆسیەی نەوت لەلای ئەوە، نیوەی پارەی نەوت رادەستی وەزارەتی دارایی ناكات و بەهۆیەوە تەمویلی پڕۆژەكان و دانەوەی قەرزی بانك و كۆمپانیاكان راگیراوە". میدیای فەرمی بزوتنەوەی گۆڕان ئەوەش ئاشكرا دەكات كە نەوتی كیڵگەكانی عەین زالە لای مەسرور بارزانیە" دوو مانگە ئەنجوومەنی وەزیران پارەی تەواوكاریی مووچە لەحسابێكی تایبەتەوە دەهێنێت، بەهۆی ئەوەی داهاتی فرۆشتنی نەوتی كێڵگەی عەین زالە لەلای سەرۆكی وەزیرانە لەو رێگایەوە نەیهێشتوە ئەو دوو مانگە دابەشكردنی موچە دوا بكەوێت".