■  نیاز عه‌بدوڵڵا له‌ هه‌ڵبژاردنی خولی پێنجه‌می په‌رله‌مانی كوردستان، قوباد تاڵه‌بانی سه‌رۆك لیستی یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان له‌ كۆی 319912 ده‌نگی لیسته‌كه‌ی 182551ی ده‌نگه‌كانی به‌ ده‌ستهێنا، كه‌ ده‌كاته‌ 11 كورسی و نیو له‌ تێكڕای‌ ئه‌و 21 كورسییه په‌رله‌مانییه‌ی حیزبه‌كه‌ی به‌ده‌ستیهێناوه‌.  هه‌ر له‌ ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنی 30ی ئه‌یلولی 2018، شاسوار عه‌بدولواحید سه‌رۆك لیستی جوڵانه‌وه‌ی نه‌وه‌ی نوێ 106289 ده‌نگی له‌ كۆی 127115 ده‌نگ له‌ لیسته‌كه‌ی به‌ده‌ستهێنا و بووه‌ هۆی به‌ده‌ستهێنانی 6 كورسی و نیو له‌ كۆی 8 كورسی په‌رله‌مانی حیزبه‌كه‌ی. به‌ڵام قوباد تاڵه‌بانی و شاسوار عه‌بدولواحید نوێنه‌رانی 288840 ده‌نگده‌ر له‌ هه‌رێمی كوردستان، كه‌ رێژه‌ی ده‌نگه‌كانیان به‌رامبه‌ر به‌ 18 كورسی په‌رله‌مانه‌، ئاماده‌ی سوێندخواردنی ده‌ستبه‌كاربوونی كاری په‌رله‌مانی نه‌بوون له‌ 6ی تشرینی دووه‌م، تا ئێستاش ئاماژه‌كان به‌و ئاراسته‌یه‌ن‌ هه‌ردوو ناوبراو ده‌ست به‌كارنا‌بن و په‌رله‌مانتاری شوێنگره‌وه‌ له‌ بری خۆیان داده‌نێن. هه‌ردوو سه‌رۆك لیسته‌كه‌ له‌ ماوه‌ی پڕوپاگه‌نده‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كاندا به‌ڵێنیان به‌ ده‌نگده‌رانیان دا كار بۆ چاكسازی دارایی و سیاسی و ئه‌منی بكه‌ن، به‌شێكی گرنگی ئه‌م به‌ڵێنانه‌ له‌ رێگای بوونی په‌رله‌مانتاری به‌هێز و دامه‌زراوه‌یه‌كی به‌هێزی یاسادانان جێبه‌جێ ده‌كرێت نه‌ك به‌ پشتكردنه‌ په‌رله‌مان. به‌ تایبه‌ت هێشتا دۆسییه‌ هه‌ڵواسراوه‌ یاساییه‌كانی وه‌ك ده‌ستووری هه‌رێمی كوردستان، سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم، سیسته‌می سیاسی هه‌رێمی كوردستان، چاكسازی مووچه‌ و خانه‌نشینی پله‌ باڵاكان، به‌هێزكردنی لامه‌ركه‌زییه‌تی پارێزگاكان، چاودێریكردنی داهات و خه‌رجییه‌كانی هه‌رێم ماون كاری جددی و پێویستیان له‌باره‌وه‌ بكرێت، سه‌رجه‌م ئه‌م دۆسیه‌ گه‌ورانه‌ش سپێردراون به‌ خولی پێنجه‌می په‌رله‌مانی كوردستان. سه‌ره‌ڕای خواستی قوباد تاڵه‌بانی بۆ كاركردنی له‌ پۆسته‌ باڵاكانی حكومه‌ت و خواستی شاسوار عه‌بدولواحید بۆ رابه‌رایه‌تی كردنی جوڵانه‌وه‌كه‌ی، به‌ڵام بوونی ئه‌وان له‌ په‌رله‌مان ده‌توانێت وێنای ئه‌و دیمه‌نه‌ ناشرینه‌ باوه‌ی سیاسه‌ت له‌ كوردستان بگۆڕێت كه‌ "سه‌رۆك لیسته‌كان كاری په‌رله‌مانتاری ناكه‌ن". ئه‌وان به‌ پشتكردنه‌ په‌رله‌مان، جگه‌ له‌ خه‌ڵك متمانه‌یه‌كی گه‌وره‌ی ئه‌و سه‌ركردایه‌تییه‌ی گرووپه‌كانیان له‌ ده‌ست ده‌ده‌ن كه‌ كاری پێكه‌وه‌ییان كردووه‌. گۆڕینی مۆدیلی حوكمڕانی له‌ هه‌رێمی كوردستان و دروستكردنی په‌رله‌مانێكی به‌ هێز‌ له‌ دووری 200 كیلۆ مه‌تر و‌ به‌ دروشمی بریقه‌دار نا‌كرێت، به‌ڵكو پێویستی به‌ كرداری ستراتیجی راسته‌قینه‌ و به‌ریه‌ككه‌وتنی راسته‌وخۆ هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ دامه‌زراوه خاوه‌ن كێشه‌كان له‌وانه‌ش په‌رله‌مان و ده‌ستپێكردن له‌وێوه‌، چونكه‌ دامه‌زراوه‌كانی هه‌رێمی كوردستانیش وه‌ك ئاسنێكی خوار وان تا گه‌رم نه‌كرێن و نه‌كوترێن راست ناكرێنه‌وه‌. لایه‌نی كه‌م پێویسته‌ به‌ سوود وه‌رگرتن له‌ ئه‌زموونی كاری په‌رله‌مانی عێراق و بوونی سه‌رۆك حیزب و سه‌رۆك لیسته‌كان تیایدا، سه‌رۆك حیزب و سه‌رۆك لیسته‌كانی هه‌رێمی كوردستان كار بۆ به‌هێزكردنی ده‌سه‌ڵاتی یاسادانان بكه‌ن.

  ■ هونەر تۆفیق  ماتیو پاڵمەر ، جێگری یاریدەدەری وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکایە بۆ کاروباری ئەوروپا و ئۆراسیا . ماوەی سێ مانگە لەو پۆستەدا دەست بەکاربووە . لەیەکەم سەردانیدا بۆ تورکیا ، ئەو بڕیارە ئەمریکیەی دژ بە پەکەکە زیندووکردەوە کە لە ساڵی ١٩٩٧ و ٢٠٠١ دا دراوە . بەوەی پەکەکە ڕێکخراوێکی تیرۆریستیە .  برێت ماکگۆر ماوەی چوارساڵە لە دروستکردنی پەیوەندیەکی تایبەت و ناڕاستەوخۆیدایە لەگەڵ پەکەکە و ڕاستەوخۆش لەگەڵ هاو ڕێبازەکەی پەکەکە ، کە یەپەگە لە سوریادا . لە ڕێگای ماکگۆرکەوە یەپەگە و ئەمریکا بەشداری هاوبەشیان هەیە لە شەڕی دژ بەداعشدا .  لەوەتەی پاڵمەر ئەو پۆستەی وەرگرتووە پەیوەندی نێوان یەپەگە و ئەمریکا ڕوو لەلاوازبوونە . لە ١٠ی ئۆکتۆبەردا ، واتە شەش ڕۆژ بەرلە جەختکردنەوەکەی پاڵمەر کە پەکەکە تیرۆریستە . هێزەکانی سوریای دیموکرات ڕایانگەیاند بۆماوەیەکی کاتی ئێمە شەڕی دژبە داعش ڕادەگرین بەهۆی هێرشەکانی تورکیاوە بۆ سەر کۆبانی و تربەسپی . ئەمریکاش هیچ هەڵوێستێکی جدی بۆ ڕاگرتنی هەڕەشە و هێرشەکانی تورکیا نەنواندووە . بەر لە پاڵمەر ، جۆناسان کۆهین جێگری یاریدەدەری وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکابوو بۆ کاروباری ئۆراسیا . لەماوەی دوو ساڵی پۆستەکەیدا کۆهین ناکۆکی گەورەی هەبوو لەگەڵ تورکیادا سەبارەت بە پەکەکە و سوریا و جەنگی دژ بەداعش . کۆهین ڕۆڵێکی گەورەی هەبوو لە ڕاگرتنی لەشکرکێشی تورکیا لەپاش عەفرین بەرەو خۆرهەڵاتی فورات . هەروەها بەهۆی کۆهینەوە ئەمریکا ئابڵۆقە ئابووریەکەی وڵاتەکەی لەسەر تورکیا دانا . رێکەوتنی مێنبەجیشی بە تورکیا ئیمزاکرد . پێچەوانەی بۆچوونە سیاسیەکانی کۆهین و ماکگۆرک سەبارەت بە تورکیا . پالمەر لەسەرەتای دەست بەکاربوونیەوە بۆ تورکیا مایەی دڵخۆشی بوو ، وەک لە زاری سەردار تورگۆرتی توێژەرەوەی سیاسی تورکیەوە باسی لێدەکرا . پێنج دۆسیەی قورسی ئەمریکی - تورکی ئامادەکرابوو بۆ باسکردن لەنێوان ئەمریکا و تورکیادا کە لە سەردانە دوو ڕۆژیەکەی پاڵمەردا یەکلابکرێنەوە :دۆسیەی رەکێتی ئێس ٤٠٠ ی ڕوسی ، دۆسیەی خاشقچی . دۆسیەی ئابڵۆقەی سەر ئێران . دۆسیەی سوریا . دۆسیەی قوبرس . ئەم دۆسیە قورسانە بەئاسانی بە قازانجی تورکیا لەلایەن پاڵمەرەوە خەریکە یەکلادەکرێنەوە . لەگەڵ ئەوەشدا تاکلایەنانە خەڵاتی تورکیای کرد بە زیندووکردنەوەی بەتیرۆریست ناساندنی پەکەکە لەلایەن ئەمریکاوە .  پاڵمەر کە ئەدیبێکی سیاسی ڕۆمان نووسیشە ، تا ئێستاکە چوار ڕۆمانی بڵاوکردۆتەوە " گورگەکەی سەرایڤۆ " وەفدەکەی ئەمریکا " دوژمنێکی باش " نهێنی دەوڵەت " ئەزموونی دیبلۆماتکاری خۆی لەڕێگای ڕۆمانەکانیەوە گێڕاوەتەوە . ئەوەی جێگای سەرنجە پاڵمەر لەماوەی نوێنەرایەتیکردنی ئەمریکا لەهەر وڵاتێکدا بووبێت ، جەنگ و ماڵوێرانی لەو وڵاتەدا ڕوویداوە .  لە ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٠ لە بۆرما بووە . جەنگی موسڵمان و بوزیەکان بەرپابووە لە ٢٠٠٦ بۆ ٢٠٠٨ لێپرسراوی مەلەفی جۆرجیا بووە ، جەنگی ئۆتیسیا ڕوویداوە لە ١٩٩٧ بۆ ١٩٩٩ بەڕێوەبەری مەکتەبی یوگوسلافیابووە ، جەنگی سربیا ڕوویدا لە ١٩٩٣ بۆ ١٩٩٥ لە سەفارەتی ئەمریکا لە بەلەگراد بووە ، جەنگی بۆسنە ڕوویداوە لێرە بەدواوە لەپاش گرتنە دەستی مەلەفی ئۆراسیا لە یۆنانەوە تا ئەرمینیا لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا چاوەڕوان دەکرێت بەریەککەوتنی تاکتیکی ڕووبدات لەنێوان سیاسەتی ماکگۆرک و پاڵمەردا . ئەمەش دەبێتە هۆی ئاڵوگۆڕ لە چۆنیەتی هاوپەیمانیەکانی ناوچەکە و گۆڕانگاری لەسەنگەرەکانی شەڕی سوریادا .

■ سەردار عەزیز  هەواڵی دانانی بڕی پارە لە سەر سێ سەرکردایەتی پەکەکە لە لایەن ئەمریکاوە، هەوڵێکی ناخۆشە، بەڵام جێگەی سەرسورمان نیە بۆ مێژوو و هەڵوێستی ئەمریکا. چەند خاڵێک لێرەدا گرنگە: یەکەم، ئەوەی روویدا بەشێکە لە دانوستانی ئەمریکا و تورک، رۆژی سێشەممە ماثیو پالمەر جێگری وەزیری دەرەوە لە ئەنکەرە بوو. ئەمە بەشێکە لە دانوستانی نێوان تورکیا و ئەمریکا، بە مانایەکی تر کاتێک بەشێکە لە دانوستان ئەوا بە مانای ئەوەی کە داوای لایەکە، لایەکەی تر ئامادەبوە جێبەجێبکات لە بەرامبەر داوایەکی خۆی یان زەمینە ڕەخساندن بۆ داوایەکی. لە هەمانکاتدا لە میانەی تۆڕێک لە داخوازی تری هەردوولادا هاتوەتە ئاراوە. تویتکردنی لە لایەن باڵوێزخانەی ئەمریکا لە ئەنکەرە نیشانەی ئەوەیە کە ئەمریکاییەکان وەک هەنگاوێک بۆ سەرنجڕکێشانی ڕای گشتی تورکی بەکاری دەبەن. دیارە ڕای گشتی تورکی بە ئاستێکی زۆر دژە ئەمریکاییە.  دووەم، ئەمریکا لە سەرەتای پەیوەندی لە گەڵ پەیەدەدا هەمیشە کێشەی ئەوەی لە گەڵ تورکیادا هەبوە کە پەیەدە و پەکەکە پەیوەندییان نیە، تورک هەمیشە ئەوە دوپات دەکەنەوە کە هەردوو یەکن. ئەمریکا ئەم هەنگاوەی ناوە، بۆ دەرخستنی ئەوەی کە پەیوەندی نیە لە گەڵ پەکەکەدا، بەڵکو پەکەکە وەک نەیاری تورکیا، بە نەیاری خۆی دەزانێت. سێیەم، ئەم هەنگاوە سیمبۆلیکە پێش هەموو شتێک، پەیامێکە بۆ ناوخۆی تورکیا کە ئەمریکا پشتیوانی کورد ناکات دژ بە تورکیا، بەڵکو ئامادەیە کە پارە لە سەر سەرکردەکانی پەکەکە دابنێت.  چوارهەم، ئەمە پەیام و فشارە بۆ سەر پەیەدە کە پەیوەندی لە گەڵ پەکەکەدا نەبێت و هەروەها دەستوەرنەداتە کاروباری تورکیا. پەکەکە نابێت پەرچەکردارانە مامەڵە لە گەڵ ئەم هەڵوێستەی ئەمریکادا بکات. خراپ خوێندنەوەی ئەمریکا، لە دەرئەنجامدا پەیوەندی خراپی لە گەڵ ئەمریکادا لێدەکەوێتەوە. ناوچەکە پڕیەتی لە نمونەی خراپ خوێندنەوەی ئەمریکا چ لە لایەن دۆست و چ لە لایەن نەیارانەوە. ئەمریکا بەردەوام دۆست و نەیارەکانی نائومێد دەکات. ئەمە بەشێکە لە پەیوەندی لە گەڵ ئەمریکادا. لە پشت ئەمەوە کۆمەڵێک هۆکار هەیە: یەکەم، ئەمریکا کەس بە دۆست و هاوتای خۆی نازانێت. دووەم، سیاسەتی ئەمریکی بەردەوام لە گۆڕاندایە چونکە سیاسەتە لە ئاستی جیهاندا، سێیەم، ئەمریکا ئیدارەی دەگۆڕێت هەروەها هەڵوێستیشی. دیارە پەکەکە چاوەڕوانی ئەوە نەبوو کە ئەمریکا قبوڵی بکات، بەڵام ڕونیشە چاوەڕوانی نەدەکرد کە دژایەتی بکات چونکە پەکەکە بە هیچ جۆرێک دژایەتی ئەمریکای نەکردوە. بەڵام قەدەری کورد سەختە، هەمیشە ئەوانیتر زیاتر کاریگەرن لە سەر بڕیاردان لە چارەنوسی زیاتر لە خۆی. ئەمە قەدەری هەموو گەلێکی بێدەوڵەت لە سیستەمی دەوڵەتیی دونیادا. وەها بە باش دەزانم پەکەکە پراگماتیک بێت و بە ساردی مامەڵەی لە گەڵدا بکات.

  ■ هێرش عەبدولڕەحمان لە ئەمریکا خەڵک گوێی لە حزب نیە، بەڵکو پڕۆژەی دەوێت، بۆ نمونە، کەسێک ٢٠ ساڵە کۆمارییە، بەس پڕۆژەی بیمەی ئۆبامای پێ باشە، خۆی بێ عەقڵ ناکات، حزبەکەی دەنگ کەمدەکات، دێت دەنگ بە دیموکراتەکان دەدات، دەنگدەر نابێت تاماوە موڵکی حزبێک ببێت، دەبێت بیر لەخۆشگوزەرانی خۆیو مناڵەکانی بکاتەوە. مێژووی حزب چیە کە نەتوانیت ژیانت بگۆرێت؟، ئەمرۆ لەسەر سندوقی دەنگدان پرسیارم لەچەند کەسێک کرد، وتم بۆ دەنگ دەدەی‌و کێت لا پەسەندە؟ زۆرینەیان وتیان ئێمە دەنگ ئەدەین بەئایندەی مناڵەکانمان‌و ئاسایشی ئەمریکا ! من خۆم لە سێ ھەڵبژاردنی پێشووی ئەمریکادا، دوانیان دەنگم بە دیموکراتەکان داوە، کۆمەڵێک پرۆژەی باشیان ھەبوو لەلام گرنگ بوون، لەھەڵبژاردنی پێشوودا دەنگم بەکۆماریيەکان داوە، ئەمرۆش دەنگەکەم بۆ ئەنجومەنی پیران‌و کۆنگرس، بۆ " پارتـێـکـ " یـانـە، بۆ حاکمی ولایەتیش پارتێکیتر! لێرە ئەتوانی لە یەككاتدا دەنگ بدەی بەئەندامی ئەنجومەنی پیران‌و، کۆنگرس‌و، حاکمی ولایەت‌و قائیقایم‌و، تا پۆستەکانی تری خوارەوە. جوانی دەنگدانی ئێرە لەوەدایە بەئارەزووی خۆت ئەتوانی لە ئەنجومەنی پیران دەنگ بەی بە کۆماری، بەڵام بۆ کۆنگرس دیموکرات، وە حاکمی ولایەت دیموکرت، قائیمقام کۆماری، مەرج نیە ھەر کۆماری بێت یان دیموکرات ! چەند ڕۆژێکە کەمپینەکان بەم شیوەیە بوو: دەنگدەری ئەم ھەڵبژاردنە زیاتر گەنجن، وە گەنجی ئەمریکیش کەسێکیان دەوێت وەک " ئۆباما " قسەیان بۆ بکات، نەک وەک " ترامپ ". گەنجان زۆرترینیان لەبەر ترامپ ھەوڵ ئەدەن سزای کۆمارییەکان بدەن ! دیموکراتەکان پێیان وایە ترامپ لەسەر ترس ھەڵمەتی ھەڵبژاردنەکانی بەرێوەدەبات، کە زیاتر ترسی بڵاودەکردەوە ئەم چەند ڕۆژە، دەنگدان بە دیموکراتەکان واتا ھاتنی تیرۆر بۆ ئەمریکا، واتا تێداچونی ئەمریکا ! کۆماریيەکان لایان وایە ترامپ بێ هەڵەنیە، بەڵام کەسیش نیە لەمیژووی ئەمریکادا وەک ترامپ مانگانە سەدان ھەزار ھەلی کار برەخسێنێت! لە ١٨ سەعاتی داھاتوودا ھەموو شتێک ڕوون دەبێتەوە، کە کێ گرەوکە دەباتەوە، فیل یان کەرەکە.

■ د. ئیسماعیل نامیق یەکەم/ ئایا بەس پەرلەمانتار بە ناحەق خانەنشین ئەکرێ؟ ئەو ژینگە گەندەڵەی حوکمڕانی کە لەکوردستاندا خولقێنراوە، خەڵکێکی زۆری کردۆتە مشەخۆر و بەشێکی تریش بەجۆرێک لەجۆرەکان پریشکی گەندەڵیان بەرکەوتوەو عەیبدار بون، بەشێکی کەم ماوەتەوە، ئەمانە پەراوێز خراون و تا ئەندازەی خنکاندن خنکێنراون وەکو بەشێکی بێکاریگەر یان کەم کاریگەر لەکۆمەڵگەدا هێڵراونەتەوە. ئەم ژینگە نالەبارە بۆتە هۆی ئەوەی کەسی گونجاو لەشوێنی گونجاودا دانەنرێت، خاوەن ماف مافی خۆی وەرنەگرێتەوە، بەکورتی پرەنسیپ وبنەماکانی دادپەروەری تەنها مورەکەبی سەر کاغەزن ولەواقعی عەمەلیدا نیمچە ونن، ئەمەش وایکردوە ژیانی خۆش تەنها بۆ بەهێز وخاوەن بازوەکان بێت. بواری خانەنشینیش یەکێکە لەو بوارانەی ژیانی کۆمەڵایەتی ئەم کۆمەڵگە بەدبەختە کە نادادی وگەندەڵیەکی زۆری تێدا کراوە، خەڵکانێک بەپلەی وەزیر خانەنشین کراون بەڵام یەک رۆژ وەزیر نەبون، یان بەبەڕێوەبەری گشتی بەڵام یەک رۆژ فەرمانبەر نەبون، فەرمانی دامەزراندن وخانەنشینکردنیان لەیەک کاتدا بۆ دەرچوە، یان بەپلەی سەربازی بەرز خانەنشینکراون، رەنگە هەر نەزانێ چەک بەکاربهێنێت، یان ئەیزانێ بەڵام لەتەقەی خۆشی زیاتر فیشەکی نەتەقاندوە، ئەمانە وهەزارەها گەندەڵی تر، کە داهێنان( إبداع ) کراوە لەئەنجامدانیاندا وئەنجامدەرەکانیشیان بڕوانامەی داهێنانیان ( برا‌وە اختراع ) لەسەر وەرگرتوە. دووەم/ کێ بەرپرسیارە لە شەرعاندنی خانەنشینی پەرلەمانتار؟ یاسای خانەنشینکردنی پەرلەمانتار لەساڵی 1999 دەرچوێنراوە ولەساڵی 2004 هەمواری یەکەم ولەساڵی 2008 هەمواری دووەم کراوە، تا پڕ بەبەرو بەدڵی نوێنەرانی گەل بێت!!! ئاشکرایە لەساڵانی 1999 و 2004 پەرلەمان چ وەکو بینا چ وەکو سیستمی کارکردن تیایدا لەلایەن پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کۆنترۆڵ وقۆرخ کرابو، لەساڵی 2008 دا پارتی زۆرینە بوە لەپەرلەمان، کەواتە بەپلەی یەکەم پارتی وپەرلەمانتارانی ئەوکاتی پارتی بەرپرسیارن لەدەرکردنی ئەم یاسا خراپە وشەرعاندنی پرسی خانەنشینکردنی پەرلەمانتار لەبەرژەوەندی خۆیاندا، بەپلەی دووەم یەکێتی نیشتمانی کوردستان وپەرلەمانتارانی ئەوکاتی یەکێتی بەرپرسیارن کەهاوبەش وهاوکاربون لەتێپەڕاندنی یاساکە هەموارەکانی وبێدەنگبون ورازیبون بەمانەوەی، هەروەها بەپلەی سێیەم یەکگرتوی ئیسلامی وکۆمەڵی ئیسلامی وپەرلەمانتارەکانیان لەخولی دوەمی پەرلەماندا بەرپرسیارن، کەبەشداربونە لەهەمواری دووەمی یاساکەدا، یان پێی رازیبونەو لەئاستیدا بێدەنگبونە، بەپلەی چوارەمیش بزوتنەوەی گۆڕان وپەرلەمانتارەکانی بەرپرسیارن، چونکە نەیانتوانیوە لەخولی سێیەم وچوارەمی پەرلەماندا ئەم یاسا خراپە هەڵبوەشێننەوەو یان هەمواری بکەنەوە. هەروەها پەرلەمانتارانی پێکهاتەکانیش پشکی خۆیان بەردەکەوێت لەم بەرپرسیارێتیەدا. سێیەم/ بۆچی تەنها خانەنشینی پەرلەمانتار بەنیشان گیراوە؟ وەزیر وەکو پەرلەمانتار خانەنشین ئەکرێ، هەروەها خەڵکێکی زۆر بەناحەق یان بە نایاسایی خانەنشینکراون، کەچی هەمو رەخنەکان تەنها رو لەپەرلەمانتارن، بەتایبەتی شەش موچەی یەکەمی خانەنشینی ( ئەوەی بە 49 ملیۆن دینارەکە ناودەبرێت ) کەلەکۆتایی خزمەتدا وەکو هەر خانەنشینێکی تر بەسەر یەکەوە وەریان ئەگرێت. بەرای من دوو کۆمەڵە هۆکار هەن لەپشتی ئەم بابەتەوە: کۆمەڵە هۆکاری یەکەم: هۆکاری راستەقینەو رەوان، کە بریتین لە:  1) پەرلەمانتار نوێنەری خەڵکە پێویستە بەرگری وپارێزگاری لەماف وبەرژەوەندی خەڵک بکات، کەچی ئەم بەرژەوەندیەکانی خۆی کردوە بەیاسا وبەسەر خەڵکدا سەپاندوێتی. 2) خانەنشینکردنی وەزیر وبەشێکی زۆریش لەخانەنشینە ناحەقەکان بەیاسا کراون، ئەو یاسایانەش لەلایەن پەرلەمانەوە دەرکراون وپەرلەمانتاران دەنگیان پێداوە، بۆیە خەڵک پەرلەمان وپەرلەمانتار بەهۆکاری راستەقینەی خانەنشینکردنی بەناحەق دەزانێت. 3) خەڵک گومانی بۆ دروستبوە لەبەرامبەر راستگۆیی پەرلەمانتاران چونکە زۆربەی زۆریان لەراگەیاندنەکانەوە دژایەتی خۆیان بۆ خانەنشینکردنی پەرلەمانتار دەرئەبڕن، بەڵام کە قسە دێتە سەر یاساو دەنگدان، دەنگ بۆ خانەنشینی ئەدەن و لەکۆتایی خزمەتیشدا بەشانازیەوە وەریدەگرن. کۆمەڵە هۆکاری دووەم: هۆکارە مەبەستدارەکان: هۆکاری دووەمی بەتەنها نیشانگرتنی پەرلەمان وپەرلەمانتاران لەبابەتی خانەنشینیدا، مەبەستدارەوە پەیوەندی بەحوکمڕانیەوە هەیە لەکوردستاندا. بۆ ئەوەی تەفسیری هەڵە بۆ ئەم قسەیەم نەکرێت، من لەسەرەتاوە وتومەو وئەیڵێم، خانەنشینکردنی پەرلەمانتار لەدەرەوەی تەمەنی خانەنشینی وبەیاسایەکی تایبەت، دژی بنەماکانی دادپەروەریە وکارێکی ناحەق ونامەعقولە. بەڵام پرسیارەکە ئەمەیە بۆچی خانەنشینکردنی پەرلەمانتار بەتەنها ئەوروژێنرێت؟ ئایا لەکابینەی چواردا چەند کەس بەپلەی وەزیر، بریکاری وەزیر ،وراوێژکار وبەڕێوەبەری گشتی بەناحەق خانەنشینکراون؟ بۆ کەس باسی ئەوان ناکات؟ بەرای من پارتی بەپشکی شێر وئینجا یەکێتی وکەسانی دەستڕۆیشتوی ناو حکومەت رۆڵیان هەیە لەوروژاندن ودنەدانی ئەم بابەتە، ئەوەش لەپێناو چەند ئامانجێکدا، لەوانە: 1) ئەو جوڵەیەی کە گۆڕان لەپەرلەماندا دروستی کرد بەتەواوی خەفە بکرێت، بەمەش بەهای پەرلەمان نەهێڵرێت ووسیستمی پەرلەمانی بخرێتە ژێر پرسیارەوە. 2) داپۆشینی گەندەڵی ونادادیەکان کە لەبواری خانەنشینیدا کراوە. 3) شاردنەوەی شکستی حوکمڕانی وبەردەوامی دان بەم جۆرە حوکمڕانیە. 4) تەرکیز خستنە سەر پەرلەمان ودروستکردنی وێنایەکی ناشرین بۆ پەرلەمان، وەکو ئەوەی بەخەڵک بوترێت ئەم پەرلەمانە تەنها بارە بەسەر کۆمەڵگەوە، بۆیە پشتگیری حوکمڕانی بنەماڵەیی ئێمە بکەن تا نەهێڵین پەرلەمان وپەرلەمانتاران مافەکانتان زەوت بکەن. چوارەم/ دەرەنجام چارەسەری بابەتی خانەنشینکردنی پەرلەمان بەهەوڵی تاکەکەسی ناکرێت، بەوە ناکرێت پەرلەمانتارێک بڵێت من دژی خانەنشینیم، یەکێکی تر بڵێت لەگەڵیدا نیم وخولەکانی پێشو کردویانە، کەسی سێیەم بڵێت من 49 ملیۆن دینارەکەم ناوێت، کەسی چوارەم بڵێت من 49 ملیۆنەکە ئەبەخشم بە فڵان دەزگا یان رێکخراو. ئەمانە هەموی هەوڵی تاکەکەسین ورەنگە مەبەستی کەسیان لەپشتەوە بێت وبەجۆرێک لەموزایەدەش لێکبدرێنەوە، وەهیچ لەئەسڵی کێشەکە وناحەقیەکە چارەسەر ناکەن یاخود ناگۆڕن. من خۆم دەستخۆشی لەو جۆرە هەوڵانە ناکەم، لەبەرامبەردا لۆمەی ئەو پەرلەمانتارانەش ناکەم دوای تەواو بونی خول خانەنشین دەکرێن، چونکە ئەم یاسا خراپەی خانەنشینی پەرلەمانتار پێویستی دەکات لەسەر پەرلەمانتار خانەنشین بێت، واتە پەرلەمانتار ئەگەر دوای تەواوبونی خولەکەی بیەوێت بگەڕێتەوە سەر کارەکەی پێشوی، ناتوانێت بگەڕێتەوە، چونکە بەپێی تەفسیرێکی خراپ، خراپتر لەیاساکە، بەدەر لەویست وداوای خۆی خانەنشین دەکرێت، ئەمەش وا دەکات نوخبەی خاوەن پۆست، یان پایەی زانستی وکارگێڕی کەمتر هەوڵی چونە پەرلەمان بدەن، لەبری ئەمان خەڵکێکی تر دەچنە پەرلەمان کە رەنگە نەتوانن سودێکی ئەوتۆ بەم دەسەڵاتە گەورەو گرنگە بگەیەنن.  کەواتە پێویست ناکات چیتر بابەتی خانەنشینکردنی پەرلەمانتار بکرێت بە مادەی بانگەشەی هەڵبژاردن، یان بکرێت بەچەکوشێک وبکێشرێت بەسەر پەرلەمان وسیستمی پەرلەمانیدا، هەروەها نابێت رێگە بدرێت پەرلەمانتار بیکات بەبابەتی موزایەدە.  بەڵکو لەجیاتی هەمو ئەوانە، چارەسەرێکی ئاسان وریشەیی بکرێت، ئەویش بەهەڵوەشاندنەوەی یاسای خانەنشینی پەرلەمانتار بەئەسەرێکی پێشوەخت ( أپررجعی ) هەروەها هەڵوەشاندنەوەی سەرجەم ئەو یاسایانەی رێگە بەخانەنشینی ناحەق ئەدەن، لەبری ئەوە بەبڕیارێک لەپەرلەمانەوە یاسای خانەنشینی یەکگرتوی عێراق جێبەجیێ بکرێت.

بەختیار شارەزوری - سەرکەوتی جیهاز هێشتا گفتوگۆی پێکهێنانی کابینەی نۆیەم دەستی پێ نەکردوە و پەرلەمان یەکەم دانیشتنی نەکردوە و سەرۆک و جێگر و لیژنەکان دروست نەکراوە ، بەڵام ئەوەی هەیە تەنها چەند پەیوەندییەکی تەلەفونی و ڕای هەندێ سیاسی حیزبی بوە ، وەک ئەوەی دەبینرێت لە گشتدا جۆرێک لە پێشبینی دەکرێت و کۆمەڵێک ئەگەر لە ئارادا دەبن ، بەڵام ئەوەی هەیە دۆسیەکان هەموی پەیوەندی بە تەوافقی حیزبەکانەوە هەیە لەسەر دابەشکردنی پۆستە وەزارییەکان و شۆڕ بونەوە بۆ پۆستەکانی تر کە دەتوانین بڵێین (٣) فایل لەم پێکهێنانی کابینەی نۆیەمەدا ڕۆڵی دەبێت ( پۆستە پەرلەمانیەکانی هەرێم ، پۆستەکانی حکومەتی عێراق ، پۆستەکانی حکومەتی هەرێم ) ، ئەگەر بە پێ ی دابەشکاری و بەرکەوتەی حیزبەکان بێت ئەوا بەدەرلە وەزارتەکان کە (٢١) وەزارەت و (٤) فەرمانگە و (٢) دەستە لە خۆ دەگرێت ، ئەوەی جێگەی سەرەنجە هەر لە سەرەتای گەمەی پێکهێنانی کابینەی نۆیەمەوە قسە لەسەر کەمکردنەوەی وەزرەتەکان هەیە ، کە ئەمەش جۆرێکی ترە لە یاری حیزبەکان بۆ بەرکەوتەی زیاتری جومگەکانی حکومەت ( بۆ نمونە وەزارەتی کارەبا و سامانە سروشتیەکان لە یەک بدرێت و ...هتد) تا ئەو ڕادەیەی کابینە ببێت بە (١٥) وەزارەت ، کە ئەمەش لە قازنجی حیزبی زۆرینەدا دەبێت و پارتی جارێکی تر دەکاتەوە خاوەنی زۆرینەی جومگەکان ، ئەوەی هەیە و سەرەتاکانی دەرکەوتوە یەکێتی پێوانەی (خەبات و دەستەڵات ) دەخاتە ناو ساحەکەوە و کە هەموشمان دەزانین هیچ یەکێک نە لە پارتی و نە لە یەکێتی ناتوانن حکومەت پێکبهێنن ئەگەر بشتوانن بێ یەک (٥٠+١) دەنگی پەرلەمانیش بە دەست بهێنن ، وە بە بێ یەکێتی حکومەت ناتوانرێت دروست بێیت و پێچەوانەکەشی ڕاستە ، وە سەرەتای بەشداری یەکێتی دەرکەوتوە کە دەوترێت ( دەبێت شەریک بین نەک بەشدار ) کە دەکاتە ئەوەی بڵێن ئەگەر پارتی حکومەتمان بێ تەواو بکات وەک حیزبێکی خاوەن خەبات و دەستەڵاتی زۆنی سەوز ئەوە قبوڵی ناکەن ، ئەمە ڕای سەرەتایی هەندێک لە سیاسیەکانی ناو یەکێتیە ، خۆ ئەگەر ڕێککەوتنی ستراتیژی و ئەو ئەمرە واقعیە نەبوایە ئەوا پارتی لەگەڵ کەمینەکاندا (١١ کورسی) دەیتوانی حکومەت بێ ئەو حیزبانەی تر دروست بکات بە یەکێتیەشەوە ، بەڵام ئێستە پارتی دەیەوێت بڵێت ( فیفتی بە فیفتی) کۆتای هاتوە و دەبێت ڕێگایەکی تر هەبێت ، کە ڕێگای حکومەتی بنکە فراوانە ، بژاردەیەکی تریش لەبەردەستە ئەویش حکومەتی شەراکەتی نیشتمانی یە ، هەرچەند پارتی وەک کارت جار و بار ئەوە دەڵی کە لەگەڵ گۆڕان و کۆمەڵ حکومەت پێکبهێنێت وەک بەدیلی یەکێتی لە زۆنی سەوزدا ، هەموشمان دەزانین زۆرینەی دەستەڵاتە ئیداریەکانی زۆنی سەوز لای یەکێتیە و کە ئەمەش بوە بە باوێکی سازان (تەوافق) و دەچێتەوە سەر دابەشکاری ڕێککەوتنە بەدناوەکەی ستراتیژی ، کە ئەمەش تەواو زەرەری لە پرۆسەی دیموکراسی زۆرینە داوە و دەستاو دەستکردنی دەستەڵاتی کردوە بە شتێکی نەبوی حەتمی کە بزوتنەوەی گۆڕان لە ستراتیژی درێژ خایەنیدا دەستکاری کردنی ئەم نەخشەیە ، کەواتە بۆ پێکهێنانی کابینەی نۆیەم وەک لەسەرتاوە دەردەکەوێت ( پارتی و یەکێتی و گۆڕان و کۆمەڵ) بەشدار دەبن و ( نەوەی نوێ و یەکگرتو) دەبنە ئۆپۆزسیونێکی پەرلەمانی ، خۆ ئەگەر گۆڕانی بەسەردا نەیەت کە ئەگەری گۆڕانی هەیە ، ئەوا لە پۆستە گەورەکانەوە دەست پی دەکات کە سەرۆکی حکومەت بۆ پارتی دەبێت و سەرۆکی پەرلەمان بۆ یەکێتی لەگەڵ جێگری سەرۆکی حکومەت ، هەرچەندە پارتی دەلێت دەبێت سەرۆکی پەرلەمان و سەرۆکی حکومەت بۆ ئێمە بێت ، لەم حاڵەتەدا هەردو جێگر بۆ یەکێتی دەبێت و جێگری دوەمی سەرۆکی حکومەت کە ئەگەر تەوافقی لەسەر بکرێت بۆ گۆڕان دەبێت ، هەمو ئەمانەش بەستراوە بە تەوافقی پۆستەکانی ناو بەغدادیشەوە ، کە ئەگەر کۆچ وکۆچبەران نەدرێت بە یەکێتی ئەوا لێرەش گۆڕانی بەسەردا دێت کە لە کۆی (٣) وەزارەتی بەغداد پارتی (٢) وەزارەتی بردوە  ، لەم حاڵەتدا بۆ ئەوەی ڕێکبکەون دەچەنە سەر دابەشکاری لە وەزارەتە سیادیەکاندا ( دارایی ، ناوخۆ ، سامانە سروشتیەکان ، پێشمەرگە) وەک سەرەتا و بەرکەوتە ئەگەری هەیە بەم شێوەیە بێت و دوایی بە پێ ی ڕێککەوتن گۆڕانی بەسەردا بێت کە ئەگەر لە کۆی (٢١) وەزارەت (٤) وەزارەتی سیادی لێدەرکەین ئەوا (١٧) وەزارەتی دەمێنێتەوە ، خۆ ئەگەر وەزارەتێک بدرێت بە کەمایەتیەکان ( کە ئەم ئەگەرە دورە ) ئەوا ئەمەی خوراەوە گۆڕانکاری تێ دەکەوێت : 1.    پارتی (٤٥) کورسی دەکاتە (٩) وەزارەت لەگەڵ (٢) سیادیدا کە ئەگەری هەیە دارایی و سامانە سروشتیەکان بێت، کە دەکاتە (١١) وەزارەت. 2.    یەکێتی (٤) وەزارەت و (١) سیادی کە ئەگەری هەیە ناوخۆ بێت ، کە دەکاتە (٥) وەزارەت. 3.    گۆڕان (١٢) کورسی (٣) وەزارەت و (١) سیادی کە ئەگەری هەیە پێشمەرگە بێت، کە دەکاتە (٤) وەزارەت . 4.    کۆمەڵ (١) وەزراەت و لە بەرامبەر نەبونی پشکی لە وەزارەتەکانی سیادیدا ئەگەری هەیە دەزگای مینی پێ بدرێت. وە لە بەرامبەر دەستە و فەرمانگەکانیشدا کە هەندێکیان وەزارەت نین و سەرۆکەکەی سیفەتی وەزیریان هەیە  ، دیسانەوە لەبەرامبەر پۆستەکانی تردا ئاڵوگۆڕی پێ بکرێت . خۆ ئەگەر ساڵی ٢٠١٩ ساڵی نەمانی پاشەکەوت بێت و هەناردەی نەوتی هەرێم بگاتە زیاتر لە (٤٠٠)هەزار بەرمیل و نرخی هەر بەرمیلێک ٦٧ دۆلار بێت و ئەو بڕە پارەییەی (٣٦٥ ملیۆن دۆلار بۆ ساڵیک) کە ئەمریکا دەیدات بە پێشمەرگە ، ئەوا دەبێتە ساڵێک تەواو جیاواز لە ساڵانی قەیرانی دارایی ، ئەمەش وا دەکات ئاستی بەرپرسیاریەتی لە ڕوبەڕوبونەوەی گەندەڵی و بەهەدەردان قورستر بێت ، بە تایبەت یەکێتی و پارتی کە ئێستە و لە ڕابردوشدا دو هاوبەرژەوەندی و دو هاوگەندەڵی سەرەکی کۆی داهاتی هەرێم بون و جارێکی تر دەبنەوە شەریکە بەش ، کە هەمومان دەزانین لەم هەڵبژاردنانەدا ڕێژەی بەشدار بون تا ئاستی ٤٠% بوە ، واتا ئەم حکومەتە نابێتە جێ ی ڕەزامەندی زۆرینەی خەڵک ، بۆیە هەر حیزب و لایەنێک بەشدار بێت دەکەوێتە بەر بەرپرسیاریەتیەکی مێژویی قورسەوە ، بەدەر لەمە پێکهێنانی حکومەتی هەرێم حیزبی دەبێت ، هیچ ڕوانگەیەک نیە بۆ ئەوەی هیچ نەبێت وەک بەغداد خەڵکانی تەکنۆکرات بەشداریان بکردایە ٣٠% ، بەڵام تا ئێستا هیچ باسێک لەو بارەوە نی یە ، ئەوەش دەزانین کە پارتی و یەکێتی دوو بازرگانی هاوبەشی سیاسین و بەرژەوەندییەکانیان وەک تەونی جاڵجاڵۆکە پێکەوە گرێدراوە ، لە حاڵەتی ڕێکنەکەوتن یان قوڵبونەوەی زیاتری گەندڵی ڕوبەڕوی کارەساتی گەورە دەبینەوە .  

  ■  ستران عەبدوڵا کە تەواوکردنی حکومەتی عادل عەبدولمەھدی لەبەر کێشمەکێشی حزب و لایەنەکان بە دوو حزبی یەکێتی و پارتیشەوە کەوتە قۆناغی دووەمەوە تا دوا رێککەوتنی لەسەر دەکرێت تەوقیتی دوو پرۆسەی کوردستان و بەغدا تێکەڵبۆوە. جارێکی تر ئەوی بەغدا کار لەکەین وبەینی پێکھاتنی حکومەتی ھەرێم دەکا و ئەوی ھەرێمیش کاردانەوەی لە بەغدا دەبێت. لە بەغداش گرنگتر دۆسێ بێنازەکەی کەرکوک ھەیە کە پێکوتەی سیاسەتی ناوخۆی کوردستان و سیاسەتی کوردستان و بەغدا لەبەرامبەر یەک بۆشاییەکی ھەلپەرستانەی بۆ پارێزگاری بە کەفالەت دروستکردووە تا دوا ھەلی تەعریب بەکاربێنێت. کەرکوک ھەر نەیسە کە چەقی بەستووە و چاوەرێی گەرێکی تری ململانێی سیاسییە، ئەی ھەرێم بۆ خاوەخاوێتی لە خۆرێکخستنەوەی دۆسێکانی؟ بادینی گوتەنی چەند بیکوڵێنی و بیقەلێنی ھەر ھێلکەیە. پرۆسەی سیاسیی چۆن بگیرسێتەوە ھەر لەسەر ئەوە رادەوەسێت کە ئیستحقاقی ھەڵبژاردن و ھاوسەنگی ھێز و نەخشەی دابەشبوونی سیاسیی دوو دەیەی رابردوو دەبێتە بنەما . نە یەکێتی گەرەکێتی ئیستحقاقەکە فەرامۆش بکات و نە پارتیش نەشئەی ٤٥ کورسی تا سنووری وەتاقخستنی ھێزەکان یان وەتاقکەوتنی خۆی دەبات تاڵەدەزویەکی ورد و باریکە کە چوون پەرینەوە بەسەر پردی سیراتدا چاوتیژی و حەوسەڵەی پەرٍینەوەی دەوێت. لەبەر ئەم رەھەندانەی نێوان ھاوسەنگی و ئیستحقاق کە جەبری واقیعی کوردستان دەیخوڵقێنێت ھەر دواخستنێک لە پرۆسەکە کە تەوقیتی پێویست بۆ گەڵاڵەی کابینەی نوێ تێبپەرێنێت لەسەر حیسابی ئەرکە نەتەوەییەکەی لەگەڵ بەغدا چاوەرێمان دەکات تەواو دەبێت. کەرکوکیش لەسەر رێی چوونە بەغدامانە

■ شادمان مەلا حەسەن   دواین رژێمی نەخوازراو بەلای بزوتنەوەی سیاسی كورد رژێمی بەعس بوو .بەعس بەحیساب دووژمنی كورد بوو ,ئەوانەی كە دژایەتی بەعسیان دەكرد و دەبوونە پێشمەرگە و رێكخستنی حزبە كوردیە دژبەرەكانی بەعس ژمارەیان زۆر زۆر كەمتر بوو لەوانەی كە پیاوی بەعس و جاش و نۆكەر و چڵكاو خۆری بوون .ئەوانەی دژایەتی بەعسیان دەكرد لەسەر ناعەدالەتی دارایی و دزی نەوت و خراپی خزمەتگوزاری نەبوو ,بەلكو لەسەر ئەوە بوو ئازادی بەرقرارنیە و مافی كورد پێشێل دەكات .دژەكانی بەعس زۆریان سەریان چووە قوڕ ئەوانەی بە دلسۆزی كردیان .ئەوانەی جاش و پیاوی بەعس بوون قازانجی گەورەیان كرد ,چونكە بۆ ئەوان هەر جاشایەتی و چلكاوخۆری بوو هی بەعس نا هی دەسەلاتی كوردی .بەلام چی روویدا بەعس لەچاو دەسەلاتی كوردی و حكومەتی ئێستای عێراق باشترین سیستەمی كارگێڕی هەبوو . بۆ ئازادیەكەش ئێستا دەسەلاتی كوردی ئەویشی ئەوەندە بەرتەسك كردۆتەوە بەشێوەیەك سە نتەرێكی رۆشنبیری بچكۆلەی وەك ستاندار ناتوانێ لە پایتەخت كۆبوونەوەیەك رێك بخات یان شوقەیەك بەكرێ بگرێ ,كەواتە وەكو میللەت هەردووكی دۆڕاند هەم سیستەمە كارگێڕی و خزمەتگوزاریەكەی بەعسی دۆڕاند هەمیش ئازادی و دادپەروەری كوردی بەدەست نەهێنا ,ئێستا هەرچی رۆشنبیر و چالاكوانی خەمخۆری كورد و عێراق هەیە هەوڵدەدات هیچ نەبێ سیستەمە كارگێڕی و خزمەتگوزاری و سەروەری یاسا بەقەد نیوەی زەمەنی بەعسی لێبێتەوە چش لە ئازادی و دیمۆكراسیەتەكە .بەعس ئەوەی دووژمنی با دەیكوشت ئەوەی لەگەلی با و ئەوەی بێلایەن بوایە رێزی لێدەگرت .بەلام ئەوانەی كورد و ئەوانەی عێراق بەس خۆیان دەوێ ئەگەرنا ئەویتر هەمووی دووژمنە لايان,

■ مەریوان وریا قانع  ھەموومان دەزانین پەرلەمانی کوردستان لە ڕۆژی دروستبوونییەوە ھەرگیز تیپی یەکەمی سیاسەتکردن نەبووە لە ھەرێمدا. ھەموو کەسایەتیی و گروپە خاوەن دەسەڵاتەکانی ناو ھەرێم بەردەوام لەدەرەوەی پەرلەمان و زۆربەی جاریش لەدەرەوەی حکومەتەدا بوون. بەڵکو بەشێکبوون لە ”دەسەڵاتێکی تەریب“ کە ھیچ کەس و لایەنێکی فەرمیی نەتوانێت لێیان بپرسێتەوە، مەکتەبی سیاسییەکان وەک نموونە. ھەرزوو ئەم مۆدێلە سیاسییە دۆخێکی دروستکرد تیایدا پەرلەمان ببێت بە جۆرێک لە ”دیکۆری سیاسیی“ و کاری سەرەکیی ئەوەبێت ڕەوایەتییەکی درۆزنانە بە ھێز و دەسەڵاتی ھەموو ئەوانە بدات کە دەسەڵاتدارانی ڕاستەقینەی ھەرێمەکە بوون، بە تایبەتی دەسەڵاتی دوو بنەماڵە سوڵتانییەکە و مەکتەبی سیاسییەکان و ھەندێک لە ئەندامانی سەرکردایەتی دوو پارتە حوکمڕانەکە. جگە لەمە پەرلەمان وێنەیەکی بە جیھانی دەرەوە نیشانئەدا کە سیستمە سوڵتانییەکەی وەک سیستمێکی پەرلەمانی پلورال نمایشدەکرد. بۆ ھەموو ئەمانەش پەرلەمانتاران ھەم مووچەیەکی زۆر بەرز و ھەم کۆمەڵێک ئیمتیازاتی زۆری تریان بۆ دابینکرا.  لەگەڵ دروستبوونی بزوتنەوەی گۆڕان و ھاتنەکایەی ئۆپۆزسیۆندا گۆڕانێک بەسەر ڕۆڵ و ئەرکی پەرلەماندا ھات. ئەگەرچی گۆڕانیش تیمێکی بۆ پەرلەمان نارد کە تیمی یەکەمی سیاسەتکردنی نەبوو، بەڵام ئەندام پەرلەمانەکانی ئەم ھێزە و ئەوانی ئۆپۆزسیۆنیش، لە درێژەی کارکردنی ڕۆژانەی خۆیاندا، توانیان پەرلەمان لە ”دیکۆرێکی سیاسیی“ەوە بگۆڕن بۆ ”ھێزێکی پەراوێزیی“ خاوەن ”دەسەڵاتێکی پەراوێزیی“. کێشەکە لەوەدایە ئەو سیستمە سوڵتانییەی دەسەڵاتادارانی ھەرێم لەسەر پێگەی خراپ بەکارھێنانێکی بەردەوامیی دەسەڵات و گەندەڵییەکی کەموێنە و قۆرخکردنێکی ترسناکی دەسەڵاتەکان دروستیانکردوە، بەرگەی ھیچ میکانیزمێکی سیاسیی کۆنترۆڵنەکراو و ھیچ شێوازێک لە چاودێریی و لێپرسینەوەی یاسایی ڕاستەقینە ناگرێت. ئەمە وایکردن بۆشاییەک لەنێوان دەسەڵات و پەرلەماندا دروستببێت کە پڕکردنەوەی ھەمیشە ئاسان نەبێت. پەرلەمان زۆرجار لە پێگەی پەراوێزیی خۆیەوە دەیتوانی کێشە و قەیرانی گەورە بۆ سیستمە سیاسییەکە و بۆ پەیوەندییە باڵاکانی دەسەڵات، دروستبکات. تا ئەو سنوورەی لە ھەندێک ساتدا سیستمە سیاسییەکە گیری بە دەستی ئەو دەسەڵاتە پەراوێزییەی پەرلەمانەوە دەخوارد، تا کار گەیشتە ئەوەی مەسعود بارزانی، بەرزترین سێنتەری دەسەڵات لە ناو سیستمەکەدا، لەسەر یاسای سەرۆکایەتی ھەرێم، کە پەیوەندیی بە کورسییەکەی خۆیەوە ھەبوو، دەرگاکەی دابخات و پەرلەمانتارەکان بنێرێتەوە ماڵەوە.  لەدوای داخستنی پەرلەمانیشەوە دەسەڵاتدارانی ھەرێم، بەتایبەتی پارتی، کەوتنە پرۆسەی بێنرخ و ناشیرنینکردنێکی سیستماتیک و بەرفراوانی پەرلەمانەوە، بەسەدان شێوە کەوتنە گاڵتەپێکردن و شکاندنی پەرلەمان و پەرلەمانتاران. لوتکەی ئەم بێنرخکردن و شکاندنە لە دواھەمین ھەڵبژاردندا لە کاندیدکردنی چەندەھا کەسدا دەردەکەوێت، کە ھیچ سیفەتێکی وایان تێدا نییە ببنە ئەندامی دەزگایەکی سیاسیی وا گرنگەوە. مەسەلەی ئەم ملیۆنەھا دینارەی ئێستاش ھەڵقەیەکی ترە لە شکاندنی شکۆی تەواوەتی پەرلەمان وەک دەزگایەک و پەرلەمانتاریش وەک بکەرێکی سیاسیی بەرپرسیار و خاوەن کەسایەتیی. کێشەکە لەوەدایە ئەمجارە زۆرینەی ھەرە زۆری پەرلەمانتارکان خۆیان، بەوانەی ئۆپۆزیسیۆنیشەوە، بەشدارن لەم بێنرخکردنەی خۆیان و دەزگاکەیان. لە ئێستادا دۆخێک لە ھەرێمدا دروستبووە تیایدا لە چاوی ھاوڵاتیانەوە پەرلەمان بووە بە سوکترین دەزگای سیاسیی ناو مێژووی سیاسیی ئێمە و پەرلەمانتارانیش بە سوکترین کەسایەتی سیاسیی و کۆمەڵایەتیی. ئێستا پەرلەمان لەوە کەوتوە کە ڕۆڵێکی دیکۆریش بگێڕێت، بەڵکو بووە بە دەزگایەک ناشیرنتر لە دەزگا سیاسییەکانی تر.  

■ ئومێد جاف لە عێراق ئازادی پێکهێنانی پارتە سیاسیەکان یان پەیوەندی پێوەکردنیان پارێزراوە لەبەر رۆشنایی ئەحکامی ماددە (٣٩/یەکەم) دەستوری هەمیشەی عێراق. ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بە یاسا ژمارە (٣٦ی ساڵی ٢٠١٥) دامەزراندن و پەیوەندی حزبەکان لە فەرمانگەی ئەحزاب کە لە ژێر سەرپەرشتی کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان رێکدەخرێت. هەروەها بەپیی یاساکە حزبەکان لە بودجەی گشتی عێراق میزانی بۆ دیاری دەکرێت. رێژەی (٢٠%) دابەش دەکرێت لەسە بنەمای تۆمار بوونی حزبەکان لە فەرمانگەی ئەحزاب. رێژەی (٨٠%) دابەش دەکرێت بەسەر ئەو حزبانەی کە کورسیان هەیە لە کۆی (٣٢٩) کورسیەکەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق. ئەم دیاریکردنە لەسەر بودجەی سیادی عێراق دیاری دەکرێت بۆ سەرجەم حزبە سیاسیەکانی عێراق. بەگەشتنی بەشە بودجەی هەرێم لە حکومەتی فیدراڵ لەگەڵ داهاتی ناوخۆی هەرێم رێژەی (١%) یەک لەسەد دەروات بۆ حزبەکوردستانیەکان کە بە یاسای ژمارە (١٧ ساڵی ١٩٩٣) هەمووارکراو دامەزراون.  لە ئێستادا حکومەتی هەرێمی کوردستان بە یاسای پێدانی بودجەی حزبەکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٥ی ساڵی ٢٠١٤)‌ لە بەرواری (٤/٩/٢٠١٤) بە دواوە سەدان ملیار دیناری حزبە کوردستانیەکان قەرزارە. کە بە یاسا نابێت دووجار لە بودجەی گشتی هاوکاری حزبەکانی کوردستان بکرێت. پارێزەر/ ئومێد حمەرشید جاف  

■ كارۆخ عوسمان بەنداوێك  تەواوی ھەرێمی كوردستانی دەرباز دەكرد لەكێشەی نەبوونی كارەبا, ھەولێرو نیوەی ئەو زەویانەی دەكەونە ناو ئیدارەی پارێزگای دەھۆك و دەوروبەری موسڵی بەراو دەكردو كشتوكاڵ دەچووە قۆناغێكی پێشكەوتوو. دەبوو بەگرنگترین سەرچاوەی دابین كردنی ئاوی خواردنەوە, سەدان پڕۆژەی گەشتیاری بەھۆیەوە دروست دەكران. سامانی ماسی دەگەیشتە ئاستێكی بەرز, كاریگەری باشی دەكردە سەر كەش و ھەوای ناوچەك, دەتوانرا بەشێك لەو ئاوە بەتۆڕێكەوە ڕابكێشرێتە ھەوڵێرو بەنداوی بچووك بچووكی پێ دروست بكرێت، بۆ جوانكردنی سیمای شار. ئاخر بۆچی لەساڵی ٩١ كە لەشاخ دابەزین گشت مەكائینی پڕۆژەكەیان دزی؟ ئەگەر ئەمە چەتەبازی نەبێت ئەی چ ناوێكی لێدەنرێت؟ گریمان ئەوە دزراو تێپەڕی و بوو بەمێژوو، ھەڵەیەك بوو كراو بەسەرچوو. بەڵام ئاخر بۆچی لێ نەگەڕان دوای ٢٠٠٣ حكومەتی ناوەندی عێڕاق ئەو پڕۆژەیە تەواو بكات؟ وەختێ لەساڵی ٢٠١٣ دەیویست ئەو پڕۆژەیە بەگوژمەیەكی زەبەلاحی ٣ ملیارو نیو دۆلار پڕۆژەی گلدانەوەی ئاوی بێخمە دەست پێ بكاتەوە!!! بۆچی لێنەگەڕان بۆ؟ گریمان بۆپێش گرتن بەژێر ئاوكەوتنی ئەو ٣٠٠ گوندەی سنوری قەزای مێرگەسۆرو سۆران بوو كە گوندی بارزان یەكێكیانە,  بەڵام خۆ ئەگەر پڕۆژەكە تەواكرابا دەتوانرا ئاوەكە بەجۆرێك گل بدرێتەوە لەجیاتی ٣٠٠ گوند ٣٠ گوند ژێر ئاو بكەوێت. بەمەش یەك لەسەر چواری ئامانجەكە دەپێكرا، ئەوكاتیش گوندی بارزان و مەزاری لات و عوززا ژێر ئاو نەدەكەوتن. ئاخر بۆچی لێ نەگەڕان؟ یان وەك ڕەتكردنەوەی ھەرپڕۆژەیەكیتر لێی ڕوانرا كە خزمەت بەخەڵكی ئەم وڵاتە بكات؟  بێگومان لەئایندەدا ھەرێمی كوردستان بەھەر جۆرێك بێت دەبێت ئەم پڕۆژەیە وەگەڕبخاتەوە, جگە لەبەنداوی (بێخمە)ش دەبێ كاربكرێت بۆ پێشگرتن لەبەفیڕۆچوونی ئاوی سازگاری وڵات، بەنداوی بچووك بچووك لەسەر ڕوبارەكان دروست بكرێن، بۆ سود لێوەرگرتنیان لەبواری كشتوكاڵ و ئاوی خواردنەوەو وێستگەی كارەبای محەللی. ئێستا با خەڵكی كوردستان بزانێت، لەپێناو چەند گوندێك كە زێدی سەرگەورەكانی سوڵتەی داسەپاوی ھەرێمە پڕۆژەی بەنداوی بێخمە ھەڵوەشێنرا. خۆ ئەگەر حوكم بگۆڕێت یەكەم كار كەئەنجام بدرێت دەبێ گوندەكەی بارزان تەخت بكرێت و ببێت بەزێدی ماسی و قڕش و قڕژاڵ، تاكو ھیچیتر دكتاتۆر بەنازناوی (بارزانی) دروست نەبن. كەواتە تەنھا لەپێناو گلدانەوەی ئاو نیە ئەو تێڕوانیە، بەڵكو لەپێناو لەگۆڕنانی عەقڵیەتی دەست بەسەرداگرتن و تیرۆرو خیانەتكاریە.  

  ■ سەلام عەبدوڵڵا تەعریب، جارێكی تر، لە كەركووك‌و دەوروبەری، بەترسناكترین شێوە بەردەوامە، چونكە ئەمجارە هەم حكوومەت‌و هەم عەرەبی هاوردەو ناهاوردەش خۆیان بەسەركەوتوو دەزانن‌و وەك پاداشتی سەركەوتن سەیری دۆخی بەردەوام بوونی تەعریب دەكەن. سەدام‌و رژێمەكانی پێشوو هەوڵی خۆیاندا بۆ تەعریبی كەركووك‌و دەوروبەری، چونكە دەویسترا بەگۆڕینی دیموگرافیا كەركووك بعەرەبێنرێت‌و كورد وەك كەمایەتی نیشان بدرێ، دیارە هیچ حسابێكیش بۆ توركمان نەدەكرا، چونكە حكوومەتی ئەوسای عێراق بەهیچ شێوەیەك دانی بە توركمانەكاندا نەدەدەناو بە عەرەبیان لەقەڵەم دەدان. پاش رووخانی رژێم‌و بەشداری كورد لە حكوومەت لە بەغدا، كورد چاوەڕوانی زۆری لە حكوومەتی نوێ هەبوو كە بتوانێت بەزوویی ئەو هەموو زوڵم ‌و‌ زۆرەی لە كورد كرابوو بەیاسا كۆتایی پێبهێنێت‌و ماف بگەڕێنێتەوە بۆ بەرەی مافخوراوان‌و لەوپێناوەشدا بەپێی دەستووری نوێی عێراقی كۆمەڵێك خاڵ‌و بڕگە بۆ چارەسەری ئەوكێشەیە دەستنیشان كرا، بەڵام هەر زوو دەركەوت كە ئەمانیش لەسەر هەمان رێچكە دەڕۆن‌و بەردەوامی بەتەعریب‌و گۆڕینی دیموگرافیا دەدەن، لەگەڵ ئەوەشدا هەر نەیانتوانی، هەرچەند ڕێگرییەكی سەختیان لەجێبەجێكردنی بڕگەكانی دەستوور داناو لەمپەریان خستەبەردەم، بەڵام نەیاندەتوانی بەردەوامی بەتەعریب بدەن. لەشانزەی ئۆكتۆبەرەوە حكوومەتی عێراقی وەك سەركەوتووی جەنگ مامەڵە لەگەڵ دۆخی كەركووكدا دەكات، هەر بەدانانی بریكاری پارێزگارو پێدانی هەموو دەسەڵاتەكانی پارێزگار كە ئێستا بەئارەزووی خۆی دژی كورد بەكاری دەهێنێت تا گێڕانەوەی هەموو عەرەبە هاوردەكان كە قەرەبووش كراونەتەوەو تا دەگاتە دەركردنی كورد لە گوندەكان وزێدی خۆیان تا ئەوەی كە بەفەرمانی بریكاری پارێزگار ئێستا هیچ یارمەتیەك بە كوردانی ئەو ناوچە كوردیانە نادرێ، سەرباری ئەوەش حكوومەت سەبارەت بەپێدانی پێداویستی كشتوكاڵ بەهەموو شێوەیەك پشتگوێیان دەخات، ئەویش هەر لەبەر ئەوەی نەتوانن زەویەكانیان بەكاربهێنن و لەمەودوا چۆڵی بكەن. ئێستا بەسەدان هەزار دۆنم زەوی كشتوكاڵی كورد لەژێر مەترسی لە ناوچووندایە كە دەبێتە مایەی ئاوارەبوونی تێكڕا خەڵكەكەی. رژێمی سەدام ملیۆنێك دۆنم زەوی كوردی لە كەركووك زەوتكرد و بەخشیی بە عەرەبی هاوردە، ئێستا پارێزگاری بەوەكالەت لەكەركووك پەیوەندی بەسەرەكهۆزە عەرەبیە هاوردەكراوەكانەوە دەكات كە بگەڕێنەوە سەر-بەحساب- زەوییەكانیان‌و بەوپێیەش كورد جارێكی تر لەزێدی خۆی ئاوارەبكرێ، ئەمەش یەكێكە لە "خێر و بێری" شانزەی ئۆكتۆبەر كە داڕێژەران‌و پشتیوانان و بێدەنگەكانی نێو خۆیان هەموو ئەو ماڵوێرانییە دەگۆڕنەوە بەتەنها پارێزگارێك كەسەر بەخۆیان بێت و هیچی تر.

■ هیڤیدار ئەحمەد وەختی خۆی لە خولی سێیەمی پەرلەمانی کوردستان 4 ئەندامی فراکسیۆنی گۆڕان، کە گۆڕان لە قیمەی ئۆپۆزیسیۆنی خۆیدابوو، دوای دوو ساڵ لە کارکردنییان وەکو ئەندامی پەرلەمان کە هەر چوارییان پێیان دەگوترا (دکتور) دەستییان لە ئەندامەتی پەرلەمانییان کێشا. باش لە بیرمە یەکێک لە خالە سەرەکییەکانی دەستلەکارکێشانەوەیان خانەنشینبوونی پەرلەمانتار و وەرگرتنی 48 ملیۆن دینارەکە بوو. بەلام دواتر بە دزی وەریانگرت تاوەکو لەسەریان ئاشکرا بوو... مەبەستم باسکردنی چوار ئەندامەکەی گۆڕان نییە. ئەوەتا کۆمەڵی ئیسلامی و یەکگرتووی ئیسلامی و یەکێتی و ئەندامانی پارتیش لە نێو پەرلەمان هەموو جارێ خانەنشین بوونە و 48 ملیۆن دینارەکەیان وەرگرتووە. ئەوەی سەیرە ئەندامانی گۆڕان و کۆمەڵی ئیسلامی و یەکگرتوو دەڵێن ئیمزایان لەسەر وەرگرتنی 48 ملیۆنەکە لە هی ئەندامانی پارتی و یەکێتی تۆختربووە! بەهەر حال، خانەنشینکردنی پەرلەمانتاران دوای چوار ساڵ بە شەش ملیۆن دینار، کارێکی قیزەونە و ناشرینە. چەند خۆشە، من لە شوێنی ئەو پەرلەمانتارانە نیم، کە ئیمزایانکردووە بۆ وەرگرتنی ئەو بڕە پارەیە و مووچەی خانەنشینی شەش ملیۆن دیناری. تۆ بڵێ دوای ئەم هەموو قسەو نفرین و قسەی ناشرین لەسەرییان چێ بڵێن؟ لەگەڵ خۆیان چەندە مورتاحن، ئایا ویژدانیان هەیە؟ تەبعەن تەنیا پەرەمانتار نا، وەزیر، زۆر لە پەرلەمانتار زیاتر وەردەگرێ و خەرج دەکات و وەنەشەی چاکییان هەیە، تکایان لێ دەکەم ئەوەی ئەندامانی پەرلەمانیان کرد ئێوە نەکەن، ئەگەر نا، لێتان خۆشنابین و باسی ئێوەش دەکەین. یەکەم کارکردنی ئێمە لە پەرلەمان لەنێو بردنی بندیوارەکان و هەڵوەشاندنەوەی مووچەی خانەنشینی شەش ملیۆنی پەرلەمانتارانە، کە نابێ نە خولەکانی پێشتر و نەخولەکانی داهاتوو ئەو پارەیە وەربرگن. ئەم یاسایە لە بنەڕەتەوە هەڵدەوەشێنین و ئەوەی دژ بێ بە ئاشکرا ناویان دەهێنین. ئەمە پارەی میللەتە و رێگە نادەین خەڵک بەناوی پەرلەمان کەیف و سەمای پێ بکەن.  

‎■ هێمن غازی ‎گرنگە هەموو هاوڵاتییەكی هەرێمی كوردستان وەڵامی ئەوەیان لەبەردەستبێت كە ئاخۆ لە گەڕی پێنجەمی پەرلەمانی كوردستان كێ دەبێتە سەرۆكی ئەو پەرلەمانەی كەبریارە لەم هەفتەیە یەكەم كۆبونەوەی خۆی بكات و ئەندامەكانی سوێندی دەست بەكاربوون بخۆن. بە ئیستیحقاقی هەڵبژاردن بێت ئەو پشكەكە بەر یەكێتی نیشتمانی كوردستان دەكەوێ هەرلەبەرئەوەش لایەنەكانی دی كەمتر چاویان لەو پۆستەیە بەڵكو ئەوان وەك بینەر چاوەڕێن لەیەكەم دانیشتنی خولی پێنجەمدا ئەو پۆستەو دەستەی سەرۆكایەتی پەرلەمان یەكلابێتەوە بە تایبەت پارتی كە براوەی یەكەمی ئەم هەڵبژاردنەیە دەیەوێت دەستەی سەرۆكایەتی پەرلەمانی كوردستان لەیەكەم. دانیشتن دابنرێت و بەوەكالەت نەبێت  و بتوانێت بەخێرایی هێزی براوە بۆ دروستكردنی حكومەتی هەرێمی كوردستان رابسپێردرێ ، چونكە فشارە هەرێمی و نێودەوڵەتییەكان لەدوای پەیوەندییە تەلەفونییەكەی نێچیرەڤان بارزانی و ئیمانیۆل ماكرۆن سەرۆكی فەرەنسا بەو ئاراستەییە كە حكومەتی هەرێمی كوردستان بەماراسۆنی و هاوشێوەی حكومەتەكەی عەبدولمەهدی لە بەغداد بێ قڕە دروستبكرێ و هەرێمی كوردستان نەكەوێتە تەنگەژەی سیاسیەوە ،  ‎ لە ئێستادا بۆ وەرگرتنی پۆستی سەرۆكی پەرلەمان باس لە دوو كەسایەتی ژن دەكرێت كە هەریەكەیان خاوەن تایبەتمەندی سیاسین و  ئەزموونی كاری پەرلەمانیان لە پێشتر هەبووە ، ( بێگەرد تاڵەبانی و رێواس فایەق ) ئەو دوو بەر بژێرەی یەكێتین كە ئێستا لە قۆناغی ماراسۆنی سیاسی و دیپلۆماتین تا چامپیۆنزلیگی گەیشتن بەكورسی سەرۆكی پەرلەمان لەبەرژەوەندی خۆیان یەكلا بكەنەوە ، هەرچەندە ئاراستەی رایگشتی و قاعیدەی جەماوەری یەكێتی و تەنانەت لایەنە بەرهەڵستكارەكانی یەكێتی چاویان لەسەرئەوەیە  كە بێگەرد تاڵەبانی وەك كارەكتەرێكی سیاسی ژن بێتە سەرۆكی پەرلەمانی داهاتووی كوردستان و كارە تەواو نەبووە كانی خولی پەكەوتوی چوارەمی پەرلەمانی كوردستان تەواو بكات و لایەنەكان بەوە رازیبكات كە چیتر سەرۆكێك نابێت كە واقیعە سیاسییەكانی هەرێم نەخوێنێتەوە و تەنگەژەی سیاسی و قانوونی لەهەرێمی كوردستان دروستبكات ، پێدەچێت بێگەرد تاڵەبانی تایبەت مەندی راگرتنی باڵانسی سیاسی زۆرتر تێدابێت هەرلەبەرئەوەش چاوەكان زۆرتر لەسەر ئەون  ،  ‎هەردوو بەربژێرەكەی یەكێتی ، سەرباری ئەوەی ئەندامی ئەنجوومەنی سەركردایەتی یەكێتین ، سەر بەدوو ئاراستەی سیاسی جیان ، رێواس فایەق نزیكە لە كۆسرەت رەسول و لە تەنگەژە سیاسییەكانی بگرەوبەردەی نێوخۆی حزب سەرسەختانە داكۆكی لەو باڵە كردووە كە دەڵێن كۆسرەت رەسول سەرۆكایەتی دەكات ، هەرلەبەر ئەوەش ئێستا زۆرتر وەك كاندیدی جێگری یەكەمی سكرتێریی گشتی لە میدیاكان باسی لێوەدەكرێت ، بەڵام بەپێچەوانەوە  بێگەرد تاڵەبانی زۆرتر كەسێكی دیسپلینی حزبییەو پابەندی زیاتر بە بڕیارەكانی حزبەوەهەیە ، هەر ئەوەش وایكرد لە ماوەی رابردوو وەك تاقانە ژنێك ببێتە ئەندامی دانوستاندنی حزبەكەی لەگەڵ نەیارەكانی ، تەنانەت باس لەوەش دەكرێت لە سەروبەندی رێككەوتنی یەكێتی و گۆڕان لە رابردوو ، نەشیروان مستەفا بۆ سەرۆكایەتی فراكسیۆنە یەكگرتووەكەی هەردوو حزب بێگەرد تاڵەبانی بە شایستەی وەرگتنی ئەو پۆستە زانی بوو ، لە دوای پەك كەوتنی خولی چوارەمی پەرلەمانی كوردستان و بەگەڕ خستنەوەی ئەو خولە لە دەستەی نوێدا بێگەرد تاڵەبانی دەچێتە لای راستی سەرۆكی پەرلەمان و زۆركاتیش باسیان لەوەدەكرد كە كۆتای ئەم خولە زۆرتر هاوسەرۆكی بووە و بێگەرد تاڵەبانیش لە هەندێ دۆخدا بەهۆی چالاكی و بزێوی سیاسییەوە زۆرتر وەك سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان دەركەوتووە ، هەرلەبەر ئەوەش ئەزموونی كاری پەرلەمانی و ژیری سیاسی و پابەندی دیسپلینی حزبی زۆرتر شانس بە بێگەرد تاڵەبانی دەدات كە بازی دەسەڵات لەسەر شانی بنیشێتەوە و ببێتە یەكەم ژن كە شەرەفی بەڕێوەبردنی پەرلەمانی كوردستانی پێبڕابێت .  

■ ئالان بەرزنجی 48 ملیۆنی پەرلەمانتارەکان زۆری هێناوەتە قسە، بەس هیچی سودی نیەو ڕەخنەکانیش لە جێی خۆی نین، من و تۆش پەرلەمانتار بوینایە بێ سێ و دوو وەرماندەگرت و مەمنونیش بوین.  ئەی ئەوانەی دەتوانن ڕای گشتی دروست کەن ئەگەر ڕاست دەکەن و خەمی نیشتمانتانە با داوا بکەین کە: 1. یاساکان بە جۆرێ بن دادپەروەری تێدا بێت و ئەم هەمو ستەم و جیاکاریەی تێدا نەبێت. 2. با لیستی هەڵبژاردن داخراو بێت و تا ئەو هەمو ناشایستەو موهەریجانە نەبنە پەرلەمانتار. 3. ناکرێ بە ناوی کۆتاو کەمەنەتەوەکانەوە کە بە هەمویان دەنگی کورسیەکیان نەهێناوە 11 کورسی بەرن. 4. زۆرتر لە زۆرینەی پەرلەمانتارەکان عەرەبی نازانن و یاساکانیش بە زمانی عەرەبی لە پەرلەمانی کوردستان دادەنرێن ئەمە گاڵتەجاڕیە نەک 48 ملیۆنەکە. یەک دنیا عەیب هەیە کە ئاسان چارەسەر دەکرێت بەڵام ئێمە قسە لەسەر شتێ دەکەین کە سودی نیە. یاخوا 48 ملیۆنەکەتان عافێت بێت نەکەن بە قسەی فەیسبوک بیبەخشن بەخوا بەشێکی ئەوانەی قسەتان پێدەڵێن بتانبینن سێڵفیتان لەگەڵ دەگرن