هێمن عەبدولقادر کوڕەکە هاوسەرگیری کردووە ڕێزی خێزان و مناڵەکانی خۆی ئەگرێت هەرچییەک کە پێویستی ژیانە بۆیان دابین ئەکات ، تەبعەن (شەرع و یاسا و ویژدان )یش هەر ئەمە داوادەکات ، کەچی کۆمەڵگا لە بری ئەوەی ستایشی ئەو پیاوە بکات ، هەموویان بەچاوی گومانەوە تەماشای دەکەن و لێی ئەکەونە تەقە و یەکێک پێێ ئەڵێ (هۆمەر) یەکێک پێێ ئەڵێ (مل پان) یەکێک پێێ ئەڵێ (ژنانی) ، یەکەم کەسیش کە بەم کارە هەڵئەستێ خێزانەکەی خۆیەتی ، ئەوان پێیان وایە کە کوڕەکەیان زوڵمی لێدەکرێت کاتێک ئەو هەموو پێداویستیانە لە (ڕێز ، سۆز ، خۆشەویستی) بۆ منداڵەکانی دابین دەکات ، بۆەیە خێزان بەهۆکاری ئەم کارە ڕاستەوخۆ یان ناراستەوخۆ دەست ئەکەن بە تەداخول کردن و هاندان تێکدانی ژیانی. ......................... دانەیەک هاتبوو بۆ لام ئاماژەی بە لەپی دەستی ئەکرد زوزو ئەی ووت مامۆستا بە خوا (کوڕەکەم ئائەمەنەی ماوەتەوە ) ووتم بۆ کوڕەکەت ڕێجیم ئەکات ؟ ئەی ووت (نا) ڕۆژتا ئێوارە بۆ ئەو ژن و مناڵانەی ڕادەکات ، دەی دایکی من پەنگوین دوومانگی ڕێک بەناو زەریا و دەریاکاندا بە بەردەم سەدان دڕندە دا بێچوەکانی بەجێ دەهێڵێت تا پاروویەک نانیان بۆ بهێنێتەوە ، کوڕە دائەنیشێت و ئیش ناکات ، پێی ئەڵێن (بێ کار و دەست و پێ سپیە) کار ئەکات و ئەیەوێت لەسەر پێی خۆی بوەستێێت پێی ئەڵێن کوشتوویانە ، ..................................................................... بۆ کچەکەش هەمان دۆخە ،کوڕێکی باش و بێ کێشەی بە نسیب بووە ، لەبری ئەوەی ئەو پەیوەندیە بە زیندووێتی بهێڵێتەوە ، پێێ بزانێت ، ڕێز بۆ ئەو هەموو ماندوونە بنوێنێت کەس و کاری هاوسەرەکەی بە کەس و کاری خۆی بزانێت . کەچی هەمیشە ئامۆژگاری ئەکەن (زۆر مەیە بەدەم هاوسەرەکەتەوە) هەوڵ بدە ڕکێفی هاوسەر و منداڵ و هاتوچۆ لە دەست تۆدابێت ، .................................... ئێ ... لەنێوان فشاری کلتور و کۆمەڵگا و خێزان و ئیدیۆمدا ئەوەی دەبێتە قوربانی هەر کوڕ و کچەکە خۆیانن ، دواتر هەموو ئەوانی تر دەچنەوە بەلای ژیانی رۆژانەی خۆیانەوە و بەدبەختیەکە بۆ منداڵەکانیان دەهێڵنەوە چونکە کۆمەڵگا ، خێزان ، کلتور ، دەست بەردارت نابێت هەتا نەتکات بەبەشێک لەخۆی ................................................... لە ڕاستیدا خۆش بەخت دەبیت خەڵکی لێت ناگەڕێت هەتا ژیانت تێک دەدەن ، بەد بەخت دەبیت کەس دەستت ناگرێت هەتا ئەتکەن بەبەشێک لەخۆیان ......................... لەژیانی منداڵەکانتان وەرنە دەرەوە با بکەون ، با کێشەیان هەبێت ، با ماندوو بن ، وەک ئەو بێچوانەی کە پەڕو باڵیان دەرکرد و ئیتر دەفڕن ، بەڵام تەداخولات و چاودێری زۆر ناهێڵێت منداڵەکانتان فێری ئەزموونی چارەسەری کێشەکان بن ، ئەوان ئەوکات بۆ هەموو شتێک هانا بۆ خەڵکی تر دەبەن ، ...................................................................... بە بوکەکانتان مەڵێن (ئارد دەبێژیتەوە بۆ خۆت دەلەنگێنیت) بیانوویان پێمەگرن ، توانج و تانەیان لێمەدەن ، چۆنایەتی ژیانیان ئیتر تۆ بەرپرس نیت لێی ، خۆیان دەکەون و فێر دەبن ، وەک ئەو منداڵەی هەتا فێری ڕۆشتن ئەبێت سەدان جار دەکەوێت ، لە باوەش کردن باشە بەڵام پێ گرتن دوا دەخات ، ........................................... ڕێزی زاواکانتان بگرن ، ئەگەر کچەکانتان خۆش ئەوێت، ژیانی کچەکانتان تێک مەدەن ،ئەگەر بەختەوەریتان دەوێت ، بۆ هەموو شوێنێک و بۆ هەموو کارێک ئەوەندە بانگهێشتیان مەکەن ، کچەکانتان بەرپرسیارێتی مێرد و منداڵی خۆیان لە ئەستۆدایە، کە وەک جاران نایانپەرژێتە سەر تۆ ، مانای فەرامۆشکردنی تۆ نیە ، (نالی) ووتەنی :- (گەر ئاب و تابی جەننەتیی و دۆزەخیت دەوێ بنواڕە نێو چەوانی بەشوش و برۆی عەبووس) ئەتانەوێت منداڵەکانتان بەردەوام بەشوش و دڵخۆش بن یان دڵتەنگ و حەبووس ، ئەگەر ئارامی و بەهەشت و پێکەنینتان بۆ منداڵەکانتان دەوێت کەمێک لە ژیانیان وەرنە دەرەوە ، سەیرێکی منداڵەکانتان بکەن ، هەم خۆتان هەست بە ئاسودەیی دەکەن ، هەم بوار بەوانیش دەدەن لەسەر پێی خۆیان بوەستن
.gif)
لەتیف فاتیح فەرەج 1 دۆڕاوی سەرەكی هەرێمی كوردستان یەكێتی و گۆڕانن ، ئەگەر هەموو حكومەتیش ئەو دوو حزبە دروستی بكەن ، براوەی سەرەكیش لە یاریەكە پارتیە ، ئەگەر هیچیش وەرنەگرێت ، دەی دیارە ئێستا یەكێتی و گۆڕان بە هەردوو كیان 12 كورسی لە پارتی كەمترن ، كوردیش گوتویەتی گوێز بە ژمارە مایەی دیارە ، پارتی هەر 45 كورسی نیە ، ئەو 11 كورسی كۆتاشی لە بەرژەوەندی خۆی یەكلاكردوەتەوە ، كورسیەكەی كاكە حەمەش هەموو جارێك هی ئەوە ، لە هەر دۆخێكی پێویستیشا پارتی دەتوانێ لە یەكێتی و گۆڕان و یەكگرتوش كورسی بۆ بەرژەوەندی خۆی یەكلای بكاتەوە ، یانی براوەی سەرەكی پارتیە ، نەك ئەوەی لیژنەی دانوستانی یەكێتی یان گۆڕان كورسیەك وەزارەتێك زیاد یان كەم وەربگرن لە یەكتر ، هەڵبەت لە دۆخی بەو جۆرەدا ئەوە هەر پارتیشە دەتوانێت بە ویستی خۆی كێ بكاتە ئۆپۆزسیۆن و كێ بكاتە دەسەڵاتدار ، ئێستا زانیتان ئێوە سلێمانی و گەرمیان و راپەڕین و هەڵەبجەتان بە چ دەردێك بردووە . 2 یەك بازنەیی هەڵبژاردن ، وای كردوە دەنگێك لە كوڵە جۆ دواتر لە بەرژەوەندی كاندیدێكی دهۆك تەواو بێت ، ئێمە كە باسی فرەبازنەیمان دەكرد مەسەلە كە ئەوە یە كە دیموكراسی دەكەوێتە ژێر پرسیارەوە لە یەك بازنەیداو مافی زۆرینە دەبێتە قوربانی، چ لۆژیك و ئاوەزێكە 111كورسی بە بێ بەرنامەو لە یەك بازنەدا دابنرێن و هیچ پارێزگایەك قەبارەی خۆی نەزانێت لانی كەم بە پێی رێژەی دانیشتوان ،نەك بە پێی رێژەی ئەوەی كێ دەڕوات بۆ دەنگدان و كێ ناڕوات ، رونتر ئەگەر ئێمە بە پێی ئەو چوار پارێزگایەی هەرێم و بە گوێرەی دانیشتوان كورسیەكان دابەشبكەین ، بۆنمونە هەر یەك لە هەولێرو سلێمانی 30 كورسی و دهۆك 25 كورسی و هەڵەبجە 15 كورسی ئاخۆر دۆخەكە هەر بەم جۆرە دەبێت ، یان لەو دابەشكردنەدا دادگەری تەواو هەیە ، هەڵبەت كۆتاكانیش پێویستە بە پێی رێژەی پێكهاتەكان بێت ، بۆنمونە بۆ هەر 15 هەزار كەس كورسیەك دابنرێت نەك هەبێت بە 250 دەنگی تایبەت دەربچێت و هەر 250 كەسەكەش كوردو سەر بە لایەنێكی سیاسی بن . 3 مەسەلە ئەوە نیە پارتی یەكەمە ، یان حزبێكی تر ، مەسەلە دیموكراسیەت و فرەییە ، ئەم دۆخەی ئێستاو چوار ساڵی ئایندە بەم جۆرەی ئێستا زۆر خزمەتی دیموكراسیەت و پێكەوەیی ناكەن ، بۆیە ئەگەر لایەنێكی تریش بیەوێت بەو جۆرە ئەوانی تر قوت بدات و بێ ئەرزشیان بكات هەمان رامان هەیە . كێشە ئەوەیە گۆڕان و یەكێتی لە هیچ پەیام و زمانێك ناگەن ، لەو زمانە نەبێت كە خۆیان و بۆ خۆیان قسەی پێدەكەن ، زمانی چۆنێتی بۆڕدانی یەكتر ، قسەكانی ئەم چەند رۆژەی نێوانیان زۆر بە ڕوونی ئەو راستیە دەسەلمێنن.
جەمال حسێن ھیگڵ لەشوێنێکدا وتویەتی ( تاکە وانەیەک لەمێژوو فێری ببین، ئەوەیە کەس لەمێژوو ھیچ فێرنەبوە) ئەم وتەیە کەدەربریشە لەروانگەیەکی فراوان بۆ مێژوو، لەزۆ ڕوەوە راستەو لەزۆر ئاستدا مێژوی مرۆڤ پشت ڕاستی دەکاتەوە. نەک ھەر لەئاستە سیاسی و کۆمەڵایەتیەکەی، بەڵکو لەئاستی تاکەکەسیش دەشێ زۆرینەمان لەژیانی کەسی خۆماندا، چەندین ھەڵەھەبن بەشێوەو فۆڕمی جیاجیا دووبارەو چەند بارەمان کردبێتەوە. بەڵام ئەوەی من دەمەوێ لەڕێی ئەم قسەیەوە لێی نزیک ببمەوە، ئەوەیە نەعومەری سودان لە بوتەفلیقەی جەزائیر ھیچ فێربوو، نە موبارەکی میسر لە عەلی یەمەن و نەئەویش لە بن عەلی تونس پەندی وەرگرت و نەئەوانەی تریش کەماون عیبرەت لە ئەمانە وەردەگرن. بەم جۆرە ستەمکارو دکتاتۆرەکان دەبنە گەورەترین نمونەو وانەی مێژوو بۆ فێرنەبوون و پەند وەرنەگرتن. ئەوکاتەش جەنەڕاڵە گەنجەکەی سودان بەیاننامەی لەسەرکارلابردنی عومەری خوێندەوە، لەدڵی خۆمدا وتم کەی دێت ئەویش بەدەردی ئەم بچێ، کاتێکیش سودانیەکانم بینی لەشەقامەکان بۆ دەربرینی شادی ھەڵدەپەڕین، وتم کەی جارێکی تر دێنەوە سەرشەقام بۆ ناڕەزایەتی دەربڕینێکی تر. ئاخر مێژووی سیاسی ئەم ناوچەیە، وەکو چۆن مێژویەکی ناشیرینی پڕ لەستەمکاری و جەنگ و دەسەڵاتی سەربازییە، بەھەمان شێوە مێژویەکی بێ ئەنداز بازنەیی و دوبارەشە، جا لەفۆرمی ناسیونالیستی دابێت یان ئاینی، ھەر ئایدۆلۆژیایەک بپۆشێ، ناوەرۆکەکەی ستەمکارییە. دەشێ تورکیا باشترین نمونەیان بێ، کەدوای ئەوەی لەرژێمێکی سکولاری سەربازییەوە، گۆڕا بۆ رژێمێکی پەردەپۆشکراو بەئاین، ھیچی لەبەھا سەرەکیەکانی نەگۆڕا کەبریتیە لەستەمکاری، بگرە لەزۆر ڕوەوە خراپتر بوەو خراپتریش چاوەڕێ دەکرێ. ئەوە ھیچ کات واتای ئەوە نییە کەستەمکاری قەدەرێکی نەگۆرەو ھیچ چانسێک نییە بۆ ئەوەی مرۆڤ لەم وڵات و ناوچانە چاوەڕێی سپێدەیەکی باشتر بکات. یان ھەوڵبدات خەون بەژیانێکی شەرەفمەندانەو بەکەرامەتەوە ببینێ، بەڵام بۆ من بەڕاستی ئەمە پرسیارێکی گەورەشە کەبۆچی بەردەوام ئەم مێژوە دوبارە دەبێتەوە؟ چی وایکردوە ھەر نزیکەی سی ساڵ یان زیاتر نوخبەیەکی سیاسی فاسد بێت نوخبەی فەرمانڕەوای فاسدی پێش خۆی لەناو ببات، ئەوجار نوخبەیەکی تری لەوان فاسدتر بێ بۆ ھەڵتەکاندنی ئەوان ؟ ئەوەی لێرەدا تەواو شەرعیەو لەڕوی دەرونیەوە مایەی شادییە، بێگومان چرکەسات و گەرماو گەرمی خودی گۆڕان کارییەکانە، بەڵام ئەوەی تراژیدی و خەمبارانەیە ئەنجامەکانیەتی، کەبریتیە لەدووبارەبوونەوە. لەم چوارچێوەیە یەکێک لەوتەو قسەکانی شاملوی شاعیری ئێرانی ھەمیشە لەیادەوریمدایە، ئەویش ئەوەیە کاتێک شۆڕشی گەلانی ئێران رویدا، وتی ئەم شۆڕشە ناتوانێ ھیچ گۆڕانێکی گەورە دروست بکات کەلەبەرژەوەندی خەڵکی رەش و روت و ھەژاردابێ، ئەوەی ھەیە کۆتایی ھاتنی شایەو دەست پێکردنی ئیمامە، وەکو چۆن بۆ دەرکردنی شا و کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتەکەی پێویستمان بەئیمام بوو، رۆژێک دێت بۆ رزگاربونیش لەئیمام پێویستمان بە شایەکی تر دەبێت. لەکۆتاییشدا شاملو وتی ( ئەم رژێمانە یەکتری دووبارە دەکەنەوە). دووبارەکردنەوەیەکی تراژیدی ترو کارەسات بارتر. چونکە ئەم دەسەڵاتانە بۆ ئەوەی بەدەردی ئەوانەی پێش خۆیان نەچن، زیاتر خۆیان بەھێزدەکەن و دڕندەتردەبن، بۆیە لابردنیشیان خوێن و توندوتیژی زیاتری بەدواوەدەبێت. ئەوە سەرباری ئەوەی لەماوەی فەرمانڕەواییان دەوڵەت و کۆمەڵگاش وا وێران دەکەن، کەدوای خۆیان نەتوانن لەسەر پێ بوەستنەوە. بۆیە بۆمن کەوتنی عومەرەکەی سودان و کۆتایی ھاتنی بوتەفلیقەی جەزائیر وەک روداوو پێشھاتێک مایەی دڵخۆشییە، بەڵام وەک روداوی داھاتوو پێم وانییە ھیچی زیاتربێت لەڕوداوەکانی تری بەناو بەھاری عەرەبی. دڵنیام ھەرزوو وڵاتانی ناوچەکە و بەرژەوەندی وڵاتانی زلھێز لەسودانیش بەریەک دەکەوێ ناھێڵن شتێک روبدات کەمایەی مەترسی بێت بۆ بەرژەوەندییەکانیان، ھەتا ئەگەر پێویست بکات وەک سوریا ئەوێش ببێتە گۆڕەپانی بەریەککەوتنی سەربازی. بۆیە وەک چۆن لەسەرەتای روداوەکانی سوریا و پێنج ساڵ پێش ئێستا وتارێکم نوسی بەناوی کەس خەمی سوریەکانیی نییە، بەھەمان شێوە یەقینم ھەیە کەس خەمی سودانییەکانی نیە. شەڕی ئەم وڵاتانە بۆ بەرژەوەندییەکانیانەو ھیچی تر، ئەوەی باجی قورسی ئەو مێژوە ناشیرنەش دەدات، سودانیەکی بەستەزمانە، کەئێستا بەخۆشی کەوتنی ستەمکارێک دڵی خۆشە.
نەبەز گۆران ئەو دیمەنانەی لە وڵاتی(سودان) روودەدەن، لەرووی كردەی شۆڕشگێڕی و بەرگری و، رووبەروو بوونەوەی دەسەڵاتی خۆسەپێن، دیمەنگەلێكی جوان و رۆمانسین. ئەكرێت بۆ چەندساتێك تەماشای دیمەنەكان بكەین و، ئەو هێزە گەورەیەی لەناو جەوهەری كۆمەڵگەدا بوونی هەیە و، لە چركەساتی نادیاردا دەردەكەوێت، لەو دیمەنانەدا بیبینین. ئەمما مەرج نییە ئەنجامی دیمەنەكان بە هەمان كردەی دیمەنەكە، رۆمانسی و جوانبن و ئەشێت پێچەوانەكەی رووبدات و مێژوو لە زەمەنێكی دیكەدا دووبارە ببێتەوە. سەرەتای بەهاری _عەرەبی_ بەهارێكی شۆڕشگێڕانەبوو، شەقامەكان بوونە شوێنی خەڵك بۆ بەرگریكردن دژ بە دەسەڵاتەكانی ئەم ناوچەیە، ئەما بەهارێكبوو، شكستی هێنا. ئەو درزەی لەنێوان خەڵك و دەسەڵاتەكاندا دروستبوو، ئیسلامی سیاسیی توندوتیژ خۆی خزاندە ناوییەوە. هاتنە ناوەوەی ئەو فۆڕمەی ئیسلامی سیاسیی بۆ ناو ئەو درزە، كۆی خەونی كۆمەڵگەكانی بەرەو شوێنێكی مەترسیداربرد. هەریەك لەو كۆمەڵگایانەی دژی دەسەڵاتە خۆسەپێنەكانی ئەم ناوچەیە هاتنە سەرشەقام، بەو خەونەوە هاتن، ئایندەیەكی روون، دیموكراسی، مافی هاوڵاتی بوون، بخەنە شوێنی سەركوتكردن و، كۆتایی هێنان بەو مۆدێلە دەسەڵاتانەی، كە بەشێكی زۆریان لەرێگای كودەتای سەربازییەوە هاتبوونە سەر كورسی دەسەڵات و كۆمەڵگەیان دەچەوساندەوە. بەڵام ئەم خەونە گۆڕانێكی گەورەی بەسەردا هاتوو، ئیسلامی سیاسیی تونندوتیژ بووییە پاییەكی بنەرەتی، بۆ دووبارە بوونەوەی مێژوو، بە دیوی دیكە و روخساری دیكەوە. ئەشێت ئەوەی ئەمڕۆ لە _سودان_ روودەدات، هەمان ئەگەری ئەوەی لە _میسر، یان سوریا، لیبیا... هتد. روویدا دووبارە ببێتەوە. "عومەر البشیر، لە ساڵی 1989 بە كودەتایەكی سەربازی هاتە سەر كورسی دەسەڵات. بەهەمان شێوە، لە ساڵی 2019 بە كودەتایەكی سەربازی لەسەر كارلادرا.(1)" بەشێكی زۆری نارەزایەتییەكان لەسەر دەسەڵاتەكەی ئەم كارەكتەرە، پەیوەندی بە سەركوتكردن و لەناو بردنی نەیارانی خۆی و، دەستگرتنە بەسەر سامانی نیشتیمانی وڵات و كۆنترۆڵكردنی تەواوی دامەدەزگاكان. لەو چركەساتەدا نارەزایەتییەكان گەورەبوون، كە ئیدی نرخی نان تادەهات گرانتردەبوو، هەژاری بەشێوەیەكی ئاسۆیی سەرتاپای وڵاتی دەگرتەوە و، دەستەو تاقمەكەی دەسەڵاتیش لەوپەڕی خۆشگوزرانییدا دەژیان و جیاوازییەكی چینایەتی گەورە دروستبوو. نارەزایەتییەكان تەواوی شارەكان دەگرێتەوە. بەڵام ئەوەی ئەم نارەزایەتییانە لەوانی وڵاتانی دیكەی عەرەبی جیادەكاتەوە، ئامادەیی بەرفراوانی ژنە. بەپێی چاودێری رۆژنامەنووسان، لە هیچ كام لەشارەكاندا، روونادات زۆرینەی خۆپیشاندەران ژن نەبن! "خاتوو (ئالا سەڵاح) كە تەمەنی 22 ساڵە و لە زانكۆی خەرتووم بەشی ئەندازیاری تەواوكردوە، یەكێكە لە فیگەرە بەهێزەكان و بەناوبانگەكانی خۆپیشاندەران. (2) ئەم خاتوونە لەماوەیەكی كەمدا وەك كارەكتەرێكی شۆڕشگێر بووەتە جێی باسی میدیا جیهانییەكان. گوتاربێژێكی باشوو، زمانێكی شیعری بەهێزی هەیە، بۆ بەجۆشدانی خەڵكی. خۆی لە لێدوانێكدا بۆ كەناڵی فەرەنسا دەڵێت: " سەیر نییە لە سودان ژن سەرمەشقی شۆڕشەكان بێت، چونكە گەر ئێوە مێژووی وڵاتەكەمان بخوێننەوە، دەزانن چەندین ژن مەلیكەی ئەم وڵاتە بووە و، ئێستاش ژن دەیەوێت بگەڕێتەوە شوێنە راستەقینەكەی خۆی." خەونی ئێستای سوودانییەكانی سەرشەقام، خەونی گەڕانەوەی ئازادی و ماف و نەهێشتنی چینایەتیی و كۆتایی هێنانە بە كوشتن و زیندانیكردن. وشەی _شۆڕش_ لە هەموو كوچەو كۆڵانێكدا دەنگی لێوەدێت. هێزە سەبازییەكانیش كودەتاكەی خۆیان بەسەر دەسەڵاتی پێشودا نماكرد. لەم چركەساتەدا، دوو بۆچوونی دژ بەیەك دروستبووە. بۆچونێكیان دەڵێت: "شورایەكی سەربازی بۆ تێپەڕین بەسەر قۆناغەكەدا دروستبكرێت." خاوەنانی ئەم بۆچوونە ژەنەراڵە سەربازییەكانن، كە دینەمۆی كودەتاكەن بەسەر دەسەڵاتەكەی بەشیردا. بۆچوونی دووهەم دەڵێت: " بەیاننامەكەی هێزە سەربازییەكان، دووبارەكردنەوەی هەمان ئەزموونی رابردووە." خاوەنانی ئەم بۆچوونە، ئەو خەڵكانەن لەسەر شەقامەكاندان و نایانەوێت شەقامەكان چۆڵبكەن، بۆئەوەی ژەنەراڵەكان ئەزموونی رابردوو دووبارە نەكەنەوە. گەر لۆژیكێك نەیەتە ئاراوە ئەگەری پێكدادان لەئارادایە. ئێستا وڵات لە بۆشاییەكدایە و دوو بۆچوونەكەش چاوەروانكراوە ببێتە درێزێك و ئەو درزە وەك هەمان مۆدێلی وڵاتانی دیكە، ئیسلامی سیاسیی توندوتیژ خۆی بخزێنێتە ناوییەوە. هیچ یەك لەو چاودێرانەی چاودێری ئێستای دۆخەكە دەكەن، ناتوانن بە موتڵەقی ددان بەوەدا بنێن، ئایندەی ئەو وڵاتە بەرەو چارەنووسێكی باشتر لە چارەنووسی وڵاتانی دیكەی بەرهەمی بەهاری عەرەبی بچێت. هەمیشە گۆشەیەك دەدۆزرێتەوە بۆ ترس لەو ئایندەیە و دووبارەكردنەوەی مێژووی ئەوانی دیكە. بەهۆی بەهێزی خێڵ و بنەما نەریتییەكان لەو كۆمەڵگەیەدا، چاوەڕوانكراوە خەونی كۆمەڵگە بگۆڕێت بۆ خەونێكی دیكە، كە هەرگیز ئەو كۆمەڵگەیەی لەسەر شەقامەكانە چاوەروانی ئەو خەونە نەبووبن. هەرچۆنێك بێت، دەسەڵاتێكی سەركوتكەری بكوژ و نادادپەروەر كۆتایی هات، ئایا لە شوێنی ئەو دەسەڵاتێكی دادپەروەرو دیموكراسیی و یەكسان دێتە شوێنی، یان ئایندە ترسناكەكە چاوەڕێی ئەو كۆمەڵگەیەش دەكات؟ ئەمە ئەو پرسیارەیە لە داهاتوودا وەڵامێكی دروستدەدرێتەوە. گەر كودەتاكە هەمان مۆدێلی كودەتای میسربێت، كەوایە تەنها روخسارێك دەگۆڕێت بۆ روخسارێكی دیكە. گەر درزەكە گەورەببێت و ئیسلامی توندوتیژی سیاسیی بچێتە ناو درزەكەوە، ئەوا سوریاییەكی دیكە، یان لیبیاییەكی دیكە دووبارە دەبێتەوە. لە دەرەوەی ئەم دوو سیناریۆیە، سیناریۆی سێهەمە، كە هیچیان نەبێت و لەرێگەی هەڵبژاردنەوە حكومەتێكی نوێ دروستبێت، كە ئەمەش بۆ ئەم قۆناغەی ئەو كۆمەڵگەیە كەمێك قورس دەبێت. نەبەز گۆران _* ئەم ناونیشانە سودبینینە لە ناونیشانی كتێبێكی(ژیژك) بەناوی، ساڵی خەونە ترسناكەكان،لەسەر بەهاری عەرەبی. _(1)_ بحران سودان، ارتش عمر البشیر را سرنگون كرد. بی بی سی. _(2)_ سودان: زنی كە خواند: بە اسم دین مارا سوزاند. كیوان حسینی، بی بی سی.
د. كەنعان حەمەغەریب دەسەڵاتی عومەر بەشیر بەشێكی گرنگ لە مێژووی نوێی سودان پێك دەهێنێت، كۆتایی هێنا بە درێژترین شەڕی ناوخۆ و جیابوونەوەی باشوری سودان وەك دەوڵەتێكی سەربەخۆ. لە ناوڕاستی نەوەتەكانەوە كۆمەڵێك گۆڕانكاری بەرچاو دەستیپێكرد لە بواری تەكنۆلۆجیای پەیوەندی و بوژانەوەی ئابوری، لە ساڵی ٢٠٠٤ ەوە قەیرانی دارفور دەستیپێكرد و سەرەتاكانی توندتیژی هاتە ئارایەوە، لە بورای گەشەسەندن و بوژانەوە گۆڕانكاری زۆر بەدیهات، رێژەیەكی زۆری بەڕیوەبەرانی دەزگاكانی حكومەت دەرچووی زانكۆكانی ئەمریكاو بەریتانیا بوون بەتایبەت كۆمەڵێكی زۆری ئەوانە دكتۆرایان بەدەست هێنابوو لە كۆتایی هەفتاكان و سەرەتای هەشتاكان، لەم دەساڵی دوایدا " عومەر بەشیر " زۆرێك لەوانەی دورخستەوەو جەنەراڵەكانی سوپای هێنایە پێشەوە. بەردەوام سیمای گشتی دەسەڵاتی بەشیر بەرەو سنورداركرنی ئازادیەكان هەنگاوی دەنا، كە تێیدا تێورسێنی كودەتای ١٩٨٩ و سەرەتاكانی حوكمی ( حەسەن تورابی ) راپێچی زیندان كرا، خاڵی جەوهەری جیاوازی نێوان تورابی و باڵی عومەر بەشیر ئەوە بوو تورابی باسی لەوەدەكرد دەبێت مەوداكانی ئازادی فراون بكرێت و ئازادی رۆژنامەگەری دەستەبەر بكرێت و هەڵبژاردنی ئازادانە بكرێت و حوكمی لامەركزی حەقیقی بەرپا بكرێت ،دەسەڵاتەكانی سەرۆك كەمبكرێتەوەو دەسەڵاتی تەشریعی بەهێزتر بێت لە دەسەڵاتی تنفیزی. بەڵام ئەو كاتە " علی عوسمان تەها" كە ئەمڕۆ دەست بەسەر كراوە بە توندی دژی تورابی وەستایەوەو تورابی راپێچی زیندان كراو پەرلەمان هەڵوەشایەوە. لەم چەند ساڵەی دوایدا زۆرێك لە نوسەرو كەسایەتیە سەرەكیەكانی دەسەڵات ئامۆژگاری " عومەر بەشیر" یان كرد واز لە دەسەڵات بهێنێت، بەڵام ئەو هەر پێداگیری دەكردو لە ئەنجامدا سەدان نوسەر و خاوەن فكر دوركەوتنەوە لە دۆخەكە یاخود هەڵبژاردنی بێدەنگی و وازهێنان لە سیاسەت. ئێستا كێ خاوەن هێزە لە سەر شەقام؟ حزبە تقلیدیەكان وەك حزبی ئومەی صادق مهدی و حزبی ئیتیحادی دیموكراتی دورن لە رۆحی سەردەمی نوێ، بەشیكی زۆری گەنجانی سەر شەقام بێ سەركردەو ئایدیان و تەنها خوازیاری ژیانێكی شایستەو دادپەروەرخوازانەن. ئەو كەمینەیەی ئێستا شەقام دەجوڵێنێت و هیزێكی رێكخراون، دوو هێزن، حزبی بەعسی سودانی و چەپەكان كە تا رادەیەك لە رووی میژووییەوە ئەزمونی توندوتیژیان هەیە، لە لایەكی ترەوە هێزە لیبرالەكان لە سودان زۆر لاوازن و بەشێكی گرنگی ئەم دۆخە نین. ئاییندە بەرەو كوێ دەڕوات؟ زۆر ناروونە چونكە هەموو دام و دەزگاكانی سوپا و هێزە ئەمنییەكان پەروەردەی سەردەمی حوكمی ئینقازن، كە ئەوانە مومكین نییە بونیادنەری حوكمێكی دیموكراتی بن ئەو كەسانەی ئێستا لە مەشهەدەكەن هە لە "عەوز بن عەوف" و جەنرال " حمیدتی" و " صلاح قۆش" پاسەوانی سەردەمی حوكمی ئینقاز بوون.
.gif)
ئارام سەعید بەشی یەکەم گەر سەرنج بدەین زۆربەی قوربانیانی دوو سەدەی رابردوی جیهان دەرئەنجامی هەڵەی ستراتیژی سەرکردەکان بوون، ناپلیۆن هێرشی کردە سەر روسیا بەنیازی ئەوەی داگیری بکات، بەڵام خراپ دۆڕرا، ژمارەیکی زۆریش قوربانی دا. هێتلەر پێی وابوو هەمان هەڵە دوبارە ناکاتەوە و روسیا داگیر دەکات، بەهەمان شێوە تێکشکا، ژاپۆن هێرشی کردە سەر بەندەری پێرڵ هاربەر بێ ئەوەی حساب بۆ توڕەبون و توانای تەکنەلۆژی ئەمریکا بکات، دواتر ژاپۆن وێران بوو. هەروەها پەلاماری ئەمریکا بۆ ڤێتنام، یەکێتی سۆڤیەت بۆ ئەفگانستان، دواتر و دواتر چەندین بڕیاری لەو جۆرە کە کارەساتی گەورەی لێکەوتۆتەوە روویاندا. لە وڵاتانی خۆرهەڵاتی ناوەراستیشدا نمونە زۆرن، کە هەڵەی ستراتیژی بوون، لەوانە گرتنی کوەیت لەلایەن سەدامەوە..هتد لە کوردستان یش چەندین جۆر هەڵەی ستراتیژی لەوجۆرە کراون ئەگەر وورد بیانخوێنینەوە، شەری ناوخۆ، شەری چەندین ساڵەی نێوان حزبە کوردیەکان، رێکەوتن لەگەل رژێمە داگیرکەرەکان بۆ لەناوبردنی هێزێکی کوردی تر، دواترینیشیان ئەنجامدانی ریفراندۆم. گەر سەرنجی ئەو نمونە مێژوییانە بدەین ئەوا بۆمان دەردەکەوێت ئەوانەی بڕیای شەڕ و ئاشتی دەدەن سەرکردە سیاسیەکان و ئەوانی بڕیاڕبەدەستن ئەنجامیان داوە، کە ئەویش لەوە سەرچاوەی گرتووە کە سەرکردەکان گوێ ناگرن لەوانەی بیرکردنەوەیان پێچەوانەی خۆیان بووە،ئەو زانیاریانەیان پێ خۆشە کە بەرگری لە بۆچونی خۆیان دەکات،بۆئەوەی ئەو بریارە بدەن کە دەیانەوێت. بۆ نمونە هێتلەر، فەرماندەی سەربازی هەبووە کە پێی وتوە شەڕی روسیا هەڵەیە نابێت بکرێت، ناپلیۆن بە هەمان شێوە، شای ئێران تەنانەت ساواک پێی وتوە کە خەڵک ناڕازیە و بارودۆخ خراپە بەڵام گوێی نەگرت.بارزانیش لە ئاستی ناوخۆ ونێودەوڵەتی پێیان ووت کە ئەنجامدانی ریفراندۆم کارەساتی لێدەکەوێتەوە، بەڵام تەنها گوێی لەوانە گرت کە لەگەڵ بۆچونیی خۆی یەکدەگرنەوە. گرنگە ئەوە بزانیین لە پشت هەموو سەرکردەیەک کە ڕاویژ ناکات و بڕیاری هەڵە دەدات ستافی شەرمن و بێ هەڵوێست هەیە کە وادەکەن بکەوێتە هەڵەوەو ئەویش خۆی حەزی بەوجۆرە کەسانەیە کە بڕیارە هەڵەکانی پشتڕاستدەکەنەوە. لەو سیفەتانەی ئەو سەرکردانە هەیانە ئەوەیە زانیاریەکان پشتگوێ دەخەن، پشت دەبەستن بە پێشبینی خۆیان، تواناکانی لایەنی بەرامبەر بە کەم مەزەندە دەکەن، دواترینیشیان ڕای جیاواز و دیبەیت دەخنکێنن. ئەم دیاردەیەش، هەندێ جارلایەنەکانی نەیاری دەسەڵاتیش لێی بێبەری نین و رەنگی داوەتەوەو سەرتاپای پێکهاتەی حزب و سەرکردە لە هەرێمی کوردستاندا جێی ئەوەیە لێکۆڵینەوەو شیکردنەوەی وردیان لەسەر بکرێت کە ئایا تاچەند لە بڕیارەکانیاندا رەچاوی ئەوخاڵانە دەکەن کە پێویستە بۆ ئەوەی بڕیارێکی ستراتیژی بدەن. لە کۆتاییدا ئەو حزب و سەرکردانەی زانیاری دامەزراوەکانیان باش هەلدەسەنگێنن و قبوڵی جیاوازی بۆچونەکان دەکەن، وانەکانی مێژوو پشتگوی ناخەن، ئەو تەمومژەی لەبەردەمیاندایە تەواو روون دەبێتەوە و ئەوکاتە بڕیار دەدەن و دەگەن بەبریاری دروست، کەمتر هەلەی ستراتیژی دەکەن. *تێبینی: بۆ ئەم نوسینە سودێکی زۆرم لە کتێبی " تەمومژ، هەڵە، جەنگ" بینیوە کە لە نوسینی هەرسێ نوسەر(داڤید سی کۆمپێرت، هانز بێندیاک، بانی لین) کە باسی ئەوەیە ئەمریکا و چین ئەتوانن چی فێربن لە وانەکانی مێژوو. *لەبەشی داهاتوو باس لەوەدەکەین چۆن دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆن بەهەمان شیوە دەرس لە وانەکانی مێژوو وەرناگرن.
كارزان سهباح ههورامی پارتی دیموكراتی كوردستان, ئهگهری بیهوێت, (كوردستانێكی بههێز) دروست بێت كه دروشمی سهرهكی ههڵبژاردنهكانی بوو, پێویسته ههندێك هاوكێشه له سلێمانی و ناوچهكهش راست بكاتهوه, رهنگه راستكردنهوهیان بهتهنیا به پارتی نهكرێت, بهڵام ههندێك ههنگاوی ساده ههیه زۆر قورس نین, بهتایبهت ئهگهر ئیراده ههبێت بۆ رووبهرووبوونهوهیان, ئهوهی زۆر مهترسییه لهسهر كوردستان ههبوونی گرووپی چهكدارن كه لهلایهن ههندێك كهسی سهربازییهوه ئیدارهیان دهكرێت, ئهم كهسانه جگه لهوهی هیچ حسابێك بۆ دامهزراوهكانی كوردستان ناكهن، بهڵكو زۆر جار ههرهشهن بۆ سهر ئاسایشی كوردستان, ههندێكیان زۆر بێ باكانه لهسهر شاشهی تیڤیهكانهوه دهڵێین: "رێگا نادهین حكوومهت لهم شوێنانهی ئێمهی لێیه نهوت دهربهێنێت!!". ههندێكی دیكهیان ههرهشهی ئهوه دهكهن كه ئهگهری دامهزراوهی سهرۆكی ههرێمیش فهرمانیان پێ بكات جێبهجێی ناكهن، وهك ئهوهی ئهوان خۆیان بهگهورهتر له دامهزراوهكانی حكوومهت بزانن, راستییهك ههیه دهبێت بهدهستێكی پۆڵاین لهمانه بدرێت, یان ئهوهتا دهبێت دامهزراوهكانی حكوومهت سهروهر و بههێز بن یان مانهوهی ئهم مهترسییه لهسهر حكوومهت له پێگهی (كوردستانی بههێز) دهدات, ئهوهی لهم ماوهیه له سنووری سلێمانی روودهدات ناكرێت بهئاسایی وهربگیرێت, بهتایبهت نهمانی كۆنترۆڵ بهسهر هێزی سهربازی و ههبوونی گروپی سهربازی جیاواز كهههر یهكهو لهژێر ناونیشانێك كاربكهن. رهنگ بێت لهماوهی داهاتوو گۆڕانكاری گرنگ رووبدات, ئهمهریكا لهپێگهی سهرجهم ئهو هێزانه دهدات كه نزیكن له كۆماری ئیسلامی ئێرانهوه, ههنگاوی گرنگ ههیه بۆ كردنهوهی بنكهی سهربازی ئهمهریكا له ناوچهكانی (حهریر-سهربه پارێزگاری ههولێر و ههڵهبجه-سهربهپارێزگاری سلێمانی, شپرزهیی هێزی سهربازی له كوردستان ئهمهریكاشی نیگهران كردووه، بۆیه ئاگاداری (ج)ی داوه به كوردستان كه سهرجهم هێزهكان لهیهك چوار چێوه كۆبكرێتهوه، فهرمانیش له حكوومهت و سهرۆكایهتی ههرێم وهردهگرن, نهك هێزی حزبی و شهخس، رهنگ بێت له ههر ئهگهرێكدا هێزی چهكداری له كوردستان بكهونه بهردهم نهخشهی گۆرانكاریهكانی ئهمهریكاوه، چونكه هێشتا ئهمهریكا دڵنیانییه لهوهی لهدوای 16ی ئۆكۆتبهر ئێران چی دیكه دهكات له كوردستان؟ یهكێك له گهورهترین مهترسیهكانی نهبوونی هێزی یهكگرتوو له كوردستان دهرئهنجامهكهی 16ی ئۆكتۆبهر و دواتر بوو, كه چۆن بهشێك لههێزی پێشمهرگه فهرمان له كهسانی نادیار وهرگرت. له ئاستی سیاسیش دۆخی سلێمانی تادێت ئاڵۆزدهبێت، یهكێك له مهترسییهكان قۆرغكاری ئهو شارهیه, خهریكه ژیانی سیاسی و پێكهوه ژیانی سیاسی لهوێ نامێنێت, زۆربهی كارهكتهرهسیاسیهكان ئهوشاره بهجێدههێڵن, ههرجاره و لهرێگای بهكارهێنانی هێز ههرهشه له گروپه سیاسییهكان دهكرێت, رهنگ بێت یهكێك له هۆكارهكانی ئهو قۆرغ كاریه دهست و پێ بهستنی پارتی بێت كه بهپێی حهق و مافهكانی نهدراوهتێ لهو شاره, ئهم جاره گرنگه پارتی له ئیدارهی سلێمانی بهشداری بكات، گرنگه جێگری پارێزگاری ئهو شاره یان قائیمقامی ئهو شاره و پۆستی ئیدارهی ببات, خهریكه كاری حزبایهتی له سلێمانی هێزهكانی دیكهی دهرهوهی یهك هێزی دهسهڵات دهبێته نامۆبوون, ژیانی سیاسی جگه له قۆرغكاری هیچ دهرفهتێكی لهو شاره نههێشتوهتهوه, لهكۆی سهرجهم دامهزراوهكانی سنووری پارێزگای سلێمانی، تهنیا یهك بهرێوهبهری قوتابخانهیهك پارتی نییه, بهبێ یهكێتی حكوومهت بۆی نییه یهك پۆلیس دابمهزرێنێت, رهنگ بێت ئهم شێوه كاركردنه بهردهوام دهرفهتی ئهوه برهخسێنێت بۆ هێزێكی سیاسی كه لهرێگای نهفوزی سیاسی خۆیهوه تهحهدای دیموكراتی و ههڵبژاردن و دامهزراوهكانی حكوومهت بكات, ئهم شێوه ئیدارهدانه نهك پرۆژهی پارتی پێش ناخات كه (كوردستانێكی بههێزه) بهڵكو لهمپهرێكی گهورهیه لهوهی كوردستان له چوار چێوهی دوو ئیدارهیی بهێڵێتهوه. پێشووتر ئاراستهیهكی بههێز له سلێمانییهوه ههبوو لهدژی (رهجهب تهیب ئهردۆغان) سهرۆك كۆماری توركیا, بهوهی كهسێكی دیكتاتۆره, ئهگهر ئهم قسهیه بهشێكی بۆ خودی سهرۆك كۆماری توركیا بێت، ههڵبهته بهشێكی پهرچهكردار بوو لهدژی پارتی, (گوایه پارتی هاوپهیمانی ئهردۆغانه) ئێستا بێ دهنگییه, گوتار لهدژی ئهردۆغان نییه!! بۆچی؟ چونكه (ئهردۆغان) له ههڵبژاردنی شارهوانییهكانی توركیا (ئهستهمبوڵ) و (ئهنقهره و ئیزمیر)ی دۆراند كه بههێزترین شارهكانی توركیان، دوای ههڵبژاردن (ئهردۆغان) شارهكانی رادهستی لایهنی ئۆپۆزسیۆن كرد، ئهی پرسیار ئهوهیه ئهوهی ئهردۆغان له توركیا كردی له سلێمانی جێبهجێ دهبێت؟ لهكاتێكدا تهنیا له ماوهی 24 كاتژمێردا بهربژێری (جهههپه) بۆ پارێزگاری ههرسێ شار، پیرۆزبایان له خهڵك كرد و وهك پارێزگاری ئهو شارانه ههڵبژێردران. ئهی پرسیار ئهوهیه 26 ساڵه له سلێمانی جگه له دهسهڵاتی یهك حزب هیچ حزبێكی دیكه مافی ئهوهی پێدراوه ئهو شاره بهرێوهببات؟, بێ دهنگ بوونی ئێستای ئهو حزبانه لهدژی (ئهردۆغان) لهو روانگهوهیه كه ئهوهی ئهوان پێیان وابوو دیكتاتۆریهته, باشتر له ئهزمونی ئهوان مامهڵهی كرد. دهبێت دووباره دارشتنهوه بۆ تهواوی ناوچهكه بكرێت, ههڵهبهته ئهمه قۆناغ بهندی دهوێت، بهڵام له ههمووی گرنگتر ئهمهریكا سیاسهتی (هاوكێشه سفر) بهرانبهر ئهو هێزانه دهكات كه نزیكن له ئێرانهوه بهئامانج گرتنی حهشد و میلیشیاكانی عێراق درێژه دهكێشێت بۆ هێزی دیكهش، رهنگ بێت یهكێك لهبریارهكانی ئهمهریكا بۆ تیرۆرست ناساندنی سوپای پاسداران، بۆ ئهوهبێت كه ئهو هێزانهی (كهین و بهین و سهوداو مامهڵهیان) لهگهڵ ئهو سوپایه ههیه، لهپهلوپۆ بخرێن، ئهمهش گۆرانكاری گرنگ له كهركووك و دووزخوورماتوو و خانهقین دههێنێته ئاراوه، رهنگ بێت دۆخی سیاسی ناوچهكهش لهگهڵ گۆرانكاری سهربازی دروست ببێت، ناكرێت بهههر ئاراستهیهك بێت، ناوچهكه ببێته تهراتێنی دژه خواستهكانی ئهمهریكا و كۆمهڵگای نێودهوڵهتی.
.gif)
بێستون حەمەساڵح بسمارك دهڵێت( سیاسهت برێتیه له هونهری خۆگونجاندن لهتهك واقیعی بهرجهستهكراو)!... دوێنێ دهوڵهتی ئیسرائیل ههڵبژاردنی گشتی بۆ پێكهێنانی كنێست و حوكمهتی وڵاتهكهیان كهمتر له (24) كاژێر دهرئهنجامی سهرهتا و كۆتا ڕوو لهتهواوبونه. ههفتهی داهاتو سهرۆكی دهوڵهتی ئیسرائیل(رئوفین ریفلین)كۆبونهوه لهتهك سهرۆكی حزبهكانی ڕێژهیی پێویستی كورسی (كنێست ) پهرلهمانیان مسۆگهركردووه لهمیدیاكانهوه بهشێوهیهكی ڕاستهوخۆ گفتوگۆ بهشێوهیهكی شهفاف قسه بۆ هاوڵاتیان دهكهن و یهكێك له براوهكان بۆ پێكهێنانی حوكمهتی نوێ تهشخیس دهكات. بههیوای ئهوهی بگهنه مهبهست و حكومهتی ڕاگواستن له ئیسرائیل تهشكیل نهبێت گهر ناتانیاهۆ نهیتوانی لهماوهی (28) ڕۆژ تهشكیلی حوكمهتهكه بكات ئهوا سهرۆك حكومهتی نیشتمانی جاڕدهدات. ههردوو حزبی لیكود و كحول لافان یهكسان بون له چنینهوهی دهنگ و بهرهی ڕاستڕهوهكان سهركهوتنیان بهسهر بهرهی چهپ- ناوهند مسۆگهر كردووه. ماوهی (48) كاژێره بهوردی لهتهك ههڵبژاردنهكانی ئیسرائیل تهواوی دیداری وتهبێژی حزبهكان (براوهو دۆڕاو) و كهسایهتی سیاسی ئیسرائیلی و شیكهرهوهی سیاسی و سهربازیهكان له ڕێگهی كهناڵی (ئای 24)ئیسرائیلهوه گوێبیست بوم له ڕهخنهی توند و لهسهركۆنهكردن و لهوتهی ئیجابی و سهلبی بۆ ڕهوتی ههڵبژاردنهكه نهمبینی بێ ڕێزیهك بهرامبهر بهیهكتر سوكایهتی و غرور و گوێ بیست نهبون بۆ یهكترم بهرچاو نهكهوت. بۆ؟!... لهوێ دهوڵهت ههیه...دهوڵهتی ئهحزابی خاوهن بهرنامه و ستراتیژ... گۆترهكاری نیه لهسیاسهتدا، هۆشیاری هاوڵاتی و چین و توێژهكان سیاسهتی وڵاتهكهیان یهكلا دهكهنهوه. سهرباری ئهوهش تهواوی حزبهكان له هێڵه گشتی و سورو موحهرهمهكانی تایبهت به بهرژهوهندی باڵای ئیسرائیل كۆك و دهست و پهنجهی هونهری سیاسیان بهپێی واقیع و جێكهوتی جوگرافی وڵاتهكهیان نهرم و بهرجهسته كردووه. حزبی (عمل) گهورهترین حزب و یهكێك لهدامهزرێنهرانی دهولهتی ئیسرائیله گهورهترین شكستی هێناوه ، سهرۆكی حزبی عمل (ئافی غبای)یهكهم كهس بهگیانی لێبوردهیی و جهخت كردنهوه لهبونی ههڵه و بههێزی ڕكابهرهكانیان هۆكاری سهرهكین كه نهیانتوانیوه دهنگی زۆرینهی هاوڵاتیان مسۆگهر بكهن. جێگهی وهبیرهێنانهوهیه حزبهكان كێبڕكێ لهسهر (120) كورسی پهرلهمان(كنێست) دهكهن تا به ئێستا نزیكهی (97%) دهنگهكان جیاكراوهتهوه و دهرئهنجامی كورسیهكان بهم جۆرهیه: (لیكۆد37)،(هاوپهیمانی شین و سپی 36)،(حزب عمل 6)،(یهكێتی حزبه ڕاستڕهوهكان 5)،(یهدوت هتورات 8)،(شاس ?.(میرتس 4)،(بهرهی عهرهبی و گۆڕان 6)،(كۆمهڵه و لیستی عهرهبی یهكگرتو 4)،(كولانو 4). جا ئهوه باسێكی دوور و درێژ دهرههق ئهندامانی كنێست و حوكمهت لێرهدا جگهی نابێتهوه چۆن چۆن ئهو كهسانه دیاری دهكرێن؟!... دهسهڵاتی پهرلهمان و لیژنهكان چیه و چۆنه؟!... سهروهزیران دهسهڵاتی چیه؟!... وهزیرهكان چۆن قهراری وزاری و جێگر دهست نیشان دهكهن؟!... قهرار و سهنتهری قهرار چۆنه؟!... دهسهڵاتی قهزاوهت چۆنه؟!... ههرێمی كوردستان له دهوڵهت بچوكتره و له ههرێم گهورهتره نزیكهی (7 مانگه) هاوڵاتی گیری خواردووه به دهست ئهم حزبانهی باشورهوه (نهسیاسهت پێ دهزانن، نه شیكهرهوهی هونهرهكهین، نه دهگونجێن پێكهوه ، نهدهست و پهنجه لهتهك یهكتر نهرم دهكهن، نهخوێندنهوهیان بۆ واقیعی كۆمهڵگهی كوردی ههیه، نه مولامهسهی بارودۆخهكه پێكهوه ئهكهن)!... له كوردستان هێڵی سور حزبه ، خێزانه ، بنهماڵهیه، ورتكه بنهماڵهیه نهك بهرژهوهندی باڵاو گشتی!... له كوردستان پۆست ههیه ، دۆڕاندن نیه، قبوڵ كردن نیه، لێبوردهیی نیه!... له كوردستان سیاسی جاهیله، هونهری شرۆڤهكردنیان له خوار كهمهر و له نێوان قوله پێو ئهژنۆدا چهق بهستوی عهقڵ بون!... له كوردستان شهڕی خێزان و بنهماڵهكانه زامنكردنی دهسهڵاته بۆ نهوهی نهوهكانیان!... جا بڕوانن له عهقڵی ئیسرائیلی ئهوان پێش دهوڵهت دهستوریان داڕشت ، دواتر دهوڵهتیان دامهزراند.... لای ئێمه نهدهوڵهتین نهقهوارهیهكی جێگیر دهسهڵات حزبیه و دهستور به قهدهر تهسلیم كراوه!... جا وهره چاوهڕێی ئهم حزبانه بن تهرویج بۆ دهوڵهتی كوردی بكهن؟!...
.gif)
دانا مەنمی پەرلەمانتارانی ههموو دونیا لەسەر بەرژەوەندی خەڵك، موناقهشهیهكی جدی دهكهن ئهگهر پێویست بكات داوای دهست لهكاركێشانهوهی وهزیرو سهرۆكوهزیران ههتا سهرۆكی وڵاتهكهش دهكهن، وهلێ له كوردستان لەسەر بهرژهوهندی حیزب و بنهماڵهو خێڵ و ئیمتیازاتی شهخسی شینی حهسهن و حوسێن دهكهن! پهرلهمانتار ئهركێكی ئهخڵاقی و میژووییه ،خهڵك چاوهڕێییه ئهزمونێكی باشی حوكمڕانی و بهشكۆوه دیمهنهكانی پهرلهمان ببینێت،لانیكهم بڕیارهكانی ڕێزلێگیراو بن نهك كۆمیدیاو گاڵتهپێكراو ! وهك ئاشكرایه پارتی به بڕیارێكی نا دیموكراسی له دوای ڕووداوهكانی ۱۲ـی ئۆكتۆبهری ۲۰۱۵ دهرگای پهرلهمانی كوردستان بۆماوهی ۲ساڵ دادهخات ،دوای ۲ ساڵ لهداخستنی دهرگای پهرلهمان لهگهڵ یهكێتی پێكهوه ئهم پهرلهمانه كارتۆنییه بۆ شهرعییهت دان به بریاری ناشهرعی كارادهكهنهوه ، ئهمه لهكاتێكدایه لهم پهرلهمانه كارتۆنیهدا بڕیاری چارهكه مووچه ، زیاد كردنی باج ، زیادكرنی سزای هاتوچۆ ، بریاری پێنهدانی نهوتی سپی ، ناشهفافی له داهاتی نهوتدا دهیان بریاری تری كه به ناشرعی دهرچووه له لایهن ئهم پهرلهمانهوه ،به ئێستاشهوه لهم پهرلهمانهدا ههرچی یاسا و ڕێسایه مهرهكهبی سهركاغهزن و له ژێر پێی بهرپرسهكاندایه . پارتی ههرجارهو كراسێكی جیاواز دهپۆشێ ، جارێك به كهڵهگایی پهرلهمان دادهخات و جارێكیش بهیاسایی قهرهقوش ڕیفراندۆم ئهنجام ئهدات ، جارێك شینی عومهر دهكات و جارێكیش شینی عهلی ، جارێك لهبهرهی شیعهیه و جارێكیش لهبهرهی سووننه ، جارێك ههواداری ئیمام حوسێنه و جارێكیش ههواداری عومهرو عوسمان ،جارێك مالیكی یه و جارێكیش سهدری ، جارێك عهبادییهو جارێكیش حهكیمی ، جارێك عامری یهو جارێكیش قاسمی جارێك دیموكراتخوازه به ناوی زۆرینهوه جارێكیش كهمینهیهكی دهرهبهگه ،جارێك بزوتنهوهی گۆرانی پێ قبوڵهو رێكهوتن ئهنجام ئهدات دژ به یهكێتی ، جارێكیش یهكێتی یهو شهریكایهتی شاخ و شار دژ به گۆران زیندوو دهكاتهوه ،پارتی بهم گهمانه یاری به مهشاعیرو چارهنووسی لایهنهكان و خهلكی كوردستان دهكات ، له كوێدا پێویست بێت خۆی بگۆڕێت دهگۆڕێت و غار دهدات ! دواجار پارتی دژی ڕێكهوتنهكهی گۆران له سهرۆكایهتی ههرێم پۆستێك به ناوی یاریدهدهری سهرۆكی ههرێم دهدرێته یهكێتی ، پێشتر بزوتنەوەی گۆڕان هۆشداری دابوو به پارتی لە زیادكردنی ههر پۆستێك به ناوی ( جێگریان یاریدهدهربۆ كاروباری سهربازی) ،پارتی بۆ دڵدانهوهی گۆران دهڵێت : ئەو پۆستەی لەسەرۆكایەتی هەرێم دەدرێتە یەكێتی لەخوار سەرۆكی هەرێم و جێگرەكەی دەبێت و دەسەڵاتیشی تەنها بۆ رێكخستنی پەیوەندی وەزارەتی پێشمەرگە و هێزەكانی حەفتا و هەشتایه . بزوتنهوهی گۆرانیش بۆ داپۆشینی بهڵێنهكانی پارتی دهڵێت : یاریدەدەری سەرۆكی هەرێم تەنها پەیوەندیە سەربازیەكان بۆ سەرۆكی هەرێم رێكدەخات و داواكاریەكانی وەزارەتی پێشمەرگە و هێزەكانی ۷۰ و ۸۰ ش بۆ سەرۆكی هەرێم و جێگرەكەی بەرزدەكاتەوە ".ههرچی یهكێتی یه لەراگەیاندنەكانەوە بانگەشەی ئەوە دەكات كە جێگری سەرۆكی هەرێمی بۆ كاروباری سەربازی وەرگرتووە وسبەینێش لەپەرلەمانی كوردستان دەنگ لەسەر هەمواری یاسای سەرۆكایەتی هەرێم دەدرێت ". هاوكات وتهكانی چهند ڕۆژی ڕابردووی شێخ جەعفەرئهندامی مهكتهبی سیاسی و بەرپرسی هێزەکانی یهكهی حەفتای یهكێتی لهبارهی پۆستی جێگری سهرۆكی ههرێم بۆ بزوتنهوهی گۆران گوتبووی " ئەگەر جێگری سەرۆکی هەرێم لە پشکی گۆڕان، ببێتە بەرپرسیاری هێزە چەکدارەکان، بەهیچ جۆرێ وەک هێزی حەفتا، گوێی لێناگرم". وتهكانی بهرپرسی یهكهی حهفتای یهكێتی نیشانهیهكی ڕوونه كه كه دوو زۆن ههیه و پارتی و یهكێتی خاوهنداریهتی دهكهن و باوهڕیان به تهداولی سوڵته نییهو نایانهوێت یاسا سهروهر بێت و یهكهی حهفتاو ههشتای یهكێتی و پارتی یهكبخرێتهوهو دامهزراوهكان به دامهزراوهی بكرێن. پارتی لهپاڵ خهونی كاراكردنهوهی سهرۆكایهتی ههرێم و پێكهێنانی حكومهتی نوێ ، خهونی زیندوو كردنهوهی جهنگێكی میدیایشی ههیه له نێوان یهكێتی و گۆران ، چونكه پارتی بهبێ ناكۆكی لایهنهكان ناتونێت ههناسه بدات ، ناكۆكییهكانی گۆران و یهكێتی خزمهتێكی باشی به پرۆژهكهی پارتی كردووه و پارتیش ئاگرخۆشكهری ئهو ناكۆكییانه بووه و جارێك ختوكهی یهكێتی داوه دژ به گۆران و جارێكیش ختوكهی گۆرانی داوه دژ به یهكێتی ،پارتی خاوهنداریهتی میدیایهكی تهخوین و زهبهلاح دهكات ههروهك چۆن له ڕوداوهكانی ۱٦ـی ئۆكتۆبهر پهلاماری یهكێتی داو كراسێكی خیانهتی به باڵای یهكیتی دوری و بهزۆر كردییه هێزێكی ناپاك و جاش ، یانیش چهند ساڵێك لهمهوبهر بهر له وهفاتی ڕهوانشاد ( نهوشیروان مستهفا ) گردهكهیان كرده تیرۆریست و تۆمهتباریان كردن به تهقاندنهوهی باڵویزخانهی وڵاتان ، پارتی میحوهری سهرهكییه و بهردهوام لایهنێكهو لایهنهكانی تر تهخوین دهكات .
ئاراس وەلی گۆڕانکارییەکانی دەوروبەرمان هەم ئاڵۆزو هەم خێران، هەردوکیان ناچارمان دەکەن لەگەڵ حیزب و رێکخراوی تردا جۆرێک لە سازان و رێککەوتننامەی سیاسی ئەنجام بدەین. بەخۆمان و ئەوان و واقیعەکەشدا بچینەوە. نەخشەی نوێ دابڕێژین بۆ ئامانجە نوێکان. گۆڕانکاری دەوروبەرمان بەو خێراییە داوای جۆرێک لە فلێکسبلیتی (Flexibility) نەرمەکارمان لێدەکات. بۆ ئەوەی لەئاستی جێبەجێکردنی ئەو داوایانەدا بین دەبێ بگونجێین، واقیعیبین، پەیام و بەرنامەو کارنامەمان بەجۆرێک فۆرمولە بکەین کە زۆربەی زۆری خەڵک بەرژەوەندی خۆی تێدا ببینێتەوە، بەوەش متمانەی زۆرتری خەڵک مسۆگەر دەکەین. ئەگەر حکومەت بریتی بێت لە دامەزراوەیەکی دیاریکراو، کە باڵاترین دەسەڵات دەگرێتە دەست بۆ بەڕێوەبردنی کۆمەڵگایەکی تایبەت لە نیشتیمانێکی دیاریکراودا. ئەوا دەسەڵاتی پەرلەمان و دادوەری هەم سنوری هەریەکەیان دیاریکراوەو، هەم هاوسەنگیان لەگەڵ یەکتردا و لەگەڵ حکومەت و هاوڵاتیاندا دەستوربەند کراوە. کەواتە بەشداریکردن لە حکومەتدا بەشێوەیەک لە شێوەکان جێبەجێکردنی بەرنامەو دیدگای سیاسیانەی هەر رێکخراوێکی سیاسییە بۆ حوکمڕانی و بەڕێوەبردنی هەر کۆمەڵگایەک. لەم روانگەیەوە بەرپرسیارێتی سەرەکی بزوتنەوەی گۆڕان بۆ بەشداری و شەراکەت لە حوکمڕانی هەرێمی کوردستاندا بریتییە لە کۆمەڵێ سەوابتی بنەڕەتی. ئەوانیش بریتین لە سەوابیتەکانی نیشتیمانی و نەتەوەیی و دینی و ئینسانی. یەکەم: لە روانگەی سەوابتی نیشتیمانیەوە گرنگە کابینەی نۆهەم، ببێتە حکومەتی هاوڵاتیان و، چەمکی هاوڵاتیبون بکرێتە پێوەر بۆ دانیشتوانی هەرێمی کوردستان، دور لە ئینتیمای حیزبی و خێڵەکی و دینیو رەگەزی. دوەم: جیۆپۆلەتیکی هەرێمی کوردستان واقیعیەتێکی هەیە کە پێویست دەکات، حکومەت بەرپرسیارێتی سەوابیتە نەتەوەییەکان بکاتە نەخشەڕێگای خۆی، بەمانایەکی تر، لەسەر حیسابی کوردانی پارچەکانی تر هیچ جۆرە مامەڵەو ڕێککەوتنێکی سیاسی و بازرگانی دژ بە بەرژەوەندیەکانی نەتەوەیی لەو بەشانەی کوردستاندا نەکات. سێیەم: لە روانگەی سەوابتی دینییەوە، پەرلەمانی کوردستان نابێت هیچ یاسایەک دەربکات کە ببێتە هۆکاری تێکدانی ئاسایشی کۆمەڵایەتی و دینی لەنێوان ئاینزاکانی هەرێمی کوردستاندا. چوارەم: لەڕوانگەی سەوابیتی ئینسانییەوە، گرنگە کارنامەی حکومەت دژ بە سەوابیتە ئینسانی و پەیماننامە نێودەوڵەتیەکان نەبێت. ئازادی تاک، ئازادی رۆژنامەگەری، ئازادی ئاین و یەکسانی نێوان ژن و پیاو، مافە بنەڕەتیەکانی مناڵ، خوێندن و ... هتد، فەراهەم بکرێ. لەم سۆنگەیەوە بزوتنەوەی گۆڕان شەراکەت و بەشداری راستەقینەی حکومەت دەکات لەگەڵ هەمو هێزە سیاسییەکانی دیکەی هەرێمی کوردستاندا. لەسەر مەسەلەی دەستوری هەرێمیش لەگەڵ هەمو هێزە سیاسییەکان و رێکخراوەکانی NGO و دیالۆگی جددی دەکات بەمەبەستی دروستکردنی سیستمێکی حوکمڕانی دیموکراتی پەرلەمانی. بەشداریکردن لە حکومەتدا هەلومەرجی تایبەتی خۆی هەیە، گرنگی بەشداری بزوتنەوەی گۆڕان لە حکومەتدا ئەوەیە، کە بەرنامە سیاسییەکەی خۆی لەگەڵ سەوابتە مەبدەئیەکانی و پاشان پاکێجەکانی چاکسازی بکاتە بناغە و نەخشەڕێگای شەراکەت لە حکومەتدا. تایبەت بە پۆستە سیاسییەکان و وەزارەتەکان، بزوتنەوەی گۆڕان لەسەر بناغەی سیستمی خاڵ ئەو پۆستانەی وەرگرتوە. واتا ئێمە بەپێی ئیستیحقاقاتی ئینتیخابی لە (12٪)ی خۆمان پشکمان وەرگرتوە. هەمو ئەو دەنگۆو هێرشە میدیاییانەی دەوترێت: "گوایە گۆڕان دو هێندەی ئیستیحقاقی ئینتیخابی خۆی پۆستی وەرگرتوە..!" دورن لەڕاستییەوە. راستیەکە ئەوەیە: نە بزوتنەوەی گۆڕان رێژەی لە (12٪)ی بەرکەوتەی خۆی وەرگرتوەو، نە پارتی رێژەی لە (45٪)ی پۆستەکانی لایەو نە یەکیەتی لە (21٪)ی پۆستەکانی لایە. پارتی و یەکیەتی (66) کورسی پەرلەمانیان هەیە، بەڵام لە ئەرزی واقیعدا لە (75٪) زیاتر لەهەمو جومگەکانی دەسەڵاتداری و پۆستەکانی ئەم هەرێمەیان بەدەستەوەیە. گرنگ ئەوەیە کابینەی نوێ، بتوانێ کارنامەکەی جێبەجێ بکات، خەڵک سودمەندی سەرەکی بێت لە جێبەجێکردنی کارنامەکەدا لەهەمو ئاستێکدا. هەرێم بکەوێتە قۆناغێکی ترەوە کە دەسەڵاتەکانی حکومەت و پەرلەمان و دادوەری دوربن لە کاریگەری و هەژمونی حیزب. خاڵێکی گرنگ لە رێکەوتنی گۆڕان و پارتی بۆ پێکهێنانی کابینەی نۆهەم بریتیە لە ئیجبارکردنی لایەنە سیاسییەکان کە دژی دو ئیدارەیی بوەستنەوەو "حکومەت و هەمو لایەنە سیاسییەکان پابەندبن بە یەکپارچەیی و یەکگرتویی قەوارەی سیاسی هەرێمی کوردستان و کاربکەن بۆ رێکخستنەوەی دامەزراوەکانی هەرێمی کوردستان".
.gif)
دوێنێ و ئەمڕۆ: دژیەکیی هەڵوێستی حیزبەکان لە پرسی سەرۆکایەتیی هەرێم كەمال چۆمانی - کە سەرۆکایەتیی هەرێم دامەزرا و مەسعود بارزانی بو بە سەرۆکی هەرێم، یەکێک لە کێشەکانی پارتیی و یەکێتیی ئەوە بو پارتیی داوایدەکرد نابێت سەرۆک هیچ جێگرێکی هەبێت. وابزانم بەرپرسێکی حیزبی شیوعیی بو گوتبوی: "بیستومە تەنها خوا جێگری نییە." - ئێستا پارتیی و یەکێتیی پێکەوە داوادەکەن سەرۆک نەک هەر جێگرێکی هەبێت، بەڵکو دو جێگری هەبن. ئەمە لە کاتێکدا دەرکەوت نەبونی دامەزراوەی سەرۆکایەتیی هەرێم هیچ كێشەیەک دروستناکات لە هەرێمی کوردستاندا، چ پێویست دەکات جێگرێکی دیکەی بۆ زیاد بکرێت. - گۆڕان دەیگوت هەموارکردنەوەی قانونی سەرۆکایەتیی هەرێم و سنوردارکردنی دەستەڵاتەکانی سەرۆک، کەچی ئێستا دەیانەوێت سەرۆکی هەرێم و جێگرەکەی دەستەڵاتەکانیان سنوردار نەبن چونکە خۆیان جێگرێکی سەرۆکی هەرێمیان هەیە. - ئەندام پارلەمانێکی یەکگرتو داوادەکات دامەزراوەی سەرۆکایەتیی هەرێم هەر نەمێنێت، کەچی یەکگرتوی بادینان ئەو حیزبە بو قبوڵی نەبو قانونی سەرۆکایەتیی هەرێم هەمواربکرێتەوە. - سەرۆکایەتیی هەرێم لە دامەزراندنیەوە دامەزراوەیەک بوە بۆ رازییکردن و مامەڵەکردنی سیاسیی و پۆست. جەلال تاڵەبانی پۆستی سەرۆک کۆماری وەرگرت، دەبوایە لە بەرانبەردا پۆستێکیش هەبوایە بۆ مەسعود بارزانیی. ئەو میراتی دابەشکاریی و مامەڵەکارییە بەو دامەزراوەیەوە هەر ماوە و هەریش دەمێنێت، هەرگیزیش نابێتە دامەزراوەیەکی نیشتیمانیی چونکە ئامانج لێی پێشخستنی حوکمڕانیی و حوکمی قانون و پێشخستنی دیموکراسیی نییە، بەڵکو ئامانج لەو دامەزراوەیە ئەو مامەڵەکارییەیە کە باسمکرد. ئەگەر ململانێی نێچیرڤان بارزانیی و مەسڕوڕ بارزانیی نەبوایە، پارتیی زۆر لای ئاسایی بو ئەو دامەزراوەیە هەر نەمێنێت دوای مەسعود بارزانیی، بەڵام دەبوایە پۆستێک هەبێت بۆ نێچیرڤان بارزانیی. - سەرۆکی ئەمریکا یەک جێگری هەیە، تێناگەم سەرۆکی هەرێم بۆ دو جێگری هەبن؟ - گۆڕان و یەکێتیی پێیان وایە ئەگەر جێگری سەرۆکی هەرێم ببن دەستەڵاتیان دەبێت، ئەوانە خەون دەبینن، سەرۆکی هەرێم نێچیرڤان بارزانییە. لە سەروی سەرۆکی هەرێمیش پارتی دامەزراوەی "بارەگای بارزانیی" قیت کردۆتەوە و دەیانەوێت نوێنەرایەتیی خەڵکی کوردستان و تەنانەت پارچەکانی دیکەی کوردستانیش بکەن، کەچی گۆڕان و یەکێتیی شەڕیانە لەسەر پۆستێک کە وەرگرتن و وەرنەگرتنی شتێکی ئەوتۆ ناگۆڕیت. - لە ماوەی داهاتو، لای کەم من وای دەبینم، پارتیی چۆن داوای کۆمیتەیەکی سەرکردایەتیی سیاسیی هەرێمی کوردستان دەکات و مەسعود بارزانیی دەبێتە سەرۆکی ئەو کۆمیتەیە. نێچیرڤان بارزانییش ناتوانێت ئەو کۆمیتەیە سنوردار بکات. ئەوە هەنگاوی یەکەمی مەسڕوڕ بارزانییش دەبێت بۆ ئەوەی دەستەڵاتەکانی سەرۆکی هەرێم کەمبکاتەوە و پەراوێزی بخات چونکە مەسڕوڕ بارزانیی لە پەیوەندییە فراوانەکانی نێچیرڤان بارزانیی دەترسێت.
چیا عەباس ئارام ئەحمەد لە ناوەختدا و دوای دو ساڵ گرتە ڤیدیۆیەکی بڵاوکردۆتەوە و بە وتەی خۆی نمای کوری کاک نەوشیروان بۆی ناردوە، بە لێکدانەوەی ئارام ئەحمەد مەبەستی قسەکانی کاک نەوشیروان لە ڤیدیۆکەدا هاورێکانیەتی لە گۆڕان، بۆ ئەو مەبەستە رونکردنەوەیەکی دەرباری ڤیدیۆکە بڵاوکردۆتەوە تا قەناعەت بە خەڵک بهێنێت کە کاک نەوشیروان لە هاورێکانی گۆڕانی زۆر دڵگرانە. لێرەدا ئەو مافە بە خۆم نادەم بە مزاج لێکدانەوە بۆ قسەکانی کاک نەوشیروان بکەم و بۆ مەرامی تایبەت بەکاریان بهێنم، نما هەڵەیەکی گەورەی کردوە کاتێک قسە و باس و لێدوانە تایبەتەکانی باوکی بە ڤیدیۆ بەملاو و ئەولادا بڵاودەکاتەوە و وەک دانەوێڵە بۆ دۆست و نەیار رۆیان دەکات. بێگومان تۆمارکردنی ئەو روداوە بە ڤیدیۆ بەبێ رەزامەندی کاک نەوشیروان نەبوە، نازانم شتی لێ دەرهێنراوە یاخود نا، بەڵام بێگومان مەبەست لێی پەیامێکە کە بۆ دەرەوەی گۆڕان بو، پرسیارێکی بەجێ ئەوەیە بۆ کاتی خۆی بڵاونەکراوەتەوە و نزیکەی دو ساڵ دوای مردنی کرا؟ بۆ خۆم بۆ ماوەی مانگێک تا کۆتایی مانگی ٢٠١٦ لای کاک نەوشیروان بوم لە ماڵەکەی لە لەندەن، لەو ماوەیەدا چەندین روداوی گرنگی وهەستیار لە کوردستان رویاندا، هاوکاتیش پەیتا پەیتا لە بەرپرسە باڵاکانی یەکێتی و سەنتەری بریار سەردانیان دەکرد. بەوردی خواستەکانی میوانەکان و خۆی بۆ بەندە و چەندین هەڵسوراوی گۆڕان کە سەردانیان دەکر دەگێرایەوە. من ناڵێم کاک نەوشیروان گلەیی و رەخنەی لە بەشێک لە هاورێکانی لە گۆڕان نەبوە، بەڵام لە سەر هەق بوە و هەڵسەنگاندنەکانی خۆشی بەوپەری رێزەوە بۆ هاورێکانی دەربریوە، لە خەسڵەت و هیمای ئەودا نەبو رێگا بە هیچ کەسێک بدات ڤیدیۆی بگرێت و تۆماری باسکردنی نەک تەنها هاورێکانی بەڵکو نەیار و رکابەرەکانیشی بکات. شەوێک یەکێک لە ژمارە گەورەکانی پشت نەوەی نوێ لە کوردستانەوە هاتبو و سەردانی کرد، پاش زیاتر لە سەعاتێک دانیشتنی دو قۆڵی میوانەکە رۆیشت، لێم پرسی ئەوە کێ بو، گوتی ئەمە فڵانی کوری فڵانە و ئەمە وایە وایە، لە فزوڵیەتی خۆمەوە لێم پرسی چی لە جانابتان دەوێت، گوتی: لە بیرتە چەند رۆژێک لە مەوبەر ( پێویست بە ناوهێنان ناکات و کەسەکە لە ژیاندایە) کەسێکی زۆر نزیک لە سەنتەری بریار هات بۆ ئێرە و خۆشت دانیشتبوی، داوای لێکردم دوا هەوڵ بدەم باڵە ناکۆکەکانی ناو یەكیتی رێکبخەم و ئەوانیش رازین من براگەوەرەیان بم، هەر چۆن پێش ئەویش پەرلەمانتەرەکەی یەکێتیش کە هات بۆ ئێرە و نزیک لە لوتکەی سەنتەری بریار هەمان داوای لێکردم. لەدرێژەی باسکردنەکەدا گوتی: ئەوانە مەبەستیانە من بەکار بهێنن، ئەوان هەمو شتێکیان تێکداوە و هاوسەنگی هێزیان زۆر لاسەنگ کردوە و لاوازیشیان کردوین، پێشم وتون نە دەبمە برا گەورەی کەس و نە برا گەورەیی کەسیش قبوڵ دەکەم، خۆتان هۆکاری ئەو دۆخەن، هەر هەنگاوێک بنێن بۆ چاککردنی رەوشی خۆتان من پشتگیری دەکەم. دەرباری هاورێکانی لە گۆڕانیش چەند جارێک راستەوخۆ بە تەلەفۆن قسەی لە گەڵیان دەکرد، هەرچی لە ناخ و دڵیدا هەبو بە رێزەوە پێی دەگوتن. جارێک بەرپرسێکی باڵای گۆڕان لە کوردستانەوە بۆ پرسێکی تایبەت تەلەفۆنی بۆ کرد، لە کۆتایی قسەکردنەکەدا بە هاورێکەی گوت: ئێوە خۆتان چ بریارێک دەدەن من لە گەڵتانم. دو هەڵسواری گۆڕان لە دانیشتنەکە ئامادە بون، ئێستا لە مەکۆی سەرەکی کاردەکەن، شایەتن کە بە کاک نەوشیروانم گوت: پێم باشە بۆچونی خۆت لە سەر پرسەکان پێشوەخت بە هاورێکانت بڵێی تا بەرچاویان رون بێت چیت دەوێت، چونکە دوا بریار لای خۆتە. لە وەڵامدا گوتی پێم باشە هاورێکانم ئەوپەری سەرپشک بکەم لە بریاردان، من دورم لێیان زۆر شت هەیە ئەوان لە من باشتر لێیان بە ئاگان، بۆیە ئەوان چۆنیان بە باش زانی منیش هاورایان دەبم. کاک نەوشیروان بەو شێوازە مامەڵەی لە گەڵ هاورێ و دۆست و نەیار و رکابەرەکان کردوە، راشکاوانە و راستگۆیانە، نەک بە لەغز و وەک حەزورە، تا ئەم ئەو نان و پیازی پێوە بخۆن. چیا عەباس رۆتەردام: ١٠ی ئەپریڵی ٢٠١٩
ئارام سەعید لەڕوی ئەخلاقیەوە، پێویست ناکات گفتوگۆ بکەین لەسەر ئەوەی درۆ لە سیاسەتدا هەڵەیە یان نا، چونکە گفتوگۆی ناوێت، بەڵگە نەویستە.مێژووی سیاسەتکردن پڕە لە درۆی سیاسی، پێویستمان بەوەیە بەرگری لە دەستپاکی و راستگۆیی بکەین.بەلام ئایا سزا هەیە لەسەر درۆی سیاسیەکان؟ هەندێک دەڵێن لەسەر سندوقەکانی دەنگدان سزا دەدرێن، ئەمەش ناتوانرێت پشتی پێ ببەسترێت، بۆ سەردەمی ئێستا و لە سایەی سۆشیال میدیا و ئەو هەموو درۆیەی گشتاندنی بۆ دەکرێت تا فریای راستکردنەوەی دەکەویت درۆکە چۆتە ناوخەڵکە و ژمارەیەکی زۆر بڕوای پێکردوە، چونکە زۆر بەخێراتر لە راستی بڵاو دەبێتەوەو خەلک بروای پێدەکات. لە ئەنجامی ئەو هەموو درۆیە ژمارەیەکی زۆری دەنگدەران بڕوایان بە پرۆسەی سیاسی و بەشداریکردن نامێنێت. کە متمانەش نەما دیموکراسی دەخاتە بەردەم مەترسیەکی گەورە و لاوازی دەکات. رۆژنامەنوسێکی ئەمریکی دەڵێت" هاوڵاتیان کەسیان لە نزیکەوە سەرۆک نابینن، تەنها لە ڕێگەی راگەیاندنەوە نەبێت، بۆیە ئەرکی راگەیاندنی ئازادە درۆکانیان بۆ رای گشتی ئاشکرا بکات و دوای چیرۆکەکانیان بکەوێت" بەڵام ئەوکاتەی رۆژنامەگەری ئازاد نامێنێت ئەو دەسەلاتەی دیکتاتۆر زیاد دەکات و بە ئارەزوی خۆی نەیارانی دەستگیردەکات و ئازاریان دەدات.بۆیە پاراستنی دیموکراسی بێ بونیی رۆژنامەگەری ئازاد کارێکی ئەستەمە، ئەوکات وەک محەمەد مورد ئیلدان دەڵی" سیاسیەکان بە دیواری بەرزی درۆ چواردەورت دەگرن، ئەبێت بزانیت راستیەکان لەودیو دیوارەکانەوەن و بەبی بونیی راستیەکانیش ئازاد بوون کارێکی ئەستەمە" دەنگدەران، هاوڵاتیان ئەگەر دڵنیا بن لەوەی سیاسیەک درۆ ئەکات دەنگی پێنادەن، بەڵام کەی ئەو درۆیە ئاشکرا دەبێت؟ ئەوکاتەی رۆژنامەنوسی ئازاد و کۆمەڵی مەدەنی و نوخبەی روناکبیر خەڵک ئاگادار دەکەنەوەو گرنگە ئەو هاوسەنگیە هەبێت کە هەم ئازادی رۆژنامەگەری هەبێت، هەم گوێیان لێ بگیرێت.
سەردار عەزیز بیر و کردەی ئۆپۆزسیون بوون لە دونیادا نوێیە و لە کوردستاندا هەر زۆر نوێیە. لەم نوسینەدا دەمەوێت وەڵامی ئەو پرسیارە بدەمەوە، ئایا ئۆپۆزسیون پاش دەیەیەک لە تەمەنی لە کوردستان بەرەو کوێ دەڕوات؟ بەڵام پێش ئەوەی وەڵامی ئەو پرسیارە بدەمەوە بە پێویستی دەزانم پرسی ئۆپۆزسیون بوون لە ئاستی فیکری و سیاسیدا بوروژێنم. سەرەتا دەپرسین، بۆ ئەوەی ئۆپۆزسیون هەبێت؛ دەبێت چی هەبێت، ئەو بنەمایانە چین کە ئۆپۆزسیون بوون پێویستیەتی بۆ ئەوەی فەراهەم بێت، بتوانێت بە ئەرکی ئۆپۆزسیون بوونی هەستێت؟ ئێمە کاتێک دەڵێین ئۆپۆزسیون، چی دەڵێین؟ ئۆپۆزسیون بە کورتی یانی بوونی جیاوازێکی دانپیانراو. بەم پێیە لە هەناو کایەی سیاسیدا خەڵکانێکی تر هەن، بە دەر لە پارتی یان پارتەکانی دەسەڵات، خۆیان ڕێکدەخەن، لە هەناو کایەی سیاسیدا، بۆ ئەوەی وەک، رکەبەرێک، نەیارێک، جیاوازێک، موخالیفێک، بە کارەکانیان هەستن. بۆ ئەوەی باشتر لە ئەم دۆخە تێبگەین، دەبێت بپرسین بۆچی جیاواز بوونی هەیە؟ لێرەدا دەبێت قسە لە سەر کۆمەڵگا بکەین. کەواتە بوونی کۆمەڵگایەک، پێویستە بۆ هەبوونی کایەی سیاسی و پارتی سیاسی جیاواز. لەم ڕوانگەیەوە، کۆمەڵگا ئەو یەکەیەیە کە کۆمەڵێک جیاواز، لە سەر بنەمای هاوبەشیەکانیان لە گەڵ پێدانی بوار بە پراکتیزەکردنی جیاوازیەکانیان بەرجەستە دەبێت. ئەم بنەمایە لە کوردستاندا بە باشی بوونی نیە. ئایا کۆمەڵگای کوردی هاوبەش و جیاوازەکانی دیاریکردوە هەتا بە سیاسیان بکات. نەخێر. مەترسی ئەم پۆلێنەکردنە ئەوەیە کە سنور نامێنێت لە نێوان هاوبەش و جیاوازدا. ئەم دۆخە ئۆپۆزسیون لە رکەبەر و جیاوازەوە دەگۆرێت بۆ دوژمن. رەنگە ئەگەر لە ڕوانگەی مێژوییەوە لیی بنواڕین، دەتوانین بڵێین کۆمەڵگاکانی تریش بەم قۆناغەدا ڕۆشتوون. لە ساڵی ١٧٣٣ بۆ ماوەی ساڵێک بیرمەندی فەرەنسی ڤۆلتێر لە بەریتانیا دەبێت، کە دەتوانین بە لانکەی بیری هاتنە ئارای ئۆپۆزسیون بوون بیبینین. ڤۆلتێر دەڵێت، حیزب کۆمەڵگای کردوە بە دوو بەرەی دژ بەیەک. دیارە ئەمە دەتوانرێت بە شێوازی جیاواز لێی تێبگەین، یەکەم، ڤۆلتێری فەرەنسی ئاشنا نەبوو بە بیری لیبرالیزم، دووەم، وەها بیبینین کە رکەبەری وەک دوژمنایەتی دەرکەوتوە لە سەرەتادا، سێیەم، وەک فەرەنسیەک بە توانجەوە لە ئینگلیز دواوە. بەڵام هەرچۆنێک بێت، ئەم دیدی دوژمنایەتیە تەنها تایبەت نیە بە ڤۆلتێر، بەڵکو ئەوانی تریش جەختی لە سەر دەکەنەوە، نەک تەنها لە بەریتانیا، بەڵکو لە ئەمریکاش. ئەگەر دانپیانان بە جیاواز پێویست بێت بۆ بونی ئۆپۆزسیون، ئەوا دوو پرسی گرنگ دێتە ئاراوە: یەکەم، ئایا بۆچی جیاوازی هەیە و پێویستی بە دانپیانانە، دووەم، ئەو سیستەمە چیە کە دان بە جیاوازیدا دەنێت؟ کۆمەڵگا بۆئەوەی بتوانین پێی بڵێین کۆمەڵگا ئەوا دەبێت دان بەوەدا بنێین کە هەرگیز ناتوانرێت بە یەک جۆر و یەک شێواز و یەک مۆدێل رێکبخرێت. خەڵک نیشتەجێی شوێنی جیاوازن، تەمەنی جیاوازیان هەیە، جێندەریان جیاوازە، جۆری کار و پێداویستیان جیاوازە، هەروەها لە ڕووی خواست و ئارەوزوو و داهاتەوە جیاوازن. ئەمە ئەگەر جیاوازییە باوەڕی و بەهایی و ئەخلاقیەکان باس نەکەین. بەڵام تەنها لە بەر بوونی جیاواز لە کۆمەڵگادا ئۆپۆزسیون بوونی نیە. بەڵکو بۆ ئەوەی کاری حوکمداری بەباشی بەڕێوە بچێت، دەبێت حوکمدار چاودێرێکی هەبێت، هەتا حوکمدار بیری نەچێت کە ئەو لە بڕی خەڵكێک حوکم دەکات کە مەرج نیە هەمویان ئەویان قبوڵ بێت. ئەمە بەزیندو راگرتنی سروشتی کۆمەڵگایە لە میانەی حوکمڕانیدا. بۆیە دەبێت حیزبی سیاسی هەمیشە وەها لە شوناسی خۆی بنواڕێت کە حیزبی بەشێک لە کۆمەڵگایە. ئەم جۆرە ڕوانینە هاوکارە بۆئەوەی دیدی خاوەندارێتی و گشتگیری باڵادەست نەبێت. بەم پێیە ئۆپۆزسیون، ئۆپۆزسیون بوونە بۆ چۆنێتی حوکمداری، لە هەناو کایەی سیستەمی سیاسیدا. ئەم تێگەیشتنە بەباشی نەڕسکاوە لە کوردستان. ئەو سیستەمەی کە دەتوانێت ئەمە فەراهەم بکات لیبرالیزمە. هەموو سیستەمەکانی تر رێگرن لە بوونی ئۆپۆزسیون، تەنانەت ئۆپۆزسیون بە دوژمن و مەترسی و کافر لە قەڵەم ئەدەن. ئەمە وەها دەکات کە بنەمای ئۆپۆزسیون بوون بریتی بێت لە رێژەیی و سنگفراوانی و خۆ بە خاوەن نەبینینی سیستەم. بەم پێیە بوونی ئۆپۆزسیون تەنها بریتی نیە لە بوونی هێزێکی جیاواز یان چەند هێزێکی جیاواز بەڵکو بریتیە لە جۆرێکی تایبەت لە سیستەمی سیاسی کە بوار بە ئۆپۆزسیون بوون دەدات. بەڵام لە کوردستان وناوچەکەدا کۆمەڵگا بە مانا مۆدرێنەکەی بوونی نیە، لیبرالیزم بوونی نیە، ئایدیالۆجیە زاڵەکان بریتین لە ئایدەلۆجیای گشتگیری تۆتالیتاری، سیستەمی حوکمرانی وەها دوراوە کە تەنها بە بەری چەند کەسێک دەکات. ئەمە هەموی بەلایەک و قەیرانی ئەکتەری ئۆپۆزسیون بوون یان ئەکتەری حوکمکەر کە حیزبە بە لایەکی تر. حیزب لە دونیادا لە قەیراندایە. لە هەشتاکانەوە حیزبی سیاسی لە خەڵک دوور دەکەوێتەوە، هەموو حیزبەکان بە هۆکاری تاکبوون و جیهانگیری وەک یەکیان لێدێت. بەڵام لە وەڵامی ئەمەدا خەڵک سەرهەڵئەدات وەک هێزێکی دژ، کە لە مۆدێلی توندڕەوی و فاشیزمدا دەردەکەوێت. لە کوردستان حیزبی سیاسی ئەکتەرێکی تەواو جیاوازە و مێژووی تایبەتی هەیە. ئەگەر پارتی ئۆپۆزسیون لە شەستەکانی سەدەی رابوردوەوە دەبیتە دیاردەیەکی جیهانی ئەوا تەمەنی ئۆپۆزسیون بوون لە کوردستان بە فیعلی تەنها یەک دەیەیە. بۆ ئەوەی ئۆپۆزسیون هەبێت دەبێت حیزب بونێکی جیاوازی هەبێت، پەیوەندی لە گەڵ چەک و خەڵک و ساماندا جودابێت. بەڵام ئەگەر سود لە ئەدەبیاتی سیاسی یان زانستی سیاسی کە بۆخۆی ئەدەبیاتێکی ئەمریکیە، وەربگرین ئەوا حیزبی کوردی دەتوانین بیکەین بە دوو جۆرەوە، حیزبی شەڕ، ئەو پارتە سیاسیانەی کە توانای سودبینینیان هەیە لە شەڕ وەک دیاردەیەکی فرە ئاستی ئاڵۆز، لە گەڵ پارتی سیاسی شار، یان جەماوەری. ئەم دوو مۆدێلە پێویستی بە کاری فیکری زیاترە. بەڵام هەردوو لە جۆرێک لە پەیوەندیدان، کە لە ئەنجامدا ئێمە بە جۆرێک لە جۆرەکان بەرەو مۆدێلی پارتی سیاسی کاچ-ئۆڵ catch all دەڕۆن ئەو چەمکەی کە بیرمەندی ئەڵمانی ئەمریکی ئۆتۆ کریشهایمەر دایتاشی. ئەم هەویرە ئاو زۆر دەکیشت، پرۆژەی شەش مانگی داهاتووم تیوریزەکردنی ئۆپۆزسیونە لە کوردستان لە توێی کتێبێکدا، بۆیە دێمەوە سەر ئەم پرسە.
.gif)
عەدنان زێباری ئەگەر ئەم چەند لاپەرەک مێژوا حکومەتا بەعس هەڵبدەین دێ بینی زوور لاپەرێن رەش هاتینە تومارکرن دژی گەل و ئولێن جودا ، ڤی رژێمێ رێک نەددا ژ بلی حزبا بەعس کەسێ دی هەبیت ، کەسەک دیڤچویێن رێباز و پروگرامێ بەعس نەبا توندی دژی وان کەسا دراوستیا ، رەخنە رژێما بەعس نەدهات قەبیل کرن ، ئانکو دشێین بێژین سیاسەتا بەعس ئەو بی هەر کەس دگەل وان دوستە یێ دگەل وان نە دوژمنە پرسیار ئەوە بو ئەمریکا و هەڤپەیمانێن وێ پشتی ڤان هەمی تاوانێن رژێما بەعس دکری دژی گەلێ عێراق تایبەت کوردا سنورەک بو نەدانا ، دەمێ ئەنفالێن دژی کوردا و کیمیابارانکرنا هەلەبچە جیهان بێ دەنگی نیشان دا ، سەروکێ ئەمریکا جورج بوشی باب گوت کێشەکا نافخویە! ، شەرێ سەدامی دگەل ئێران و دیڤ دا دگەل کوێت هەمان دەم دا سەرهەڵدانێن خوارێیا عێراق و گەلێ کورد دژی سەدام ساڵا1991 رژێما بەعس هەر ما و نەهات ناڤبرن . پرسیار ئەوە بۆ بریار هات دان ساڵا2003 رژێما بەعس ب شەر ناڤببەن ، وی دەمی ئەڤ رژێمە حەتا ئاستەکێ نەرمتر بوو بەرێ و چ تاوانێن مەزن نەهاتبوون ئەنجام دان ، ب هەر حال زووربەیا عێراقیا ب گشتی و وەڵاتێن دەوروبەر ڤێ بریارێ پێ خوش بوو چونکی تاوانێن رابردوو دلێ خەلکی رەش کر بوو ، خەلکێ عێراقێ هیڤی بوون کە پشتی روخاندنا رژێما بەعس ئێدی دێ کەڤن ناڤا نازو نیعمەتان دا ، هەر تشت دێ باشتر بیت ، تشتەک نامینت ناڤێ دیکتاتوریەت و نەدادپەروەریێ ، ئازادی رادەربرین دێ گەهیت لوتکێ ، رەوشا ئیمناهیێ دێ باشتر بیت ، بەلێ پشتی روخاندنا رژێما بەعس ئەڤ هزرە هەمی بینە خەون ، سەدان هزار کەسان ئەڤ خەونە دگەل خو برنە ناڤا گوری دا ، پشتی ساڵا 2003 روژەکا رەش سەر عێراقێ هات خارێ تایبەت بوو سنان ، هەر روژ جەرگێ مالباتەکێ دسوت ، هەر کولانەکی تازیەک هەبوو ، روندکێن خەلکی وەکی کانی هشک نەبوون ، چاروکێن رەش پر ببون ناڤا سیکێ ، هەر روژ خەلک سەر جادەیان ب دراندانە دهاتن کوشتن ، ب جورەکێ مروڤ چ بهایەک نەما ، مەسەلا ئاڤەدانی و خزمەتگوزاری سەرەرای بودجەکی مەزن بەلێ هەمی دچیت خزمەتا کەسانەکێ دا ، عێراق دنالیت پێشکەشکرنا خزمەتگوزاریێن دەست پێکی ، عێراق ئێکە ژ دەه وەڵاتێن پاشکەفتی و زوورترین هەژار و بێ کار تێدا هەنە ، ئەڤە هەر هەمی ئەنجامێ ڤی شەری بوون ، هەڤپەیمانا نەشیا رەوشا خەلکی باش بکەن و بەلکی خرابتر بەرێ ، هەر دیسان نەشیا حکومرانێن باش دانێت بەلکی ب تنێ گوهرینا سەروچاڤێن دیکتاتورەکێ بوو ، پشتی ڤێ بیە لافاوا دیکتاتورا . هەر ئەنجامێن ڤێ رەوشا عێراق بیە ئەگەر رێکخراوا داعش ب ساناهی ڤان دەڤەرێن عێراق کونترول بکەت ، ئێک ژ وان ئەگەرا خەلکەک پەیوەندی دگەل ڤێ رێکخراوا تیروری بکەت ژ بەر ڤان نەهامەتیا بی کە تیشی خەلک ببوو چونکی خەلک گەهشت بیە لوتکا بێزاریێ وێ رەوشا عێراقێ . هەر چەند ئەم دشێین بێژین بو کوردان پشی شەرێ ئەمریکا و عێراق تا ئاستەکێ زوور باش بوو چونکی کورد خودان پێگەهەکێ هێز دەرکەفتن عێراقێ ، دەڤەرێن کوردا تا ئاستەکێ باش بەرەڤ پێشچون خو دیت ، هەرێما کوردستان مەترسیا درندەکێ خلاس بوو ، لێ ناهێت ڤەشارتن وەکی پێتڤی نیە بەلێ دشێین بێژین عێراقێ باشترین . ئەگەر 9 نیسان رزگارکرنا عێراقێ بیت ، خەلک نەفرەتا ڤان جورە رزگارکرنا دکەن چونکی تەمو و مژەکێ سەر عیراقێ دا گرتیە ، روژ ب روژ عێراق بەرەڤ پاشڤە دچیت ، عێراق بەرەڤ خرابونە نە ئاڤابوون ، عێراقێ چ سیادە و سەنگ نەمایە دەڤەرێ هەر دەما وەڵاتەکێ بڤێت دێ هێت ناڤا خاکا عێراقێ ، جورەکێ نوکە عێراق کریە گورەپانەک بو بەرژوەندیێن خو ، دشێین بێژین عێراق هاتیە داگیرکرن ، لایەکێ دی هێزێن سیاسیێن عێراقێ فەرمان ئاغایێن خوە وەردگرن خودان بریار نینە.
(1).jpg)
.png)
.png)
