.gif)
■ خهبات عهبدوڵڵا ئهو هێڵهی ئێستا بۆته سنوری نێوان ههرێمی کوردستان و عێراق، سهرهتا هێڵی هودنهیهکی رانهگهیهندراو بوو، دوای راماڵین و کشانهوهی سوپای عێراق له پارێزگاکانی سلێمانی و ههولێر و دهۆک له هاوینی 1991دا، ههمان هێڵ بۆوه به هێڵی جیاکهرهوهی نێوان دهسهڵاتی کوردی و عێراقی بهعس. پاش روخانی فاشیزمی بهعسی و بهگوێرهی رێکهوتنێکی نهنوسراو له نێوان دهسهڵاتی ئهمهریکا له عێراق و دهسهڵاتی کوردیدا، وهکو ههڵهیهکی مێژوویی گهوره، ههمان هێڵ کرایهوه به سنوری نێوان ناوهند و حکومهتی ههرێمی کوردستان و ههموو ناوچه کوردستانییهکانی دهرهوهی قهڵهمڕۆی حکومهتی ههرێم بهپێی ماددهی 58 و پاشتر ماددهی 140، کرانه ناوچهی "کێشهلهسهر". روپێوی ههرێمی رزگاركراوی كوردستان به دهوروبهری 40,000 كیلۆمهتری چوارگۆشه مهزهنه دهكرێت، بهو پێیه روپێوی ههرێم دهیهكی خاكی ئێستای عێراقه (روپێوی عێراق بهكوردستانهوه 437,393 كیلۆمهتری چوارگۆشهیه). سنوری ههرێمی رزگاركراوی كوردستان به هێڵێك گهر له باشوری خۆرههڵاتهوه دهست پێبكهین، شارۆچكهكانی قۆرهتو و مهیدان و كهلار و كفری دهخاته ناو سنورهكهیهوه و هێڵی سنور بهرهو باكور و باكوری خۆرئاوا شارۆچكهی قادركهرهم وهکو ناوچهیهکی "کێشهلهسهر" جێ دههێڵێت، ئینجا به چهمچهماڵ و شواندا رهت دهبێت و یهكهمیان ئازادكراو و دووهمیان دیسانهوه به ناوچهیهکی "کێشهلهسهر" دادهنرێت، ناوچهکانی دارهمان و قوشتهپه و ههنجیرۆك دهكهونه ههرێمه ئازادكراوهكهوه و قهرهباغ، کورتیان، قازیخانه، گردهلانکه و ههموو قهزای مهخمور بوونهته ناوچهی کێشهلهسهر و پاشان هێڵی سنور به تهنیشت ئهلكێش و شێخان و فایدهی دهرهوهی ههرێمی رزگارکراوی کوردستاندا رهت دهبێت و باختهمه به ئازادكراوی لهخۆ دهگرێت و دواجار بهشێك له كهنارهكانی دهریاچهی موسڵ و روباری دیجله لهوپهڕی باكوری خۆرئاوای ههرێمهكه دهكاته هێڵی جیاكهرهوهی نێوان ناوچهكانی ژێر دهسهڵاتی كورد و عێراق. جگه له قهزای مهخموری سهر به پارێزگای ههولێر و روپێوێكی بچوكی سهر به پارێزگای دهۆك، ئیتر ههرێمی رزگاركراوی كوردستان ههر سێ پارێزگای سلێمانی و ههولێر و دهۆكی به ههموو قهزا و ناحیهكانیانهوه لهژێر دهسهڵاتدایه و لهڕووی دابهشبوونی ئیداریشهوه چهند ناوچهیهكی رزگاركراوی كوردنشینی سهر به پارێزگاكانی نهینهوا، سهلاحهدین، دیاله و کهرکوکی تێكهڵ به سنوره ئیدارییهكهی خۆی كردووه. له رووی عهسکهرییهوه هێڵی سنور لهگهڵ ئێستای عێراقدا شێوهیهكی رێك (مستقیم)ی ههیه، جگه له پارێزگای سلێمانی كه شێوهیهكی رووچاڵانهی لهگهڵ ناوچهكانی دهرهوهی ههرێمی رزگارکراوی کوردستاندا ههیه، ئیتر هێڵی سنور قۆقزانه و به شێوهیهكی ترسناك روو له ههردوو شاری ههولێر و ناوچهكانی بادینانه. * * * بهشی گهورهی ئهو ناوچانهی كه به ناوچهی "كێشهلهسهر" ناوزهدكراون، ئهو ناوچانهن كه له سهردهمی فاشیزمی بهعسیدا و له روانگهی ئاسایشی دهوڵهتی عێراقهوه دژ به "مهترسی كورد"، وهكو زۆنێكی ئاسایش مامهڵهی لهگهڵدا كراوه و لهو پێناوهشدا فاشیزمی بهعسی لهرێی داڕشتنی كۆمهڵێك تهوهرهی ستراتیژییهوه كه مهبهست لێیان به پلهی یهكهم پاراستنی ههر سێ شاری كهركوك و موسڵ و خانهقین بووه، تهنگی به كورد ههڵچنیوه. ئهو تهوهرانه به جۆرێك داڕێژراون كه ههموو ناوچه ستراتیژییهكان، ناوچه ئابورییهكان، ناوچه قهرهباڵغهكانی نیشتهجێبوونی دانیشتوان، گرێكانی هاتوچۆ، ناوچهكانی نزیك ناوچه عهرهبنشینهكان، له ناوچهی ئۆتۆنۆمی جاران داببڕێت و ئهگهری جیابوونهوهی كوردستان له عێراق لهناو ببات. ئهو تهوهرانه بهشێوهیهك داڕێژراون، كه قوڵایی ستراتیژیی و جوگرافیی بۆ كهركوك و موسڵ و خانهقین و دهروبهرهكهیان دروست بكهن. ئهمهش به گۆڕینی ئیداریی ناوچهكانی كوردستان و دهركردنیان له سنوری ناوچهی ئۆتۆنۆمی و پاشان راگواستن و تهعریب كردنیان. لهو سۆنگهیهوه فاشیزمی بهعسی، قهزا كوردنشینهكانی(دوزخورماتوو، كفری، كهلار، چهمچهماڵ)ی به ههموو ناحیهكانیانهوه، له سنوری كارگێڕیی پارێزگای كهركوك دابڕی و بهسهر پارێزگاكانی سهلاحهدین و دیالهو سلێمانیدا پهرشوبڵاوی كردنهوه. بهپێچهوانهی كهركوكهوه و بههۆی كهمبوونهوهی دانیشتوانه كوردهكهی ناوشاری موسڵ و دهوروبهری و بهمهبهستی پاراستنی شارهكه له "مهترسی كورد"، عێراقی بهعس قهزا كوردنشینهكانی(تلكێف، ئاكرێ، شێخان، حهمدانیه، شهنگار، تهلهعفهر)ی به ههموو ناحیهكانیانهوه، له ناوچهی ئۆتۆنۆمی دابڕی و لهڕووی كارگێڕییهوه به پارێزگای نهینهواوهی گرێدان. پاشان قهزاكانی(خانهقین، مهندهلی، بهدره، كفری)ی به ههموو ناحیهكانیانهوه، بهسهر ههردوو پارێزگای دیاله و واسیتدا دابهش كرد. بهپێی ئهو سنوره بێت كه عێراقی بهعس له ساڵی 1974 دا و پاش شكستهێنانی گفتوگۆكانی كورد و دهوڵهتی عێراق بۆ "ناوچهی ئۆتۆنۆمی" دایڕشت و به كوردستانی لهقهڵهمدا، تهنیا (36,374) كیلۆمهتری چوارگۆشهی له ههموو خاكی كوردستانی باشور هێشتهوه كه مهڵبهندهكانی ههر سێ پارێزگای سلێمانی و ههولێر و دهۆك و بیست و یهك قهزا و حهفتا ناحیهی لهخۆگرتبوو. رووبهری كوردستانی باشور دهوربهری (85000) كیلۆمهتری چوارگۆشهیه، ئهو روبهرهی كه كورد دهسهڵاتی بهسهریدا دهشكێت و به ههرێمی كوردستان ناسراوه، به نزیكهی (40000) كیلۆمهتری چوارگۆشه مهزهنده دهكرێت، ئهمهش بهو مانایهی كه نیوهی خاكی باشور هێشتا له دهرهوهی قهڵهمڕۆی كوردیدایه و بهپێی ماددهی 140ی دهستوور به ناوچهی "كێشهلهسهر" پێناسهكراوه. بهو پێیه و به گوێرهی سنوری كارگێڕیی سهردهمی بهعس، پارێزگای كهركوك به ههموو قهزا و ناحیهكانیهوه، قهزای مهخموری سهر به پارێزگای ههولێر، ههموو قهزا و ناحیه كوردستانییهكانی سهر به پارێزگای موسڵ جگه له قهزای ئاكرێ، ههموو قهزا و ناحیه كوردستانییهكانی سهر به پارێزگای واست، قهزای دوزخورماتووی سهر به پارێزگای سهڵاحهدین، ئهو ناوچانهن كه پێویسته لهرێی ماددهی (140)هوه چارهنوسیان یهكلایی بكرێنهوه. * * * ناوچه كوردستانییهكان له عێراقدا سێ جۆرن: ئهوانهی له راپهڕیندا رزگارکران و ئێستا پێیان دهوترێت ههرێمی کوردستان، ئهوانهی كه كوردستانین و بهعس داگیری كردبوون، ئنجا ئهوانهی كه دهشێت ناكۆكییان لهسهر بێت. ئهگهرچی ناوچهی ئۆتۆنۆمی جاران ههموو خاكی كوردستانی باشوری نهدهگرتهوه، بهڵام بهعسییهكان له گفتوگۆكانی خۆیان لهگهڵ سهرانی كورد دانیان بهوهدا دهنا له سۆنگهی ئاسایشی نیشتمانی عێراقهوه ئاماده نین ههندێك ناوچهی كوردیی بخهنهوه ناو قهڵهمڕۆی ئۆتۆنۆمییهوه. كهچی كه بهعس روخا سهركردایهتی سیاسی كورد بێ سێ و دوو ئاماده بوو ههمان ئهو سنورهی ساڵانی 1991 - 2003 بكات به سنوری نێوان خۆی و دهسهڵاتی ئهمهریكاییهكان و ههر بهو پێیهش ئاماده بوو ههموو ناوچه كوردستانییهكانی تر ههر له گۆتره و له میانهی ماددهی 58ی قانونی بهڕێوهبردنی دهوڵهتی عێراق و پاشان ماددهی 140ی دهستوردا، وهكو "ناوچهی كێشهلهسهر" دابنرێن. نهك ههر ئهوه چارهنوسی ههموو ئهو ناوچانهشی لهگهڵ چهند ناوچهیهكی كێشهلهسهری نێوان شیعه و سوننهدا گرێدا و ئامادهش بوو لهرێی راپرسییهوه یهكلایی بكرێنهوه. راپرسی وهکو میکانیزمێک بۆ یهکلاییکردنهوهی خاوهندارێتی ناوچهیهک یان ههرێمێک، میکانیزمێکی ئێجگار ههڵه و پڕ مهترسییه. پێدهچێت سهرکردایهتی سیاسی کورد له دانانی ئهم میکانیزمهدا وهکو دواقۆناغی جێبهجێکردنی ماددهی 140 پشتیان بهو پێشنیازه بهستبێت که کاتی خۆی له گفتوگۆی نێوان بهعس و بزوتنهوهی رزگاریخوازانهی کورد له ساڵی 1970دا، مهلا مستهفای رهحمهتی وهکو چارهسهرێک بۆ کێشهی کهرکوک خستبویه بهردهستی بهعسییهکان. ئهوهتا له بهندی 14ی بهیاننامهی 11ی ئازاردا هاتوه: " ههنگاوی پێویست بگیرێتهبهر بۆ یهکخستنی ئهو پارێزگا و یهکه ئیدارییانهی که زۆرینهی کورد نیشتهجێن تیایدا، بهگوێرهی ئهو سهرژمێرییه رهسمیانهی که پاشان ئهنجام دهدرێن". ئاخر مهرج نیه ناوچهی کێشهلهسهر تهنها ئهو ناوچانه بن که خهڵکیان تێدا نیشتهجێیه و بۆ بهلاداخستنی کێشهکه پرسوڕا به خهڵکهکهی بکرێت. دهشێت ناوچهیهک (بۆ نمونه: ههندێک ناوچهی بیاباناوی، روبهره ئاوییهکان، چیابهرزهکان، ... هتد)، به ناوچهی کێشهلهسهر دابنرێت و هیچ کهسێکیشی تێدا نهژی. کوردستانیبوونی ئهم یان ئهو ناوچه بهوه یهکلایی ناکرێتهوه که سبهی دانیشتوانهکهی بڕیار دهدهن بێنهوه سهر ههرێمی کوردستان یان نا، ئهمه گهمهیهکی ترسناکه و نهدهکرا سهرکردایهتی سیاسی کورد چارهنوسی بهشێکی گهورهی خاکهکهی به راپرسییهک بسپێرێت که هیچ کهسێک ناتوانێت گهرهنتی ئهنجامهکهی بکات. ئهمه لهلایهک، لهلایهکی دیشهوه تا ئێستاکه رۆشن نیه ئاخۆ ئهگهر کارێکی لهو جۆره چووه واری کارپێکردنهوه، راپرسی لهسهر چ ئاستێک ئهنجام دهدرێت؟ لهسهر ئاستی پارێزگا یان قهزا و ناحیه؟ راستیهکهی سهركردایهتی سیاسی كورد خۆشی نازانێت و بێئاگایه له چۆنێتی سازدانی ریفراندۆم لهو ناوچانهی كه بهپێی ماددهی 140 به "ناوچهی كێشهلهسهر" ناوزهد كراون، چونکه له ماددهکهدا به هیچ شێوهیهک باس له چۆنێتی جێبهجێکردنهکهی نهکراوه، لهكاتێكدا ههندێك پێیانوایه كه پێویسته ریفراندۆم لهسهر ئاستی پارێزگا بهڕێوهبچێت، ههندێكی تر پێیان باشه لهسهر ئاستی قهزا و ناحیه بێت. ئهگهرچی سازدانی ریفراندۆم لهسهر ئاستی پارێزگا دهشێت له پارێزگایهکی وهکو كهركوكدا له خزمهتی كوردا بێت، بهڵام سازدانی ههمان پرۆسه له پارێزگاكانی نهینهوا و سهلاحهدین و واسیت، نهك له خزمهتی كوردا نابێت بگره چهندین قهزا و ناحیهش كه حاڵی حازر به دهست كورد خۆیهوهن، ئهوانیش له دهست دهدرێن، بههۆی ئهوهش كه تا حاڵی حازر سنوری كارگێڕیی پارێزگاكان و بهتایبهتیش پارێزگای كهركوك ههر ههمان ئهو سنورهیه كه فاشیزمی بهعسی له ساڵی 1977دا و له روانگهی ئاسایشی دهوڵهتی عێراقهوه، ههموو قهزا كوردنشینهكانی كفری و كهلار و چهمچهماڵ و دووزخورماتووی لێ جیاكردهوه و بهسهر پارێزگاكانی سلێمانی و سهڵاحهدین و دیاله دابهشیكردهوه، بۆیه مهحاڵه گهر لهسهر ئاستی پارێزگاش له كهركوكدا ریفراندۆم ئهنجام بدرێت، ماددهی 140 به دڵی كورد بهڕێوه بچێت. * * * کێشهی کورد له عێراقدا کێشهیهکی سیاسییه نهک قانونی، ئهمهش بهو مانایهی که دواجار پێویسته لهڕێی دانوستانی سیاسییهوه نهک له هۆڵی پارلهمان کێشهکه یهکلایی بکرێتهوه. کێشهی کورد جیاواز له کێشهی گهلانی تری عێراق، کێشهیهکی نهتهوهییه و رهگوڕیشهی مێژوویی ههیه، كێشهی کورد کێشهی پشکداریی نیه له دهسهڵاتدا، راستییهکهی حهزی گرتنهدهستی ئهم یان ئهو پۆستی بهغدا حهزێکی کوردییانه نیه، کێشهی کورد کێشهی گهلێکه سهرهڕای ئهوهی خاکهکهی بهزۆر به عێراقهوه لکێنراوه، بهدرێژایی مێژووی ئهم دهوڵهتهش ههوڵی سڕینهوه و قڕکردنی دهدرێت. ههڵهی سهرکردایهتی سیاسی کورد ئهوه بوو کێشهکهی له ناوهڕۆکه سیاسییهکهی داماڵی و کردیه کێشهیهکی قانونی و وهکو زۆرێک له کێشه لاوهکییهکانی تری عێراق به دهستوری سپارد. ماددهی 140 که گوزارهیه له چارهسهری قانونییانهی داوا ئهرزییهکانی کورد، ماددهیهکی کێشهئامێزه. ههمان ئهو گرفتانهی که ساڵانی پێشوو رێگر بوون لهبهردهم جێبهجێکردنی ماددهیهکی لهو جۆرهدا، هێشتا ههر بهردهوامن. ئهمه جگهلهوهی دهنگی لایهنی بهرامبهر به بیانووی بهسهرچوونی ماددهکه و ههوڵدان بۆ سڕینهوهی پاش ههموارکردنی دهستور، زۆر له جاران بڵندتره. لهڕاستیدا هیچ گهرهنتییهک بۆ جێبهجێکردنی ماددهی 140 لهئارادا نهماوه، بۆیه حاڵی حازر دوو رێگه لهبهردهم سهرکردایهتی سیاسی کورددان بۆ یهکلاییکردنهوهی چارهنوسی ئهو ناوچانه، ئهوانیش یان بهکارهێنانی هێز و سهپاندنی دیفاکتۆیه لهو ناوچه کوردستانییانهی که چارهنوسیان به ماددهی 140 سپێردراوه، یاخود ساغکردنهوهی چارهنوسیانه لهڕێی دانوستانی نێوان سهرکردایهتی سیاسی کورد و حکومهتی بهغدادا. ئاخر لهکاتێکدا سهرکردایهتی سیاسی کورد خهریکی لێک نزیککردنهوه و رێکخستنهوهی ناوماڵی بهرامبهرهکهیهتی، ئا لهم دهمهدا و تهنانهت له غیابی دهوڵهت و حکومهتدا، ههندێک له لایهنه دهسڕۆیشتووهکانی ناو پرۆسهی سیاسی عێراق تازهبهتازه خهریکی دووباره تهعریبکردنهوهی ناوچه کوردستانییه دابڕێنراوهکان و تهنگ پێههڵچنینی دانیشتوانه کوردهکهی ئهو ناوچانهن. * * * رووبهری عێراق بێ له كوردستان (350,052) كیلۆمهتری چوارگۆشهیه، لهو رووبهره (168,552) كیلۆمهتری چوارگۆشه كه نزیكهی نیوهی خاكهكهی دهكات و بهشی گهورهی دانیشتوانه عهرهبه سوننه مهزههبهكانی تێدا نیشتهجێن، بیابانه و سهرچاوه گرنگهكانی ژیانی تێدا نیه، ئهوهشی كه دهمێنێتهوه روپێوێكی تێكهڵهی خاكه گردۆڵكهیی و دهشته لیتهییهكانه كه جگه له رهشه خاكهكانی كهنارهكانی ههردوو روباری دیجله و فورات، ئیتر له بهشێكی گهورهیدا رووبهره ئاوییهكانی زۆنگاو و عهماراوهكان دایدهپۆشن، بۆیه عێراق (جگه له ناوچهكانی ئهوپهڕی باشوری)، ئیتر له بژێوی خۆیدا پشتی تهواوی به كوردستان بهستووه. ئهگهر ههرێمی كوردستان به سهرچاوه ئاوییهكانیهوه دهوڵهمهند بێت، ئهوا ناوچه كوردستانییه دابڕێنراوهکان به سهرچاوه زۆروزهوهندهكانی پهترۆڵهوه دهنازێت. جگه له بایهخی ئابوری، له رووی ستراتیژی عهسكهرییهوه، شارهكانی سهر بهم ناوچانه و بهتایبهتیش شارهكانی كهركوك و موسڵ و خانهقین ههمیشه گرێی هاتوچۆی داگیركردن و ههڕهشهكردن بووه لهم بهشه رزگاركراوهی كوردستان. بۆ ئهوهی کورد به ئاسودهیی بژی، دهبێت دهسهڵاتی بهسهر موسڵ وکهرکوک وخانهقیندا ههبێت، گرنگی ئهو سێ شاره ههر لهوهدا نیه كه سێ ناوچهی كوردیی ژێر دهسهڵاتی سوپای عێراقن، ئهو سێ شاره لهمڕۆدا گرێی هاتوچۆی داگیركردنهوهی ناوچهكانی ههرێمی رزگاركراوی كوردستان و له باری رزگاربوونیاندا سێ داشی سواری قهوارهی كوردستان دهبن بهسهر عێراقی داهاتوی دراوسێیهوه. مهحاڵه ههرێمی كوردستان لهداهاتوودا بێ لهو ناوچانه، ئامادهبێت بیر له سهربهخۆیی بكاتهوه، یان تهنانهت وهكو قهوارهیهكی نیمچه سهربهخۆش بتوانێت درێژه به مانهوهی خۆی بدات. سەرنج: * سهبارهت به داتا و نهخشه و زانیارییهکانی دووتوێی ئهم وتاره، بڕوانه: خهبات عهبدوڵڵا: بنهما تیۆرییهکانی جوگرافیای عهسکهریی کوردستانی باشور، سلێمانی، 2005. * نەخشەکانی بۆ ئەم باسە دانراون؛ یەکەمین نەخشەی بڵاوکراوەی هەرێمی کوردستان و ناوچە دابڕاوەکانی کوردستانە کە ساڵی ١٩٩٥ کێشاومن و لەمیانەی وتارێکی چوار ئەڵقەیی بەناونیشانی: [تەوەرە ستراتیژییەکانی هەرێمی کوردستان] لە کوردستانی نوێدا بڵاوم کردوونەتەوە.
■ دانا ئیسماعیل بەدوور لە هەر خوێندنەوەیەکی ئایدۆلۆژی و سادەلەوحانە، دەمانەوێت ئیستێک لەسەر ڕووداوی شازدەی ئۆکتۆبەر بکەین. ئەوەی ڕوویدا تەنها لەدەستدانی جوگرافیا نەبوو، تەنها کوژرانی چەند ڕۆڵەیەکی نیشتیمان نەبوو، تەنها بێڕێزی نەبوو بەسیمبوولە نیشتیمانییەکان، لەهەموو ئەوانە تراژیتر مامەڵەکردن بوو لەگەڵ بەربەریترین هێزدا کە (حەشدی شەعبییە). جارێکی دیکە جەختکردن بوو لەوەی کە چەمکی خیانەت بە هەمیشەیی لە یادەوەریماندا بە چەسپاوی بمێنێتەوە. گەر ڕامانێکی خێرا بە مێژووی کورد دا بکەین، بەدیاریکراوی لەماوەی پێنج شەش سەدەی ڕابردوودا، داهێنانی گەورەو سەرسووڕهێنەر دەبینین لەخیانەت و لاقەکردنی فەرهەنگ و کلتوور. کۆمیدیایە چاوەڕوانیت لە نەتەوەیەک هەبێت، کەتوانای لێپرسینەوە و دادگاییکردنی مرۆڤە بێ مۆڕاڵ و خائینەکانی نەبێت! بە پێچەوانەشەوە جارێکی دیکە متمانە بداتەوە بەو هێزانەی کە نیشتیمانیان لاقە کرد و هەزاران خانم و نەوەی ئێزیدیان ڕادەستی بەربەریترین هێز کرد ، کە ئەقڵ موتەحەییرە لە ڕاڤە کردنیدا. پڕکێشی دەکەین و دەپرسین چ نەتەوەیەکی دیکە وەک کورد توانای بەرهەمهێنانی هەزاران جاش و خۆفرۆشی هەیە؟! ئیدی لێکژەری ئەوەمان نییە لەسەر جینۆساید و تراژیدیکانمان ئەوانی دیکە بە خەتابار بزانین، لەبەر ئەوەی بێ یادەوەرترین نەتەوەین لەسەر ڕووی زەمین. جڤاکی کوردیی توانای شۆک و واقوڕمانی لە دەستداوە، چوونکە شەنگال و شازدەی ئۆکتۆبەر ڕای نەچڵەکاند! لە کاتێکدا دەبوو نەفرەتی لە هەموو بتەکانی نێو دیوەخانی سیاسەتی کوردی بکردایە و بە تووندی دادگایی بکردنایە، بەڵام ڕێک بە پێچەوانەوە هەمان ئەو دەم و چاوانە دێنەوە سەر شانۆی سیاسی و پێمان دەڵێن: چۆن سیاسەت بکەین، چۆن لە ئایندە بڕوانین، فێرمان دەکەن چۆن ملکەچ بین و دەست و پەنجە لەگەڵ ستەمکاریدا نەرم بکەین. فێرمان دەکەن کە چۆن کاراکتەرێکی هەشش و هەزیل پەروەردە بکەین، کە توانا و جورئەتی پرسیاری جدی نەبێت لە بەرامبەر ملهووڕە بێ کەڵچەرەکاندا. لێرەوە بەو بەرئەنجامە دەگەین کە غیابی ئەقڵ لە نێو هەر فەزا و کلتوورێکدا زەمینە خۆشدەکات بۆ دروستوونی هێزگەلی ئایدۆلۆژی ترسناک. لە دیدی ئێمەدا ئایدۆلۆژیا بەکوللی دژ بەهەر جۆرە بیرکردنەوەیەکی زانستییە، کە مرۆڤە ئازاد و خاوەن جیهان بینییەکان بەرهەمدێنێت. ماوەتەوە بڵێین: لەنێو کلتوورێکدا کە سیخناخ بێت بە جەهل و نائەقڵانییەت، بۆ تێگەیشتن لە چەمکی خیانەت هەمشە بۆ ئایندە بڕوانە نەک ڕابروو، چونکە خیانەت هەمیشە لە پێشمانەوەیە. ئەمەش ڕستە سەڕەتانییەکەیە.
.gif)
■ هێرش عەبدولڕەحمان یەکەم ھەفتەی نۆڤەمبەر جارێکیتر ھاوڵاتیانی ئەمریکی ڕو دەکەنە سندوقەکانی دەنگدان و نوێنەرەکانیان دیاریدەکەن ، لەبچوکترین دەزگاوە تا دەگاتە ئەنجومەنی پیران ، ئەو ھەڵبژاردنە ھەموو چوار ساڵ جارێک لەمانگی ١١ دا بەڕێوەدەچێت ، ئەکەوێتە نیوەی کۆتایی پۆستی سەرۆکایەتی ئەمریکا ، براوەی ئەم ھەڵبژاردنە جڵەوی دەیان ساڵی داھاتووی سیاسەتی ئەمریکا دەگریتەدەست . ئیتر ئەمریکیەکان بڕیار دەدەن ئایا دەیانەوێت وەک دوو ساڵی ڕابردووبن و ترامپ سەرۆکیان بێت ، یان ڕوو دەکەنە دژەکانی ترامپ و ئەوان ھەڵدەبژێرن . ھەلبژاردن بۆ ئەو کورسیانە دەکریتەوە : ٣٥ کورسی ئەنجومەنی پیران . ٤٣٥ کورسی کۆنگرس . ٣٦ ویلایەت حاکمی تازەی ویلایەتەکانیان ھەڵدەبژێرنەوە . لەئێستادا ھەردوو ئەنجومەنی پیران و کۆنگرس لەژێر کۆنتڕۆڵی کۆماریەکانە ، ئەوەی ویستویانە لەدوو ساڵی ڕابردوودا جێبەجێیان کردوە ، بە چاکو خراپەوە ، ئێستا کە نزیکبونەتەوە لەھەڵبژاردنەکانی ناوەڕاستی خولی سەرۆکایەتی ترسیان لێ نیشتووە کە لەناحیەو قەزاکان ، تا دەگاتە بەرزترین دامەزراوە کەئەنجومەنی پیرانە رێژەیەکی باشی کورسی بدۆڕێنن بەدیموکراتەکان . شانازییەکانی ترامپ . بەردەوام لەدەرکەوتنەکانی باسی ئەوە دەکات کە لەسەر دەستی ئەو ئابوری بوژاوەتەوەو ھەزاران ھەلی کاری ڕەخساندوە ، لەناوخۆی ئەمریکادا ، کە لەھیچ سەردەمێکدا وەک ئێستا نەبووە !. جارێکیتر شکۆی گەڕاندۆتەوە بۆ ئەمریکاو ، لەئاستی نێودەوڵەتیداو ڕکەبەرەکانی ناچارن بڕیارەکانی قەبوڵبکەن . زیانەکانی ترامپ . تویتەر ، گەورەترین کێشەی ترامپە ، بێ پرسکردن بە دەوروبەر ھەر کات بیەوێت قسەیەک فرێئەدات . ھاوپەیمان و دۆستی بە ئەمریکاوە نەھێشتووە ، بەردەوام ئەڵێ ئەمریکا بۆ من لە ھەمووتان گرنگترە . پشتگیریکردنی کۆمەڵێک یاسا ، کەبۆتە ھۆی توڕەبوون و دابەشبونی کۆمەڵگای ئەمریکی ، بەسەر دوو بەرەدا . پەیوەندی خراپی ھەیە لەگەڵ تەواوی میدیای ئەمریکی ، ئەوانیش ڕەحمی پێناکەن و ڕۆژانە باش ئەیکوتن ، وەک گەڵای پایز دەنگدەری کۆمارییەکانی لێ دووردەخەنەوە . قسەو باسەکان. بەھەموو ئەو ڕاپرسی قسەی دیموکراتەکان بێت ئەوان کۆنترۆلی ھاوس ( کۆنگرس ) دەکەنەوە ، بەبردنەوەی ٢٣ کورسی ، ئیتر بڕیاری زۆرینەی کۆنگرس دەکەوێتە دەست خۆیان ، کۆماریەکانیش ھەمان خەونیان ھەیە ، کەکورسیەکان دەپارێزن وەک زۆینە دەمێنەوە . دەنگدەری کۆماریەکان تائیستا ڕوون نیە کەبەشداری دەنگدان دەکەن ، یان جارێکیتر دەنگ دەدەنەوە بەکۆماریەکان ، یان دەنگ دەدەن بەکاندیدی دیموکراتەکان ، لێرە دەنگدەری ئەمریکی حزب و مێژووی لاگرنگنیە ، ئەو دەنگ دەدات بەپلان و خۆشگوزەرانی ئایندەی مناڵەکانیان . بەپێی ڕاپرسییەکان کەکراوە ، پێشبینی دەکرێت ئەم ھەڵبژاردنە جیاواز لەڕابردوو ، رێژەیەکی زۆر دەنگدەر بچێتە سەر سندوقەکانی دەنگدان ، ھەردوولا چاویان لەدەنگدەری گەنجە بەتایبەت دیموکراتەکان ، کەمپەینی سەرتاسەریان دەست پێکردوە بۆ ھاندانی گەنجان تا بتوانن بەدەنگەکانیان گۆڕانکاری دروست بکەن و ، زۆرینە بۆ دیموکراتەکان مسۆگەر بکەن . ترس لەچی ؟ لەم ھەڵبژاردنەدا هەرچی کاندیدی کۆماریەکانە پێی شەرمە لەھەڵمەتی ھەڵبژاردنەکان ترامپ لەکەمپەینەکەی دەرکەوێت و ، پشتگیری بکات ، خۆیانی لێ دووردەخەنەوە ، دوعا دەکەن لەتویتەریشدا ترامپ باسیان نەکات ، تا توشی شکستیان نەکات . کۆمارەیەکان لەناوخۆی حزبدا کۆمەڵێک گرفتیان ھەیە ، کەترامپ توشی کردون ، بەھۆی ھەنگاوەکانی دەنگدەرێکی زۆری کۆماری بێ ئومێدکردوە لێیان ، بەس سەرکردایەتی کۆماریەکان بە ناچاری پشتگیری دەکەن ، تاکێشەکانی ناو حزب لەوەی ئێستا ھەیە ، نەبێتەھۆی لەدەستدانی زۆرینەی کورسیەکانیان ، کە دەبیتە ھۆی ھەڵنەبژاردنەوەی ترامپ و ، لەدەستدانی کورسی سەرۆکایەتی لەساڵی٢٠٢٠ . پلانی دیموکراتەکان . پلانی دیموکراتەکان دوای بردنەو ، جوڵاندنی ھەموو سکاندەڵەکانیە کە ترامپ تێوەی گلاوە ، ھەر لەمەلەفی سکانداڵی سەکسیەوە ، تا دەستێوەردانی ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی لە لایەن ڕوسیاوە ، ئەگەر لێک تێگەیشتن نەبێت لە نێوان کۆماریەکان و دیموکراتەکان ، بەجوڵاندنی ئەو کەیسانە ململانێکە بەئاراستەی خراپدا دەبات . لە ئێستاوە باسی ئیمپیچکردنی ترامپ و دوور خستنەوەی لە ڕێگای زۆرینەی کۆنگرسەوە ڕووپەڕی میدیاکانی گرتووە . ئەگەر دیموکراتەکان ببنە زۆرینە ، دەبنە ڕێگر لەتەواوی ئەجێنداکانی ترامپداو ، ناھێڵن ئەو دوو ساڵە بەئاسانی بەڕێ بکات و ھەر یاسایەک کە لەکۆنگرس دەرچێت ڕێگا خۆش دەکەن تا ھەڵبژاردنی داھاتوو بەجیاوازی زۆرەوە ترامپ لە کورسیەکە دێننە خوارەوە . چی ماوە ؟ کۆمەڵێک مەلەفی گرنگ ھەیە لە سەرەتای ئیشکردنندان ، ھەر لەمەلەفی ئیران و کۆریا و عیراق و سوریا گرینگتریانن ،جارێ ئەو مەلەفانە کراوەن ، دەکرێت زۆرینەی دیموکراتەکان بەو مەلەفانەدا بچنەوەو جیاوازتر لەوەی ترامپ پلان و ئەجێندای تازەیان خۆیان دەبێت . دوو ساڵی ڕابردوو سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا زۆر ناڕۆشن بوو ، تەواوی دنیا چاوی لەوە بوو بزانێت ترامپ دەیەوێت چۆن مامەڵەیان لەگەڵبکات ، ئەوەی ئەو دوو ساڵە ترامپ ھەنگاوی بۆ ناوە زۆرینەیەکی دیموکراتەکان تێکی ئەداتەوەو یاساکانی خۆیان دێننە کۆنگرێسەوە ، ھەوڵ ئەدەن تێیانپەڕێنن ، ئیتر ترامپ دوای ئەوە کات بەڕێ دەکات تا تێرمەکەی تەواو دەبێت ، وای لێدەکەن نەتوانێت ھیچ بریارێکی گرنگبدات و ، ناتوانێت ئاڵوگۆڕ لەپۆستەکان بکات ، یان کاندیدی ھەبێت بۆ ھیچ پۆستێک ، خۆ ئەگەر پێچەوانە بویەوە ، کۆماریەکان تا ساڵی ٢٠٣٠ حوکم دەکەن .
.gif)
■ ئومێد خۆشناو له ١٦ی ئۆکتۆبهر پێكدادانی ئەقڵییەتە نەزۆكەكان لەلایهن گروپێکی ناو یەكێتی تۆختربۆوه، بۆیە مافی هەر تاكێكی كوردە پرسیار بكات كە ئەم چەشنە لەسیاسەتی خیانەتكردنی تاقمێكی ناو یەكێتی، بۆ چی، بۆ كێ و بەرەو كوێیە؟ ئەگەر ئامانجی سیاسەت بەلای ئەوانەوە خۆفرۆشی نییەو كۆمەڵگەیە، ئەوە كۆمەڵگە كەرامەت و غیرەتی هەیە، واتە وەك ئەوان بێ كەرامەت و بێ غیرەت نییە و نابێ، ئەگەریش رەفاهیەتی كۆمەڵگەیە، ئەوە كۆمەڵگە دووركەوتنەوە لە نەهامەتییەكان و نزیكبوونەوە لەخۆشییەكانی مەبەستە، نەوەك داگیركاری و ستەم و عروبچیەتی و بێگانه پهرستی ...؟!! ئیتر لە دوای داستانی سیحێلا و پردێ و محمودیهو مهخمور بۆ خۆفرۆشان مەعلوم بوو كە هیچ ئیردایەكی خۆسهپێن بوونی نیە بتوانێ بە زۆرە ملێ و ملهوری تاقمێكی هەرزەكار ناسنامەی كوردستانیەتی كەركوک بسڕێتەوە ، ئیدی پێشمەرگە و خهڵکی کوردستان ئامادە نین سەر بۆ هیچ هێزێك بچەمەێنن،تهنها ئهو مرۆڤه موتووربهکراوهنهی پهروهردهی خیانهت نهبێ که، ههردهم ئامادهی خۆفرۆشی و خیانهت و خۆ چهماندنن. بهنهفرهت بێ ئهو ڕۆژهی که خیانهت وهک باران بهسهرمان داباری و فوو له چرای هیوای گهلێک کرا،ڕوو ڕهشی ههمیشهی بۆ ئهنجام دهرو بکهرانی خیانهت....
.gif)
■ کاروان عهلی شامار (1) لهدوای ساڵێک له داگیرکاری کهرکوک و ناوچه دابڕێنراوهکان، ڕۆژ به ڕۆژ ڕاستی زیاتر لهسهر ڕوداوهکانی 16ی ئۆکتۆبهر بۆ کۆمهڵانی خهڵکی کوردستان دهردهکهوێ. به ههموو پێودانگهکان 16ی ئۆکتۆبهر دهرئهنجام بوو هۆکاری سهرهکیی رودانیشی ریفراندۆمهکهی پارتی و بارزانی بوون، سادهتر بڵێین گهر ریفراندۆم نهکرایه ههرگیز سوپای عێراق نهیدهتوانی بهوخێراییه ئهو ههموو پێشڕهوییه بکات و زیاتر له نیوهی خاکی ههرێمی کوردستان به شهو ڕۆژێک داگیر بکات! (2) پارتی بههۆی ئهوهی کهمترین دهنگ و سهنگی له کهرکوکدا ههیهو ههمیشه لهپلانگێڕیدایهو ههر جارهو سیناریۆیهکی نوێی تاقیکردۆتهوه جارێک داعش دێنێتە سەری و جارێکیش به ناوی ناسیونالیزمی کوردییهوه عهرهب و تورکمانه رهسهنهکانی شارهکهی له دۆستایهتییهوه دەکا به دژ، کۆتا جاریش بههۆی بهشداری نهکردنی له ههڵبژاردنهکاندا کورد دوو کورسی پهرلهمانی عیراقی لهدهستدا! (3) جگه له نامهکهی تیلهرسن بۆ بارزانی که زۆر بهڕاشکاوانه مهترسی و لێکهوتهکانی ریفراندۆمی باسکردبوو له ههمان کاتدا وهزارهتی دهرهوهی ئهمریکا بهرپرسانی یهکێتیشی لهو مهترسیانه ئاگادار کردبووهو پێشی وتبوون که بههیچ شێوهیهک ڕێگه مهدهن له کهرکوک و ناوچه دابڕێنراوهکان ریفراندۆم ئهنجام بدرێت لێ بارزانی سورتر بوو لهسهر ئهنجامدانی ئهو پرسه چون بارزانی لهو کاتهیا تهنها ریفراندۆمی بهدهستهوه مابوو بۆ ئهوهی خهونی له مێژینهی بێتهدی که ئهویش بریتی بوو له وێرانکردن و به حهلهبکردنی شاری کهرکوک! (4) سهرکرده پرۆپارتییهکان و لاوازی میدیاو سۆسیال میدیاکانی یهکێتی فاکتهری سهرهکی بوون بۆ ئهوهی پارتی وهک پاڵهوان نیشان درێت و یهکێتیش وهک خیانهتکار! نهک تهنها ڕۆشنفکرو خهڵکه هۆشیارهکه لێ عهوامهکانیش درکیان بهوه کردبوو ئهوهی له ههگبهی پارتیدا بوو لە پێداگری بۆ ئەنجامدانی ریفراندۆم جێبهجێکردنی پلانێکی مهترسیداری ئیقلیمی بوو بۆ خاپورکردنی شاری کهرکوک. جووت کهناڵی ئامۆزاکان لهبری دیوه راستهکه دیوێکی تری ڕوداوهکانیان نیشان خهڵک دهدا! (5) ئهوهی ماڵباتی بارزانی له ریفراندۆمهکهدا دژ به هاونیشتیمانیان کردیان له ههر وڵاتێکی تری دنیا بایه وا به سانایی لێی قەبوڵ نهدهکرا لهبهرامبهریشدا حیکمهت و ژیری بهشێک له بهرپرسانی یهکێتی بهتایبهت سهرکرده گهنجهکانی نهبایه ئهوا ئافاتهکانی ریفراندۆم کوردستانی بهدهردێک دهبرد که دهیان ساڵی پێویست بایه بۆ پارسهنگکردنی ئهو باره لارهی که بارزانی عهرابهکهی بوو. (6) کۆتایی... گهر 16ی ئۆکتۆبهر لای پارتی و هاو ئاوازهکانی خیانهت بێ ئهوا لای زۆرینهی خهڵک شانازییهو قۆناغی بههێزبوون و ههستانهوهی یهکێتی و باش بوونی دۆخی ئابوریی و کۆمهڵایهتییە لە ههرێمی کوردستان، ئهمه وێرای پاراستنی ناوچه دابڕێنراوهکان له ئهگهری خاپوربوون و ڕودانی کارهساتێکی گهورهی مرۆییدا. ههر ئهم ڕوداوانهش بوون بههۆی دورخستنهوهی بارزانی له کورسی سهرۆکایهتی که زیاتر له سی ساڵه خاوهندارێتی کردبوو. ههڵسهنگاندنێکی بابهتیانه بکهین بۆ روداوهکانی دوای 16ی ئۆکتۆبهر ئهوا دهسکهوتی باشی لێ بهدهست هاتووهو یهقینم نهوهکانی ئاینده به ئینسافهوه له دهوری یهکێتی و ئهو سهرکردانه دهڕوانن که عهقڵمهندانه ڕووبهرووی پلانگێرییهکانی پارتی و بارزانی بونهوه.
■ عەبدوڵا مەحمود چارەکی کۆتایی ساڵی ٢٠١٦، دوو ڕووداوی گەورە روویاندا، یەکێکیان شکستی سەربازی داعش لەدواین بەرەکانی جەنگدا و ئەوی تریان ئەنجامدانی ریفراندۆم بوو لەکوردستان... کە خەڵکی کوردستان بە پەرۆشەوە و بە هیوای دەستراگەیشتن بە خەونی سەربەخۆیی بەشداری بەرچاویان تیایدا کرد. ئەم دوو رووداوە، ئاڵوگۆرێکی بەرچاوی لەسەر ئاستی عێراق و کوردستاندا بەدوای خۆیدا هێنا، جگە لەوەش پێگەو باڵانسی بزوتنەوە سیاسییە کۆمەڵایەتیەکان و حزبەکانی باڵادەستی ناو ئەو بزوتنەوە کۆمەڵایەتیانەی، گۆڕی... سەرکەوتنی سەربازی بەسەر داعشدا، پیگەی بزوتنەوەی ئیسلام-ناسیونالیستی تایفی شیعی لەسەر ئاستی عێراقدا چ لەبەرامبەر ناسیونالیزمی سونی عەرەبیدا و چ لەبەرامبەر ناسیونالیزمی کوردا، بەهێز کرد و غروری ئەو بزوتنەوەیەیەی بردە سەرەوە، هاوکات تا رادەیەک ریزەکانی سوپا و هێزە میلیشیاکانی سێبەری ئەو سوپاو هیزە چەکدارانەی رێکخستەوە. ئەو ئاڵوگۆرە ئەرک و چاوخشاندنەوەی خستە بەردەم هێزەکانی سەرکەوتوو بەسەر داعشدا. لەوچوارچێوەیەدا و لەهاوسەنگی هێزی تازەدا، حەل و فەسڵی دۆسیە هەڵپەسێردراوەکان، زێدەڕۆیەکان، ئاساییکردنەوەی ئەو دۆسیانەی لەگەڵ هاتنی داعشدا، سەریان هەڵدابوو، تادەگاتە تەسفیە حسابی ناوخۆیی لەناو خانەوادی ئیسلامی سیاسی شیعیدا... بوونە مەسەلەی رۆژ و دەبوو بجوڵینرین و بەرەو یەکلاییکردنەوە، ببرێن. بۆ بزوتنەوەی ناسیونالیزمی کوردیش، کۆتاییهاتنی جەنگ لەدژی داعش، دەورەیەکی نوێ بوو، هێزە خاوەن بریارەکانی ئەو بزوتنەوەیە، بۆیان رۆشن بوو کۆتاییهاتنی جەنگ لەدژی داعش و شکانەوەی بەسودی بزوتنەوەی ناسیونال-ئیسلامی شیعی، دەروازە دەکاتەوە بۆ راگەیاندنی تەماحەکانیان و لە پیش هەمووشیانەوە یەکلاییکردنەوەی هەردوو دۆسیەی کیڵگە نەوتیەکان، گێرانەوەی ئەو ناوچانەی بەهۆی هاتنی داعشەوە لەلایەن هیزە چەکدارەکانی کوردایەتیەوە دەستی بەسەردا گیرابوو. بزوتنەوەی کوردایەتی و زۆر بەتایبەتیش پارتی لەو چوارچیوەیەدا، دۆسیەی ریفراندۆمی هێنایە گۆڕ... جوڵاندنی ئەم دۆسیەیە لەو سەروبەندەدا لایەنێکی سەرەکی وەڵامی پێشگیرانەی پارتی بوو، بەدۆخی دوای داعشدا، تالەو رێگایەوە هەم بتوانێت پێگەی خۆی لەسەر ئاستی کوردستان بەهیزتر بکات و دەستکەوتی خۆی لەشەری دژی داعشدا بچنێتەوەو هەمیش خۆی بە پرسێکەوە هەڵبواسێت، کە لەبنەرەتدا پرسی خەڵکی کوردستانەو پاشانیش وەکو کارتێکی سیاسی بۆ مامەڵەی خۆی لەگەڵ ناوەندو تەنانەت وڵاتانی ناوچەکەش بەدەستیەوە بگرێت. دیارە هێزەکانی تری سەر گۆرەپانی سیاسی کوردستان، لەوانە بزوتنەوەی گۆڕان ناڕۆشن و هاوکات لەدۆخێکی شلۆق و ناسەقامگیردا بوو. رەوتی روو لە لێژی دوای مردنی نەوشیرواندا، بەتەواوی بە بزوتنەوەی گۆڕانەوە دیار بوو. یەکێتی نیشتیمانیش بەجیا لە پەک کەوتەیی تەواوەتی تاڵەبانی، ململانێی ناو باڵ و لاباڵەکانی، لێکترازان و نەبوونی سەرچاوەیەکی بریاردان... یەکێتی کردبووە، هێزێكی داوەشاوی چەند سەرەی بێ ئاسۆ و بێ بریار و تەنانەت بی نەخشی کاریگەر لە ساحەی سیاسی عێراق و کوردستاندا. لەهەل و مەرج و دۆخێکی ئاوادا، کە لەلایەکەوە داعش لە باری سەربازییەوە شکاو و ڕاونراوە، ئیسلامی سیاسی شیعی پیگەی زۆرتر و کاریگەر تر بووە، لەلایەکی ترەوە پارتی وەکو هێزی خاوەن بریار هەڵمەتی پێش وەختەی بۆ بەرگری دەستپێکردووەو دەستی بە ریفراندۆمەوە گرتووەو، پاشان ریفراندۆم ئەنجامدراو بەگشتیش خەڵکی کوردستان پێشوازییەکی گەورەیان لێی کرد... لەم ململانێیەدا کە لەلایەکەوە ناوەند و هێزی ئیسلامی سیاسی شیعی وەستاون و لەلاکەی ترەوە پارتی وەکو لایەنی باڵادەستی ناو بزوتنەوەی ناسیونالیستی کورد، وەستاوە. هێزەکانی ئیسلامی سیاسی شیعی، کە کۆنترۆڵی دەسەڵاتی ناوەندی کردووە، بۆ جێبەجێکردنی نەخشەکانی دوای جەنگی داعش، بەدوای هیزو لایەنی نزیک خۆیدا دەگەرا، لەو نێوەدا، یەکێتی نیشتیمانی کە لەقوتبی ئێران نزیکە بەتایبەتیش باڵی بنەماڵەی تاڵەبانی باشترین مەقاشی یاریپێکردن و بەکارهێنانە. لەو کەش و ژینگە تایبەتیەدا، تەنها بیست رۆژ بەدوای ئەنجامدانی ریفراندۆمی کوردستان و هاوکات لەگەڵ شکستی سەربازی داعش لەدواین بەرەکاندا، باڵی بنەماڵەی تاڵەبانی و نۆکەر پیشەی ناو یەکێتی نیشتیمانی کوردستان، بەمەبەستی گوزر وەشاندن لە خەونی سەربەخۆیی خەڵکی کوردستان و ریفراندۆمەکەی و بەمەبەستی راستکردنەوەی باڵانسی هێز لەبەرامبەر پارتییدا، چ لە ناوەندو چ لەناو کوردستاندا، هاوکاتیش بۆ جیگا پەیداکردن لەناو تەلاری رێکخراوەیی یەکێتی نیشتیمانی کوردستاندا، چوونە پاڵ سیاسەت و نەخشەی ناوەند و دەستی هێزەکانی حەشدی شەعبییان گرت و ئیرادەی خۆیان رادەستی قاسمی سلێمانی کرد و لەماوەیەکی کورتدا، ناوچەیەکی فراوانیان، لە قەڵەمرەوی ژیر دەسەڵاتی بزوتنەوەی کوردایەتی، بە کەرکوکی" قودس و دڵی" کوردستانیشەوە، رادەستی هیزەکانی حەشدی شەعبی و سوپای!! عێراق کردوە. هیرشی دەوڵەتی ناوەندی بە هاوکاری و خۆشخزمەتی یەکێتی و پیگەی بزوتنەوەی ناسیونالیستی بەرەو داکشانێکی گەورە برد، چ لەئاستی عێراق و چ لە ئاستی ناوچەکەشدا، پاشەکشەیەکی گەورەی سەپاند بەسەر جێگەو رێگەی ناسیونالیزمی کورددا. لەم رووداوەدا، بەجیا لە گێرانەوەی دەسەڵاتی تایفی بۆ هەموو ئەو ناوچانەی لەساڵی ٢٠٠٣ وە، لەلایەن حزبەکانی بزوتنەوەی کوردایەتییەوە کۆنترۆڵ کرابوو، وە ببووە ئەمری واقع، هاوکات ژمارەیەک پێشمەرگە، غافڵگیر کراون بوونە قوربانی، وە جەماوەرێکی زۆریش ئاوارە بوون. ئامانجی ئەو باڵەی یەکێتی لەو کردەوە دژە ئینسانییەدا، گۆرینی پارسەنگی هێز لەگەڵ پارتی مەسەلەی میحوەری بوو، بەڵام بەو هۆیەوە چ ئێران و چ کرێگرتەکانی لە حەشدی شەعبی و حکومەتی ناوەندی بەغدا، تەنها وەکو کرێگرتەیەک تەماشای ئەو نۆکەر پیشەییەیان کرد، کەرکوک و زۆریک لەو ناوچە کیشە لەسەرەکان کە ناوچەی جێگا نفوزی یەکێتی نیشتیمانی بوون، بۆ یەکیتی نەک نەبوو بەدەستکەوت، بەڵکو خۆشیان بوونە یاساغ لە ناوچانەو بەدەستی بەتاڵ لەو گەمە سەرشۆرانەیەدا هاتنە دەرەوەو ئێستاشی لەگەڵ بێت، ئەوەی دەسەڵاتی بەدەستە لەو پانیاییە فراوانەدا، دەسەڵاتی ناوەندی و حەشدی شەعبییە. یەکیتی نیشتیمانیش لە پیگەی دەسەڵاتدارێتیەوە بۆتە چاودێرێکی سیاسی دۆخەکە، ئەوە بەجیا لەوەی گورزێکی کەمەر شکینیشی لە پیگەی یەکێتی لەسەراسەری کوردستاندا، وەشاند. پارتی لەگەڵ ئەوەدا بێ زیان دەرنەچوو، بەڵام نەبووە نێچیرێکی شکستخواردو تا یەکێتی بە قازانجی خۆی، سودی لێوەربگرێت... لەناو تەلاری رێکخراوەیی یەکێتیدا، ئەو باڵەی نۆکەر پیشەیی و پێشلەشکری کرد، تا رادەیەک توانیان هەژموونی خۆیان دابسەپێنن و پایەکانی تەوریسی سیاسی، بەهیز بکەن و وەکو میراتگری تاڵەبانی ببنە قوتبێکی زاڵی ناو یەکێتی، بەڵام ئەو قوتبی بوونەی باڵی بنەماڵەی تاڵەبانی لەناو خۆی یەکێتیدا، بە نرخی پاشەکشەی یەکێتی لەسەراسەری کوردستاندا شکایەوە. ئەمرۆ یەکێتی نیشتیمانی کوردستان، لە پێگەیەکی زۆر لاوازتر لە پێشوودایە لەچاو رەقیبە مێژوویەکەی "پارتی"دا... ئەم پاشەکشەیەی یەکێتی نەک هەر لە ئاستی کوردستاندا، بەڵکو لەسەر ئاستی عێراق و ناوچەکەشدا، راستیەکی ئینکار هەڵنەگرە. ئیستا دوای زیاتر لە ساڵیک بەسەر ریفراندۆم و ساڵیك بەسەر روداوی ١٦ ئۆکتۆبەردا، بزوتنەوەی ناسیونالیستی کورد بەگشتی لە مەقعیەتێکی لاوازتر و هاوکات بەرگرییەکی هەمیشەییدایە لەگەڵ ناوەند.. دۆسیە هەڵپەسێردراوەکانی نێوان هەولێر و بەغدا فراوانتر و کەلێنی نیوانیان گەورەتر و ئاسۆی چارەسەر و یەکلاییکردنەوەشیان قورستر... بووە. بزوتنەوەی ناسیونالیستی کورد، لە ئێستادا لە زوربەی بوارەکاندا، لەژێر کۆنترۆڵی ناوەندایە. زوربەی هەرەزۆری کێڵگە نەوتییەکان و دەرهێنان و فرۆشتنی تا دەگاتە فرۆکەخانەکان، خاڵەکانی سنوری نێوان عێراق-ئیران و عێراق- عیراق-تورکیا و عێراق- سوریا... چاودێری بەغدای لەسەرە. هاوکات بری بودجەی هەرێم لە ١٧% و هێنراوەتە خوارەوە بۆ ١٢،٤٧% ... وە شاری کەرکوک و زوربەی هەرەزۆری ناوچە کێشەلەسەرەکان، لەدەست و ژێر کۆنترۆڵی دەسەڵاتی ناوەندیدایە، یان ئەوان تیایدا باڵادەستن. لەسەر ئاستی ناوچەکەش پەیوەندی هەرێم ناسەقامگیرو لاوازترە. یەکێتی نیشتیمانی کوردستان، و باڵی زاڵی ناوی کە باڵی بنەماڵەی تاڵەبانییە، لەگەڵ ئەوەدا لەناو یەکێتیدا، خاوەن و سەنگی زاڵ و بریاردەرن و ئۆرگانە حزبیەکانیان کردۆتە کاریکاتۆر و هەموو جومگە هەستیارەکانی دەسەڵاتدارێتی زۆنی سەوزو داهاتی ئەو زۆنەیان، پاوانی خۆیان کردووە، بەڵام لە ئاستی کوردستاندا نەیانتوانیووە پاشەکشە بە رەقیبەکەیان کە پارتییە بکەن و پیگەی جەماوەریان بەرەو هەڵکشان ببەن، بەپێچەوانەوە لەچاو کاتی بەر لە ١٦ ئۆکتۆبەر لە جێگاو رێگایەکی لەخوارتر دان و جغرافیای قەڵەمرەوی سیاسیان، بەرتەسک تر بۆتەوە و لە زۆنەشدا کە خاوەنی دەسەڵاتن، هاوبەشیان بۆ دروست بووە و بێ رێگری نین... هەروەها هیشتا ململانێی ناوخۆیی و بێ رابەری معتەبەر، لەپاڵ نەبوونی ئەجندایەکی سیاسی رۆشن، یەکێتی بەرەو داخورانی ناوخۆیی زیاتر دەبات. روداوی ١٦ ئۆکتۆبەر، بەپێچەوانەی خەونی باڵی نۆکەر سفەتەوە، یەکێتی لاوازکرد، نەک بەهێز، لە هەمیشەش زیاتر ریسوای کردو کردیە خاوەنی فایلێک کە بەئەنەندازەی فایلی ٣١ ئاب، باجی سیاسی و جەماوەری و متمانە لەدەستدانی، دەوێت. ئەم جێگاو رێگایە کە سەرجەم بزوتنەوەی ناسیونالیستی کوردی لەدوای ١٦ ئۆکتۆبەرەوە، بۆی ماوەتەوە، لاوازو ناسەقامگیرە. لە چوارچێوەی عێراقدا. ئەو پیگەیە لەناوخۆی کوردستانیشدا، روبەرووە لەگەڵ نارەزایەتی جەماوەری و بەئاقاری گۆرانی هاوسەنگی هیزدا، هەنگاو دەنێ... نارەزایەتی جەماوەری لەکوردستاندا، کە ریشەی لە دزی و تاڵانی و گرانی و بیکاری و سەرکوت و بێمافیەکان و نۆکەری پیشەیی دەسەڵاتی بزوتنەوەی کوردایەتیدایە، ڕێگای گەرانەوەی لێگیراوە و رۆژ بەرۆژ بەرەو هەڵکشان دەچیت... دیارە هیشتاش، ١٦ ئۆکتۆبەر و ٣١ ئابی تر قابیلی پێشبینین و ئایندەی سیاسی کوردستان، لەچوارچیوەی عێراقدا، ئایندەیەکی لێڵە. ئەوەی کە دەتوانێت... ئەم چارەنووسە نادیار و لێڵە بگۆرێت، لە گرەوی کۆتایی هێنان بە دەسەڵاتی میلیشیییا و درۆی فیدرالیزمی قەومی لەگەڵ عێراق و دەست گرتنە بە ئاکامی ریفراندۆمەوە، کە دەتوانێت، ئایندەی سیاسی کوردستان بە ئاقارێکی تر ببات و بەریش بگرێت... لەوەی ١٦ ئۆکتۆبەرەکانی، دوبارە ببنەوە.
.gif)
■ لاوك ئەحمەد کێ لە ماڵی خۆیدا هەست بە دڵنیایی دەکات؟ کێ دەزانێ سبەی منداڵەکانی چ ژیانێک بەسەر دەبەن؟ کێ دەتوانێ بەدەر لەو ئاژاوە و هەراوهوریایەی کە سەرتاپا دونیای گرتۆتەوە، دۆخێکی باشتر بۆ ژیان دەستنیشان بکات؟ لە هەموو ساتێک زیاتر هەست بەوە دەکەم دونیا بەرەو هەڵدێر دەڕوات. لەم ساڵانەی دواییدا دیموکراسیەت تەنانەت لە وڵاتە دەوڵەمەندەکانی وەک ئەلمانیا وبریتانیا وئەمەریکا وسوید وهۆلەندا بە تەوژمە توندرەوەکان تەنراون. ئەم تەوژمانە هەر لە خۆرا نەبوونەتە هەرەشە لە هێنانەوەکایەی سیستمێکی ئیستبدادی گشتگیر، بەداخەوە لە بری ئەوەی شنەی دیموکراسیەتی رۆژئاوا بەرەو لای ئێمە هەڵبکات، بە پێجەوانەوە حکومەتەکانی رۆژئاوا تەکنیکەکانی دۆزەخی رۆژهەڵاتیان بەکارهێنا بۆ هەر شوێنێک کە چووبن، ئەوەی جێی تێبینیە تەنانەت لە پاش گەرانەوەیان بۆ وڵاتەکانی خۆیان ئاسەوری ئەو سیاساتانە لە مامەڵەکردن لەگەڵ کەیسە یاساییەکانی خۆشیاندا رەنگیداوەتەوە، نموونەیەکی سادە، تەماشای کاردانەوەی ئەمریکا لەسەر پرسی کۆچکردن بکە؛ دونیایەک کاردانەوە و ململانێی لەسەر ئاستی کە لتووری لە ناو کۆمەڵگەدا بەجێهێشتووە، بەهەمان شێوە، لە بریتانیا هەمان ململانێی ئایینی وکەلتووری بە روونی لە قوتابخانەکاندا دیارە. ئەم گۆرانکارییە دیموگرافی و کەلتووریانە بەرەو سەردەمێک بە کێشمان دەکەن کە تا دێت پانتاییەکانی دڵنیایی سیاسی و کۆمەڵایەتی تیا کەم دەکەنەوە ومتمانە بە یاساکان وسیستمەکان لاواز دەکات و دواجار نامێنیت. دیموکراسیەتی رۆژئاوا کە لە ماوەی دوو سەدەی رابردوودا گەشەی کردووە و بەرهەمی دونیایەک گۆرانکاری ئابووری و پیشەسازی و پەروەردەیی بووە، توانیویەتی خەڵک لە شارەکاندا کۆبکاتەوە و رێکیان بخاتەوە و پێکەوە لە کارگەکاندا کار بکەن. ئەم پرۆسەیە گواستنەوەی خەڵک بووە لە قۆناغی "مانەوە"دا کە دڵنیای سیاسی و کۆمەڵایەتی تیانەبووە بۆ قۆناغی "گەشەکردن و دڵنیایی و گەران بەدوای بەهای هەستپێکراوی وەک ئازادی دەربریندا. ئەم گواستنەوەیە دواتر لە سەر بنەمای بوونی مەعریفەی کار لە هەموو سەکتەرەکاندا کەناری کردووە. لە خاڵە گرنگەکانی پرۆسەی دیموکراسیەت هێنانەکایەی دڵنیایی سیاسی و کۆمەڵایەتیە هەروەها گواستنەوەی ئاشتیانەی دەستەڵات و هەڵبژاردنی سەرکردەکانە دوور لە توندوتیژی و خوێن رشتن، هەرچەندە ئەم پرۆسەیە گرێنتی ئەوە نادات کە سەرکردە زیرەک و لێهاتووەەکان هەمیشە هەڵدەبژێردرێن، بەڵام دواجار رێگەجارە هەر پرۆسەی دیموکراسیەتە. مەرج نییە هەموو پێشکەوتنێکی پیشەسازی ببێتە مایەی هێنانەدی و پاراستنی پرۆسەی دیموکراسیەت لە مەودایەکی درێژدا، بۆ نموونە وڵاتێکی وەک چیین لە پاش ماوتسۆنگ پشتیان بە ئابووری بازار بەست و وڵاتێکی خۆشگوزەرانیان دامەزراند و شێوازێکی تایبەتیان لە هەڵبژاردنی سەرکردەکانیان هێنایە کایەوە بە پەیرەوکردنی ئاستی تەمەن کە نابێت لە ٧٠ ساڵ تێپەر بکات و مانەوەی سەرکردە لە دەستەڵاتدا لە پێنچ ساڵ زیاتر نەبێت، بەڵام ئایا ئەو دەزگایانەیان هەیە کە ئەم مەرجانە بپارێزێت. رەنگە تا ئەم ساتە ئەم شێوازە ئیستبدادیە لە ئیدارەدانی حکومەت هەر لە چیندا سەرکەتوو بوو بێت بەڵام وەک وتمان بۆ مەودای درێژ دڵنیایی نییە کە بەردەوام دەبێت. ئابووریەک لەسەر بنەمای مەعریفە دامەزرا بێت زیاتر لە کۆمەڵگە کراوەکاندا گەشە دەکات. دیموکراسیەت بە تایبەتی لە سەدەی بیستدا زۆر جار دووجاری گرفت و کۆسپ بووە، راستە، لە سەرەتادا ئەو وڵاتانەی کە دیموکراسیەتیان تێدا پیادەکراوە زۆر نەبوون و بە پێی ستاندەردەکانی ئێستاش نەبوون. گەورەترین شکستی دیموکراسیەت لە ساڵانی ١٩٣٠ بوو، ئەوکاتەی فاشییەت پەرەی سەند، خراپی باری ئابووری لە ئەوروپا لە فاکتەرە سەرەکییەکان بوو، بەڵام دواتر دیموکراسیەت هەر هەڵسایەوە. لە ساڵانی ١٩٨٠دا پشتیوانیکردنی سیستمە ئیستبدادیەکان پەرەی سەند بوو. لە ساڵی ٢٠١٥ دا، پارتە توندرەوەکان و ئەوانەی دەیانەوێت پەیرەوەی سیستمێکی توند بکەن رێژەی ٪١٢ دەنگیان هێنابوو لەو ٣٢ دەوڵەتە دیموکراسیەی لە جیهاندا هەن. لە دانمارک و هۆلندا و سویسرا بوونە یەکێک لە پارتە گەورەکان کە بە پلەی یەکەم یان دووەم دەهاتن، لە هەنگاریا و پۆلندا کۆنترۆلی حکومەتیان کرد. لە ٢٠١٦دا رۆلاند ترەمپ بە ئاشکرا رقی خۆی لە هەڵمەتی هەڵبژاردندا بەرامبەر نەتەوەکان دەردەخست و ئەمەریکای بە مەزن ناوزەند دەکرد، بێ گوێدانە ئەوەی کە ئەم پەیامە لەلای کەسی ئاسایی چۆن دەکەوێتەوە و بێ گوێدانە کاریگەرە مەترسیەکانی ئەو پەیامانە. لە ئەمریکا، لە نێوان ساڵانی ١٩٧٠ بۆ ٢٠١٥ رێژەی ئیسپانیەکان لە ٪٥ بۆ ٪١٨ بەرزبۆتەوە، لە وڵاتی سوید لە ساڵانی حەفتاکاندا دانیشتوانەکەی کەمایەتییە سویدیەکان بوون ئێستا ئەو بێگانانەی کە لەوێ لە دایکبوون ٪١٩ دانیشتووان پێک دەهێنن، ئەلمانیا ٪٢٣. لێکۆڵەوەران دەڵێن پانتای نێوان دیموکراسیەت و ئیستبداد بە رێژەی بوونی دڵنیایی خەڵک لە بوونیان دەپێورێت واتە چەند خەڵک هەست بە دڵنیایی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابووری بکەن ئەوەندە ئاستی پیادەکردنی سیستمێکی دیموکراسی بەرجەستەیە. کێ دەتوانێت بڵیت من لە ژیانی خۆم و لە ئاییندە بۆ منداڵەکانم لە ئێستادا دڵنییام؟ هەمیشە سیاسەتی رق و کینە دەبێتە ستراتیجیەتێکی پیادەکراو کە سەرچاوە و دارایی بەشی دانیشتوانی نەکردووە، هەروەک ملمڵانێی دوو خێڵ وایە لەسەر کانیاوێک یان سەرچاوەی ئاوێک، هەر بۆیە ترەمپ هەمیشە داوای پارە لە هەموو لایەک دەکات! ئەو ململانێ نێودەوڵەتییەی لە رۆژهەڵاتی ناوەراست لە پاش رووخاندنی سۆڤیەتی پێشووەوە بەو جۆرە خوێناوییەی کە روودەدات، ململانێیە بۆ داگیرکردنەوەی سەرچاوە وزەی ئاییندە لە ژێر چەندان جۆر لە ناونیشان و شێواندنی کۆڵەکەکانی مێژوودا. ئەو راپرسی و لێکۆڵینەوانەی کە بۆ ئەم دۆخە کراون خەڵکیان دابەشکردۆتە نێوان دوو ئاست یان دوو بەش ئەوانەی بە ماتریالیست ناسراون کە ئەوانن داوای دڵنیایی ئابووری و ئاسایش دەکەن، داوای کەمکردنەوەی نرخ دەکەن، داوای پەرەسەندنی زیاتری ئابووری دەکەن، لەگەڵ جۆرەکەی دووەم کە بە پۆست ماتریالیست ناسراون ئەوانەن کە ئاسایش لە لایان دەستەبەرە و تەرکیزیان لەسەر بوونی ئازادییەکانە تا خەڵک دەنگی زیاتری هەبێت لە پرۆسەی بریاردانی حکومەتدا، ئەمە زۆر بە روونی لە هەڵبژاردنەکانی دوایی ئەمەریکادا رەنگیدایەوە. کوشتنی رۆژنامەنوووسێکی وەک جەمال خاشەقجی دۆخی ساڵانی شەستەکان و حەفتاکانمان وەبیردەهێنێتەوە کە لە سایەی بوونی رژێمێکی ئیستبدادا ئەو جۆرە کوشتنانە ئەنجامدەدرا، لێرەدا باسی کەسایەتی عەدنان ناکەیەن بەڵکو ئەو دۆخە نێودەوڵەتییە ئیستبدادیە دەست نیشان دەکەین کە زەمینە خۆش دەکات بۆ ئەوەی ئیتر هەر دەنگێکی جیاوازهەبێت رووبەرووی کوشتن دەبێتەوە. ترەمپ بە روونی رای خۆی دەڵێ: رێکەوتنی ئابووری ناکاتە قوربانی بەها و مافەکانی مرۆڤ لەهەر کۆیەک بێت.
.gif)
■ ئومێد جاف هەڵبژاردنی خولی پێنجەمی پەرلەمانی کوردستان لە (٣٠ ئەیلولی ٢٠١٨) ئەنجامدرا، عرفی پێشلکاری و ساختەکاری لە هەڵبژاردن لە عێراق و هەرێمی کوردستان بەردەوامی هەیە. دەتوانین بڵێن بەشێک لە هۆکارەکان پەیوەسەتە بە (یاسای هەڵبژاردن، لایەنی جێبەجێکاری هەڵبژاردن و ئیرادەی دەسەڵاتی سیاسی و هۆشیاری تاکی کۆمەڵگا). ریکاری یاسایی لە یاسای کۆمسیۆن (علی سبیل حصر) هاتووە، کە لە ساتی دەست پێکردنی هەڵبژاردن بۆ ماوەی (٤٨) کاتژمێر لایەنی زەرەرمەند مافی پێشکەشکردنی سکاڵایان هەیە. پاش ئەوەی ئەنجومەنی کۆمسیۆن بریار لەسەر سکاڵاکان دەدات و بە هەردوو زمانی کوردی و عەرەبی لە (٣) رۆژنامەی رۆژانەدا بڵاوی دەکاتەوە یان کۆمسیۆن لە رۆژنامە و سایتی تایبەت بەخۆ بڵاوی دەکاتەوە. لایەنی نارازی لە بریارەکان دەتوانێت تانە لە بریارەکە بدات لە دەستەی دادوەری هەرێم لە ماوەی (٣) رۆژ لە رۆژی دوای بڵاوکردنەوەی بە لەبەرچاوگرتنی رۆژانی فەرمی پشو. پێویستە دەستەی دادوەری لە ماوەی (٧) رۆژدا بریار لەسەر یەکلایی کردنەوەی تانەکان بدات. بریاری ئەم دادگایە بنەبرە(کۆتایی)ە. پاش تێپەراندنی ئەم رێکارانە کۆمسیۆن ئەنجامەکان ئاراستەی دادگای پێداچوونەوەی هەرێمی کوردستان دەکات بە مەبەستی تصدیق کردنی. دواتر کۆمسیۆن ئیعلانی ئەنجامە کۆتاییەکانی هەڵبژاردن دەکات بە رێژەی سەدی لیستە بەشدارەکان و ناوی کاندیدە سەرکەوتووەکان بۆ پەرلەمانی کوردستان. * پارێزەرو شارەزای بواری هەڵبژاردن
■ كەمال محەمەد ویژداهەرگیزتوانای هەڵگرتنی كۆچ و مەرگی هاونیشتمانیانی نییە،بۆیەلەرەوشێكی بەم جۆرەدادەتوانین باشتردەرك بەم تراژیدیانە بكەین كەلەپێناوهەوڵی بەردەوامكردنی هەبونداقۆناغێكی نوێی شەڕی ژیانیان دەست پێكردوە،هۆكاری ئەمانەش ئەنجامی كەڵەكەبونی درێژخایەنی سیاسەتی دەسەڵاتدارانی ئەم هەرێمەیە كەخەمی گیرفان. و كورسی بازرگانیان لەپێش خەمی خاك و خەڵكدابووە . بەشێوەیەكی گشتی پاوانی سیاسی و حكومڕانی لەم هەرێمەداگوزارشت لەڕاستییەك ئەكات كەژیانی ئازادبەگوزارشتێكی ڕاست نەگەیشتوەو زیاترئەرستۆكراسی خێڵ و سیستەمی بنەماڵەیی و دەسەڵاتە خۆسەپێنەكان دەرخراونەتە پێش ولەوڕوانگەوە كۆنتڕۆڵێكی توندخراوەتەسەر ئەم جۆرەسیستەمە سیاسیە. لەكورستانی ئەمڕۆماندائابوری تەواووەك ئامرازێكی زۆرداری و بەسیخوڕیكردن بەكاردەهێنرێ ولەرێگەی بێكاری و برسیكردنی كۆمەڵگاوە هەوڵدەدرێت داماڵینی سەرجەم فاكتەرە چارەسەرییەكانی ژیانێكی هاوچەرخ وتەنانەت سەرەتاییش بدرێت و هەوڵی ئەوەئەدەن لای تاك وای نیشان بدەن كەچاوەروانیكردنی چارەسەری ڕیشەیی جارێكی دیكە خۆخەڵەتاندنە،یان باشتربڵێین بەڵكوسەرەكیترین كۆسپی بەردەم چارەسەریشە . هەردوپارتی دەست ڕۆشتووهاونیشتمانیانیان مەحكومی سنورەكانی مەرگ كردۆتەوەوئەوەی لەبەرمیداماوە ژیانێكە بەتەواوی مەحكومی بێ چارەیی كراوەوهەڵهاتنیان لەنیشتمان وەك بڵێی دواسەنگەرە لەدەستیان مابێتەوە،چون چەمكی پاراستنی پشت بەستووبەمرۆڤ بونیان گوزارشت لەدۆخێك دەكات كەزۆرلەوواتایە دوركەوتۆتەوە كە ئەم خاكە بەهی خۆی بزانێت ! هۆكاری ئەم بێ هیواییەش ئافراندنی ئەودۆخە چەقبەستوەیە لەبواری ئایدۆلۆژی و سیاسی و حكومڕانییەوە كەسیستەمێكی ناپێویستەوهەڕەشەلەژیانێكی ئازاددەكات و دەرفەتی بەردەوامبونی پێ نادات . دەستێوەردانەكانی پارتەدەسەڵاتدارەكان بۆكۆمەڵگاوچەوسانەوەی كۆمەڵگالەئاستێكدایەكەتاك نەتوانێت هیچ یەكێك لەكێشەمادی و مەعنەوییەكانی شیكاربكات،بۆیەلەكەنارخستنی خاكەكەیان بەجۆرێك لەجۆرەكان بوەبە چیرۆكی سەرلەنوێ گەڕان بەدوای خۆیاندا.هەرئەمەشەوایكردوە كەبێ باكی دەسەڵاتدارانی جگەلەقوڵكردنەوەوبنبەستكردنی كێشەكان هیچ ڕۆڵێكی دیكەنەبینن و تواناكاری ئەوەیان تێدانەبێت بناغەیەكی بەهێزبۆسەرلەنوێ بونیادنانەوەی تەواوی بوارەكانی سیستەمی سیاسی و حكومڕانی بەدیموكراتیزەبون بكەن،چون سیستەمی دیموكراسیانە پێویستی بەپەروەردەیەكی ئایدۆلۆژی و سیاسی و ئەخلاقی زۆرهەیە بۆئەوەی بتوانرێت پێداچونەوەبەسیستەمە شكستخواردەكە بكاتەخاڵێكی بەهێزبۆوەرچەرخان و ئەم بەهێزبونەش كاریگەری خۆی لەسەرپێشخستنی چارەسەری كرداریش بخاتەڕوتاوەكوچارەنوسی هاونیشتمانیانی نەگاتەئاستی كۆچ و تەنانەت كۆچی هەتایی .
.gif)
■ کاوێز مەلا پەروێز بۆ گرنگە کورد ئەنجوومەنی پارێزگەی کەرکووک کارا کاتەوە و پارێزگەرێکی کورد دانێ. تا پێش هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگەکان کە بریارە لە مانگی دوانزە ئەنجامبدرێ، دەبێ کورد خۆی کۆ کاتەوە و بە هەر شێوەیەک بێت ئەنجوومەن کاراکاتەوە و پارێزگەرێکی کورد دانێ چونکە بەم دۆخەوە بچینە ناو هەڵبژاردنی ئەنجوومەنی پارێزگەی کەرکووکەوە چەند ئەگەرێک هەیە کە دەبێ وەک مەترسی ببینرێ. یەکەم: پێناچێ لە کۆی سیانزە کورسی ئەنجوومەنەکە کورد حەوتی بە دەست بێنێ، بە دڵنیایشەوە پێکهاتەکانی تریش ناگەنە ئەو ئاستە کە پەنجا کۆ یەک بە دەست بێننەوە، لەو کاتەدا دۆخی ئیداری کەرکووک هەر وەک ئێستا ئەمێنێ ئەمەش مەترسیدارترین و نزیکترین سینارێۆیە. دووەم: ئەگەرێکی تر هەیە هەڵبژاردن دوابخرێ، بۆ ئەمەش دیسانەوە مانەوە و درێژە کێشانی ئەو دۆخەی لە کەرکووک هەیە بار و ئەرکی کوردی وەک پێکهاتەیەکی سەرەکی لە کەرکووک گران کردوە. بۆ ئەوەی دوێنێ تێپەرێنین دەبێ لە ئێستادا بین و بیر و بەرنامەمان بۆ سبەی هەبێ. دەبێ خەڵک لە کەرکووک چەقی سیاسیەت و ستراتیژی حزبیمان بێ، ناکرێ و نابێ لێرە لە ژێر هەژموونی سەرپێی و ناکامڵی هەندێک لە دۆخی ژیانی کورد لەکەرکووک بڕوانین، وەک چۆن نابێ لە پایی هەڵسوکەوتی هەندێک سیاسی ناو یەکێتی خەڵکی کەرکووک بە گشتی سزا بدەین، دەبێ پارتی پێش لایەنەکانی تر روانگەی رۆشنی هەبێ بۆ کەرکووک و لە ناو کەرکووک ئەو ململانیە بکات کە خەڵکی ناو شار لە دەوری ئەو نەهجە کۆکاتەوە و ئەنجومەنی پارێزگە و ئەندامەکانی بکات بە وەسیلەی خەباتێکی نوێی مەدەنی و میدیایی و یاسایی و ببێتە چەتر بۆ کەرکووکییەکان لە رووبەرووبوونەوەی هێزی داسەپاوی سەربازی، گەرنا کورد ئینجا پارتی بەری ئەم سیاسەتە کە پێم وایە هەڵەیە لە ئەنجامدا دەچنێتەوە.
مستهفا فهحس دوای ڕاگهیاندنی مهرجهكانی (مهڕجهعیهت)ی نهجهف سهبارهت بهو خهسڵهته پێویستانهی دهبێت بهڕێژهیهكی بهرز له سهرۆكی حكومهتی ئایندهدا ههبن ، نهجهف پێش ئهوهی ههڵوێستی خۆی لهمهڕ حكومهتی ئاینده ڕابگهیهنێت ، به بێدهنگییهكی ووریائامێزهوه كه گرهو لهسهر تێپهڕبوونی كات دهكات ، چاودێری دۆخهكه دهكات ، ههڵوێستهكهی نهجهفیش پشت به ههڵسهنگاندنی ئاستی كاری (اداو) حكومهت دهبهستێت ، بێدهنگییهكهی ئێستاشی نیشانهی ڕهزامهندییهكی كاتییه لهمهڕ پۆستی سهرۆك وهزیران. لهو مهرجانهی عهبدول مههیدش ههنی – دوای ئهوهی هێزه سیاسییهكان ناویان خسته ناو ناوانهوه بۆ وهرگرتنی پۆستی سهرۆكی حكومهت وهك پاڵێوراوێكی قبوڵكراو - بۆ وهرگرتنی پۆستهكه پابهندبوونی هێزه سیاسییه عێراقییهكانه به مهرجهكانی دهستبهرداربوون له بهشبهشێنه ، ههلێكی ڕاستهقینهشی پێ بدرێت بۆ بهرجهسته كردنی دیدگا چاكسازییهكهی سهبارهت به دهوڵهت و دامهزراوهكانی. له نێو گێژاوی ئهو مهرجه ئاڵۆز و بڵۆزانهدا و له سایهی ئاڵینگای سیاسی و ئابووری سهخت و دژواردا كهوا له بكهرانی سیاسی دهكات پابهندی نهرمونیانییهكی سیاسیبن بۆ دهربازكردنی پڕۆسهی سیاسی كه له بهردهم ههرهسهێنانێكی سهراپاگیردایه ، عهبدول مههدی دڕ به ڕێبازی پێكهێنانی حكومهته ئهرك قورسهكهی خۆی دهدات ، ئهمهش ئهو دۆخه بوو كه موقتهدا سهدری سهركردهی ڕهووتی سهدر قۆزتییهوه بهو پێیهی باش دهزانی له دهرهوهی پۆله مهله سیاسییه شێعهمهزهبهكه لهشهقهی باڵ بدات ، بۆیه لهسهر واڵهكهی له تویتهر جریوهیهكی ڕوون و ئامانج ئاشكرای بڵاوكردۆتهوه كه پێودانگه سیاسییهكانی پێكهێنانی حكومهتی ئایندهی تێدا دیاری كردوون ، ئهو گووتی "حزبهكان له ڕۆژگاری ڕابردوودا پۆستهبهشی خۆیان ههبووه ، چ به ڕهواو چ به ناڕهواش ، پاره و پوولێكی زۆری عێراقیان لهبهر دهستدابوو... ئهمهش پازده ساڵ درێژهی كێشا ، ئهرێ تێر نهبوون!". له ساتهوهختی ڕاسپاردنی عادل عهبدول مههدیش بۆ پێكهێنانی حكومهت ، موقتهدا سهدر بهدوور له بهشبهشێنه ، سووره لهسهر دیاریكردنی كهسه لێوهشاوهكان ، دهستی له بهشهكهی (تیمهكهی سیاسییهكهی) خۆشی ههڵگرتووه له حكومهتی ئایندهدا بۆ كهسایهتییه سهربهخۆكان كه سهرۆك وهزیرانی ڕاسپێردراو دیارییان دهكات. ههڵوێستهكهی سهدر لهگهڵ بڕیارهكهی عهبدول مههدی یهكانگیره به واڵاكردنی دهروازهی خۆپاڵاوتن لهبهردهم كهسه لێوهشاوه عێراقییه سهربهخۆكان بۆ خۆپاڵاوتن بۆ ئهو پۆسته حكومییانه ، ئهمهش به ئامانجی شكاندنی ڕێچكهی پاوانخوازی حزبی بۆ گرتنهدهستی پۆسته جێبهجێكاریهكان ، چ بهدووریش نییه ئهو تهرزه بیركردنهوه له لایهن ئهو پارت و ڕهووتانهوه ڕهتبكرێتهوه كه دهستیان گرتووه به نوێنهرایهتی سیاسییان بهپاڵپشتی ئهو شهرعییهته پهرلهمانییهی ههیانه ، ههرچی دهستهبژێره عیراقییه سهربهخۆكانیشن كه به درێژایی 15 ساڵ بێبهش بوون له بهشداریكردن له پڕۆسهی بڕیارسازی نیشتمانیدا ، بهو پێشدهستییهی دهدهنه قهڵهم كه شكۆداری بۆ چینی مامناوهندی كۆمهڵگای عێراقی دهگێڕێتهوه ، ئهو چینهی توانستی بهشداری ههیه له بهرێوهبردنی دهوڵهتدا. ههنگاوهكهی عهبدول مهههدی لهگهڵ جریوهكهی ڕۆژی دووشهممهی ڕابردووی سهدردا كۆك و تهبایه كه بێ ئهوهی نازناوه ئاینییهكهی بهكاربهێنێت به ناوی (سهدری هاووڵاتییهوه) واژۆی كردووه ، دووریش نییه مهبهستی ئهو ههنگاوهی بهدهنگهوههاتنی دهردهدڵ و بهرزهفڕییهكانی هاووڵاتییانی عێراق بێت ، سهدر كه بهردهوام لهگهڵ چالاكوانانی كۆمهڵگای مهدهندیدا له پهیوهندیدایه بهتایبهتیش چهپهكان ، وهك هاووڵاتییهكیش گوزارهی له ههڵوێستی خۆی كرد بهو سیفهتهی تاكێكی ساده و ساكاری ناو كۆمهڵگای عێراقییه كه له ساڵی 2003 وه دوڕدۆنگه له ههمبهر ئاستی كاری حكومی و سیاسی ، جا دهكرێت ههڵوێستهكهی سهدر و ئاماژهدانی كوتلهی فهتح به گرتنهبهری ههمان ههنگاو لهمهڕ پێكهێنانی حكومهت بۆ دوو هۆكار بگێڕینهوه : - یهكهمیان ئهوهیه كه شهقامی عێراقی پشت ئهستوره به توانستی سهرۆك وهزیرانی ڕاسپێردراو له بهدهنگهوههاتنی داواكاری و پێداویستییه بهپهلهكانی ڕۆژانهی خهڵك و باشتركردنی خزمهتگوزارییهكان و دابینكردنی ههلی كار و سنورداركردنی گهندهڵی ، ئهمهش پشتیوانی شهقامی بۆ مسۆگهر دهكات له ئهگهری ههوڵدانی هێزه زهرهرمهندبووهكان – كه به هۆی سهربهخۆیی بڕیاردانی سهرۆك وهزیرانهوه زیانیان بهردهكهوێت- كه ئاستهنگ لهبهردهم چاكسازییهكانی دروست بكهن. - دووهم هۆكاریش پهیوهسته به عادل عهبدول مههدییهوه كه ئهگهر دهوره بدرێت و فشاری سیاسی ناوخۆی و دهرهكی بخرێتهسهر كه كاریگهربن بۆسهر ههڵوێستهكانی ، تاكه كهسایهتییهكی عێراقییه بوێری و جوامێری دهستلهكاركێشانهوه و پاشهكشهكردنی ڕاستهوخۆی له كاری سیاسیدا لهخۆیدا بهرجهسته كردووه ، ئهو چاوی له حكومهتێك بڕیووه كه ووڵامدهرهوهی وهرچهرخانه سیاسی و كۆمهڵایهتییهكانی ئهم دواییه بێت ، ئهم دوو وهرچهرخانهش (سیاسی و كۆمهڵایهتی) لهم دواییانهدا له بهیهك گهیشتنی جوڵانهوه ناڕهزاییهكانی بهسڕه و هاتنهدهرهوهی ههندێك له كوتله سیاسییهكان له گۆشهگیرییه تایهفی و ناوچهگهرییهكهی خۆیان بهرهو پانتاییهكی نیشتمانی فراوانتر كه ههموو پێكهاته عێراقییهكان لهخۆی بگرێت ، یهكانگیربوون. لهمهشهوه ، وا چاوهڕوان دهكرێت عادل عهبدول مههدی بۆ ماوهیهكی دوور و درێژ دهستوپێ بهستراوی ئهو سهودا و مامهڵه سیاسییه نهبێت كه كورسی دهسهڵاتیان بۆ مسۆگهر كردووه ، ئهمهش به هۆی سازانكارییهكی تێكههڵشێلدراوی نێوان لایهنه جیاوازهكانهوه كه سهركهووتوو نهبوون له پێكهێنانی گهوهرترین كوتلهی پهرلهمانی ، بۆیه له برهی ئهوه پهنایان بۆ سازانێكی تهواو برد لهمهر پرسی دیاریكردنی ناوی سهرۆكی وهزیران كه بههۆی سهربهخۆ بوون و بێپشتی حزبی لهسهری كۆدهنگ بوون ، بهڵام ئهو هێزه سیاسییانه لهوه بێ خهبهرن كه پێگهی سهرۆكی وهزیران توانستێكی زهبهلاح به خاوهنهكهی دهبهخشێت كه دهوڵهت و دامهزراوه و دهزگاكانی دهكاته شادهمارێكی ڕاستهقینه و دهیانبهستێتهوه به جوڵانهوهی شهقامهوه ، بهو پێیهی ئهو پۆسته هێزێكی هاوسهنگكاره و له كاتی پهرتهوازهبوونی ئهو هێزانهی لهسهری ڕێككهووتوون له دهرئهنجامی ناكۆكییه ناوخۆییهكان و وهرچهرخانه دهرهكییهكاندا ، عهبدول مههدی پهنای بۆ دهبات ، لهوبارهشهوه دكتۆر حارس حهسهنی توێژهری عێراقی دهڵێت: "گۆرانكاری له بونیادی سیاسی و ئابووری عێراقدا ههر به پێكۆڵێكی (ئاڵێنگارییهكی) سهخت و دژورا دهمێنێتهوه ، به تایبهتیش لهژێر سایهی حوكمڕانی سهرۆك وهزیرێكی لهسهرسازاو (توافقی) كه بهرئهنجامی سهوداو مامهڵهیهكه و به پاڵپشتی كاتی دوو كوتلهش كه بانگهشهی ئهوه دهكهن گهوورهترینن ، بهردهوام نابێت ، بۆیه دوای چهند مانگێكی كهم پشتیوانی هیچ كوتلهیهكی نامێنێت و به تهنیاش دهمێنیتهوه. دهی كهوایه چۆنا و چۆن دهتوانێت درێژه به پشتیوانی پهرلهمانی خۆی بدات و له ههمان كاتیشدا چاكسازی سهرهكی ئهنجام بدات و شهپۆل و ناڕهزاییهكانی شهقامیش سنوردار بكات".
.gif)
■ یاسن تەها رەنگە بەمدواییانە هیچ کەیسێک هێندەى شوێنبزرکردن و گێڕانەوەکانى کوشتن و پارچەپارچەکردنى رۆژنامەنوسى ناودارى سعودی جەمال خاشقی ، سەداى نەبووبێت. ئەم هەڵا گەورەیەش لەخۆڕا نییەو زیاتر لەهۆکارێکى هەیە، لەوانەش: خاشقچى رۆژنامەنووس و میدیاکارێکى پێگەیشتووى سەنگین و لێهاتوو بوو [60 ساڵ]، هەڵهاتنى لەسعودیە لەسەروبەندى هەڵکشانى دەسەڵاتى موراهیقانەى محەمەد بن سەلمان و دواتر چالاکییەکانى لەئەمەریکا بۆ بەرگریى لەمافى گیراوەکانى بیروڕا، ئەم رۆژنامەنوس و شیکاروانەیان کردە ئایکۆنى ئازادى لەوڵاتێکدا کە ئەوانەى لەدەرەوەى کایەى ئاینى ئیش دەکەن و دەستیان دەگاتە رۆژئاوا زیاتر خوو دەدەنە مەسەلەى مێبازى و ژن و یانەى شەوانەو قومارو زۆرجاریش دووچارى تاڵان و روتکردنەوە دەبنەوەو بەم هۆیەوە دەبنە مانشێتى میدیاى جیهانى. پارساڵ [2017] خاشقچى لەستونێکدا باسى لەوەکردبوو کە هیچ کات سعودیە وەک ئێستا سەرکوتکار نەبووە... بارودۆخ گەشتۆتە ئاستێک چیتر قبوڵ نەکرێت. کەچى پاش ساڵێک لەم رەشبینى و بێهیواییە، ناوبراو لەدوورى هەزاران کیلۆمەترو لەناو کونسوڵخانەى وڵاتەکەى لەئەستەنبوڵ بوو بەقوربانیی ئەو هەڵمەتى داپلۆسینەى کە لەسەردەمى باڵادەستى شازادە محەمەد بن سەلمانەوە دەستی پێکردووە، لەمەش تۆقێنەرتر زۆربەى گێڕانەوەو لێکۆڵینەوەکان باس لەوە دەکەن، پاش دوو کاتژمێر لەچونە ناو کونسوڵخانەى وڵاتەکەى لەئەستەنبوڵ رۆژى سێشەممەى رابردوو، بە فەرمانى باڵاى دەسەڵاتدارانى دیوانى شاهانەى سعودیەو لەسەر دەستى تیمێکى شارەزاى ئەو وڵاتە کوژراوە، دواتریش لەرێگەى مشارى کارەباییەوە تەرمەکەیان پارچە پارچە کردووە بۆ ئەوەى بەئاسانى ئاسەوارى تاوانەکەش سەرنگوم ببێت. لە گرتەیەکى ڤیدیۆییدا دەردەکەوێت، ماوەیەکى کەم پاش چوونە ناو کونسوڵخانە لەلایەن خاشقچییەوە، ئوتومبیلێکى جام رەشى گەورە دەچێتە دەرەوە کە رەنگە نهێنى شوێنبزر بوونى خاشقچى لەگەڵ خۆیدا بردبێتە دەرەوەى شانۆى ماجەراى کوشتنەکە، بۆیە سعودییەکان رازیی بوون دەرگاى کونسوڵخانە بۆ کامێرامانەکانى ئاژانسى رۆیتەرز واڵا بکەن و ئامادەییشیان پیشانداوە بۆ پۆلیسى تورکیاى بکەنەوە. بەقسەى سەرچاوە تورکییەکان 15 کارمەندى سعودیى بۆ جێبەجێکردنى پلانى کوشتنى خاشقچى سێشەممەى رابردوو، لەچەندین وڵاتەوە گەشتونەتە تورکیا، سەرجەمیشیان پاش چەند کاتژمێرێکى کەم ئەو وڵاتەیان بەجێهێشتووە، لەکاتێکدا بۆ چوار رۆژ حیجزى ئوتێلیان کردبوو. یەکێک لەئەندامانى ئەو تیمە کە ناوى سەرجەمیان لەرۆژنامەى ئەلسەباحى تورکیدا بڵاوکراتەوە پسپۆڕى توێکاریی تەرمەو وا دیارە کارى تەنها یارمەتیدان بووە بۆ شاردنەوەى ئاسەواری تاوانەکە. سعودیە کە وڵاتى حەرەمەین و لانکەى یەکەم و ڕووگەى ئیسلامە، هەمیشە بەوڵاتێکى هێمن و لاشەڕ ناسرابوو، جگە لەدۆسیەکانى گەندەڵى و خۆشخۆریی و شات و پاتى پارەو تەوریسى سیاسى، هیچیترى ئەوتۆ زۆر لەسەر سیستمى حوکمڕانى و بنەماڵەى ئال سعود نەدەوترا لەمیدیاکان، ئێستا کە کار بەوە گەشتووە لەتورکیا کەسێکى وەک خاشقچى ئەنجن ئەنجن بکەن کە لاى زۆربەى جیهان ناسراوە، بێگومان جێگەى شۆک و تۆقین و سەرسوڕمان و هەزاران نیشانەى پرسیارە. لەبایەخپێدانى وردەکاریی ئەم کەیسەشدا میدیاى قەتەرى و تورکی بەپلەى یەکەم رۆڵى بەرچاویان هەیە، چونکە لەڕکابەرەکەیان کە عەرەبستانى سعودیەیە قەوماوە، لەپاش ئەوانیش رۆژنامەى واشنتۆن پۆست کە ستونێکى هەفتانەى تەرخان کردبوو بۆ خاشقچى لەبارەى پێشهاتە سیاسییەکانى سعودیەو رۆژهەڵاتى ناوەڕاستەوە، ئەمەش بۆ کەسێکى سعودی کەم نییە. خاشقچى کە رەچەڵەکى بنەماڵەکەى تورکەو خۆى لەدایکبوى شارى مەدینەیە لەچەندین دامودەزگاى فەرمی و نیمچە فەرمی و سێبەردا سعودیدا کارى سەرنوسەرى و نووسین و راوێژکاریی و بەرێوەبەریی کردووە، بەهۆى ئەوەى لەپاش هەڵمەتەکانى گرتن و راوەدوونان نەیتوانى لەسعودیەدا بمێنێتەوە، ناچار رووى لەوڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمەریکا کردو لەوێ کەوتە رەخنەگرتن لە سەرکوتکاریی و لە رەوشى مافى مرۆڤ لەسعودیەى نوێ، بەڵام هەرگیز ئامادە نەبوو رۆڵى ئۆپۆزسیۆن یان باڵى سیاسى ببینێت و زۆرجار دەیوت "من بەیعەتێکم لەگەردندایەو وڵاتى خۆمم خۆش دەوێت"، زۆر بەهێمنى و بەپۆزەتیڤ ڕەخنەى دەگرت و دوور بوو لەهەڵەشەیی، بەڵام ئەم جوامێرییەى خاشقچى رێگر نەبوو لەمحەمەد بن سەلمان بەو دەردەى بەرێت کە ئێستا دەبینرێت، چونکە یەکێک بوو لەو رۆژنامەنووسە سعودییە دەگمەنانەى سەرى لەجیهانى رۆژئاوا دەردەکردو زۆر بەباشى میدیاى بەکاردەهێنا بۆ داواکردنى راگرتنى بن سەلمان لەهەڵەشەو هەرزەییەکانى. ئەوەشى جێگەى سەیرو پرسیارە تا ئێستا ئەوەیە خاشقچى کە کوڕى سیستمى سیاسى سعودیەیە چۆن فاوڵى وەها گەورەی کردو بۆ دەرهێنانى بەڵگەنامەیەک تا بتوانێت خەدیجە جەنگیزى تورکى مارە بکات، کە شارەزاى کاروبارى کەنداوە، بەپێى خۆى چووە بەردەم جەلادەکانى.. کەیسى خاشقچى، کەیسى ئازاداى ڕادەربڕین و ئازادیی و میدیاو رۆژنامەگەرییە، ئەوانەى بەستونەکانى لەئەلحەیات و دیدارەکانى لەئەلجەزیرەو BBC ئاشنان یان فۆڵۆى تویتەرەکەیان کردبوو، لەخێزان و ماڵ و منداڵى خۆى زیاتر بەداخترن بۆى کە شارەزایەکى وردى بەئەدەبى وەها بەفەرمانى گەنجێکى هەرزە پارچە پارچە بکرێت، تەنها لەبەر ئەوەى بەزمان و بەقەڵەمەکەى داواى ئازادیی بۆ هەزارو پێنجسەد گیراوى بیروڕا کردووە لە وڵاتەکەى.
.gif)
■ سەرتیپ ویسی كەریم ماوهى سێ ڕۆژه دادگای تێهەڵچونەوەی هەولێر پرسی پەسەندكردنی ئەنجامی هەڵبژاردنی يهكلاكردۆتهوه، دادگای تێهەڵچوونەوەی هەولێری تایبەت بە هەڵبژاردن، ئەو خاڵەی لە بڕیارەكەی كۆمسیۆن ههڵوهشاندۆتهوه ، كە بڕیارەكەی كۆمسیۆن لە راگەیەندراوێكی ئەنجومەنی كۆمسیاراندا لە رۆژی 29ى ئهیلول، كە لە بڕگەی پێنجەمیدا هاتبوو " پەسەندكردنی ئەنجامەكانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان بە دەنگی دوو لەسەر سێی ئەندامانی ئەنجومەنی كۆمسیاران دەبێت ". بڕیارەكەی دادگای تێهەڵچونەوەی هەولێر پەسەندنكردنی ئهنجامهكانى له دوو لهسهر سێ كرد به ( 50 + 1 ) واتا بە دەنگی (5) ئەندام لە كۆی (9) ئەندامەكەی ئەنجومەنی كۆمسیاران. ماوهى سێ ڕۆژ دهبێت دادگا به ڕێككهوتنى ژێر بهژێرى نێوان پارتى و یهكێتیى، به بێ ئهوهى ئهندامانى كۆمسیاران ههموویان ئاگایان لێبێت، جگه له ههڵوهشانهوهى بڕگهى تایبهت به دهنگدان لهسهر ئهنجامى ههڵبژاردنهكان، بڕگهیهكى دیكهى له بڕیارهكانى كۆمسیۆنى له 29ى ئهیلول ههڵوهشاندۆتهوه ئهویش ئهوهیه : چوونه ژوورهوهى خهڵكانى بوارى سهربازى و ئاسایش بۆ ناو بنكهكانى دهنگدهران قهدهغهیه، به پێچهوانه پاشبوونى بهڵگهو بهبێ بوونى سكاڵا دهنگى ئهو بنكهیه به پوچهڵ ههژماردهكرێت. دادگا ئهو بڕیارهى سهرهوهى ههڵوهشاندۆتهوهو ئێستا دهڵێت " دهنگهكان پوچهڵناكرێتهوه، بهڵكو ئهو سهربازو ئاسایشهى چۆته نێو بنكهكان سزا دهدرێن ". دهركردنى ئهو بڕیارهش بۆئهوهیه سندوقهكان به تهواوى پۆچهڵنهكرێتهوه، ئهمهش له بهرژهوهندى پارتى و یهكێتییهو زۆرێك لهو سندوقانهى قردیڵهى سووریان لهسهره ههژماردهكرێن. بهپێى زانیارییهكان ههڵوهشانهوهى چهند بڕیارێكى كۆمسیۆن له لایهن دادگاوه پێشتر له نێوان پارتى و یهكێتیى ڕێككهوتنى لهسهركرابوو، بهر لهوهى یهكێتیى تانه لهو بڕیارانه بدات و ههڵیوهشێنێتهوه. ئهو سێ دادوهرى كه دانراون بۆ وردبینیكردن و پهسهندكردنى ئهنجامهكان دوانیان پارتین و یهكێكیان یهكێتییه. بهر لهوهى ئهنجامى بهرایى به ڕێژهى 85% ڕابگهیهنرێت پارتى و یهكێتیى ڕێككهوتنیان كردبوو، ئێستاش رێككهوتن كراوه لهسهر ئهو 120 سندوقهى قردێله سووریان لهسهره له سنوورى ههردوو پارێزگاى ههولێرو سلێمانى، تاوهكو ههردوولا به كهمترین زیان بێنه دهرهوه. ئهوهى پارتى و یهكێیتى دهیكهن نوێنهرانى كۆمهڵ و گۆڕان و یهكگرتوو له كۆمسیۆن لێى بێئاگان. لهمهودوا ههر ئهندامێكى ئهنجومهنى كۆمسیارانتان بینى خهریكى موزایهدبوو، یهك شهقى تێههڵدهن و خهبهرى بكهنهوه، چونكه تا پهسهندكردنى ئهنجامهكان زۆر شت له بن پاڵیان دهڕوات، بهبێ ئهوهى ئاگایان لێبێت.
.gif)
■ رێبوار سیوەیلی 1. من باسی سیاسەتی واقیعی دەكەم، نەك واقعیگەرایی سیاسی. یەكەمیان ڕەهەندی كردەییانەی سیاسەتكردن دەگرێتەوەو دووەمیشیان ڕەهەندی تیۆریی سیاسەتكردن. لەبەر ئەوەی سیاسییەكانی ئێمە شارەزای تیۆرییەكانی سیاسەت نین و بەهەندی ناگرن و دەستەبژێری ئەكادیمیی و زانستچییەكانی ناو زانكۆكانیش نەیانتوانیوە ئەم ڕەهەندە بەرجەستە بكەن و سیاسییەكان وا لێبكەن لێی بەئاگا بن، ئەوە قسەكردن لەسەر ئاستی تیۆری، بێمانایە و تەنیا بۆتە كاری توێژەرانی ئەم بوارە. كەواتە ئەوەی دەبێت قسەی لەسەر بكرێت، سیاسەتی واقیعیی و پراكتێكیە، پێچەوانەی ئەوەی لە هەرێم هەیە و زیاتر سیاسەتی كەشخەیی و فیزلێدانە. 2. یەكەم مەبدەئی سیاسەتی واقیعی، ئەوەیە كە پێویستە دەست لە كەشخەیی سیاسی هەڵبگرین. میزاج و تووڕەیی و تۆران و خۆگرانكردن بخرێنە لاوە، چونكە لە كات كوشتن زیاتر هیچیان لێبەرهەم نایەت. 3. مرۆڤ تا ئەو كاتەی داییك و باوكە، یان سەرپەرشتیاری خێزان، یان سەرۆكی دەستەی شۆفێران، یاخود خاوەنی ڕیستۆرانت و سینەما و كارگەیەك، هەرجۆرە خۆلادانێكیشی لە واقیعیبوون هەبێت، خۆی و دەوروبەرەكەی زیان دەكەن و هەر خۆشیان باجەكەی دەدەن.. ئەمەش لەبەر ئەوەی لە هەموو ئەو پێگانە و چەندانیتریشدا، ئەو، بەری هەڵبژاردنەكانی خۆی و بڕیارەكانی خۆی، دەدروێتەوە و پاداشت و سزاكەی وەردەگرێت. 4. بەڵام ئەو كاتەی مرۆڤ لە پێگەی سیاسیی و بڕیارداندایە، واقیعیبوون، بۆ ئەو لەسەرووی هەموو پرانسیپێكەوەیە. سیاسەتی واقیعیانە لەسەر بنەمای "بەهەند وەرگرتنی ئەو ئیمكانیەت و توانا و ئامراز و هێزی كارەوە"، خۆی بەگەڕ دەخات، نەك لەسەر بنەمای پرانسیپی "ئایدیۆلۆژی و بڕوای تایبەت و دەستكەوتی حزبی و قودرەتی شەخسییەوە".. 5. تۆ بڕوات چۆنە و چی لە خەیاڵ و خەون و مێشكتدایە، جیاوازە لەوەی ئیمكانییەت و توانات چەندە و پەیوەندییەكانت چۆنن. بەڵام تۆ چەندە دەتوانیت لە دەوری ئامانجێكی هاوبەش هەموو تواناكان كۆبكەیتەوە، ئەمە هونەری سیاسەتێكی واقیعیانەیە. سیاسەتی واقیعیانە لەسەر بنەمای گۆڕان لە دۆخە سیاسییەكەوە، تەماشای ئیمكانییەتی بەرەوپێشچوونە سیاسییەكان دەكات. 6. لە سیاسەتی هەرێمی كوردستاندا، سیاسەتی واقیعیانە ناكرێت. یان ئەوەتا هەموو، یان زۆرینە لە دژی لایەنێك یەكیانگرتووە، یان ئەوەتا بەشبەش دەچنە ناو شێوە یەكگرتنێكی كاتییەوە، یان هەموو لەیەكتر بەگومان و تۆراون، یاخود هەموویان خۆیان وەك جێگرەوەی یەكتر دەبینن. ئەمەش هۆكاری داڕزانی پەیوەندییەكان و بەفیڕۆدانی هێز و وزەی مرۆیی و ئیداریی و جڤاكییە. حزبەكانی هەرێمی كوردستان، زیاتر گوزارش لە گریی دەروونی و میزاجی تایبەت و هیزی تایبەت دەكەن، نەك بەرجەستەكەری سیاسەتێكی واقیعیانە، كە هەریەكەیان لای خۆیانەوە، بە دووركەوتنەوەی هەنگاوێك لەوەی خۆیان بڕوایان پێی هەیە، لەو ئامانجە باڵایە نزیك بكەونەوە، كە بەرژەوەندیی گشتیی وڵاتەكەی تێدایە. ئەوان مێژووی نەتەوەیی و خەباتی نەتەوەیی و چەوساندنەوەی مێژوویی كوردیان، خستۆتە لاوە و هەریەكە باس لەو ئازارە دەكات، كە لە جەستەی خۆیدا ئازاری دەدات، لە كاتێكدا جەستەی نەتەوە، خوێنێكی مێژوویی لێدەچۆڕێت. 7. ئەم دۆخە و ئەم پەتە لە شوێنێكدا دەپچڕێت، هیچ دەستكەوتێك و شانازیی و شكستێكیش بە تەنیا بۆ كەسێك و لایەنیك نابێت. هەمووان لە دەستكەوت و سەرشۆڕی و شانازیی و پووكانەوەدا هاوبەش دەبن. 8. سیاسەتی واقیعی دەیەوێت بە شێوەیەكی كردەییانە، هەنگاو بۆ نزیكبوونەوە لە ئامانجی گشتی بنرێت و مێژووی بەشەكی نەكرێتە پێوەر بۆ تێگەیشت لە كۆی مێژووی میللەتی كورد. بۆیە پێویستە هەر لایەك هەنگاوێك لە خەون و بیروڕا و مەبدەئی حزبیی خۆی بكشێتەوە، تا بتوانێت هەنگاوێك هەمووان لە دەوری ئامانجی گشتی و واقیعیانەی وڵاتەكە نزیك بخاتەوە. 9. دەبێت كەشخەیی سیاسی كۆتایی پێبێت و دەستبكرێت بە سیاسەتكردنێكی واقیعیانە كە هەر یەكە لای خۆیەوە، وا بزانێت لە ئامانجە ئایدۆلۆژیاكان و خەونەكانی خۆی نزیك دەبێتەوە.. كەواتە ڕێگەكە پیچەوانە بكەینەوە: لە جیاتی جەختكردنەوە لەسەر پرانسیپەكان و بەرنامە و بیروڕا سیاسییەكان، جەخت لەسەر سیاسەتی كردەیی بكرێتەوە. ................... لە واڵی نوسەر رێبوار سیوەیلیەوە وەرگیراوە
.gif)
■ سەرتیپ جەوهەر ئەنجامی ئەمجارەی هەڵبژاردن هەموو لایەنەكانی توشی راچڵەكین كرد، زانیاریی و ئاماری پێش داخستنی سندوقەكان و ئاماری دەنگدان تەواو ناكۆك و دژ بوون، بەڵام ئەم ئەنجامە چاوەڕوانكراوبوو، چونكە پێشوەختە هەموولایەك لە ئەگەری ساختەكارییەكی رێكخراو ئاگاداربوون. رەنگە لێرەدا دەرفەتی ئەوەنەبێت باسی وردەكاریی ئەو ساختەكارییە بكەین كە لەم هەڵبژاردنەدا كراوە، هەم شێوەی ساختەكردنەكەو هەم قەبارەی ساختەكردنەكە زۆر جیاواز بوو لەهەموو هەڵبژاردنەكانی رابردوو! لەلایەك تەسكەرەو رەگەزنامە بەشێوەیەكی رێكخراو و بەچاپ و مۆری فەرمانگەی رەگەزنامەی هەولێرو دهۆك دەرهێنرابوون و بەبەرچاوی هەموومان دابەشیاندەكرد بەسەر بارەگاكانی حزب و دواتر دەنگی پێدەدرا، پێشبینی دەكرێت نزیكەی 200 هەزار دانە چاپكرابێت! هەمیش ئەو رێژەی ساختەو تەزویری پێكرا پێشبینی دەكرێت نزیكەی لە 40%ی دەنگەكانی سنوری هەردوو پارێزگای هەولێرو دهۆك پێكبێنێت! لەم هەڵبژاردنە سێ رێوشوێنی گرنگ هەبوو پێشوەختە گفتوگۆو قسەی زۆری لەبارەكرا، یەكەمیان سیستمی هەڵبژاردنی كوردستان كە یەك بازنەیە، ئەمە هەم مەترسییەكی زۆر گەورەیە بۆ سەر رێژەی دەنگدان و داواكرا بگۆڕێت بۆ چوار بازنە، وەك بەشێك لەڕێكاری ساختەكاریی، هاوكات خەڵكی ناوچەكان بتوانن باشتر نوێنەرانیان بنێرنە پەرلەمان، بەڵام نەكرا! دووەم پرسی رێژە یان ژمارەی كۆتاو رێوشوێنی دەنگدان بەكاندیدانی كۆتا، چونكە لەهەموو هەڵبژاردنێك زۆربەی دەرچوانی كۆتا لایەنێكی دیاریكراوی سیاسی كوردستان دەیبات لەڕێی دەنگدانی تایبەت و زێرەڤانی و پۆلیس! بۆیە دەبینین كاندیدی توركمان هەبوو لەهەندێ بنكەی دەنگدان لەچۆمان یان لەسەڵاحەدین رێژەی دەنگەكانی لەكورد زیاتر بوو!! سێیەمیان پرس و ترسی ساختەكارییەكی زۆرو رێكخراو لەلایەن لایەنێكی دیاریكراو، ئەم ترسە لەسەر بنەمای زانیاریی پێشوەختە بوو، لەلایەك پێشوەختە دەزانرا لیستی تۆماری دەنگدەران، زیاتر لە 150 هەزار ناوی دوبارەو نەسڕاوەی مردووانی تێدابوو، هەموو هاوارمانكرد بەم تۆمارە نەچنە هەڵبژاردنەوە، كەچی لەبری رێگری كردن، نوێنەرەكەی گۆڕان لە كۆمسیۆن لەكۆبونەوەی نێوان پەرلەمان و حكومەت و كۆمسیۆن، داكۆكییەكی سەرسەختی لەو تۆمارەكرد، ئەمەش جێی گومانە بۆ هەموومان! هاوكات رۆژانی 26 و 27ی ئەیلول، فەرمانگەی رەگەزنامە لەهەولێر شێواوییەكی زۆری پێوەدیاربوو، ئیشوكاری فەرمانگە بۆماوەی دوو رۆژ راگیرا، دامودەزگاكانی راگەیاندن لەم بارودۆخە شێواوە ئاگاداركرانەوە، بەڵام خێرا چاوپۆشی لێكرا! بەكورتی، ئەنجامی راگەیەنراوی كۆمسیۆن مەترسییەكی زۆر گەورە بۆئایندەی حكومڕانی كوردستان دروستدەكات، ئەگەر ئەم ئەنجامە وەكوخۆی لەلایەن هەموو لایەنەكانەوە پەسند بكرێت دوایین گورز دەبێت بەپرسی دیموكراسی و مافی دەنگدانی خەڵكی كوردستان دەكەوێت، بۆیە هەرچی كراوە پێویستە رێگری بكرێت، چونكە بەپێی ئەم ئەنجامە، لەلایەك ئەوانەی دەچنە پەرلەمانی كوردستان نوێنەری راستەقینەی دەنگدەرانی كوردستان نابن، لەلایەكی دیكە لەڕێی زۆرینەی پەرلەمانییەوە هەوڵدەدرێت ژمارەیەك گۆڕان لەقانون و باری حوكمڕانی كوردستان بكرێت، سەرەنجام گێڕانەوەی كۆی بارودۆخی كوردستانە بۆ چوارگۆشەی یەكەم، هەر لەگۆڕینی پرۆژەی دەستوری كوردستانەوە بگرە تا گۆڕینی هەیكەلی حكومەت و شێوازی بڕیاردانی پەرلەمان و دەستبەسەرداگرتنی زیاتری سامانی ئەم وڵاتە، ئەمەش نەك نامانگەیەنێتە كەناری ئارام، بەڵكو ئەوەندەی دیكە خەڵكی كوردستان بێئومید بێدەرەتان دەبن.
(1).jpg)
.png)
.png)
